Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 89
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
ताभिः प्रणम्यमाना सा चक्रराजरथोत्तमात् / अवरुह्य तले सैन्यं वर्तमानमगाहत
Transliteration
tābhiḥ praṇamyamānā sā cakrarājarathottamāt / avaruhya tale sainyaṃ vartamānamagāhata
Translation
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਉਹ ਚਕ੍ਰਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
Word by Word
ताभिःby them (those women)
ताभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (instrumental plural, feminine)
प्रणम्यमानाbeing saluted
प्रणम्यमाना:
विशेषण (Adjectival to कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक-कर्तरि कृदन्तः (शानच्), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि/कर्तरि प्रयोगे ‘being bowed to / being saluted’ (present passive/medioparticiple sense)
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular, feminine pronoun)
चक्र-राज-रथ-उत्तमात्from the excellent chariot of Cakrarāja
चक्र-राज-रथ-उत्तमात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (ablative singular); समासः—तत्पुरुषः (निर्देश/विशेषण-सम्बन्धः): ‘चक्रराजस्य रथः’ इति, तस्मात् ‘रथोत्तम’ (श्रेष्ठ-रथ)
अवरुह्यhaving descended
अवरुह्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootअव-रुह् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्यय-भावे क्त्वान्त (ल्यप्) अव्ययकृदन्तः; पूर्वक्रिया (gerund)
तलेon the ground
तले:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular)
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (accusative singular)
वर्तमानम्present, standing there
वर्तमानम्:
विशेषण (Qualifier of कर्म)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शानच् (कृदन्त) / वर्तमान (प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘स्थितम्/उपस्थितम्’ अर्थे, सैन्यम् इति विशेषणम्
अगाहतentered
अगाहत:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootगाह् (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘अगाहत्’ (entered)