Adhyaya 258

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ‘ଶଶାପାନ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ସର୍ବପାପ-ପ୍ରଣାଶକ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 2

यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे

ଯେ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ପାଉନାହିଁ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଯେପରି କହୁଛି, ସେହି ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 3

मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया

ଦେବମାନେ ସାଗରକୁ ମଥି ପରମ ଅମୃତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ସେମାନେ ତ୍ୱରାରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଇଚ୍ଛାମତେ ସେହି ପୀୟୂଷ ପାନ କଲେ।

Verse 4

पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ବିନ୍ଦୁ ପତିତ ହେଲା।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଗୋଟିଏ ଶଶକ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା; ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ସେଠାର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 6

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଜଳାଳୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଇର୍ଷ୍ୟା କଲେ; ଜଳ ଅମୃତସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ରଚିଲେ।

Verse 7

अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ଅମୃତକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ; ତାହାପରେ ସେମାନେ ଅମର ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 8

तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्

ଏହି କୃପଣ ଶଶକ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଛି; ତେଣୁ ତାହାର କାରଣରୁ ଆମ ମନେ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 9

अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत

ତାପରେ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡିତ ନିଶାନାଥ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଆସି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋତେ ଅମୃତ ଦିଅ।”

Verse 10

कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्

“ମହା କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ମୁଁ ଚଳାଚଳ କରିପାରୁନି।” ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ସବୁକିଛି ଆମେ ଭକ୍ଷଣ କରିସାରିଛୁ।”

Verse 11

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

“ହେ ନିଶାନାଥ, ତୁମେ ତ ଭୁଲାଯାଇଥିଲ; ଏତେ ଦିନ ପରେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲ? ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତିମିରାପହ, ଆମ କଥା ପାଳନ କର।”

Verse 12

अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्

ଏହି ଜଳରେ ପ୍ରଚୁର ଅମୃତ ପତିତ ହୋଇଛି—ଆସ, ଆମେ ତାହା ପାନ କରିବା। ତେଣୁ ହେ ନିଶାନାଥ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଏହି ସମଗ୍ର ଜଳାଶୟ ପାନ କର।

Verse 13

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

ଏଠାରେ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୋଇଛି—ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୀତରଶ୍ମି ଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲା।

Verse 14

तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्

ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶଶକ ସହିତ ଥିବା ସେଇ ଜଳ ପାନ କଲା। ଅମୃତ ଭକ୍ଷଣରୁ ଶଶକର ଦେହ କେବଳ ଅସ୍ଥିଶେଷ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः

ସେହି କ୍ଷଣରେ ସେ ପୁଷ୍ଟି ଲାଭ କଲା ଏବଂ ପରମ କାନ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲା। ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁଧାଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୋଷିତ ହେଲା।

Verse 16

स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्

ସେଇ ଶଶକ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମରିଲା ନାହିଁ। ଅମୃତ ଭକ୍ଷଣରୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦେହରେ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 17

तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्

ସେଇ କ୍ଷଣେ ସେ ପରମ କାନ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏହାକୁ ଖୋଦାଯାଉ, ଯେପରି ଏଠାରେ ପୁନଃ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ।”

Verse 18

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

ଆମମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମରୁ ଏହି ଶୁଷ୍କ ଗର୍ତ୍ତ ଜଳାଶୟ ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଯେ କର୍ମ କରାଗଲା, ତାହା ସାଧୁଜନଙ୍କ ଆଚରଣ ନୁହେଁ।

Verse 19

ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଳ ବାହାରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଦିଲେ। ତାହାପରେ ମହା ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ।

Verse 20

यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति

ଯେହେତୁ ଏହି ଜଳାଶୟ ‘ଶଶ’ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପାନ କରାଗଲା, ଏବଂ ଶଶଚିହ୍ନଧାରୀ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପାନ କଲେ; ତେଣୁ ଏହା ‘ଶଶାପାନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 21

अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ଯେ ନର ଏଠାକୁ ଆସି ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରିବ, ସେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଯେଉଁ ପରମ ଧାମରେ ବସନ୍ତି, ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 22

अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः

ଏଠାରେ ସଦ୍ଭାବନାସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରିବେ; ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 23

अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्

“ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା ସମାନ—ଅର୍ଥାତ୍ ସର୍ବଦେବତାଦର୍ଶନ ହୁଏ।” ଏମିତି କହି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସ୍ୱର୍ଗଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 24

अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ବଡବାଗ୍ନିକୁ ସହ ନେଇ ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୁନର୍ବାର ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ କଲେ।

Verse 25

ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

ତାପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ତୀର୍ଥ ଆହୁରି ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେଲା। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।