Prakarana 8

Verse 143 (दोहा/सोरठा)

प्रिया सोचु परिहरहु सबु सुमिरहु श्रीभगवान। पारबतिहि निरमयउ जेहिं सोइ करिहि कल्यान।।71।।

Priyā socu pariharahu sabu sumirahu Śrī-Bhagavāna. Pārabatihi niramayu jehiṁ soi karihi kalyāna. ||71||

ਪਿਆਰੇ, ਸਭ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੇਗਾ।

Verse 144 (चौपाई)

अब जौ तुम्हहि सुता पर नेहू। तौ अस जाइ सिखावन देहू।। करै सो तपु जेहिं मिलहिं महेसू। आन उपायँ न मिटहि कलेसू।। नारद बचन सगर्भ सहेतू। सुंदर सब गुन निधि बृषकेतू।। अस बिचारि तुम्ह तजहु असंका। सबहि भाँति संकरु अकलंका।। सुनि पति बचन हरषि मन माहीं। गई तुरत उठि गिरिजा पाहीं।। उमहि बिलोकि नयन भरे बारी। सहित सनेह गोद बैठारी।। बारहिं बार लेति उर लाई। गदगद कंठ न कछु कहि जाई।। जगत मातु सर्बग्य भवानी। मातु सुखद बोलीं मृदु बानी।।

aba jau tumhahi sutā para nehū. tau asa jāi sikhāvana dehū.. karai so tapu jehiṁ milahiṁ mahesū. āna upāyaṁ na miṭahi kalesū.. nārada bacana sa-garbha sa-hetū. sundara saba guna-nidhi bṛṣaketū.. asa bicāri tuma tajahu asaṅkā. sabahi bhāṁti saṅkaru a-kalaṅkā.. suni pati bacana haraṣi mana māhīṁ. gaī turata uṭhi girijā pāhīṁ.. umahi biloki nayana bhare bārī. sahita saneha goda baiṭhārī.. bārahiṁ bāra leti ura lāī. gadagada kaṇṭha na kachu kahi jāī.. jagata mātu sarbagya bhavānī. mātu-sukhad bolīṁ mṛdu bānī..

“If indeed you bear such love for your daughter, then go and give her this instruction. Perform that austerity by which Mahesha is attained; by no other means is sorrow dispelled. Narada’s words are weighty, full of inner meaning and sound reason—Vṛṣaketu is fair, a treasury of every virtue. Reflecting thus, cast away all doubt: Shankara is in every way stainless. Hearing her husband’s counsel, she rejoiced at heart and at once rose and went to Girija. Seeing Uma, her eyes brimmed with tears; in tender affection she seated her upon her lap. Again and again she clasped her to her breast; her throat choked with emotion, she could not utter a word. Then Bhavani, Mother of the world and all-knowing, spoke in gentle speech that brought a mother comfort.”

Verse 145 (दोहा/सोरठा)

सुनहि मातु मैं दीख अस सपन सुनावउँ तोहि। सुंदर गौर सुबिप्रबर अस उपदेसेउ मोहि।।72।।

sunahi mātu maiṁ dīkha asa sapana sunāvaũ tohi | sundara gaura subiprabara asa upadeseu mohi ||72||

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਮੈਂ ਐਸਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਮਨੋਹਰ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 146 (चौपाई)

करहि जाइ तपु सैलकुमारी। नारद कहा सो सत्य बिचारी।। मातु पितहि पुनि यह मत भावा। तपु सुखप्रद दुख दोष नसावा।। तपबल रचइ प्रपंच बिधाता। तपबल बिष्नु सकल जग त्राता।। तपबल संभु करहिं संघारा। तपबल सेषु धरइ महिभारा।। तप अधार सब सृष्टि भवानी। करहि जाइ तपु अस जियँ जानी।। सुनत बचन बिसमित महतारी। सपन सुनायउ गिरिहि हँकारी।। मातु पितुहि बहुबिधि समुझाई। चलीं उमा तप हित हरषाई।। प्रिय परिवार पिता अरु माता। भए बिकल मुख आव न बाता।।

karahi jāi tapu saila-kumārī | nārada kahā so satya bicārī || mātu pitahi puni yaha mata bhāvā | tapu sukhaprada dukha doṣa nasāvā || tapabala racai prapañca bidhātā | tapabala biṣṇu sakala jaga trātā || tapabala saṁbhu karahiṁ saṅghārā | tapabala seṣu dharai mahi-bhārā || tapa adhāra saba sṛṣṭi bhavānī | karahi jāi tapu asa jiyã jānī || sunata bacana bisamita mahatārī | sapana sunāyau girihi hãkārī || mātu pituhī bahubidhi samujhāī | calī̃ umā tapa hita haraṣāī || priya parivāra pitā aru mātā | bhae bikala mukha āva na bātā ||

‘Go, O Mountain-maiden, and practise austerity’: so spoke Narada, weighing the matter as truth. Mother and father, too, approved this counsel—ascetic discipline bestows true good and washes away sorrow and fault. By the power of tapas the Creator frames the universe; by the power of tapas Vishnu becomes the saviour of all the worlds. By the power of tapas Shambhu performs dissolution; by the power of tapas Shesha bears the burden of the earth. Tapas, O Bhavani, is the very support of creation: knowing this in her heart, she resolved to go and undertake it. Hearing these words, the mother stood amazed; she called the Mountain-king and told him her dream. In many ways she counselled both mother and father; and Uma set forth, delighted, for the sake of austerity. But the dear household—father and mother—became distraught; no speech came to their lips.

Verse 147 (दोहा/सोरठा)

बेदसिरा मुनि आइ तब सबहि कहा समुझाइ।। पारबती महिमा सुनत रहे प्रबोधहि पाइ।।73।।

bedasirā muni āi taba sabahi kahā samujhāi || pārabatī mahimā sunata rahe prabodhahi pāi ||73||

ਤਦ ਵੇਦਸਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਚੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹੀ। (73)

Verse 148 (चौपाई)

उर धरि उमा प्रानपति चरना। जाइ बिपिन लागीं तपु करना।। अति सुकुमार न तनु तप जोगू। पति पद सुमिरि तजेउ सबु भोगू।। नित नव चरन उपज अनुरागा। बिसरी देह तपहिं मनु लागा।। संबत सहस मूल फल खाए। सागु खाइ सत बरष गवाँए।। कछु दिन भोजनु बारि बतासा। किए कठिन कछु दिन उपबासा।। बेल पाती महि परइ सुखाई। तीनि सहस संबत सोई खाई।। पुनि परिहरे सुखानेउ परना। उमहि नाम तब भयउ अपरना।। देखि उमहि तप खीन सरीरा। ब्रह्मगिरा भै गगन गभीरा।।

ura dhari umā prāṇapati caranā | jāi bipina lāgīṁ tapu karanā || ati sukumāra na tanu tapa jogū | pati pada sumiri tajeu sabu bhogū || nita nava carana upaja anurāgā | bisarī deha tapahiṁ manu lāgā || saṁbata sahasa mūla phala khāe | sāgu khāi sata baraṣa gavāṁe || kachu dina bhojanu bāri batāsā | kie kaṭhina kachu dina upabāsā || bela pātī mahi parai sukhāī | tīni sahasa saṁbata soī khāī || puni parihare sukhāneu paranā | umahi nāma taba bhayu aparnā || dekhi umahi tapa khīna sarīrā | brahma-girā bhai gagana gabhīrā ||

Holding within her heart the feet of her lord of life, Umā went into the forest and set herself to austerity. Her body was most delicate, not fit for such mortification; yet, remembering her husband’s holy feet, she renounced every pleasure. Day by day a fresh love for those feet arose; she forgot her very body, and her mind clung fast to penance. For a thousand years she lived on roots and fruits; then, feeding on greens, she passed away a hundred years. For some days her food was but water and air; and for some days she kept a hard fast. Upon leaves of the bel that fell to the ground and dried, she subsisted—three thousand years she ate only those. Afterwards she abandoned even the withered leaves; therefore at that time Umā received the name ‘Aparṇā’ (She-who-ate-no-leaf). Seeing Umā’s body wasted by austerity, a voice of Brahmā sounded through the deep and solemn sky.

Verse 149 (दोहा/सोरठा)

भयउ मनोरथ सुफल तव सुनु गिरिजाकुमारि। परिहरु दुसह कलेस सब अब मिलिहहिं त्रिपुरारि।।74।।

bhayu manoratha suphala tava sunu girijā-kumāri | pariharu dusaha kalesa saba aba milihahiṁ tripurāri ||74||

ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨੋਰਥ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਸਭ ਭਾਰੀ ਪੀੜ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 150 (चौपाई)

अस तपु काहुँ न कीन्ह भवानी। भउ अनेक धीर मुनि ग्यानी।। अब उर धरहु ब्रह्म बर बानी। सत्य सदा संतत सुचि जानी।। आवै पिता बोलावन जबहीं। हठ परिहरि घर जाएहु तबहीं।। मिलहिं तुम्हहि जब सप्त रिषीसा। जानेहु तब प्रमान बागीसा।। सुनत गिरा बिधि गगन बखानी। पुलक गात गिरिजा हरषानी।। उमा चरित सुंदर मैं गावा। सुनहु संभु कर चरित सुहावा।। जब तें सती जाइ तनु त्यागा। तब सें सिव मन भयउ बिरागा।। जपहिं सदा रघुनायक नामा। जहँ तहँ सुनहिं राम गुन ग्रामा।।

asa tapu kāhum̐ na kīnha bhavānī | bhau aneka dhīra muni gyānī || aba ura dharahu brahma bara bānī | satya sadā santata suci jānī || āvai pitā bolāvana jaba hīṁ | haṭha parihari ghara jāehu taba hīṁ || milahiṁ tumhahi jaba sapta riṣīsā | jānehu taba pramāna bāgīsā || sunata girā bidhi gagana bakhānī | pulaka gāta girijā haraṣānī || umā carita sundara maiṁ gāvā | sunahu sambhu kara carita suhāvā || jaba tēṁ satī jāi tanu tyāgā | taba sēṁ siva mana bhayu birāgā || japahiṁ sadā raghunāyaka nāmā | jahām̐ tahām̐ sunahiṁ rāma guna grāmā ||

“Never, O Bhavānī, has any one performed such austerity; many steadfast sages and men of knowledge have felt awe thereof. Now keep within thy heart the excellent utterance touching Brahman—know it as ever true, continual, and pure. When thy father comes to summon thee, then at once abandon stubbornness and go home. And when thou meetest the Seven Sages, then recognize that as a valid and authoritative sign. Hearing these words which Providence proclaimed from the sky, Girijā thrilled in every limb and rejoiced. ‘Umā’s fair tale I have sung; now hearken to Śambhu’s gracious history. From the time Satī went and cast off her body, from that day Śiva’s mind became detached. He ever repeats the name of Raghunāyak, and everywhere he listens to the clustered praises of Rāma’s virtues.’”

Verse 151 (दोहा/सोरठा)

चिदानन्द सुखधाम सिव बिगत मोह मद काम। बिचरहिं महि धरि हृदयँ हरि सकल लोक अभिराम।।75।।

cidānanda sukhadhāma siva bigata moha mada kāma | bicarahiṃ mahi dhari hṛdayã hari sakala loka abhirāma ||75||

ਸ਼ਿਵ—ਆਨੰਦਮਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਧਾਮ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 152 (चौपाई)

कतहुँ मुनिन्ह उपदेसहिं ग्याना। कतहुँ राम गुन करहिं बखाना।। जदपि अकाम तदपि भगवाना। भगत बिरह दुख दुखित सुजाना।। एहि बिधि गयउ कालु बहु बीती। नित नै होइ राम पद प्रीती।। नैमु प्रेमु संकर कर देखा। अबिचल हृदयँ भगति कै रेखा।। प्रगटै रामु कृतग्य कृपाला। रूप सील निधि तेज बिसाला।। बहु प्रकार संकरहि सराहा। तुम्ह बिनु अस ब्रतु को निरबाहा।। बहुबिधि राम सिवहि समुझावा। पारबती कर जन्मु सुनावा।। अति पुनीत गिरिजा कै करनी। बिस्तर सहित कृपानिधि बरनी।।

katahum̐ muninh upadesahiṁ gyānā. katahum̐ rāma guna karahiṁ bakhānā.. jadapi akāma tadapi bhagavānā. bhagata biraha dukha dukhita sujānā.. ehi bidhi gayau kālu bahu bītī. nita nai hoi rāma pada prītī.. naimu premu saṅkara kara dekhā. abical hṛdayam̐ bhagati kai rekhā.. pragaṭai rāmu kṛtagya kṛpālā. rūpa sīla nidhi teja bisālā.. bahu prakāra saṅkarahi sarāhā. tumha binu asa bratu ko nirabāhā.. bahubidhi rāma sivahi samujhāvā. pārabatī kara janmu sunāvā.. ati punīta girijā kai karanī. bistara sahita kṛpānidhi baranī..

In some places the sages expounded wisdom; in other places they sang and proclaimed the virtues of Rama. Though the Lord is desireless, yet—being all-wise—He is pained by the pain of His devotee’s separation. Thus much time passed; day by day the love for Rama’s feet grew ever new. Shankara beheld such disciplined love: upon his heart devotion’s line was fixed and unshaken. Then Rama, the compassionate and grateful One, manifested—an ocean of beauty and noble conduct, of boundless radiance. In many ways He praised Shankara: “Without you, who could have fulfilled such a vow?” In diverse manners Rama instructed Shiva, and told him of Parvati’s birth. Most holy were Girija’s deeds; the Treasure of Mercy described them in full detail.

Verse 153 (दोहा/सोरठा)

अब बिनती मम सुनेहु सिव जौं मो पर निज नेहु। जाइ बिबाहहु सैलजहि यह मोहि मागें देहु।।76।।

aba binatī mama sunehu siva jauṃ mo para nija nehu | jāi bibāhahu sailajahi yaha mohi māgeṃ dehu ||76||

ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਨੇਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ: ਜਾ ਕੇ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਾ ਦੇ; ਇਹ ਵਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ।

Verse 154 (चौपाई)

कह सिव जदपि उचित अस नाहीं। नाथ बचन पुनि मेटि न जाहीं।। सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरमु यह नाथ हमारा।। मातु पिता गुर प्रभु कै बानी। बिनहिं बिचार करिअ सुभ जानी।। तुम्ह सब भाँति परम हितकारी। अग्या सिर पर नाथ तुम्हारी।। प्रभु तोषेउ सुनि संकर बचना। भक्ति बिबेक धर्म जुत रचना।। कह प्रभु हर तुम्हार पन रहेऊ। अब उर राखेहु जो हम कहेऊ।। अंतरधान भए अस भाषी। संकर सोइ मूरति उर राखी।। तबहिं सप्तरिषि सिव पहिं आए। बोले प्रभु अति बचन सुहाए।।

kaha siva jadapi ucita asa nāhīṃ | nātha bacana puni meṭi na jāhīṃ || sira dhari āyasu kari'a tumhārā | parama dharamu yaha nātha hamārā || mātu pitā guru prabhu kai bānī | binahiṃ bicāra kari'a subha jānī || tumha saba bhāँti parama hitakārī | agyā sira para nātha tumhārī || prabhu toṣeu suni saṃkara bacanā | bhakti bibeka dharma juta racanā || kaha prabhu hara tumhāra pana raheū | aba ura rākhehu jo hama kaheū || antaradhāna bhae asa bhāṣī | saṃkara soi mūrati ura rākhī || tabahiṃ saptariṣi siva pahiṃ āe | bole prabhu ati bacana suhāe ||

Śiva said, “Though this may not seem the proper course, O Lord, yet a spoken word cannot be recalled. Therefore, bowing my head, I shall carry out Your command; this, O Master, is my highest duty. The utterance of mother, father, teacher, and lord—without deliberation one should hold it as salutary and obey. In every way You are the supreme benefactor; Your command, O Lord, I bear upon my head.” The Lord was pleased on hearing Śaṅkara’s words—speech framed with devotion, discernment, and righteousness. The Lord said, “Hara, your steadfastness remains; now keep in your heart what I have spoken.” So speaking, He withdrew from sight; and Śaṅkara kept that very Form enshrined within his heart. Just then the Seven Ṛṣis came to Śiva; they spoke words most pleasing to the Lord.

Verse 155 (दोहा/सोरठा)

पारबती पहिं जाइ तुम्ह प्रेम परिच्छा लेहु। गिरिहि प्रेरि पठएहु भवन दूरि करेहु संदेहु।।77।।

pārabatī pahiṁ jāi tumh prema paricchā lehu | giri-hi preri paṭhaehu bhavana dūri karehu saṁdehu ||77||

ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ। ਫਿਰ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ। (77)

Verse 156 (चौपाई)

रिषिन्ह गौरि देखी तहँ कैसी। मूरतिमंत तपस्या जैसी।। बोले मुनि सुनु सैलकुमारी। करहु कवन कारन तपु भारी।। केहि अवराधहु का तुम्ह चहहू। हम सन सत्य मरमु किन कहहू।। कहत बचत मनु अति सकुचाई। हँसिहहु सुनि हमारि जड़ताई।। मनु हठ परा न सुनइ सिखावा। चहत बारि पर भीति उठावा।। नारद कहा सत्य सोइ जाना। बिनु पंखन्ह हम चहहिं उड़ाना।। देखहु मुनि अबिबेकु हमारा। चाहिअ सदा सिवहि भरतारा।।

ṛṣi-nhi gauri dekhī tahã kaisī | mūratimaṁta tapasya jaisī || bole muni sunu saila-kumārī | karahu kavan kārana tapu bhārī || kehi avarādha-hu kā tumha cahahū | hama sana satya maramu kina kahahū || kahata bacata manu ati sakucāī | hãsihahu suni hamāri jaṛatāī || manu haṭha parā na sunai sikhāvā | cahata bāri para bhīti uṭhāvā || nārada kahā satya soi jānā | binu paṁkhanha hama cahahĩ uṛānā || dekhahu muni abibeku hamārā | cāhia sadā sivahi bharatārā ||

There the sages beheld Gaurī—such was her state, as though austerity itself had taken bodily form. The seer spoke: “Hear me, O daughter of the mountain: for what cause dost thou practise so weighty a penance? What offence is it, and what is it thou seekest? Why dost thou not tell me the true secret plainly? As she began to speak her mind was greatly abashed: “Thou wilt laugh,” she said, “to hear my foolishness. My heart hath fallen into stubbornness and will not heed instruction; it would raise a wall upon the water. Nārada said: “True indeed is that—without wings we would fain be flying. Behold, O sage, my lack of discernment: I desire none but Śiva for my lord for ever.”

Verse 157 (दोहा/सोरठा)

सुनत बचन बिहसे रिषय गिरिसंभव तब देह। नारद कर उपदेसु सुनि कहहु बसेउ किसु गेह।।78।।

sunata bacana bihase riṣaya girisambhava taba deha | nārada kara upadesu suni kahahu baseu kisu geha ||78||

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ; ਤਦ ਗਿਰਿਸੰਭਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਨਾਰਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੱਸਿਆ?”

Verse 158 (चौपाई)

दच्छसुतन्ह उपदेसेन्हि जाई। तिन्ह फिरि भवनु न देखा आई।। चित्रकेतु कर घरु उन घाला। कनककसिपु कर पुनि अस हाला।। नारद सिख जे सुनहिं नर नारी। अवसि होहिं तजि भवनु भिखारी।। मन कपटी तन सज्जन चीन्हा। आपु सरिस सबही चह कीन्हा।। तेहि कें बचन मानि बिस्वासा। तुम्ह चाहहु पति सहज उदासा।। निर्गुन निलज कुबेष कपाली। अकुल अगेह दिगंबर ब्याली।। कहहु कवन सुखु अस बरु पाएँ। भल भूलिहु ठग के बौराएँ।। पंच कहें सिवँ सती बिबाही। पुनि अवडेरि मराएन्हि ताही।।

dakccha-sutanha upadesenha jāī | tinh phiri bhavanu na dekhā āī || citraketu kara gharu una ghālā | kanaka-kasipu kara puni asa hālā || nārada sikha je sunahiṁ nara-nārī | avasi hohiṁ taji bhavanu bhikhārī || mana kapaṭī tana sajjana cīnhā | āpu sarisa sabahī caha kīnhā || tehi keṁ bacana māni bisvāsā | tumha cāhahu pati sahaja udāsā || nirguna nilaja kubeṣa kapālī | akula ageha digambara byālī || kahahu kavan sukhu asa baru pāeṁ | bhala bhūlihu ṭhaga ke baurāeṁ || pañca kaheṁ sivaṁ satī bibāhī | puni avaḍeri marāenha tāhī ||

Having gone and lectured the daughters of Daksha, he returned—yet none of them ever came back to behold their homes again. He brought ruin upon the house of Chitraketu; and Hiranyakashipu too met the like fate. Man or woman who listens to Narada’s counsel—surely must abandon home and become a beggar. His mind is crafty, though his body is taken for a saint; he would make everyone just like himself. Trusting his words, you too desire a husband who is by nature detached. A nirguṇa one—shameless, in a vile guise, a skull-bearing ascetic; without lineage, without a home, sky-clad, serpent-haunted— tell me, what happiness is there in obtaining such a boon? It is well that you have been deluded by a cheat in frenzy. Even the village elders say, ‘Shiva married Sati’—and then, turning it all awry, he caused her death as well.

Verse 159 (दोहा/सोरठा)

अब सुख सोवत सोचु नहि भीख मागि भव खाहिं। सहज एकाकिन्ह के भवन कबहुँ कि नारि खटाहिं।।79।।

aba sukha sovata socu nahi bhīkha māgi bhava khāhiṁ | sahaja ekākinih̃ ke bhavana kabahũ ki nāri khaṭāhiṁ ||79||

ਹੁਣ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦੇ ਹਨ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਾਂਤ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਦੀਆਂ ਕੁਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆ ਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 160 (चौपाई)

अजहूँ मानहु कहा हमारा। हम तुम्ह कहुँ बरु नीक बिचारा।। अति सुंदर सुचि सुखद सुसीला। गावहिं बेद जासु जस लीला।। दूषन रहित सकल गुन रासी। श्रीपति पुर बैकुंठ निवासी।। अस बरु तुम्हहि मिलाउब आनी। सुनत बिहसि कह बचन भवानी।। सत्य कहेहु गिरिभव तनु एहा। हठ न छूट छूटै बरु देहा।। कनकउ पुनि पषान तें होई। जारेहुँ सहजु न परिहर सोई।। नारद बचन न मैं परिहरऊँ। बसउ भवनु उजरउ नहिं डरऊँ।। गुर कें बचन प्रतीति न जेही। सपनेहुँ सुगम न सुख सिधि तेही।।

ajahũ mānahu kahā hamārā. hama tumha kahũ baru nīka bicārā.. ati sundara suci sukhada susīlā. gāvahĩ beda jāsu jasa līlā.. dūṣana rahita sakala guna rāsī. śrīpati pura baikunṭha nivāsī.. asa baru tumhahi milāuba ānī. sunata bihasi kaha bacana bhavānī.. satya kahehu giribhava tanu ehā. haṭha na chūṭa chūṭai baru dehā.. kanakau puni paṣāna tẽ hoī. jārehũ sahaja na parihara soī.. nārada bacana na maĩ pariharaũ. basau bhavanu ujarau nahĩ ḍaraũ.. gura kẽ bacana pratīti na jehī. sapanehũ sugama na sukha sidhi tehī..

“Even now you ask what my resolve is? I have indeed pondered well the boon I would ask of you. He is exceedingly fair—pure, bestower of joy, and gentle in virtue; the Vedas themselves sing of His praise and His divine play. Free from every blemish, a treasury of all excellences—He dwells in Vaikuntha, the city of the Lord of Sri. Such a boon I shall bring to you: I will unite you with Him.” Hearing this, Bhavani spoke, smiling. “You have spoken truth, O Lord of Girija: this body of mine will perish, yet my stubborn resolve will not depart. Gold may indeed be wrought from stone; yet even when it is melted, it does not abandon its innate nature. So too I shall not set aside Narada’s word. Let my home be laid waste—I do not fear. He who has no trust in the guru’s word—never, not even in dream, does happiness or spiritual attainment come easily to him.”

Verse 161 (दोहा/सोरठा)

महादेव अवगुन भवन बिष्नु सकल गुन धाम। जेहि कर मनु रम जाहि सन तेहि तेही सन काम।।80।।

mahādeva avaguna bhavana biṣṇu sakala guna dhāma | jehi kara manu rama jāhi sana tehi tehī sana kāma ||80||

ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਦੋਖਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਉਸੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਰੰਗ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਧਰ ਮਨ ਜੁੜੇ, ਓਧਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਢੰਗ ਤੇ ਕਰਮ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (80)

Verse 162 (चौपाई)

जौं तुम्ह मिलतेहु प्रथम मुनीसा। सुनतिउँ सिख तुम्हारि धरि सीसा।। अब मैं जन्मु संभु हित हारा। को गुन दूषन करै बिचारा।। जौं तुम्हरे हठ हृदयँ बिसेषी। रहि न जाइ बिनु किएँ बरेषी।। तौ कौतुकिअन्ह आलसु नाहीं। बर कन्या अनेक जग माहीं।। जन्म कोटि लगि रगर हमारी। बरउँ संभु न त रहउँ कुआरी।। तजउँ न नारद कर उपदेसू। आपु कहहि सत बार महेसू।। मैं पा परउँ कहइ जगदंबा। तुम्ह गृह गवनहु भयउ बिलंबा।। देखि प्रेमु बोले मुनि ग्यानी। जय जय जगदंबिके भवानी।।

jauṁ tumha milatehu prathama munīsā | sunatiuṁ sikha tumhāri dhari sīsā || aba maiṁ janmu sambhu hita hārā | ko guna dūṣana karai bicārā || jauṁ tumhare haṭha hṛdayaṁ biseṣī | rahi na jāi binu kiyeṁ bareṣī || tau kautukianha ālasu nāhīṁ | bara kanyā aneka jaga māhīṁ || janma koṭi lagi ragara hamārī | barauṁ sambhu na ta rahauṁ kuārī || tajauṁ na nārada kara upadesū | āpu kahahi sata bāra mahesū || maiṁ pā parauṁ kahai jagadambā | tumha gṛha gavanahu bhayau bilambā || dekhi premu bole muni gyānī | jaya jaya jagadambike bhavānī ||

“Had I met you first, O best of sages, I would have listened to your counsel with my head bowed in reverence. But now I have taken birth having yielded my whole self for Śambhu’s good—who then can sit in judgment of merit and fault? If your stubborn resolve has taken special seat within your heart and will not depart without the granting of a boon, then the playful are not wanting in resource: there are many eligible maidens in the world. I have ground myself in austerity through millions of births: either I shall wed Śambhu, or else remain unmarried. Nor will I abandon Nārada’s instruction—Mahesha himself has said it a hundred times. ‘At your feet I fall,’ says Jagadambā; ‘go now to your home—there has been delay.’ Seeing her love, the wise sage spoke: ‘Victory, victory to Jagadambikā Bhavānī!’”