Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

Transliteration

amaratvamanuprāpto varddhate salilālaye | taṃ dṛṣṭvā tridaśāḥ sarve sparddhamānā muhurmuhuḥ | jñātvāmṛtānvitaṃ toyaṃ maṃtraṃ cakrurbhayānvitāḥ

Translation

ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଜଳାଳୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଇର୍ଷ୍ୟା କଲେ; ଜଳ ଅମୃତସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ରଚିଲେ।

Word by Word

• अमरत्वम्: immortality
• अमरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमरत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• अनुप्राप्तः: having obtained
• अनुप्राप्तः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु-प्र-आप्/प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि

• वर्द्धते: grows/increases
• वर्द्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• सलिलालये: in the abode of water (in the lake/pond)
• सलिलालये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सलिलस्य आलयः); पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive), अव्ययभावः

• त्रिदशाः: the gods
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशानाम्)

• स्पर्द्धमानाः: competing/rivaling
• स्पर्द्धमानाः: Karta (Concurrent action/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्पर्ध् (धातु) + शानच् (वर्तमानकृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (present participle/शानच्), पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्तरि

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time/frequency)

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund), अव्ययभावः

• अमृत-अन्वितम्: mixed with nectar
• अमृत-अन्वितम्: Karma (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (अमृतेन अन्वितम्/युक्तम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (तोयस्य)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• मन्त्रम्: a spell/mantra
• मन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे (प्रयोगे नपुंसकवत्), द्वितीया, एकवचनम्

• चक्रुः: they performed/made
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्, परस्मैपदम्

• भय-अन्विताः: filled with fear
• भय-अन्विताः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (भयेन अन्विताः); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशानाम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amṛta-salila tīrtha (hare-immortality locus)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: In a shining water abode, the hare now radiant and deathless; devas watch in astonishment, then exchange jealous, fearful glances and begin formulating a protective mantra.

Characters & Entities

• Īśvara
• Tridaśa (Devas)
• Amṛta
• Śaśaka (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order safeguards sacred power; when sanctity threatens imbalance, protective measures (mantra) arise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The amṛta-infused waters associated with Śaśāpāna in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra is mentioned as a protective act (by devas), but no practitioner-facing ritual instruction is given here.