Adhyaya 258

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वाक्पारुष्यादिप्रकरणं नाम सप्तपञ्चाशदधिकद्विशतत्मो ऽध्यायः अथाष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ऋग्विधानं अग्निर् उवाच ऋग्यजुःसामाथर्वविधानं पुष्करोदितम् भुक्तिमुक्तिकरं जप्याद्धोमाद्रामाय तद्वदे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ “ਵਾਕ੍ਪਾਰੁਸ਼੍ਯਾਦਿ” ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ੨੫੭ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਹੁਣ ੨੫੮ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ “਋ਗਵਿਧਾਨ” ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਋ਕ, ਯਜੁਃ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਹਨ; ਰਾਮ ਲਈ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

पुष्कर उवाच प्रतिवेदन्तु कर्माणि कार्याणि प्रवदामि ते प्रथमं ऋग्विधानं वै शृणु त्वं भुक्तिमुक्तिदम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਰ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਋ਗਵਿਧਾਨ ਸੁਣ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

अन्तर्जले तथा होमे जपती मनसेप्सितम् कामं करोति गायत्री प्राणायामाद्विशेषतः

ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ।

Verse 4

गायत्र्या दशसाहस्रो जपो नक्ताशनो द्विज बहुस्नातस्य तत्रैव सर्वकल्मषनाशनः

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਨਿਯਮ-ਪਾਲਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਲਮਸ਼ (ਪਾਪ) ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 5

दशायुतानि जप्त्वाथ हविष्याशी स मुक्तिभाक् प्रणवो हि परं ब्रह्म तज्जपः सर्वपापहा

ਫਿਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਯੱਗੀ ਆਹਾਰ) ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ओंकारशतजप्तन्तु नाभिमात्रोदके स्थितः जलं पिवेत् स सर्वैस्तु पापैर् वै विप्रमुच्यते

ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਜਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

मात्रात्रयं त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयो ऽग्नयः महाव्याहृतयः सप्त लोका होमो ऽखिलाघहा

ਗਾਇਤਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀ; ਸੱਤ ਮਹਾਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕ—(ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ) ਹੋਮ ਅਖਿਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

गायत्री परमा जाप्या महाव्याहृतयस् तथा अन्तर्जले तथा राम प्रोक्तश् चैवाघमर्षणः

ਗਾਇਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਪਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ। ਜਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਅਘਮਰਸ਼ਣ (ਸੂਕਤ) ਵੀ ਪਾਪ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 9

अग्निमीले पुरोहितं सूत्को ऽयं वह्निदैवतः पापैर् हि विप्रमुच्यत इति ग , घ , ञ च शिरसा धारयन् वह्निं यो जपेत्परिवत्सरम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅੱਗ (ਵਹਨੀ) ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ‘ਅਗਨਿਮੀਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍’ ਇਹ ਸੂਤਕ-ਮੰਤ੍ਰ—ਵਹਨੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ‘ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਕਤੀ’—ਨੂੰ ਗ, ਘ, ਞ ਅੱਖਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਮਲ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

होमं त्रिषवणं भैक्ष्यमनग्निज्वलनञ्चरेत् अतः परमृचः सप्त वाय्वाद्या याः प्रकीर्तिताः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ (ਤ੍ਰਿਸਵਣ) ਹਵਨ ਕਰੇ, ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਗਨੀ-ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਯੁ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਸੱਤ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 11

ता जपन् प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते मेधाकामो जपेन्नित्यं सदसन्यमिति त्यचम्

ਉਹਨਾਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਧਾ (ਬੁੱਧੀ) ਚਾਹੇ, ਉਹ ‘ਸਦਸਨ੍ਯਮ੍’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਯਚ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 12

अन्वयो यन्निमाः प्रोक्ताः नवर्चो मृत्युनाशनाः शुनःशेफमृषिं बद्धः सन्निरुद्धो ऽथ वा जपेत्

ਉਚਿਤ ਅਨ੍ਵਯ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਇਹ ਨੌਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ। ਜੋ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਨಃਸ਼ੇਫ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 13

मुच्यते सर्वपापेभ्यो गदी वाप्यगदो भवेत् य इच्छेच्छाश्वतं कामं मित्रं प्राज्ञं पुरन्दरं

ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ (ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੋਧਾ) ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਕਾਮ-ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨੇ।

Verse 14

ऋग्भिः षोड्शभिः कुर्यादिन्द्रियस्येति दिने दिने हिरण्यस्तूपमित्येतज्जपन् शत्रून् प्रबाधते

ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰਿਗਵੇਦੀ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ‘ਇੰਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ’ ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਪ/ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਹਿਰਣ੍ਯਸਤੂਪਮ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਾਰੰਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

क्षेमी भवति चाध्वानो ये ते पन्था जपन् नरः रौद्रीभिःषड्भिरीशानं स्तूयाद्यो वै दिने दिने

ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਾਹ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ‘ਯੇ ਤੇ ਪੰਥਾਃ’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਛੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

चरुं वा कल्पयेद्रौद्रं तस्य शान्तिः परा भवेत् उदित्युदन्तमादित्यमुपतिष्ठन् दिने दिने

ਜਾਂ ਉਗਰ ਬਾਧਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰੌਦ੍ਰ-ਚਰੁ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਉਗਮ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 17

क्षिपेज्जलाञ्जलीन् सप्त मनोदुःखविनाशनं द्विषन्तमित्यथार्धर्चं यद्विप्रान्तं जपन् स्मरेत्

ਸੱਤ ਅੰਜਲੀ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਦ੍ਵਿਸ਼ੰਤਮ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਅੱਧ-ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਅਰਥ/ਭਾਵ ਯਾਦ ਕਰੇ।

Verse 18

आगस्कृत् सप्तरात्रेण विद्वेषमधिगच्छति आरोग्यकामी रोगी वा प्रस्कन्नस्योत्तमं जपेत्

ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ/ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਰੋਗ੍ਯ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ—ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਵੀ—ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ।

Verse 19

उत्तमस्तस्य चार्धर्चो जपेद्वै विविधासने उदयत्यायुरक्ष्यय्यं तेजो मध्यन्दिने जपेत्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਾਧਕ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਧ-਋ਚਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜਪੇ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

सन्निबद्धो ऽथेति क , ख , ज च अस्तं प्रतिगते सूर्ये द्विषन्तं प्रतिबाधते न वयश्चेति सूक्तानि जपन् शत्रून्नियच्छति

ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ‘ਕ, ਖ, ਜ’ ਇਹ ਅੱਖਰ ਜਪੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਮਨੁੱਖ ਰੁਕਦਾ ਤੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਨ ਵਯಃ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

एकादश सुपर्णस्य सर्वकामान्विनिर्दिशेत् आध्यात्मिकीः क इत्य् एता जपन्मोक्षमवाप्नुयात्

ਸਰਵਕਾਮ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸੁਪਰਨ ਦਾ ਇਕਾਦਸ਼ਵਿਧ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ‘ਕ’ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 22

आ नो भद्रा इत्य् अनेन दीर्घमायुरवाप्नुयात् त्वं सोमेति च सूक्तेन नवं पश्येन्निशाकरं

‘ਆ ਨੋ ਭਦ੍ਰਾਃ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ‘ਤ੍ਵੰ ਸੋਮ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਉਗਿਆ ਨਿਸ਼ਾਕਰ (ਚੰਦ) ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 23

उपतिष्ठेत् समित्पाणिर्वासांस्याप्नोत्यसंशयं आयुरीप्सन्निममिति कौत्स सूक्तं सदा जपेत्

ਸਮਿਧਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ‘ਇਮਮ ਇਤੀ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੌਤਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਸਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 24

आपनः शोशुचदिति स्तुत्वा मध्ये दिवाकरं यथा मुञ्चति चेषोकां तथा पापं प्रमुञ्चति

“ਆਪਨਃ ਸ਼ੋਸ਼ੁਚਦ੍…” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਧਕ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

जातवेदस इत्य् एतज्जपेत् स्वस्त्ययनं पथि भयैर् विमुच्यते सर्वैः स्वस्तिमानाप्नुयात् गृहान्

ਰਾਹ ਵਿੱਚ “ਜਾਤਵੇਦਸ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਵਜੋਂ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 26

व्युष्टायाञ्च तथा रात्र्यामेतद्दुःस्वप्ननाशनं प्रमन्दिनेति सूयन्त्या जपेद्गर्भविमोचनं

ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਦੁੱਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਵ ਵੇਲੇ ਇਸਤ੍ਰੀ “ਪ੍ਰਮੰਦਿਨੇ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਗਰਭ-ਵਿਮੋਚਨ (ਸੁਖਦ ਪ੍ਰਸਵ) ਲਈ।

Verse 27

जपन्निन्द्रमिति स्नातो वैश्यदेवन्तु सप्तकं मुञ्चत्याज्यं तथा जुह्वत् सकलं किल्विषं नरः

“ਇੰਦਰਮ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਸਪਤਕ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

इमामिति जपन् शश्वत् कामानाप्नोत्यभीप्सितान् मानस्तोक इति द्वाभ्यां त्रिरात्रोपोषितः शुचिः

“ਇਮਾਮ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ “ਮਾਨ…” ਅਤੇ “ਸਤੋਕ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 29

औडुम्बरीश् च जुहुयात्समिधश्चाज्यसंस्कृताः छित्त्वा सर्वान्मृत्युपाशान् जीवेद्रोगविवर्जितः

ਘਿਉ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਔਡੁੰਬਰੀ (ਉਦੁੰਬਰ) ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਕੇ ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

ऊर्ध्वबाहुरनेनैव स्तुत्वा सम्भुं तथैव च मानस्तोकेति च ऋचा शिखाबन्धे कृते नरः

ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ-ਬੰਧ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਮਾ ਨਃ ਸਤੋਕੇ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਋ਚਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 31

अघृष्यः सर्वभूतानां जायते संशयं विना चित्रमित्युपतिष्ठेत त्रिसन्ध्यं भास्करं तथा

ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਘ੍ਰਿਸ਼੍ਯ (ਅਜੇਯ/ਅਸਪਰਸ਼੍ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਚਿਤ੍ਰਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 32

समित्पाणिर्नरो नित्यमीप्सितं धनमाप्नुयात् अथ स्वप्नेति च जपन् प्रातर्मध्यन्दिने दिने

ਸਮਿਧ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਨਿੱਤ ਮਨਚਾਹਾ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਥ ਸਵਪਨੇ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 33

दुःस्वप्नञ्चार्हते कृत्स्नं भोजनञ्चाप्नुयाच्छुभम् उभे पुमानिति तथा रक्षोघ्नः परिकीर्तितः

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਸਵਪਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਉਭੇ ਪੁਮਾਨ’ ਇਹ ਪਦ ਵੀ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨ (ਰਾਖਸ਼ਸ-ਨਾਸਕ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 34

उभे वासा इति ऋचो जपन् कामानवाप्नुयात् न सागन्निति च जपन् मुच्यते चाततायिनः

“ਉਭੇ ਵਾਸਾ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ ਅਤੇ ਕਾਮ੍ਯ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ “ਨ ਸਾਗੰਨ੍” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਤਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 35

कया शुभेति च जपन् जातिश्रैष्ठमवाप्नुयात् इमन्नृसोममित्येतत् सर्वान् कामानवाप्नुयात्

“ਕਯਾ ਸ਼ੁਭੇਤਿ” ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ “ਇਮੰਨ੍ਰੁਸੋਮਮ੍” ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਨਾਲ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 36

पितरित्युपतिष्ठेत नित्यमर्थमुपस्थितं अग्ने नयेति सूक्तेन घृतहोमश् च मार्गगः

‘ਪਿਤਰಃ’ ਆਖ ਕੇ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਅਤੇ ‘ਅਗਨੇ ਨਯ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦੁਆਰਾ ਘਿਉ ਦਾ ਹੋਮ ਕਰੇ—ਇਸ ਨਾਲ (ਪਿਤ੍ਰ/ਪ੍ਰੇਤ) ਸਨਮਾਰਗ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 37

वीरान्नयमवाप्नोति सुश्लोकं यो जपेत् सदा कङ्कतो नेति सूक्तेन विषान् सर्वान् व्यपोहति

ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਸੁਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ/ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ “ਕੰਕਤੋ ਨੇਤਿ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

यो जात इति सूक्तेन सर्वान् कामानवाप्नुयात् गणानामिति सूक्तेन श्निग्धमाप्नोत्यनुत्तमं

“ਯੋ ਜਾਤਃ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ “ਗਣਾਨਾਮ੍…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨੁੱਤਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ/ਸਨੇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 39

यो मे राजन्नितीमान्तु दुःस्वप्नशमनीमृचं अध्वनि प्रस्थितो यस्तु पश्येच्छत्रूं समुत्थितं

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਦੁੱਸੁਪਨ-ਸ਼ਾਮਿਨੀ ਋ਚਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸੇ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 40

अप्रशस्तं प्रशस्तं वा कुविदङ्ग इमं जपेत् द्वाविंशकं जपन् सूक्तमाध्यात्मिकमनुत्तमं

ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ—ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੁਸ਼ਲ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਬਾਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸੂਕਤ ਜਪਣ ਨਾਲ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 41

पर्वसु प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते कृणुष्वेति जपन् सूक्तं जुह्वदाज्यं समाहितः

ਪਰਵ-ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿੱਤ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਕ੍ਰਿਣੁਸ਼੍ਵ’ ਕਹਿ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 42

भोजनञ्चाप्नुयाच्छतमिति ख , ग , घ , ज च नित्यमन्नमुपस्थितमिति क , छ च आरातीनां हरेत् प्राणान् रक्षांस्यपि विनाशयेत् उपतिष्ठेत् स्वयं वह्निं परित्यृचा दिने दिने

‘ਭੋਜਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ’—ਖ, ਗ, ਘ ਅਤੇ ਜ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਅੰਨ ਨਿੱਤ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ’—ਕ ਅਤੇ ਛ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਹੈ। (ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੇਵਾ ਨਾਲ) ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਬਾਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 43

तं रक्षति स्वयं वह्निर्विश्वतो विश्वतोमुखः हंसः शुचिः सदित्येतच्छुचिरीक्षेद्दिवाकरं

ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪ ਅਗਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਹਨ। ‘ਹੰਸ ਸ਼ੁਚਿ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਸ਼ੁਚਿ ਹੈ’ ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 44

कृषिं प्रपद्यमानस्तु स्थालीपाकं यथाविधि जुहुयात् क्षेत्रमध्ये तु स्वनीस्वाहास्तु पञ्चभिः

ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਲੀਪਾਕ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਖੇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਸਵਨੀ ਸਵਾਹਾ’ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 45

इन्द्राय च मरुद्भ्यस्तु पर्जन्याय भगाय च यथालिङ्गन्तु विहरेल्लाङ्गलन्तु कृषीबलः

ਕਿਸਾਨ ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤਾਂ, ਪਰਜਨ੍ਯ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਲਿੰਗਾਂ (ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ) ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰੇ; ਖੇਤੀ ਦਾ ਬਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਲ ਹੈ।

Verse 46

युक्तो धान्याय सीतायै सुनासीरमथोत्तरं गन्धमाल्यैर् नमस्कारैर् यजेदेताश् च देवताः

ਉਚਿਤ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਧਾਨ੍ਯ, ਸੀਤਾ (ਹਲ ਦੀ ਲਕੀਰ/ਸਰੀ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਨਾਸੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 47

प्रवापने प्रलवने खलसीतापहारयोः अमोघङ्कर्म भवति वर्धते सर्वदा कृषिः

ਬੀਜ ਬੋਣਾ, ਨਿਰਾਈ/ਸਫਾਈ, ਖਲਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਮੜਾਈ, ਜੋਤਾਈ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਹਟਾਉਣਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਖੇਤੀ ਸਦਾ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਹੈ।

Verse 48

समुद्रादिति सूक्तेन कामानाप्नोति पावकात् विश्वानर इति द्वाभ्यां य ऋग्भ्यां वह्निमर्हति

‘ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਦੋ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਗਨੀ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਯਜ्ञ ਲਈ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 49

स तरत्यापदः सर्वा यशः प्राप्नोति चाक्षयं विपुलां श्रियमाप्नोति जयं प्राप्नोत्यनुत्तमं

ਉਹ ਸਭ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਖੰਡ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਜਿੱਤ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

अग्ने त्वमिति च स्तुत्वा धनमाप्नोति वाञ्छितं प्रजाकामो जपेन्नित्यं वरुणदैवतत्रयं

“ਅਗਨੇ ਤ੍ਵਮ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤਾਨ-ਕਾਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰੁਣ-ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਯ ਦਾ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 51

स्वस्त्या त्रयं जपेत् प्रातः सदा स्वस्त्ययनं महत् स्वस्ति पन्था इति प्रोच्य स्वस्तिमान् व्रजते ऽध्वनि

ਸਵੇਰੇ ‘ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾ’ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨ—ਸਦਾ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। “ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪੰਥਾਃ” ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰੇ।

Verse 52

विजिगीषुर्वनस्पते शत्रूणां व्याधितं भवेत् स्त्रिया गर्भप्रमूढाया गर्भमोक्षणमुत्तमं

“ਵਿਜਿਗੀਸ਼ੁਰ੍ਵਨਸ੍ਪਤੇ” ਮੰਤ੍ਰ—ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੈਰੀ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਇਹ ਉੱਤਮ ਗਰਭ-ਮੋਚਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਹੈ।

Verse 53

व्याधिकम्भवदिति ट अच्छावदेति सूक्तञ्च वृष्टिकामः प्रयिओजयेत् निराहारः क्लिन्नवासा न चिरेण प्रवर्षति

ਮੀਂਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ “ਵ੍ਯਾਧਿਕੰਭਵਦ੍…” ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ “ਅੱਛਾਵਦ੍…” ਸੂਕਤ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ। ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 54

मनसः काम इत्य् एतां पशुकामो नरो जपेत् कर्दमेन इति स्नायात्प्रजाकामः शुचिव्रतः

ਪਸ਼ੂ-ਸੰਪਦਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ “ਮਨਸਃ ਕਾਮ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, “ਕਰਦਮੇਨ…” ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 55

अश्वपूर्वा इति स्नायाद्राज्यकामस्तु मानवः राहिते चर्मणि स्नायात् ब्राह्मणस्तु यथाविधि

ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ “ਅਸ਼ਵਪੂਰਵਾ…” ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਰਾਹਿਤ’ (ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ) ਚਮੜੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 56

राजा चर्मणि वैयाघ्रे छागे वैश्यस्तथैव च दशसाहस्रिको होमः प्रत्येकं परिकीर्तितः

ਰਾਜਾ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਵੈਸ਼ਯ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ। ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 57

आगार इति सूक्तेन गोष्ठे गां लोकमातरं उपतिष्ठेद्व्रजेच्चैव यदिच्छेत्ताः सदाक्षयाः

“ਆਗਾਰ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦੁਆਰਾ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ‘ਲੋਕਮਾਤਾ’ ਗਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ (ਪਸ਼ੂ-ਬਾੜੇ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਫਲ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

उपेतितिसृभीराज्ञो दुन्दुभिमभिमन्त्रयेत् तेजो बकञ्च प्राप्नोति शत्रुञ्चैव नियच्छति

ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਯੁੱਧ-ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

Verse 59

तृणपाणिर्जपेत्सूक्तुं रक्षोघ्नं दस्युन्भिर्वृतः ये के च उमेत्यृचं जप्त्वा दीर्घमायुराप्नुयात्

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਣ (ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ) ਫੜ ਕੇ, ਦੱਸਿਊਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਰਕ੍ਸ਼ੋਘਨ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ “ਯੇ ਕੇ ਚ …” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਿਗਵੇਦੀ ਰਿਚਾ ਜਪ ਕੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

जीमूतसूक्तेन तथा सेनाङ्गान्यभिमन्त्रयेत् यधा लिङ्गं ततो राजा विनिहन्ति रणे रिपून्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਮੂਤ-ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਿੰਗ (ਸ਼ਕੁਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

आग्नेयेति त्रिभिःसूक्तैर् धनमाप्नोति चाक्षयं अमीवहेति सूक्तेन भूतानि स्थापयेन्निशि

“ਆਗਨੇਈ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਸੂਕਤਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ “ਅਮੀਵਹੇ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦੁਆਰਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥੰਭਿਤ (ਰੋਕਿਆ) ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 62

सबाधे विषमे दुर्गे बन्धा वा निर्गतः क्वचित् पलायन् वा गृहीतो वा सूक्तमेतत्तथा जपेत्

ਜਦੋਂ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜਾਂ ਦੁৰ্গਮ ਥਾਂ ਤੇ, ਕਠਿਨ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਤਦੋਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਥਾਵਿਧਿ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 63

त्रिरात्रं नियतोपोष्य श्रापयेत् पायसञ्चरुं तेनाहुतिशतं पूर्णं जुहुयात् त्र्यम्बकेत्यृचा

ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਪਾਯਸ-ਚਰੂ (ਦੁੱਧ-ਚੌਲ ਦਾ ਹਵਿਸ) ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ “ਤ੍ਰਯੰਬਕ—” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਰਿਚਾ (ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ) ਉਚਾਰ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 64

अवाप्तवानिति ट समुद्दिश्य महादेवं जीवेदब्दशतं सुखं तच्चक्षुरित्यृचा स्नात उपतिष्ठेद्दिवाकरं

“ਅਵਾਪਤਵਾਨ੍ …” ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ “ਤੱਚਕ੍ਸ਼ੁਃ …” ਰਿਚਾ ਨਾਲ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 65

उद्यन्तं मध्यगञ्चैव दीर्घमायुर्जिजीविषुः इन्द्रा सोमेति सूक्तन्तु कथितं शत्रुनाशनं

ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਮੱਧਾਹਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਰਤੇ। “ਇੰਦ੍ਰਾ ਸੋਮਾ …” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨਾਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

यस्य लुप्तं व्रतं मोहाद्व्रात्यैर् वा संसृजेत्सह उपोष्याज्यं स जुहुयात्त्वमग्ने व्रतपा इति

ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਤ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੋ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯ/ਅਨਿਯਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰੇ—“ਤ੍ਵਮਗ੍ਨੇ ਵਰਤਪਾ”, ਅਰਥਾਤ “ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈਂ।”

Verse 67

आदित्येत्यृक् च सम्राजं जप्त्वा वादे जयी भवेत् महीति च चतुष्केण मुच्यते महतो भयात्

“ਆਦਿਤ੍ਯ …” ਵਾਲੀ ਰਿਚਾ ਅਤੇ “ਸਮ੍ਰਾਜ” ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ “ਮਹੀ …” ਦਾ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 68

ऋचं महीति जप्त्वा यदि ह्य् एतत् सर्वकामानवाप्नुयात् द्वाचत्वारिंशतिं चैन्द्रं जप्त्वा नाशयते रिपून्

“ਮਹੀ …” ਵਾਲੀ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਬਿਆਲੀ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 69

वाचं महीति जप्त्वा च प्राप्नोत्यारोग्यमेव च शन्नो भवेति द्वाभ्यान्तु भुक्त्वान्नं प्रयतः शुचिः

“ਵਾਚੰ ਮਹੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਰੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ‘ਸ਼ੰਨੋ ਭਵ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਰਿਚਾਵਾਂ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਜਪੇ।

Verse 70

हृदयं पाणिना स्पृष्ट्वा व्याधिभिर् नाभिभूयते उत्तमेदमिति स्नातो हुत्त्वा शत्रुं प्रमापयेत्

ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ‘ਉੱਤਮੇਦਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਵਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਵੇ।

Verse 71

शन्नोग्न इति सूक्तेन हुतेनान्नमवाप्नुयात् कन्या वारर्षिसूक्तेन दिग्दोषाद्विप्रमुच्यते

‘ਸ਼ੰਨੋ ਅਗਨੇ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਸੂਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅੰਨ (ਪੋਸ਼ਣ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਆਰੀ ‘ਵਾਰਰਸ਼ਿ-ਸੂਕਤ’ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਦਿਗਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 72

यदत्य कव्येत्युदिते जप्ते ऽवश्यं जगद्भवेत् यद्वागिति च जप्तेन वाणी भवति संस्कृता

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ‘ਯਦਤ੍ਯਕਾਵ੍ਯ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਾਵ੍ਯ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ‘ਯਦ੍ਵਾਕ੍…’ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੁਧਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 73

वाचो विदितमिति त्वेतां जपन् वाचं समश्नुते पवित्राणां पवित्रन्तु पावमान्येत्यृचो मताः

‘ਵਾਚੋ ਵਿਦਿਤਮ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਮਾਨੀ ਰਿਚਾਵਾਂ ‘ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ’ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਹਨ।

Verse 74

वैखानसा ऋचस्त्रिंशत्पवित्राः परमा मताः आदित्येति प्रसंम्राजमिति ग , घ , ञ संस्थितेति क , छ , च ऋचो द्विषष्टिः प्रोक्ताश् च परस्वेत्यृषिसत्तम

ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ‘ਪਵਿਤ੍ਰ’ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਦਿਤ੍ਯੇਤਿ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਸੰਮ੍ਰਾਜਮ੍ ਇਤਿ’ (ਗ, ਘ, ਞ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਸਥਿਤੇਤਿ’ (ਕ, ਛ, ਚ) ਪਾਠ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ‘ਪਰਸ੍ਵੇਤਿ’ ਪਾਠ ਨਾਲ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਸਠ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 75

सर्वकल्मषनाशाय पावनाय शिवाय च स्वादिष्टयेतिसूक्तानां सप्तषष्टिरुदाहृता

ਸਾਰੇ ਕਲਮਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ, ਪਾਵਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਲਈ ‘ਸ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਟ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੜਸਠ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 76

दशोत्तराण्यृचाञ्चैताः पावमान्यः शतानि षट् एतज्जपंश् च जुह्वच्च घोरं मृत्युभयं जयेत्

ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਕੁੱਲ ਛੇ ਸੌ ਦਸ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

आपोहिष्टेति वारिस्थो जपेत्पापभयार्दने प्रदेवन्नेति नियतो जपेच्च मरुधन्वसु

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ‘ਆਪੋ ਹਿ ਷্ঠਾ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਪਾਪ ਅਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੇ। ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰਦੇਵੰਨ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਜਪੇ, ਅਤੇ ਮਰੁਧਨ੍ਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 78

प्राणान्तिके भये प्राप्ते क्षिप्रमायुस्तु विन्दति प्रावेयामित्यृचमेकां जपेच्च मनसा निशि

ਜਦੋਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਡਰ ਆ ਪਵੇ, ਤਦੋਂ ਜਲਦੀ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਾਵੇਯਾਮ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਇੱਕ ਰਿਚਾ ਦਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 79

व्युष्टायामुदिते सूर्ये द्यूते जयमवाप्नुयात् मा प्रगामेति मूढश् च पन्थानं पथि विन्दति

ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਦ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਰਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—“ਨਾ ਨਿਕਲੋ”—ਉਹ ਵੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 80

क्षीणायुरिति मन्येत यङ्कञ्चित् सुहृदं प्रियं यत्तेयमिति तु स्नातस्तस्य मूर्धानमालभेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ—“ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ”—ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹੇ—“ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੈ।”

Verse 81

सहस्रकृत्वः पञ्चाहं तेनायुर्विन्दते महत् इदं मेध्येति जुहुयात् घृतं प्राज्ञः सहस्रशः

ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ “ਇਹ ਮੇਧ੍ਯ (ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 82

पशुकामो गवां गोष्ठे अर्थकामश् चतुष्पथे वयः सुपर्ण इत्य् एतां जपन् वै विन्दते श्रियं

ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। “ਵਯਃ ਸੁਪਰਨ …” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸੁਭਾਗ—ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 83

हविष्यन्तीयमभ्यस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते तस्य रोगा विनश्यन्ति कायाग्निर्वर्धते तथा

ਹਵਿਸ਼ਯੰਤੀ ਵਰਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਅੱਗ—ਪਚਨ ਅੱਗ—ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 84

या ओषधयः स्वस्त्ययनं सर्वव्याधिविनाशनं वृहस्पते अतीत्येतद्वृष्टिकामः प्रयोजयेत्

ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਮੰਗਲ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕੇ ਵਰਖਾ-ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ।

Verse 85

सर्वत्रेति परा शान्तिर्ज्ञेया प्रतिरथस् तथा सूत सांकाश्यपन्नित्यं प्रजाकामस्य कीर्तितं

‘ਸਰਵਤ੍ਰਾ’ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪ੍ਰਤਿਰਥ’ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਸੂਤ, ‘ਸਾਂਕਾਸ਼੍ਯਪ’ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ-ਕਾਮੀ ਲਈ ਸਦਾ ਸਿਧੀਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 86

अहं रुद्रेति एतद्वाग्मी भवति मानवः न योनौ जायते विद्वान् जपन्रात्रीति रात्रिषु

‘ਅਹੰ ਰੁਦ੍ਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਤ੍ਰੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 87

रात्रिसूक्तं जपन्न्रात्री रात्रिं क्षेमी जयेन्नरः कल्पयन्तीति च जपन्नित्यं कृत्त्वारिनाशनं

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਦਰ ਰਾਤ ‘ਰਾਤ੍ਰੀ-ਸੂਕਤ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਕਲਪਯੰਤੀ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 88

आयुष्यञ्चैव वर्चस्यं सूक्तं दाक्षायणं महत् उत देवा इति जपेदामयघ्नं धृतव्रतः

ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਤੇਜ/ਵਰਚਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣ-ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਧਾਰੀ ‘ਉਤ ਦੇਵਾ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਰੋਗ-ਨਾਸਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵੀ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 89

अयमग्ने जनित्येतज्जपेदग्निभये सति अरण्यानीत्यरण्येषु जपेत्तद्भयनाशनं

ਅੱਗ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ‘ਅਯਮ ਅਗਨੇ ਜਨਿਤਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਅਰਣਿਆਨੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ; ਇਹ ਉਸ ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

ब्राह्म्नीमासाद्य सूक्ते द्वे ऋचं ब्राह्मीं शतावरीं पृथगद्भिर्घृतैर् वाथ मेधां लक्ष्मीञ्च विन्दति

ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ-ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸੇਵਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਧਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 91

मास इत्य् असपत्नघ्नं संग्रामं विजिगीषतः ब्रह्मणो ऽग्निः संविदानं गर्भमृत्युनिवारणं

‘ਮਾਸ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਅਸਪਤਨਘਨ’ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ। ‘ਬ੍ਰਹਮਣੋऽਗ્નਿਃ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਵਿਦਾਨ (ਸਹਿਮਤੀ/ਨਿਪਟਾਰਾ) ਲਈ ਹੈ। ‘ਗਰਭਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਨਿਵਾਰਣ’ ਮੰਤ੍ਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 92

अपहीति जपेत्सूक्तं शुचिर्दुस्वप्ननाशनं येनेदमिति वैजप्त्वा समाधिं विन्दते परं

ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ‘ਅਪਹੀਤੀ’ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਹ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਯੇਨੇਦਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 93

मयो भूर्वात इत्य् एतत् गवां स्वस्त्ययनं परं शाम्बरीमिन्द्रजालं वा मायामेतेन वारयेत्

‘ਮਯੋ ਭੂਰ ਵਾਤ…’—ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ (ਮੰਗਲ-ਰੱਖਿਆ) ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਬਰੀ ਟੋਣਾ, ਇੰਦਰਜਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਇਆ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 94

महीत्रीणामवरोस्त्विति पथि स्वस्त्ययनं जपेत् अग्नये विद्विषन्नेवं जपेच्च रिपुनाशनं

ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ‘ਮਹੀਤ੍ਰੀਣਾਮਵਰੋऽਸਤ੍ਵ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਲਈ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਿਪੁਨਾਸ਼ਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਇਸੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 95

वास्तोष्पतेन मन्त्रेण यजेत गृहदेवताः जपस्यैष विधिः प्रोक्तो हुते ज्ञेयो विशेषतः

ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਜਨ (ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਹੁਤੀ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇ।

Verse 96

होमान्ते दक्षिणा देया पापशान्तिर्हुतेन तु हुतं शाम्यति चान्नेन अन्नहेमप्रदानतः

ਹਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅੰਨ ਰਾਹੀਂ—ਅੰਨਦਾਨ ਤੇ ਸਵਰਨਦਾਨ ਨਾਲ—ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸ਼ਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

विप्राशिषस्त्वमोघाः स्युर्बहिःस्नानन्तु सर्वतः सिद्धार्थका यवा धान्यं पयो घृतं तथा

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਮੋਘ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਰਥਕ (ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ), ਜੌ, ਧਾਨ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵੀ (ਵਰਤਣ/ਅਰਪਣ) ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 98

क्षीरवृक्षास्तथेध्मन्तु होमा वै सर्वकामदाः समिधः कण्ठकिन्यश् च राजिका रुधिरं विषं

ਦੁੱਧ-ਰਸ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮਿਧਾ ਵੀ ਇੰਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਐਸੇ ਹੋਮ ਸਰਵਕਾਮਦਾਇਕ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। (ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਸਮਿਧ, ਕੰਠਕਿਨੀ, ਰਾਜਿਕਾ (ਸਰੋਂ), ਰੁਧਿਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ।

Verse 99

अभिचारे तथा शैलं अशनं शक्तवः पयः दधि भैक्ष्यं फलं मूलमृग्विधानमुदाहृतं

ਅਭਿਚਾਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਹਾਰ-ਵਿਧਾਨ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸ਼ੈਲ ਲਵਣ (ਸੇਂਧਾ ਨਮਕ), ਅੰਨ, ਸੱਤੂ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਮਾਂਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ।