Adhyaya 26
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਲਿਤੋਪਾਖ੍ਯਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਪਟ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਦਸ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਸੁਰ-ਸੈਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੰਡਨਾਥ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੁਟਿਲਾਕ੍ਸ਼ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੰਡ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ‘ਕਪਟ-ਸੰਗ੍ਰਾਮ’ ਦੀ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਇਕਾ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅੰਕਲਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਲਲਿਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ/ਅੰਬਿਕਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੁੱਧ-ਸਥਿਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਗਿਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने विषङ्गपलायनं नाम पञ्चविंशो ऽध्याय प्रथमयुद्धदिवसः / दशाक्षौहिणिकायुक्तः कुटिलाक्षो ऽपि वीर्यवान् / दण्डनाथाशरैस्तीक्ष्णै रणे भग्नः पलायितः / दशाक्षौहिणिकं सैन्यं तया रात्रौ विनाशितम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਯਗ੍ਰੀਵ–ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸੰਗ ਪਲਾਯਨ’ ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ-ਦਿਨ। ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀਰਵਾਨ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ ਦੰਡਨਾਥਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 2
इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः क्षोभमथाययौ / रात्रौ कपटसंग्रामं दुष्टानां निर्जरद्रुहाम् / मन्त्रिणी दण्डनाथा च श्रुत्वा निर्वेदमापतुः
ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਭੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਖੌਲ ਉਠਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਛਲ-ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਰਵੇਦ ਤੇ ਖੇਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
Verse 3
अहो बत महत्कष्टं दैत्यैर्देव्याः समागतम् / उत्तानबुद्धिभिर्दूरमस्माभिश्चलितं पुरः
ਹਾਏ! ਦੈਤਿਆਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇਲਾ ਮੋਰਚਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਖਿਸਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 4
महाचक्ररथेन्द्रस्य न जातं रक्षणं बलैः / एतं त्ववसरं प्राप्य रात्रौ दुष्टैः पराकृतम्
ਮਹਾਚਕ੍ਰਰਥੇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੈਨਾਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 5
को वृत्तान्तो ऽभवत्तत्र स्वामिन्या किं रणः कृतः / अन्या वा शक्तयस्तत्र चक्रुर्युद्धं महासुरैः
ਉੱਥੇ ਕੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਸਵਾਮਿਨੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ? ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮਹਾਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ?
Verse 6
विम्रष्टव्यमिदं कार्यं प्रवृत्तिस्तत्र कीदृशी / महादेव्याश्च हृदये कः प्रसंगः प्रवर्तते
ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
Verse 7
इति शङ्काकुलास्तत्र दण्डनाथापुरोगमाः / मन्त्रिणीं पुरतः कृत्वा प्रचेलुर्ललितां प्रति
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਦੰਡਨਾਥ ਆਦਿ ਅਗਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਲਲਿਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 8
शक्तिचक्रचमूनाथाः सर्वास्ताः पूजिता द्रुतम् / व्यतीतायां विभावर्यां रथेन्द्रं पर्यवारयन्
ਸ਼ਕਤੀਚਕ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਾਨਾਥ ਤੁਰੰਤ ਪੂਜੇ ਗਏ; ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥੇੰਦਰ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 9
अवरुह्य स्वयानाभ्यां मन्त्रिणीदण्डनायिके / अधस्तात्सैन्यमावेश्य तदारुरुहतू रथम्
ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਇਿਕਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ।
Verse 10
क्रमेण नव पर्वाणि व्यतीत्य त्वरितक्रमैः / तत्तत्सर्वगतैः शक्तिचक्रैः सम्यङ् निवेदितैः
ਉਹ ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨੌਂ ਪਰਵਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਉਹਨਾਂ-ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਚਕ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
Verse 11
अभजेतां महाराज्ञीं मन्त्रिणीदण्डनायिके / ते व्यजिज्ञपतां देव्या अष्टाङ्गस्पृष्टभूतले
ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਇਿਕਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 12
महाप्रमादः समभूदिति नः श्रुतमंबिके / कूटयुद्धप्रकारेण दैत्यैरपकृतं खलैः
ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ! ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਕੂਟ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰ ਕੇ ਅਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 13
स दुरात्मा दुराचारः प्रकाशसमारात्त्रसन् / कुहकव्यवहारेण जयसिद्धिं तु काक्षति
ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਮਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਛਲ-ਕਪਟ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੈ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
दैवान्नः स्वामिनीगात्रे दुष्टानाममरद्रुहाम् / शरादिकपरामर्शो न जातस्तेन जीवति
ਦੈਵਵਸ਼ ਮਹਿਲਾ-ਸਵਾਮਿਨੀ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਅਮਰ-ਦ੍ਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਅੰਨ ਪੈ ਗਿਆ; ਤੀਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਾ ਉੱਠੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 15
एकावलंबनं कृत्वा महाराज्ञि भवत्पदम् / वयं सर्वा हि जीवामः साधयामः समीहितम्
ਹੇ ਮਹਾਰਾਣੀ! ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 16
अतो ऽस्माभिः प्रकर्तव्यं श्रीमत्यङ्गस्य रक्षणम् / मायाविनश्च दैत्येन्द्रास्तत्र मन्त्रो विधीयताम्
ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਅੰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਾਇਆਵੀ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 17
आपत्कालेषु जेतव्या भण्डाद्या दानवाधमाः / कूटयुद्धं न कुर्वन्ति न विशन्ति चमूमिमाम्
ਆਪੱਤੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਭੰਡ ਆਦਿ ਨੀਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੂਟ-ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
Verse 18
तथा महेन्द्रशैलस्य कार्यं दक्षिणदेशतः / शिबिरं बहुविस्तारं योजनानां शतावधि
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੇਸ ਵੱਲ, ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਿਵਿਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 19
वह्लिप्राकारवलयं रक्षणार्थं विधीयताम् / अस्मत्सेनानिवेशस्य द्विषां दर्पशमाय च
ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਸੈਨਿਕ ਡੇਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਰਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ।
Verse 20
शतयोजनमात्रस्तु मध्यतेशः प्रकल्प्यताम् / वह्निप्राकाराचक्रस्य द्वारन्दक्षिणतो भवेत्
ਮੱਧਲਾ ਖੇਤਰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਮਾਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੋਵੇ।
Verse 21
यतो दक्षिणदेशस्थं शून्यकं विद्विषां पुरम् / द्वारे च बहवः कल्प्याः परिवारा उदायुधाः
ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
Verse 22
निर्गच्छतां प्रविशतां जनानामुपरोधकाः / अनालस्या अनिद्राश्च विधेयाः सततोद्यताः
ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ; ਉਹ ਆਲਸ ਰਹਿਤ, ਨੀਂਦ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ।
Verse 23
एवं च सति दुष्टानां कूटयुद्धं चिकीर्षितम् / अवेलासु च संध्यासु मध्यरात्रिषु च द्विषाम् / अशक्यमेव भवति प्रौढमाक्रमणं हठात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਕੂਟ-ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ—ਅਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ—ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਠ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 24
नो चेद्दुराशया दैत्या बहुमायापरिग्रहाः / पश्यतोहरवत्सर्वं विलुठन्ति महद्बलम्
ਜੇ ਐਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਰੀ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤ, ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਮਹਾਬਲ ਲੁੱਟ ਲੈਣਗੇ।
Verse 25
मन्त्रिण्या दण्डनाथाया इति श्रुत्वा वचस्तदा / शुचिदन्तरुचा मुक्ता वहन्ती ललिताब्रवीत्
ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਦੰਡਨਾਥਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਨਾਲ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 26
भवतीनामयं मन्त्रश्चारुबुद्ध्या विचारितः / अयं कुशलधीमार्गोनीतिरेषा सनातनी
ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਚੱਜੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਕੁਸ਼ਲ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ—ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
Verse 27
स्वचक्रस्य पुरो रक्षां विधाय दृढसाधनैः / परचक्राक्रमः कार्यो जिगीषद्भिर्महाजनैः
ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਏ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 28
इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी / ज्वालामालिनिकां नित्यामाहूयेदमुवाच ह
ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਦੰਡਨਾਥ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਨਿੱਤ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਿਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
Verse 29
वत्से त्वं वह्निरूपासि ज्वालामालामयाकृतिः / त्वया विधीयतां रक्षा बलस्यास्य महीयसः
ਵਤ્સੇ! ਤੂੰ ਅਗਨਿ-ਰੂਪਾ ਹੈਂ, ਜ੍ਵਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਮਹਾਨ ਬਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਧਾਨ ਹੋਵੇ।
Verse 30
शतयोजनविस्तारं परिवृत्य महीतलम् / त्रिंशद्योजनमुन्नद्धं ज्वालाकारत्वमाव्रज
ਸੌ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਭੂ-ਤਲ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਜ੍ਵਾਲਾ-ਆਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ।
Verse 31
द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वान्यत्र ज्वलत्तनुः / वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्
ਦੁਆਰ ਲਈ ਕੇਵਲ ਦੋ ਯੋਜਨ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਲਦਾ ਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰ; ਅਗਨਿ-ਜ੍ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 32
इत्युक्त्वा मन्त्रिणीदण्डनाथे सा ललितेश्वरी / महेन्द्रोत्तरभूभागं चलितुं चक्र उद्यमम्
ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਲਲਿਤੇਸ਼ਵਰੀ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭੂ-ਭਾਗ ਵੱਲ ਚਲਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 33
सा च नित्यानित्यमयी ज्वलज्ज्वा लामयाकृतिः / चतुर्दशीतिथिमयी तथेति प्रणनाम ताम्
ਉਹ ਨਿਤ੍ਯ-ਅਨਿਤ੍ਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਜਲਦੀਆਂ ਜ੍ਵਾਲਾਵਾਂ ਜਿਹੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ; ‘ਤਥੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 34
तयैव पूर्वनिर्दिष्टं महेन्द्रोत्तरभूतलम् / कुण्डलीकृत्य जज्वालशालरूपेण सा पुनः
ਉਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਭੂ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੁੰਡਲੀ ਕਰਕੇ ਜਵਾਲਾ-ਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 35
नभोवलयजंबालज्वालामालामयाकृतिः / बभासे दण्डनाथाया मन्त्रिनाथचमूरपि
ਆਕਾਸ਼-ਵਲਯ ਵਿੱਚ ਜੰਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਚਮਕੀ; ਦੰਡਨਾਥ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਿਨਾਥ ਸੈਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
Verse 36
अन्या सामपि शक्तीनां महतीनां महद्बलम् / विशङ्कटोदरं सालं प्रविवेश गतक्लमा
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੀ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਦਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਲ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 37
राजचक्ररथेन्द्रं तु मध्ये संस्थाप्य दण्डिनी / वामपक्षे रथं स्वीयं दक्षिणे श्यामलारथम्
ਦੰਡਿਨੀ ਨੇ ਰਾਜਚਕ੍ਰ-ਰਥੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਦਾ ਰਥ ਰੱਖਿਆ।
Verse 38
पश्चाद्भागे सम्पदेशीं पुरस्ताश्च हयासनाम् / एवं संवेश्य परितश्चक्रराजरथस्य च
ਚਕ੍ਰਰਾਜ ਰਥ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੰਪਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਹਯਾਸਨਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 39
द्वारे निवेशयामास विंशत्यक्षौहिणीयुताम् / ज्वलद्दण्डायुधोदग्रां स्तम्भिनीं नाम देवताम्
ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਲਦਾ ਦੰਡ-ਆਯੁਧ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ‘ਸਤੰਭਿਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
Verse 40
या देवी दण्डनाथाया विघ्नदेवीति विश्रुता / एवं सुरक्षितं कृत्वा शिबिरं योत्रिणी तथा / पूषण्युदितभूयिष्ठे पुनर्युद्धमुपाश्रयत्
ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੰਡਨਾਥ ਦੀ ‘ਵਿਘਨਦੇਵੀ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਬਿਰ ਅਤੇ ਯੋਤ੍ਰਿਣੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਪੂਸ਼ਾ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
Verse 41
कृत्वा किलकिलारावं ततः शक्तिमहाचमूः / अग्निप्राकारकद्वारान्निर्जगाम् महारवा
ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਚਮੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਲਕਿਲਾ ਧੁਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।
Verse 42
इत्थं सुरक्षितं श्रुत्वा ललिताशिबिरोदरम् / भूयः संज्वरमापन्नः प्रचण्डो भण्डदानवः
ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਬਿਰ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭੰਡ ਦਾਨਵ ਮੁੜ ਤੀਖੇ ਜ਼ੁਕਾਮੀ ਜ्वर ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।
Verse 43
मन्त्रयित्वा पुनस्तत्र कुटिलाक्षपुरोगमैः / विषङ्गेण विशुक्रेणासममात्मसुतैरपि
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕੁਟਿਲਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵਿਸ਼ੰਗ, ਵਿਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ।
Verse 44
एकौघस्य प्रसारेण युद्धं कर्तुं महाबलः / चतुर्बाहुमुखान्पुत्रांश्चतुर्जलधिसन्निभान्
ਇੱਕ ਹੀ ਮਹਾਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ। ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ।
Verse 45
चतुरान्युद्धकृत्येषु समाहूय स दानवः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डश्चण्डक्रुधा ज्वलन्
ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਭੰਡ, ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ।
Verse 46
त्रिंशत्संख्याश्च तत्पुत्रा महाकाया महाबलाः / तेषां नामानि वक्ष्यामि समाकर्णय कुम्भज
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੀਹ ਸਨ—ਵੱਡੇ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ। ਹੇ ਕੁੰਭਜ! ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 47
चतुर्बाहुश्चकोराक्षस्तृतीयस्तु चतुः शिराः / वज्रघोषश्चोर्ध्वकेशो महाकायो महाहनुः
ਚਤੁਰਬਾਹੁ, ਕੋਰਾਖ਼ਸ, ਤੀਜਾ ਚਤੁಃਸ਼ਿਰਾ; ਵਜ੍ਰਘੋਸ਼, ਊਰਧ੍ਵਕੇਸ਼, ਮਹਾਕਾਯ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੁ—ਇਹ ਸਨ।
Verse 48
मखशत्रुर्मखस्कन्दीसिंहघोषः सिरालकः / लडुनः पट्टसेनश्च पुराजित्पूर्वमारकः
ਮਖਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਮਖਸਕੰਦੀ, ਸਿੰਹਘੋਸ਼, ਸਿਰਾਲਕ; ਲਡੁਨ, ਪੱਟਸੇਨ, ਪੁਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰਵਮਾਰਕ—ਇਹ ਵੀ ਸਨ।
Verse 49
स्वर्गशत्रुः स्वर्गबलो दुर्गाख्यः स्वर्गकण्टकः / अतिमायो बृहन्माय उपमायश्च वीर्यवान्
ਸੁਰਗ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਸੁਰਗ-ਸਮ ਬਲਵਾਨ, ‘ਦੁਰਗ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਸੁਰਗ ਲਈ ਕਾਂਟਾ; ਅਤਿਮਾਯ, ਬ੍ਰਿਹਨਮਾਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਯ—ਇਹ ਸਭ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 50
इत्येते दुर्मदाः पुत्रा भण्डदैत्यस्य दुर्द्धियः / पितुः सदृशदोर्वीर्याः पितुः सदृशविग्रहाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੰਡ ਦੈਤ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਤਿ, ਅਤਿ ਮਦੋਨਮੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਭੁਜਾ-ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਸਨ।
Verse 51
आगत्य भण्डचरणावभ्यवन्दत भक्तितः / तानुद्वीक्ष्य प्रसन्नाभ्यां लोचनाभ्यां स दानवः / सगौरवमिदं वाक्यं बभाषे कुलघातकः
ਉਹ ਆ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੰਡ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵ—ਕੁਲਘਾਤਕ—ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
Verse 52
भो भो मदीयास्तनया भवतां कः समो भुवि / भवतामेव सत्येन जितं विश्वं मया पुरा
ਓ ਓ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 53
शक्रस्या ग्नेर्यमस्यापि निरृतेः पाशिनस्तथा / कचेषु कर्षणं कोपात्कृतं युष्माभिराहवे
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਵਸ਼ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਾਸ ਧਾਰੀ ਵਰੁਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 54
अस्त्राण्यपि च शस्त्राणि जानीथ निखिलान्यपि / जाग्रत्स्वेव ही युष्मासु कुलभ्रंशो ऽयमागतः
ਅਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕੁਲ-ਭ੍ਰੰਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 55
मायाविनी दुललिता काचित्स्त्री युद्धदुर्मदा / बहुभिः स्वसमानाभिः स्त्रीभिर्युक्ता हिनस्ति नः
ਮਾਇਆਵਾਨੀ, ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਤਾਵਲੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।
Verse 56
तदेनां समरे ऽवश्यमात्मवश्यां विधास्यथ / जीवग्राहं च सा ग्राह्या भवद्भिर्ज्वलदायुधैः
ਇਸ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਲੰਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਹੀ ਫੜੋ।
Verse 57
अप्रमेयप्रकोपान्धान्युष्मानेकां स्त्रियं प्रति / सम्प्रेषणमनौचित्यं तथाप्येष विधेः क्रमः
ਅਪਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਣਾ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੈ।
Verse 58
इममेकं सहध्वं च शौर्यकीतिविपर्ययम् / इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रस्तान्प्रहैषीद्रणं प्रति / द्विशतं चाक्षौहिणीनां तत्सहायतयाहिनोत्
“ਇਸ ਇਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇ”—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੰਡ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਣ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ; ਅਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਦੋ ਸੌ ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 59
द्विशत्यक्षौहिणीसेना मुख्यस्य तिलकायिता / बद्धभ्रुकुटयः शस्त्रपाणयो निर्ययुर्गृहात्
ਮੁੱਖ ਦੇ ਤਿਲਕ ਵਾਂਗ ਦੋ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਈ।
Verse 60
निर्गमे भण्डपुत्राणां भूः प्रकम्पमलम्बत / उत्पाता विविधा जाता वित्रस्तं चाभवज्जगत्
ਭੰਡਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ; ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਡਰ ਗਿਆ।
Verse 61
तान्कुमारान्महासत्त्वांल्लाजवर्षैरवाकिरन् / विथीषु यानैश्चलितान्पौरवृद्धपुरन्ध्रयः
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਜਦੋਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੰਧਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਜ (ਭੁੰਨੇ ਧਾਨ) ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 62
बन्दिनो मागधाश्चैव कुमाराणां स्तुतिं व्यधुः / मङ्गलारार्तिकं चक्रुर्द्वारेद्वारे पुराङ्गनाः
ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਨੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦਰ ਦਰ ਮੰਗਲ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੀ।
Verse 63
भिद्यमानेव वसुधा कृष्यमाणमिवाबरम् / आसीत्तेषां विनिर्याणे घूर्णमान इवार्णवः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਫੱਟ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਆਕਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 64
द्विशत्यक्षौहिणीसेनां गृहीत्वा भण्डसूनवः / क्रोधोद्यद्भ्रुकुटीक्रूरवदना निर्ययुः पुरात्
ਦੋ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।
Verse 65
शक्तिसैन्यानि सर्वाणि भक्षयामः क्षणाद्रणे / तेषामायुधचक्राणि चूर्णयामः शितैशरैः
ਉਹ ਬੋਲੇ—ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧ-ਚੱਕਰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।
Verse 66
अग्निप्राकारवलयं शमयामश्च रंहसा / दुर्विदग्धां तां ललितां बन्दीकुर्मश्च सर्वरम्
ਅਸੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਜਿੱਤ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਦ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ।
Verse 67
इत्यन्योन्यं प्रवल्गन्तो वीरभाषणघोषणैः / आसेदुरग्निप्राकारसमीपं भण्डसूनवः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰ-ਬੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 68
यौवनेन मदेनान्धा भूयसा रुद्धदृष्टयः / भ्रुकुटीकुटिलाश्चक्रुः सिंहनादंमहात्तरम्
ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਮਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਗਾਹ ਰੋਕ ਕੇ, ਭੌਂਹਾਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 69
विदीर्णमिव तेनासीद्ब्रह्माण्ड चण्डिमस्पृशा / उत्पातवारिदोत्सृष्टघोरनिर्घातरंहसा
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਛੋਹ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਾਨੋ ਚਿਰ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਉਤਪਾਤੀ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ।
Verse 70
एतस्याननुभूतस्य महाशब्दस्य डम्बरः / क्षोभयामास शक्तीनां श्रवांसि च मनांसि च
ਇਸ ਅਣਸੁਣੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਡੰਬਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਗਿਆ।
Verse 71
आगत्य ते कलकलं चक्रुःसार्धं स्वसैनिकैः / विविधायुधसम्पातमूर्च्छद्वैमानिकच्छटम्
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ ਕੋਲਾਹਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਨਾਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵੈਮਾਨਿਕਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 72
चतुर्बाहुमखान्भूत्वा भण्डदैत्यकुमारकान् / आगतान्युद्धकृत्याय बाला कौतूहलं दधे
ਭੰਡ ਦੈਤ ਦੇ ਕੁਮਾਰ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਖ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੂਹਲ ਜਾਗਿਆ।
Verse 73
कुमारी ललितादेव्यास्तस्या निकटवासिनी / समस्तशक्तिचक्राणां पूज्य विक्रमशालिनी
ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਕਟ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਸਮਸਤ ਸ਼ਕਤੀ-ਚਕ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਨੀਯ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
Verse 74
ललितासदृशाकारा कुमारी कोपमादधे / या सदा नववर्षेव सर्वविद्यामहाखनिः
ਲਲਿਤਾ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠੀ। ਜੋ ਸਦਾ ਨੌਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖਾਣ ਹੈ॥
Verse 75
बालारुणतनुः श्रोणीशोणवर्णवपुर्लता / महाराज्ञी पादपीठे नित्यमाहितसंनिधिः
ਉਸ ਦਾ ਤਨ ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਰੁਣਿਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਕਮਰ-ਭਾਗ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਲਤਾ ਜਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਦਪੀਠ ਕੋਲ ਉਹ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ॥
Verse 76
तस्या बहिश्चराः प्राणा या चतुर्थं विलोचनम् / तानागतान्भण्डसुतान्संहरिष्यामि सत्वरम्
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਭੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਹਾਰ ਦਿਆਂਗੀ॥
Verse 77
इति निश्चित्य बालांबा महाराज्ञ्यै व्यजिज्ञपत् / मातर्भण्डमहादैत्यसूनवो योद्धुमागताः
ਇਉਂ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂਬਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ— ‘ਮਾਤਾ! ਭੰਡ ਮਹਾਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆ ਗਏ ਹਨ।’॥
Verse 78
तैः समं योद्धुमिच्छामि कुमारित्वात्सकौतुका / सफुरन्ताविव मे बाहू युद्धकण्डूययानया
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੁਕ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧ-ਕੰਡੂ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਫੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ॥
Verse 79
क्रीडा ममैषा हन्तव्या न भवत्या निवारणैः / अहं हि वालिका नित्यं क्रीडनेष्वनुरागिणी
ਇਹ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਖੇਡ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਾਲੀ ਬਾਲਿਕਾ ਹਾਂ।
Verse 80
क्षणं रणक्रीडया च प्रीतिं यास्यामि चैतसा / इति विज्ञापिता देवी प्रत्युवाच कुमारिकाम्
‘ਇੱਕ ਛਿਨ ਰਣ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ’—ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 81
वत्से त्वमतिमृद्वङ्गी नववर्षा नवक्रमा / नवीनयुद्धशिक्षा च कुमारी त्वं ममैकिका
ਵਤ্সੇ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਸਿਰਫ਼ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ, ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਯੁੱਧ-ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਨਵੀਂ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਕੱਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈਂ।
Verse 82
त्वां विना क्षणमात्रं मे न निश्वासः प्रवर्तते / ममोच्छ्वसितमेवासि न त्वं याहि महाहवम्
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਕ ਛਿਨ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉਚ੍ਹਵਾਸ ਵਰਗੀ ਹੈਂ; ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾ।
Verse 83
दण्डिनी मन्त्रिणी चैव शक्तयो ऽन्याश्च कोटिशः / संत्येव समरे कर्तुं वत्से त्वं किं प्रमाद्यसि
ਦੰਡਿਨੀ, ਮੰਤ੍ਰিণੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਤ্সੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
Verse 84
इति श्रीललितादेव्या निरुद्धापि कुमारिका / कौमारकौतुकाविष्टा पुनर्युद्धमयाचत
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ, ਕੌਮਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 85
सुदृढं निश्चयं दृष्ट्वा तस्याः श्रीललितांबिका / अनुज्ञां कृतवत्येव गाढमाश्लिष्य बाहुभिः
ਉਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 86
स्वकीयकवचादेकमाच्छिद्य कवचं ददौ / स्वायुधेभ्यश्चायुधानि वितीर्यविससर्ज ताम्
ਆਪਣੇ ਕਵਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।
Verse 87
कर्णीरथं महाराज्ञ्या चापदण्डात्समुद्धृतम् / हंसयुग्यशतैर्युक्तमारुरोह कुमारिका
ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਧਨੁਸ਼-ਡੰਡੇ ਤੋਂ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਹੰਸ-ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਰਣੀ ਰਥ, ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਚੜ੍ਹ ਲਿਆ।
Verse 88
तस्यां रणे प्रवृत्तायां सर्वपर्वस्थदेवताः / बद्धाञ्जलिपुटा नेमुः प्रधृतासिपरंपराः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਈ, ਤਦ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
Verse 89
ताभिः प्रणम्यमाना सा चक्रराजरथोत्तमात् / अवरुह्य तले सैन्यं वर्तमानमगाहत
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਉਹ ਚਕ੍ਰਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
Verse 90
तामायान्तीमथो दृष्ट्वा कुमारीं कोपपाटलाम् / मन्त्रिणीदण्डनाथे च सभये वाचमूचतुः
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ ਆ ਰਹੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 91
किं भर्तृदारिके युद्धे व्यवसायः कृतस्त्वया / अकाण्डे किं महाराज्ञ्या प्रेषितासि रणं प्रति
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ! ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਣ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ?
Verse 92
तदेतदुचितंनैव वर्तमाने ऽपि सैनिके / त्वं मूर्तं जीवितमसि श्रीदेव्या बालिके यतः
ਸੈਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਬਾਲਿਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਜੀਵਨ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ।
Verse 93
निवर्तस्व रणोत्साहात्प्रणामस्ते विधीयते / इति ताभ्यां प्रार्थितापि प्राचलद्दृढनिश्चया
‘ਰਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆ; ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ’—ਇਉਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਈ।
Verse 94
अत्यन्तं विस्मयाविष्टे मन्त्रिणीदण्डनायिके / सहैव तस्या रक्षार्थं चेलतुः पार्श्वयोर्द्वयोः
ਅਤਿ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਇਕਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈਆਂ।
Verse 95
अथाग्निवरणद्वारा ताभ्यामनुगता सती / प्रभूतसेनायुक्ताभ्यां निर्जगाम कुमारिका
ਫਿਰ ਅਗਨਿਵਰਣ-ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸਤੀ ਕੁਮਾਰਿਕਾ, ਬਹੁਤ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ।
Verse 96
सनाथशक्तिसेनानां सर्वासामनुगृह्णती / प्रणामाञ्जलिजालानि कर्णीरथकृतासना
ਸਹਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 97
भण्डस्य तनयान्दुष्टानभ्यद्रवदरिन्दमा / तस्याः प्रादेशिकं सैन्यं कुमार्या न हि विद्यते
ਅਰਿੰਦਮਾ ਨੇ ਭੰਡ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਸ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਸੈਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 98
सर्वं हि ललितासैन्यं तत्सैन्यं समजायत / ततः प्रववृते युद्धमत्युद्धतापराक्रमम्
ਉਹ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਹੀ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਬਣ ਗਈ; ਫਿਰ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।
Verse 99
ववर्ष शरजालानि दैत्येन्द्रेषु कुमारिका / भण्डासुरकुमारैस्तैर्महाराज्ञीकुमारिका / यद्युद्धमतनोत्तत्तु स्पृहणीयं सुरासुरैः
ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਰਗਾ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਉਹ ਧੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਰਚਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲੋਭਣੀਯ ਸੀ।
Verse 100
अत्यन्तविस्मिता दैत्यकुमारा नववर्षिणीम् / कर्मीरथस्थामालोक्य किरन्तींशरमण्डलम्
ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਸ ਬਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਵਰਗਾ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 101
क्षणेक्षणे बालिकया क्रियमाणं महारणम् / व्यजिज्ञपन्महाराज्ञ्यै भ्रमन्त्यः परिचारिकाः
ਪਲ ਪਲ ਉਸ ਬਾਲਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਮਹਾਂ-ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਚਾਰ ਦੱਸਿਆ।
Verse 102
मन्त्रिणीदण्डनाथे च न तां विजहतू रणे / प्रेक्षकत्व मनुप्राप्ते तृष्णीमेव बभूवतुः
ਮੰਤ੍ਰিণੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹੇ।
Verse 103
सर्वेषां दैत्यपुत्राणामेकरूपा कुमारिका / प्रत्येकभिन्ना ददृशे बिंबमालेव भास्वतः
ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਕਈ ਜਲ-ਬਿੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
Verse 104
सायकैरग्निचूडालैस्तेषां मर्माणि भिन्दती / रक्तोत्पलमिव क्रोधसंरक्तं बिभ्रती मुखम्
ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਦੀ ਸੀ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 105
आश्चर्यं ब्रुवतो व्योम्नि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् / साधुवादैर्बहुविधैर्मत्रिणीदण्डनाथयोः
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਦਿਵ-ਵਾਸੀ ਦੇਵ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਉਠੇ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਿਣੀ ਤੇ ਦੰਡਨਾਥ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 106
अर्च्यमाना रणं चक्रे लघुहस्ता कुमारिका / द्वितीयं युद्धदिवसं समस्तमपि सा रणे
ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਲਘੁ-ਹੱਥੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਰਣ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ-ਦਿਨ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਟੀ ਰਹੀ।
Verse 107
प्रकाशयामास बलं ललितादुहिता निजम् / अस्त्रप्रत्यस्त्रमोक्षेण तान्सर्वानपि भिन्दती
ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜ ਬਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪ੍ਰਤਿਆਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਦੀ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 108
नारायणास्त्रमोक्षेण महराज्ञीकुमारिका / द्विशत्यक्षौहिणीसैन्यं भस्मसादकरोत्क्षणात्
ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋ ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 109
अक्षौहिणीनां क्षयतः क्षणात्कोपमुपागताः / आकृष्टगुरुधन्वानस्ते ऽपतन्नेकहेलया
ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਭਾਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਹ ਇਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 110
ततः कलकले जाते शक्तीनां च दिवौकसाम् / युगपत्त्रिंशतो बाणानसृजत्सा कुमारिका
ਫਿਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਉਸ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਤੀਹ ਬਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।
Verse 111
हस्तलाघवमाश्रित्य मुक्तैश्चन्द्रार्धसायकैः / त्रिंशता त्रिंशतो भण्डपुत्राणा साहतं शिरः
ਹੱਥ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਅਰਧਚੰਦਰਾਕਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਭੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਤੀਹ-ਤੀਹ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ।
Verse 112
इति भण्डस्य पुत्रेषु प्राप्तेषु यमसादनम् / अत्यन्तविस्मयाविष्टा वबृषुः पुष्पमभ्रगाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਦ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 113
सा च पुत्री महाराज्ञ्याः विध्वस्तासुरमैनिका / मन्त्रिणीदण्डनाथाभ्यामालिङ्ग्यत भृशं मुदा
ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸੁਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮੰਤ੍ਰিণੀ ਅਤੇ ਦੰਡਨਾਥ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 114
तस्याः पराक्रमोन्मेषैर्नृत्यन्त्योजयदायिभिः / शक्तयस्तुमुलं चक्रुः साधुवादैर्जगत्त्रयम्
ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਉਨਮੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜੋਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਅਤੇ ‘ਸਾਧੁ’ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 115
सर्वाश्च शक्तिसेनान्यो दण्डनाथापुरःसराः / तदाश्चर्यं महाराज्ञ्यै निवेदयितुमुद्गताः
ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੈਨਾਪਤੀ, ਦੰਡਨਾਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 116
ताभिर्निवेद्यमानानि सा देवी ललितांबिका / पुत्रीभुजावदानानि श्रुत्वा प्रीतिं समाययौ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਵੇਦਿਤ ਪੁਤਰੀਭੁਜਾ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਲਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 117
समस्तमपि तच्चक्रं शक्तीनां तत्पराक्रमैः / अदृष्टपूर्वैर्देवेषु विस्मयस्य वशं गतम्
ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਅਪੂਰਵ ਪਰਾਕ੍ਰਮ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਗਏ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਚਕ੍ਰ ਹੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
A major asura force is broken: Kuṭilākṣa flees after being struck by Daṇḍanātha’s arrows, and the large army formation is described as being destroyed during the night, prompting strategic reassessment.
Bhaṇḍa is said to become agitated and to resort toward kapaṭa/kūṭa-yuddha—deceit-based tactics—framing the conflict as not merely martial but also ethical.
They seek to verify the situation, report the enemy’s treachery, and reaffirm that their success and safety depend on Lalitā’s authority—re-centering the command hierarchy of the Śakti-cakras around the Goddess.