ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ in the Ramcharitmanas

ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਕਾਂ ਕੋਇਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਹੰਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਿਸੰਗਤ ਦਾ ਮਹਿਮਾ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਾਲਮੀਕਿ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਘਟਜਾ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਗਾਥਾ ਕਹੀ ਹੈ। ਜਲਚਰ, ਥਲਚਰ…

ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਆਦਿ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਸਮਾਜ: ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨੀਵੇਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਕੇ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ। ਰਘੂਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਉਪਾਸਕ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ…

ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਅਮੰਗਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੰਗਲ ਦੀ ਖਾਨ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ, ਸਨਕਾਦਿ, ਸਿੱਧ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਸੁਖ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਜਾਣਿਆ: ਹਰਿ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ…

ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪੰਛੀ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਭੌਰੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਸਹਿਜ ਵੈਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗਿਰੀਜਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਇੰਜ ਸੋਭਿਆ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਭਗਤੀ ਪਾ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਹਰ ਰੋਜ਼…

ਮੁਨੀ ਹੱਸ ਕੇ ਨਰਮ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਵਾਣੀ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ: ਤੇਰੀ ਧੀ ਹਰ ਗੁਣ ਦੀ ਖਾਨ ਹੈ। ਸੁੰਦਰੀ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਨਰਮ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਸਮਝਦਾਰ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉਮਾ, ਅੰਬਿਕਾ, ਭਵਾਨੀ ਹਨ। ਕੁਆਰੀ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਲੱਖਣ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਹੁਆ ਜੀਵਨ ਸਦਾ ਅਚੱਲ…

ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਭੇਦ ਨਾ ਸਮਝਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਇਕੋ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਰਨ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਗਿਰਿਜਾ, ਗਿਰੀ ਅਤੇ ਮੈਨਾ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਲ…

ਇੰਜ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਗਿਰੀਜਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਰਬਤ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੁਣ ਸੰਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭਵਨ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਪਾ ਕੇ ਮੈਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਥ, ਮੈਂ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਜੇ ਵਰ, ਕੁਲ ਤੇ ਬੰਸ ਅਨੂਪਮ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵਰ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰਾਓ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੰਨਿਆ ਕੁਆਰੀ ਰਹੇ। ਨਾਥ, ਉਮਾ ਮੇਰੇ…

ਹੁਣ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿਓ। ਉਹ ਉਹ ਤਪ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਯੁਕਤੀਯੁਕਤ ਹਨ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ।…

ਜਾਓ ਪਰਬਤਕਨਿਆ, ਤਪਸਿਆ ਕਰੋ; ਨਾਰਦ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਸਲਾਹ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਿਆ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਪੰਚ ਰਚਦੇ ਹਨ; ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ…

ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਬਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਖੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹੋ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਾਂਗ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ ਪਰਬਤ ਦੀ ਧੀ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਭੇਦ ਦੱਸ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਮਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ…

ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ: ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਦੱਸ, ਨਾਰਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ?

ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਚਿੱਤਰਕੇਤੂ ਦਾ ਘਰ ਉਸ ਨੇ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਲ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਿੱਖਾਰੀ ਹੋ…

ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਰ ਸੋਚਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਲੀਲਾ ਵੇਦ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ…

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਦੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਜਨਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਵਿਚਾਰੇਗਾ? ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵਾਹ ਕਰਾਏ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਕੌਤੁਕੀਆਂ ਨੂੰ…

ਉਦੋਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਨਾਰਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਣ ਝੂਠਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਵਾਨੀ ਮੁਸਕਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ, "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗਿਆਨੀ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਚਿਤ ਕਥਾ ਕਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹੁਣ ਕਾਮ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਰਹੇ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਸਦਾ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਹਨ, ਅਜਨਮੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਨਿਰਾਕਾਂਖ ਅਤੇ…

ਨਾਰਦ ਪਾਸੋਂ ਮੈਂ ਕੀ ਵਿਗਾੜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੇਰਾ ਵਾਸਸਥਾਨ ਭਵਨ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ? ਉਸਨੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਉਨਮਾਦੀ ਵਰ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾ ਮੋਹ ਹੈ ਨਾ ਮਾਇਆ; ਉਹ ਉਦਾਸੀਨ ਹਨ, ਧਨ-ਧਾਮ-ਪਤਨੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ…

ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਪਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਿਮਾਲਯ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਏ।