ਪਾਰਵਤੀ in the Ramcharitmanas

ਵਰਣਾਂ, ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਸ ਅਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼੍ਰਦਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ…

ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਦੀ ਨੂੰ; ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਮਨੋਹਰ। ਇੱਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹਰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਅਬਿਬੇਕ ਹਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਦੀਨਬੰਧੂ…

ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਗੌਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚਿਤ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਫਲ ਹੋਵੇ।

ਰਘੁਬਰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦਾ ਹੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੱਤਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ; ਉਹ ਗੁਣਾਤੀਤ ਅਤੇ ਅਤੁਲਨੀਯ, ਸਰਬਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਮੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਮਹੇਸ਼ ਆਪ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੇਤੂ ਰੂਪ…

ਸਮਝਣ ਤੇ ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮੀ ਸਮਾਨ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪਾਧੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਅਕੱਥ ਤੇ ਅਨਾਦਿ; ਸੁਸਮਝ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਧੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਵੱਡਾ ਕੌਣ ਛੋਟਾ ਕਹਿਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਧੂ…

ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਅਮੰਗਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੰਗਲ ਦੀ ਖਾਨ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ, ਸਨਕਾਦਿ, ਸਿੱਧ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਸੁਖ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਜਾਣਿਆ: ਹਰਿ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ…

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਣ ਸਹਿਤ ਮੈਂ ਗਾ ਕੇ ਕਹਾਂਗਾ, ਕਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾ ਕੇ। ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗਿਆਨੀ ਜੋ ਅਲੌਕਿਕ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਹੈਰਾਨ…

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਾਨਸ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਉਮਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਰਾਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਰੂਪ ਸੁੰਦਰ ਸਰਯੂ ਗਈ ਮਿਲੀ ਸੁਰਗੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਹੈ ਸੁੰਦਰ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸੋਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਤੀਰੂਪ ਦਿਵਯ ਨਦੀ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਸੁਬਿਰਤੀ ਅਤੇ ਬਿਬੇਕ…

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਬੋਲਣਾ, ਮਿਲਣਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਹਾਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਭਰਾਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਇਹ ਸਭ ਜਲ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਹਨ।

ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਉੱਤਮ ਜਲ ਦੇ ਗੁਣ ਗਣਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨ੍ਹਵਾਈ, ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਮਰਕੇ ਕਵੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਰਘੂਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਕਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪਾਕੇ, ਮੈਂ ਦੋ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੰਵਾਦ ਕਹਾਂਗਾ।

ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਗਹਿਰ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਥਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਭੂ। ਯਾਜ੍ਞਵਲਕਯ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ, ਰਘੂਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਅਨੁਰਕਤ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਤੁਰਤਾ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਗਹਿਰ ਗੁਣ ਸੁਣਨਾ…

ਇੱਕ ਵਾਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਗਏ ਕੁੰਭਜ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ। ਨਾਲ ਗਈ ਸਤੀ, ਭਵਾਨੀ, ਜਗਜਨਨੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਮੁਨੀਸ਼ਰੇ ਨੇ ਰਾਮਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਾਣਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹਰੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੁਹਾਵਣਾਪਣ ਪੁੱਛਿਆ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀ…

ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ। ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਜਾਣ ਜਾਣਗੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਉਤੇਜਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਤੀ ਉਹ ਰਹੱਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਤੁਲਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿਚ ਸੀ ਪਰ…

ਰਾਵਣ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਚੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। "ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਰਹੇਗਾ।" ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦਸ਼ਸ਼ੀਰਸ਼…

ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਰੂਪ ਦੇ ਸਿੰਧੁ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। "ਜੈ ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰਕਰਤਾ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ…

ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਰਵਜਞ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ। ਉਹ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਧਾਮ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭੇਗਾ? ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ…

ਯਦੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਬੈਠਾ। ਤਦ ਮਹੇਸ਼, ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬਲ ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ ਹੱਸ ਬੋਲਿਆ।

ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਅਰਥਵੋਧਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੰਕੋਚ ਉਠਿਆ। ਭੈ ਨਾਲ ਸਤੀ ਮਹੇਸ਼ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ।

ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਆਰੋਪ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੁੜ ਕੇ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ?" ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦਾਹ ਉੱਠਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਸਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਸਤੀ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਦੇਖਿਆ…