Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

Transliteration

arddhaṃ nipatitaṃ cātra satyametanniśāmaya | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā śītaraśmistvarānvitaḥ

Translation

ଏଠାରେ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୋଇଛି—ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୀତରଶ୍ମି ଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲା।

Word by Word

• अर्द्धम्: half
• अर्द्धम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Nominative/Accusative singular (half)

• निपतितम्: has fallen
• निपतितम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Past participle (fallen down)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction (and)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb (here)

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate complement/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; used as predicate (true)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (this)

• निशामय: observe
• निशामय: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; Imperative 2nd singular (observe/consider)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of them)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (that)

• वचनम्: statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); having heard

• शीतरश्मिः: the cool-rayed one (Moon)
• शीतरश्मिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीत-रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; कर्मधारय (शीतः रश्मिः) epithet of Moon

• त्वरा-अन्वितः: endowed with haste
• त्वरा-अन्वितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वरा + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; तृतीया-तत्पुरुष (त्वरया अन्वितः = endowed with haste)

Speaker

Tridaśas (first hemistich), then narrator (describing Candra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra jalāśaya (unnamed)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A declaration that ‘half has fallen here’ is made; the Moon, cool-rayed, immediately hastens toward the reservoir—motion in the sky, urgency against a calm night landscape.

Characters & Entities

• Candra (Śītaraśmi)
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a sacred remedy is revealed, prompt faith and action are commended in purāṇic storytelling.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra’s sacred water-reservoir context (jalāśaya) associated with amṛta.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, approaching and partaking of the sacred water; no formal vow is specified.