ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ in the Ramayana

ਤਪ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਤਪਸਵੀ, ਵਾਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਮੁਨੀਪੁੰਗਵ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੌਣ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਕੌਣ ਵੀਰਯਵਾਨ ਹੈ? ਕੌਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ?

ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ—ਸੱਚਾ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸਮਰੱਥ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?

ਕੌਣ ਆਤਮਵਾਨ ਹੈ? ਕੌਣ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ? ਕੌਣ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ? ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਰੋਸ ਜਾਗ ਪਏ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰ ਜਾਣ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?

ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ, ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ।

ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਜਾਣੂ ਨਾਰਦ ਨੇ ‘ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਜਿਹੜੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ—ਉਸ ਨਰ ਬਾਰੇ।

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਨੀਤਿਵਾਨ ਅਤੇ ਵਾਗਮੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੁ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਹਾਹਨੁ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਲ-ਸੰਧੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਆਜਾਨੁਬਾਹੁ, ਉੱਚੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਥੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਨਾ ਬਹੁਤ ਠਿੱਗਾ; ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ; ਭਰੀ ਛਾਤੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਯਸ਼ਸਵੀ, ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ, ਸ਼ੁੱਧ, ਯੋਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀਵਾਨ ਸੀ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਧਾਤਾ ਵਾਂਗ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ; ਜੀਵ-ਲੋਕ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਰਿਰੱਖਕ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੰਰਖਕ ਸੀ; ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ—ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਯੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ—ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਤਾ, ਅਟੱਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਸੀ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਾਧੁ-ਸੁਭਾਉ, ਮਨੋਂ ਅਦੀਂਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕੀ ਸੀ।

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸੱਜਣ ਲੋਕ ਉਸ ਤੱਕ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਰ੍ਯ ਹੈ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖੜੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ।

ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਖ਼ਿਮਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ। ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਸੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਸੰਪੰਨ, ਸੱਚ-ਆਧਾਰਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਜੇਠੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਇੱਛੁਕ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹਿਆ।

ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

ਰਾਮ ਦੀ ਦਯਿਤਾ ਭਾਰਿਆ ਸੀਤਾ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤਚਿੰਤਕ, ਜਨਕ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ—ਮਾਨੋ ਦੇਵ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੜੀ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਘਰ ਦੀ ਵਧੂ, ਰੋਹਿਣੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈ।