Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच सतां जितात्मनां साक्षाद् द्विजातीनां द्विजोत्तमाः धर्मज्ञानां च साधूनाम् आचार्याणां शिवात्मनाम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਤੁਸੀਂ ਸਤਪੁਰਖ, ਜਿਤਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਹੋ; ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਚਾਰਯ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ।

Verse 2

दयावतां द्विजश्रेष्ठास् तथा चैव तपस्विनाम् संन्यासिनां विरक्तानां ज्ञानिनां वशगात्मनाम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਇਹ (ਉਪਦੇਸ਼/ਪੁੰਨ) ਦਇਆਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ, ਵਿਰਕਤਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।

Verse 3

दानिनां चैव दान्तानां त्रयाणां सत्यवादिनाम् अलुब्धानां सयोगानां श्रुतिस्मृतिविदां द्विजाः

ਦਾਨੀ, ਦਾਂਤ (ਸੰਯਮੀ), ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਲੁੱਭ (ਲੋਭ-ਰਹਿਤ), ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਦ੍ਵਿਜ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ (ਇਹ ਆਦਰ/ਉਪਦੇਸ਼) ਹੈ।

Verse 4

श्रौतस्मार्ताविरुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः सदिति ब्रह्मणः शब्दस् तदन्ते ये लभन्त्युत

ਜੋ ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ ਵਿਧਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਤ’ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਜੋ ਸਾਧਨਾ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

सायुज्यं ब्रह्मणो याति तेन सन्तः प्रचक्षते दशात्मके ये विषये साधने चाष्टलक्षणे

ਉਸ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਪੂਰਨ ਏਕਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਤ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤਵ ਦਾ ਦਸਾਤਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਅੱਠ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 6

न क्रुध्यन्ति न हृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः सामान्येषु च द्रव्येषु तथा वैशेषिकेषु च

ਜੋ ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜਿਤਾਤਮਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 7

ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद् युक्तास्तस्माद्द्विजातयः वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गादिसुखकारिणः

ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਦ੍ਵਿਜ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਆਚਰਨ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 8

श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते विद्यायाः साधनात्साधुब्रह्मचारी गुरोर्हितः

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ‘ਧਰਮਜ੍ਞ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਾਧੂ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ—ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

क्रियाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਮ्यਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ‘ਸਾਧੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਵੈਖਾਨਸ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ‘ਸਾਧੂ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात् एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः

ਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਯਤੀ ‘ਸਾਧੂ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮ-ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮ्यਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਧੂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ।

Verse 11

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस् तथा धर्माधर्माविह प्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ

ਇੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਆਚਰਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਧਰਮ’ ਅਤੇ ‘ਅਧਰਮ’—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਇੱਥੇ ਕਰਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਜੋਂ, ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविति स्मृतौ धारणार्थे महान् ह्य् एष धर्मशब्दः प्रकीर्तितः

ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਧਰਮ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਰਥ ‘ਧਾਰਣ’ ਹੈ—ਜੋ ਧਾਰ ਕੇ ਰੱਖੇ, ਸੰਭਾਲੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਏ।

Verse 13

अधारणे महत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते अत्रेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते

ਜੋ ਧਾਰਣ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ‘ਅਧਰਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਚਾਰਯ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

अधर्मश्चानिष्टफलो ह्य् आचार्यैरुपदिश्यते वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव आत्मवन्तो ह्यदाम्भिकाः

ਆਚਾਰਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਨਿਸ਼ਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਭ-ਰਹਿਤ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਦੰਭ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

सम्यग्विनीता ऋजवस् तानाचार्यान् प्रचक्षते स्वयमाचरते यस्माद् आचारे स्थापयत्यपि

ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨੀਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਸਦਾਚਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचार्यस्तेन चोच्यते विज्ञेयं श्रवणाच्छ्रौतं स्मरणात्स्मार्तमुच्यते

ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਆਚਾਰਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣੋ—‘ਸ਼੍ਰੌਤ’ ਸ਼੍ਰਵਣ (ਵੇਦ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸੁਣਨ) ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਸਮਾਰਤ’ ਸਮਰਣ (ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਯਾਦ) ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

इज्या वेदात्मकं श्रौतं स्मार्तं वर्णाश्रमात्मकम् दृष्ट्वानुरूपमर्थं यः पृष्टो नैवापि गूहति

ਇਜਿਆ (ਪੂਜਾ) ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੌਤ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ ਆਚਾਰ—ਜੋ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

यथादृष्टप्रवादस्तु सत्यं लैङ्गे ऽत्र पठ्यते ब्रह्मचर्यं तथा मौनं निराहारत्वमेव च

ਜਿਵੇਂ ਦੇਖੀ-ਸੁਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੈੰਗ (ਲਿੰਗ) ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ, ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰਤਾ (ਉਪਵਾਸ) ਵੀ।

Verse 19

अहिंसा सर्वतः शान्तिस् तप इत्यभिधीयते आत्मवत् सर्वभूतेषु यो हितायाहिताय च

ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਨੂੰ ਤਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਰਤੇ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਤਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 20

वर्तते त्वसकृद्वृत्तिः कृत्स्ना ह्येषा दया स्मृता यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं क्रमात्

ਜਦੋਂ ਵਰਤਾਰਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਧਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਅਭਾਵ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢੀਲੇ ਕਰਕੇ, ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਉਨਮੁਖ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 21

तत्तद्गुणवते देयं दातुस्तद्दानलक्षणम् दानं त्रिविधमित्येतत् कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम्

ਉਚਿਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਦਾਤੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ। ਦਾਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਨਿਸ਼ਠ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ—ਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 22

कारुण्यात्सर्वभूतेभ्यः संविभागस्तु मध्यमः श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਜੋ ਸਮ੍ਯਕ ਸੰਵਿਭਾਗ (ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵੰਡ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਿਤ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 23

शिष्टाचाराविरुद्धश् च स धर्मः साधुरुच्यते मायाकर्मफलत्यागी शिवात्मा परिकीर्तितः

ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਾਇਆ-ਜਨਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵਮਈ ਹੋਵੇ।

Verse 24

निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यो युक्तो योगी प्रकीर्तितः असक्तो भयतो यस्तु विषयेषु विचार्य च

ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਭ ਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਯੁਕਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੈ (ਦੋਸ਼) ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਨਾਸਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अलुब्धः संयमी प्रोक्तः प्रार्थितो ऽपि समन्ततः आत्मार्थं वा परार्थं वा इन्द्रियाणीह यस्य वै

ਜੋ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਯਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਂਹ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ—ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀਆਂ, ਉਹ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ ਹੈ।

Verse 26

न मिथ्या सम्प्रवर्तन्ते शमस्यैव तु लक्षणम् अनुद्विग्नो ह्यनिष्टेषु तथेष्टान्नाभिनन्दति

ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਨਾ ਹੋਣਾ—ਇਹੀ ਸ਼ਮ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ) ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਨਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤਿ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਸਮਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮਾਰਗ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।

Verse 27

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

ਪ੍ਰੀਤੀ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਵਿਸਾਦ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੀ ਵੈਰਾਗ੍ਯ (ਵਿਰਕਤੀ) ਹੈ। ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਰਹਿ ਗਏ—ਦੋਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ, ਅਰਥਾਤ ਤਿਆਗ—ਇਹੀ ਸੰਨਿਆਸ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਕੇ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते अव्यक्ताद्यविशेषान्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ‘ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਇਸ ਅਚੇਤਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਵਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤ੍ਰਿਤਵ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ—ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 29

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते एवं तु ज्ञानयुक्तस्य श्रद्धायुक्तस्य शङ्करः

ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੇ ਭੇਦ ਦੀ ਵਿਵੇਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਸੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ (ਪਤੀ) ਸੌਖੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

प्रसीदति न संदेहो धर्मश्चायं द्विजोत्तमाः किं तु गुह्यतमं वक्ष्ये सर्वत्र परमेश्वरे

ਇਸ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਮ ਗੁਹਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਤੀ ਹੈ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਰਨ ਹੈ।

Verse 31

भवे भक्तिर्न संदेहस् तया युक्तो विमुच्यते अयोग्यस्यापि भगवान् भक्तस्य परमेश्वरः

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰਥਾਂ ਅਯੋਗ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸੌਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 32

प्रसीदति न संदेहो निगृह्य विविधं तमः ज्ञानमध्यापनं होमो ध्यानं यज्ञस्तपः श्रुतम्

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਜਦੋਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤਮਸ (ਅਗਿਆਨ) ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਹੋਮ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਯੱਗ ਨਾਲ, ਤਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ।

Verse 33

दानमध्ययनं सर्वं भवभक्त्यै न संशयः चान्द्रायणसहस्रैश् च प्राजापत्यशतैस् तथा

ਸਾਰਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਅਧਿਐਨ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਭਗਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਵਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 34

मासोपवासैश्चान्यैर्वा भक्तिर्मुनिवरोत्तमाः अभक्ता भगवत्यस्मिंल् लोके गिरिगुहाशये

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਹਾੜ-ਗੁਫ਼ਾ-ਵਾਸੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਭਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 35

पतन्ति चात्मभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते भक्तानां दर्शनादेव नृणां स्वर्गादयो द्विजाः

ਆਤਮ-ਭੋਗ ਲਈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਭਗਤ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਤੀ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 36

न दुर्लभा न सन्देहो भक्तानां किं पुनस् तथा ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां तथान्येषामपि स्थितिः

ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 37

भक्त्या एव मुनीनां च बलसौभाग्यमेव च भवेन च तथा प्रोक्तं सम्प्रेक्ष्योमां पिनाकिना

ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਨੀ ਬਲ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 38

देव्यै देवेन मधुरं वाराणस्यां पुरा द्विजाः अविमुक्ते समासीना रुद्रेण परमात्मना

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

Verse 39

रुद्राणी रुद्रमाहेदं लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम् श्रीदेव्युवाच केन वश्यो महादेव पूज्यो दृश्यस्त्वमीश्वरः

ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ? ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?”

Verse 40

तपसा विद्यया वापि योगेनेह वद प्रभो सूत उवाच निशम्य वचनं तस्यास् तथा ह्यालोक्य पार्वतीम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ— ਤਪ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂ ਯੋਗ ਨਾਲ (ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)?” ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ (ਭਗਵਾਨ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ)।

Verse 41

आह बालेन्दुतिलकः पूर्णेन्दुवदनां हसन् स्मृत्वाथ मेनया पत्न्या गिरेर्गां कथितां पुरा

ਤਦੋਂ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਧ ਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ— ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 42

चिरकालस्थितिं प्रेक्ष्य गिरौ देव्या महात्मनः देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत्प्रष्टुमर्हसि

ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟਿਕੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ)— “ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਯੋਗ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਪੁੱਛ।”

Verse 43

स्थानार्थं कथितं मात्रा विस्मृतेह विलासिनि पुरा पितामहेनापि पृष्टः प्रश्नवतां वरे

“ਹੇ ਵਿਲਾਸਿਨੀ! ਮਾਤਾ ਨੇ ‘ਸਥਾਨ’ ਦਾ ਅਰਥ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ— ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।”

Verse 44

यथा त्वयाद्य वै पृष्टो द्रष्टुं ब्रह्मात्मकं त्वहम् श्वेते श्वेतेन वर्णेन दृष्ट्वा कल्पे तु मां शुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵੇਤ-ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਚਿੱਟੇ ਵਰਣ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।

Verse 45

सद्योजातं तथा रक्ते रक्तं वामं पितामहः पीते तत्पुरुषं पीतम् अघोरे कृष्णमीश्वरम्

ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਖਦੇ ਹਨ—ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ, ਵਾਮ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ; ਪੀਲੇ ਵਿੱਚ ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ ਪੀਤ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਘੋਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

Verse 46

ईशानं विश्वरूपाख्यो विश्वरूपं तदाह माम्

ਤਦੋਂ ‘ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਈਸ਼ਾਨ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਹੈ”; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਬ-ਰੂਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 47

पितामह उवाच वाम तत्पुरुषाघोर सद्योजात महेश्वर दृष्टो मया त्वं गायत्र्या देवदेव महेश्वर केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणानिधे

ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਵਾਮ, ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼, ਅਘੋਰ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਲਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ, ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ?

Verse 48

दृश्यः पूज्यस् तथा देव्या वक्तुमर्हसि शङ्कर श्रीभगवानुवाच अवोचं श्रद्धयैवेति वश्यो वारिजसंभव

“ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਦੇਵੀ ਲਈ (ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਤੂੰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਖਿਆ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ। ਉਸੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 49

ध्येयो लिङ्गे त्वया दृष्टे विष्णुना पयसां निधौ पूज्यः पञ्चास्यरूपेण पवित्रैः पञ्चभिर्द्विजैः

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਜਲ-ਨਿਧਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ—ਤਦ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 50

भव भक्त्याद्य दृष्टो ऽहं त्वयाण्डज जगद्गुरो सो ऽपि मामाह भावार्थं दत्तं तस्मै मया पुरा

ਹੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਅੰਡਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ—ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਭਾਵਾਰਥ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ (ਇਹ) ਹੈ।”

Verse 51

भावं भावेन देवेशि दृष्टवान्मां हृदीश्वरम् तस्मात्तु श्रद्धया वश्यो दृश्यः श्रेष्ठगिरेः सुते

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਭਾਵ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ—ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

पूज्यो लिङ्गे न संदेहः सर्वदा श्रद्धया द्विजैः श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਲਿੰਗ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਗਿਆਨ, ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਤਪ ਹੈ।

Verse 53

श्रद्धा स्वर्गश् च मोक्षश् च दृश्यो ऽहं श्रद्धया सदा

ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਮੋਖ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।