Adhyaya 23

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततः शांतमना भूत्वा चंद्रमा विस्मयान्वितः । शंभुभक्त्या परीतात्मा प्रभासक्षेत्रमास्थितः

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଭରି, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 2

पूर्वोक्तं यत्तु देवेन स तथा कृतवान्विभुः । गत्वा सागरमध्ये तु गृहीत्वा लिंगमुत्तमम्

ଦେବ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ, ସେଇ ବିଭୁ ତାହା ତଦ୍ରୂପ କଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟକୁ ଯାଇ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 3

विश्वकर्म्माणमाहूय सहितं परिचारकैः । आदिदेश स्वयं सोमस्त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ସୋମ ନିଜେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 4

चंद्र उवाच । विश्वकर्मन्निदं लिंगं मम दत्तं तु शंभुना । गृहाण त्वं महाबाहो युक्तस्थाने निवेशय

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରି ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।

Verse 5

रक्षस्व तावद्गन्तास्मि स्वकीयं भवनं विभो । यज्ञार्थमानयिष्यामि यज्ञोपकरणानि च

ହେ ବିଭୋ, ତାବତ୍ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଯଜ୍ଞୋପକରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିବି।

Verse 6

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च तदा चंद्रश्चंद्र लोकं जगाम ह । गत्वा तत्र महादेवि चंद्रलोकंमहाप्रभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏମିତି କହି ଚନ୍ଦ୍ର ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେଇ ମହାପ୍ରଭ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ…

Verse 7

कोटियोजनविस्तीर्णं सदामृतमयं शुभम् । तत्राहूय महादेवि प्रतीहारं सुमेधसम्

ସେ (ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ) କୋଟି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ସଦା ଅମୃତମୟ ଓ ଶୁଭ ଥିଲା। ସେଠାରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ସୁମେଧସ ପ୍ରତୀହାର (ଦ୍ୱାରପାଳ)କୁ ଡାକିଲା।

Verse 8

मंत्रिणं हेमगर्भांगं बृहस्पतिसमं धिया । यज्ञोपस्करसंभारं सर्वमादाय सत्वराः

ସେ ହେମଗର୍ଭାଙ୍ଗ ଓ ବୃହସ୍ପତିସମ ଧିବାନ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞୋପସ୍କର-ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରତାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 9

प्रभासक्षेत्रं गच्छंतु ममादेशपरायणाः । साग्निभिर्ब्राह्मणैः सार्द्धं गच्छंतु क्षेत्रमुत्तमम्

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗମନ କରନ୍ତୁ।

Verse 10

शीघ्रं संपाद्यतां सर्वं यथा यज्ञः प्रवर्तते । सर्वेषामेव विप्राणां चंद्रलोकनिवासिनाम्

ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପାଦିତ ହେଉ—ପବିତ୍ର ଆଚରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକବାସୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 11

पृथक्पृथग्विमानं तु देयं तेषां महाधनम् । गवां च दशलक्षाणां सवत्सानां पयोमुचाम्

ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଓ ମହାଧନ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ବଛୁଡ଼ା ସହିତ ପାଳ ଦେଉଥିବା ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରାଯାଉ।

Verse 12

हेमभारैर्भूषितानां कामधेनूपमत्विषाम् । अश्वानां श्यामकर्णानां सपादं लक्षमेव च

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାରରେ ଭୂଷିତ, କାମଧେନୁ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଶ୍ୱ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ଶ୍ୟାମକର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ ସପାଦ ଲକ୍ଷ (ସବା ଲକ୍ଷ) ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଉ।

Verse 13

दंतिनामयुतं चैव घंटाभरणशोभितम् । सहस्राणि च चत्वारि रथानां वातरंहसाम्

ଘଣ୍ଟାଭରଣରେ ଶୋଭିତ ଦଶ ହଜାର ଦନ୍ତୀ (ହାତୀ) ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ପବନ ସମ ବେଗବାନ ଚାରି ହଜାର ରଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ।

Verse 14

लक्षं तु करभाणां च मणिमाणिक्यसंयुतम् । सैन्यानां कोटिरेका तु चतुरंगबलान्विता

ମଣି-ମାଣିକ୍ୟରେ ଭୂଷିତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଉଷ୍ଟ୍ର; ଏବଂ ଗଜ-ରଥ-ଅଶ୍ୱ-ପଦାତି ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳଯୁକ୍ତ, ଏକ କୋଟିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ମହାସେନା।

Verse 15

अग्निशौचानि वस्त्राणि ब्राह्मणार्थं तथैव च । विभूषणानि दिव्यानि ऋत्विगर्थं शुभानि च

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି-ଶୁଦ୍ଧ (ପବିତ୍ର) ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ।

Verse 16

नानाभक्ष्याणि भोज्यानि पानानि विविधानि च । लक्षं कर्मकराणां तु दासीनां लक्षमेव च

ନାନା ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପାନୀୟ (ଯୋଗାଇବା); ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ କର୍ମକର (ଶ୍ରମିକ) ଓ ସେହିପରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 17

दारुवंशावधि प्रोक्तं यत्किंचित्स्वं मदाज्ञया । अन्यद्यद्ब्राह्मणा ब्रूयुस्तत्सर्वं तत्र नीयताम्

ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାଠ ଓ ବାଁଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଉ ଯାହା କହିବେ—ସେ ସବୁ ସେଠାକୁ ନିଆଯାଉ।

Verse 18

देवानां दानवानां तु यक्षगंधर्वरक्ष साम् । सप्तद्वीपक्षितीशानां सप्तपातालवासिनाम्

ଦେବମାନଙ୍କର, ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କର; ଯକ୍ଷ-ଗନ୍ଧର୍ବ-ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର; ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜାମାନଙ୍କର, ଏବଂ ସପ୍ତପାତାଳବାସୀମାନଙ୍କର—

Verse 19

नानानृपसहस्राणां घोषणा क्रियतां मुहुः । सर्वेषां घोषणा कार्या प्रभासागमनं प्रति

ନାନାପ୍ରକାର ସହସ୍ର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୋଷଣା କରାଯାଉ। ପ୍ରଭାସାଗମନ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷଣା ଅବଶ୍ୟ କରାଯାଉ।

Verse 20

इत्युक्त्वा मंत्रिणं तत्र चंद्रमास्त्वरयाऽन्वितः । ब्रह्मलोकं स गतवान्यज्ञार्थं ब्रह्मणोंतिकम्

ଏପରି କହି ସେଠାରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 21

सोऽपि चंद्रमसो मंत्री हेमगर्भो महाप्रभः । सोमाज्ञां शिरसा कृत्वा यज्ञसंभारसंभृतः

ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀ—ମହାପ୍ରଭା ହେମଗର୍ଭ—ସୋମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହରେ ଲାଗିଲେ।

Verse 22

प्रभासं क्षेत्रमागत्य यज्ञार्थं यत्नवानभूत् । तथैव चाह्वयांचक्रे भूर्भुवःस्वर्निवासिनः

ପ୍ରଭାସର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ସେ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନଶୀଳ ହେଲେ; ଏବଂ ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ ଲୋକର ନିବାସୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 23

श्रुत्वा तु घोषणां सर्वे शीघ्रं तत्र समाययुः । रवियोजनपर्यंतं क्षेत्रमालोक्य तत्र तत्

ଘୋଷଣା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 24

ब्राह्मणांश्च समाहूय सोमाध्यक्षं उवाच तान् । यज्ञांगं सर्वमानीतं मया सोमाज्ञया द्विजाः । अनंतरं तु यत्कृत्यं भवद्भिस्तद्विधीयताम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସୋମାଧ୍ୟକ୍ଷ କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସୋମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆଣିଛି। ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆପଣମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରନ୍ତୁ।”

Verse 25

इत्युक्ता ब्राह्मणाः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः । तत्रैव ददृशुः सर्वे त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ, ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ଧୋଇଯାଇଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାରେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 26

तं दृष्ट्वा तु द्विजाः सर्वे लिंगं दृष्ट्वा समीपतः । कथमेतदिति प्रोचुर्विश्वकर्मन्ब्रवीहि नः । कस्मादत्र स्थितस्त्वं वै शिल्पिकोटिसमन्वितः

ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସମୀପସ୍ଥ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ— “ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଆମକୁ କୁହ; ଏହା କିପରି? ଅସଂଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ସହ ଆପଣ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ?”

Verse 27

विश्वकर्म्मोवाच । अहं सोमनियुक्तस्तु युक्तोऽस्मि लिंगरक्षणे । तदाज्ञापालने यत्नः क्रियतेऽतो मया द्विजाः

ବିଶ୍ୱକର୍ମା କହିଲେ— “ମୁଁ ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ; ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗର ରକ୍ଷାକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛି। ସେଇ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ଯତ୍ନ କରୁଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा यदा विप्रा ज्ञात्वा सर्वं तु कारणम् । चरिता यज्ञकार्यार्थं ततश्चक्रुरुप क्रमम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ କାରଣ ଜାଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 29

तत्र योजनपर्यंतं देवानां यजनं शुभम् । तद्देवयजनं कृत्वा पत्नीशालां च चक्रिरे

ସେଠାରେ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଯଜନ କଲେ। ସେଇ ଦେବଯଜନ ସମାପ୍ତ କରି ପତ୍ନୀଶାଳା ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 30

हविर्द्धानं सदश्चैव उत्तरा वेदिरेव च । ब्रह्मणः सदनाग्नीध्रीत्येवं स्थानानि चक्रिरे

ହବିର୍ଧାନ, ସଦସ୍‌-ମଣ୍ଡପ, ଉତ୍ତରା ବେଦି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନ ସହ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥାନକୁ ସେମାନେ ବିଧିମତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 31

तत्र योजनपर्यंतं यज्ञयूपांश्च मंडपान् । विश्वकर्मा चकाराशु कुंडानि विविधानि च

ସେଠାରେ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶୀଘ୍ରେ ଯଜ୍ଞୟୂପ ଓ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୁଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 32

सहस्रसंख्यया तत्र कुण्डानां मंडपावधि । तत्र ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रतिष्ठायज्ञकोविदाः

ସେଠାରେ ମଣ୍ଡପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପି ହଜାର ହଜାର କୁଣ୍ଡ ଥିଲା; ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଯଜ୍ଞରେ କୁଶଳ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 33

नानाभरणरत्नैश्च ब्राह्मणाः समलंकृताः । चक्रुः सर्वे यथन्यायं शास्त्रं दृष्ट्वा पुनःपुनः

ନାନା ଆଭୂଷଣ ଓ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କର୍ମ ଯଥାନ୍ୟାୟ ବିଧିମତେ କଲେ।

Verse 34

वृक्षांस्तथौषधीर्दिव्या समित्पुष्पकुशादिकान् । होमद्रव्यादिकं सर्व माज्यं प्राज्यं नवं पयः

ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି, ସମିଧା, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଆଦି ସହ ହୋମର ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ନବଘୃତ ଓ ନବଦୋହିତ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଆଣିଲେ।

Verse 35

तथान्यदपि यत्किंचिद्यज्ञोपकरणं स्मृतम् । वर्द्धनीकलशाद्यं च सर्वं हेममयं शुभम्

ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରେ ସ୍ମୃତ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଉପକରଣ—ବର୍ଦ୍ଧନୀ ପାତ୍ର, କଳଶ ଆଦି ସହ—ସବୁ ଶୁଭ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଥିଲା।

Verse 36

चक्रुः सर्वं यथान्यायं प्रतिष्ठामखमादृताः । तत्र विप्रगणो हृष्टो भक्ष्यभोज्यादितर्पितः

ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ମଖକୁ ଆଦର ସହ ଆଚରଣ କରି, ସବୁକିଛି ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଠାରେ ବିପ୍ରଗଣ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଆଦିରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 37

वेदध्वनितनिर्घोषैर्दिवं भूमिं च संस्पृशन् । सुशुभे मंडपस्तत्र पताकाभिरलंकृतः

ବେଦଧ୍ୱନିର ଗମ୍ଭୀର ନିର୍ଘୋଷ ଯେନ ଦିବ ଓ ଭୂମି ଉଭୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା। ସେଠାର ମଣ୍ଡପ ପତାକାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଅତି ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 38

दिव्यसिंहासनोपेतो मुक्तादामपरिष्कृतः । दिव्यचन्दनमालाभिः कल्पपल्लवतोरणैः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ ଥିଲା, ମୁକ୍ତାଦାମରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନମାଳା ଓ କଳ୍ପଲତା-ସଦୃଶ ପଲ୍ଲବ-ତୋରଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 39

दिव्यगन्ध सुगन्धाद्यैः स्वर्गस्थानमिवाभवत् । चतुर्दशविधस्तत्र भूतग्रामः समागतः

ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁର ପରିମଳରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଯେନ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ସଦୃଶ ହେଲା। ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରକାର ଭୂତସମୂହ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 40

स्थावरः सर्पजातिश्च पक्षिजातिस्तथैव च । मृगसंज्ञश्चतुर्थश्च पश्वाख्यः पञ्चमः स्मृतः

ପ୍ରଥମ ଦଳ ସ୍ଥାବର; ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ପଜାତି; ତୃତୀୟ ପକ୍ଷିଜାତି। ଚତୁର୍ଥ ‘ମୃଗ’ (ବନ୍ୟ ପଶୁ) ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ‘ପଶୁ’ (ଗୋଧନାଦି) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 41

षष्ठश्च मानुषः प्रोक्तः पैशाचः सप्तमः स्मृतः । अष्टमो राक्षसः प्रोक्तो नवमो यज्ञ एव च

ଷଷ୍ଠ ମାନୁଷ ବୋଲି କୁହାଗଲା; ସପ୍ତମ ପୈଶାଚ ବର୍ଗ ସ୍ମୃତ। ଅଷ୍ଟମ ରାକ୍ଷସ ବର୍ଗ ପ୍ରୋକ୍ତ, ନବମ ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯଜ୍ଞୀୟ ବର୍ଗ ଅଟେ।

Verse 42

गांधर्वशाक्रसौम्याश्च प्राजापत्यस्तथैव च । ब्राह्मश्चेति समाख्यातश्चतुर्दशविधो गणः

ତଥା ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଶାକ୍ର, ସୌମ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମ—ଏଭଳି ଏହି ଗଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସମାଖ୍ୟାତ।

Verse 43

विश्वेदेवास्तथा साध्या मरुतो वसवस्तथा । लोकपालास्तथाष्टौ च नक्षत्राणि ग्रहैः सह

ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଓ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ; ତଥା ଆଠ ଲୋକପାଳ, ଏବଂ ଗ୍ରହସହିତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ (ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା)।

Verse 44

ब्रह्माण्डे देवता याश्च ताः सर्वास्तत्र चागताः । हृष्टाः प्रभासके क्षेत्रे प्रारब्धे यज्ञकर्म्मणि

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଦେବତା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସମବେତ ହେଲେ॥

Verse 45

घृतक्षीरवहा नद्यो दधिपायसकर्दमाः । पक्वान्नानां फलानां च राशयः पर्वतोपमाः

ନଦୀମାନେ ଘିଅ ଓ କ୍ଷୀର ବହିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କାଦୁଆ ଦଧି ଓ ପାୟସର ଥିଲା। ପକ୍ୱାନ୍ନ ଓ ଫଳର ରାଶି ପର୍ବତ ସମ ଦେଖାଗଲା॥

Verse 46

दृश्यन्ते विविधाकारास्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे । जगु स्तत्रैव गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ସେଇ ମହାଯଜ୍ଞୋତ୍ସବରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖାଗଲା। ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ॥

Verse 47

भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैः कामपानादिभिस्तथा । तृप्ता देवाश्च मुनयो भूतग्रामाश्चतुर्दश

ବିଭିନ୍ନ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ପାନୀୟ ଆଦିରେ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୂତଗ୍ରାମମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ॥

Verse 48

एवं संभारसहितं यज्ञांगं सर्वमेव हि । प्रगुणीकृत्य सचिवो मुक्त्वा तत्रैव रक्षकान् । सोमस्याह्वाननार्थं च ब्रह्मलोकं जगाम ह

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାର ସହିତ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସଚିବ ସେଠାରେ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସୋମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ॥

Verse 49

ईश्वर उवाच । स दृष्ट्वा ब्रह्मणः पार्श्वे स्थितं सोममहाप्रभम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ सोमं ब्रह्माणमेव च

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାପ୍ରଭାବାନ୍ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସୋମ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ଉଭୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 50

कृतांजलिपुटो भूत्वा उवाच नतकंधरः । हेमगर्भ उवाच । भगवन्भवदादेशाद्यज्ञांगं सर्वमेव हि

ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶିର ନମାଇ ସେ କହିଲା। ହେମଗର୍ଭ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଯଥାବିଧି ସଜାଗୋଛା କରାଯାଇଛି।

Verse 51

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे मया ते प्रगुणीकृतम् । तत्र ब्रह्मर्षयः सर्वे तथा राजर्षयोऽपरे

ସେହି ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାବିଧି ସଜାଇଛି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 52

त्वन्मार्गप्रेक्षकाः सर्वे सन्तिष्ठन्ते समाकुलाः । अनन्तरं तु यत्कृत्यं तद्भवान्कर्तुमर्हति

ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନମାର୍ଗକୁ ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା କରିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହନ୍ତି।

Verse 53

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु तदा चन्द्रः समुद्रस्य सुतेन वै । प्रहस्योवाच ब्रह्माणं चन्द्रमा लोकसाक्षिणम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହସି ଲୋକସାକ୍ଷୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 54

भगवन्सर्वदेवेश ममानुग्रहकाम्यया । प्रतिष्ठायज्ञकामस्य ममातिथ्यं कुरु प्रभो

ହେ ଭଗବନ୍, ସର୍ବଦେବେଶ! ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କାମନାରେ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋର ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 55

अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादाद्भविष्यति

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା ଏବଂ ମୋର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋତେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ।

Verse 56

मया च तपसोग्रेण प्राप्तं लिंगमुमापतेः । तत्प्रतिष्ठाविधिं सर्वं तद्भवान्कर्त्तुमर्हति

ଏବଂ ମୁଁ ଘୋର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଉମାପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ତାହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ସମସ୍ତ ବିଧି—ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ କରିବାକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । अवश्यं तव कर्त्तास्मि प्रतिष्ठां शंकरात्मिकाम् । त्वदाराधनलिंगे तु सोमेशेऽतिविशेषतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ଶଙ୍କରାତ୍ମକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ତୁମ ଆରାଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ସୋମେଶରେ ତାହା ଅତିବିଶେଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 58

ये केचिद्भवितारो वा अतीता ये निशाकराः । तेषां सोमान्वयानां च सर्वेषामाद्यदैवतम्

ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବା ଚନ୍ଦ୍ରମାମାନେ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଅତୀତର ଚନ୍ଦ୍ରମାମାନେ ହେଉନ୍ତୁ—ସୋମବଂଶୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି (ସୋମେଶ୍ୱର) ଆଦ୍ୟ ଦେବତା।

Verse 59

योऽसौ सोमेश्वरो देव आदौ भैरवनामभृत् । मन्वन्तरान्तरेऽतीते प्रतिष्ठेऽहं पुनःपुनः

ଆଦିରେ ‘ଭୈରବ’ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱର; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।

Verse 60

यदा प्राभासिकं क्षेत्रे गतोऽहं चाष्टवार्षिकः । आहूतः पूर्वमिन्द्रेण भैरवस्य प्रतिष्ठिते

ମୁଁ କେବଳ ଆଠ ବର୍ଷର ଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଭାସିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲି; ଭୈରବଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସେଠାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ।

Verse 61

तत्प्रभृत्येव मे नाम बालरूपी निगद्यते । अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी वसाम्यहम्

ସେହି ସମୟରୁ ମୋ ନାମ ‘ବାଲରୂପୀ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧରୂପେ ବସେ।

Verse 62

प्रभासे तु पुनश्चंद्र बाल्याप्रभृति संवसे । ब्रह्माण्डे यानि तीर्थानि ब्राह्मणास्तेषु ये स्मृताः

କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାସରେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ହିଁ ବସେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ସ୍ମରଣୀୟ, ସେଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—

Verse 63

तेषामाद्यो निशानाथ प्रभासेऽहं व्यवस्थितः । कल्पेकल्पे निशानाथ मम नामांतरं भवेत्

ସେହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହେ ନିଶାନାଥ, ମୁଁ ପ୍ରଭାସରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପିତ; ଏବଂ ହେ ନିଶାନାଥ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ମୋ ନାମ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 64

स्वयंभूः प्रथमे नाम द्वितीये पद्मभूः स्मृतः । तृतीये विश्वकर्त्तेति बालरूपी तुरीयके

ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ମୋ ନାମ ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ‘ପଦ୍ମଭୂ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତୃତୀୟରେ ‘ବିଶ୍ୱକର୍ତୃ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥରେ ‘ବାଲରୂପୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 65

एषामेव परीवर्तो नाम्नां भावि पुनःपुनः । परार्द्धद्वयपर्यंतं प्रभासे संस्थितस्य मे

ଏହି ନାମମାନଙ୍କର ଏହି ଏକେଇ ପରିବର୍ତ୍ତନ-ଚକ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ହେବ—ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ମୁଁ ପ୍ରଭାସରେ ସଂସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 66

आदिसोमेन तत्रैव शंभोर्नेत्रोद्भवेन वै । प्रभासे तु तपस्तप्त्वा प्रत्यक्षीकृतईश्वरः

ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ ଆଦି-ସୋମ ପ୍ରଭାସରେ ତପ କରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଲେ।

Verse 67

ततो ददौ वरं तुष्टः पूर्वचन्द्रस्य शूलधृक् । यस्मादाराधितोऽहं ते सोम भक्त्या चिरन्तनम्

ତେବେ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୂର୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ—‘ହେ ସୋମ! ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଛ,’

Verse 68

तस्मात्सोमेशनामैवमस्मिंल्लिंगे भविष्यति । यावद्ब्रह्मा शतानन्दः प्रकृतौ न प्रलीयते

ଏହିପରି ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ‘ସୋମେଶ୍ୱର’ ନାମ ଅବିଚଳ ରହିବ—ଶତାନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରଲୀନ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 69

ये केचिद्भवितारो वै रात्रिनाथा निशाकराः । ते मदाराधनं चात्र करिष्यंति पुनःपुनः

ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେ କେହି ରାତ୍ରିର ନାଥ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ନିଶାକର ହେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ମୋର ଆରାଧନା କରିବେ।

Verse 71

तदाप्रभृति सोमानां लक्षाणां द्वितयं गतम् । सहस्रद्वितयं चैव शतं चैकं षडुत्तरम्

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ସୋମ, ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି—ସହିତ ଦୁଇ ହଜାର, ଏକ ଶତ, ଏବଂ ଅଧିକ ଛଅ।

Verse 72

सप्तमस्त्वं महावाहो वर्त्तसे सोम सांप्रतम् । एतावन्त्येव लिंगानि प्रतिष्ठां प्रापितानि मे

ହେ ମହାବାହୋ ସୋମ, ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସପ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ; ଏତେଟି ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଛି।

Verse 73

एष एवाधुना सोऽहं तदाराधनजं फलम् । प्रतिष्ठातास्मि भद्रं ते सोम कृत्य ममैव तत्

ମୁଁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଏକେ—ସେହି ଆରାଧନାଜନିତ ଫଳକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ହେ ସୋମ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏହି ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ନିଜ କୃତ୍ୟ।

Verse 74

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा वेदविद्यासमन्वितः । सर्वदेवमयो देवैः सहितस्तीर्थसंयुतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏପରି କହି, ବେଦ-ବିଦ୍ୟାରେ ସମନ୍ୱିତ, ସର୍ବଦେବମୟ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଗଣ ସହିତ ଏବଂ ତୀର୍ଥସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ (ପ୍ରକଟ/ପ୍ରସ୍ଥାନ) ହେଲେ।

Verse 75

सनत्कुमारप्रमुखै र्योगीन्द्रैरृषिभिः सह । बृहस्पतिं समाहूय पुरस्कृत्य पुरोधसम्

ସନତ୍କୁମାର-ପ୍ରମୁଖ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସେହି ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 76

हंसयानं समारुह्य कोटिब्रह्मर्षिभिः सह । आगतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

ହଂସଯାନରେ ଆରୋହଣ କରି, କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସହ, ଜଗତ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ସୋମରାଜ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 77

प्राभासिके महातीर्थे यत्र दारुवनं स्मृतम् । ऋषितोया नदी यत्र महापातकनाशिनी

ପ୍ରାଭାସିକ ମହାତୀର୍ଥରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଦାରୁବନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେଠାରେ ଋଷିତୋୟା ନଦୀ ବହେ, ଯାହା ମହାପାତକନାଶିନୀ।

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे प्रभासे तु ब्रह्मभागः स उच्यते । त्रिदैवतमिदं क्षेत्रं मया ते कथितं प्रिये

ଏହି ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ସେ ଭାଗ ‘ବ୍ରହ୍ମଭାଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ତ୍ରିଦେବମୟ କ୍ଷେତ୍ର—ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 79

तत्रागत्व चतुर्वक्त्रो ब्राह्मभागेऽतिनिर्मले । मुनीनाकारयामास उन्नत स्थानवासिनः

ସେଠାକୁ ଆସି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଅତିନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମଭାଗରେ, ଉନ୍ନତ ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଡାକାଇଲେ।

Verse 80

आयांतं वेधसं दृष्ट्वा देवर्षिगुरुसंयुतम् । ते सर्वे पूजयामासुः संस्तवैर्वेदसंमितैः

ଦେବର୍ଷିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ସହିତ ଆସୁଥିବା ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦସମ୍ମତ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 81

अथोवाच द्विजान्सर्वान्ब्रह्मा लोकपितामहः । चिरमाराध्य सोमेन सोमेशं पापनाशनम्

ତାପରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ସୋମ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାପନାଶକ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।’

Verse 82

तस्मिन्प्रसन्ने सोमेन लब्धं लिङ्गमनुत्तमम् । प्रतिष्ठार्थं तु देवस्य आयाता द्विजसत्तमाः

ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ସୋମ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଲେ। ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 83

यथा मया सदा कार्या प्रतिष्ठा शंकरात्मिका । भवद्भिः परिकार्या सा मम भागसमाश्रयैः

‘ଶଙ୍କରାତ୍ମକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯେପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସଦା କରଣୀୟ, ସେପରି ମୋର ଭାଗ (ଯଜ୍ଞାଧିକାର) ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପାଦନ କର।’

Verse 84

यतः कोपेन भवतां लिंगं प्रपतितं भुवि । प्रतिष्ठा तस्य कर्तव्या युष्माभिर्वै न संशयः

‘ତୁମମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ତେଣୁ ତାହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତୁମେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’

Verse 85

ईश्वर उवाच । गृहीत्वाऽथ मुनीन्सर्वान्ब्रह्मा लोकपिता महः । आनीतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତେବେ ଲୋକପିତା ମହାବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ସୋମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ଆଣାଗଲେ; ଏଭଳି ଜଗତ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 86

प्राभासिके महातीर्थे सावित्र्या सहितः प्रभुः । कारयामास कुण्डानां मण्डपानां शतंशतम्

ପ୍ରଭାସର ମହାତୀର୍ଥରେ ପ୍ରଭୁ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ, ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 87

एकैके मण्डपे तत्र चक्रे सप्तदशर्त्विजः । गुरुणा प्रेरितो ब्रह्मा तत्र देवपुरोधसा

ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପରେ, ଗୁରୁ—ଦେବପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ—ବ୍ରହ୍ମା ସତର ଋତ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 88

पार्श्वे स्थितस्तदा ब्रह्मा विधानैर्वेद भाषितैः । दीक्षयामास सोमं तु रोहिण्या सहितं विभुम्

ତେବେ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ରୋହିଣୀ ସହିତ ବିଭୁ ସୋମଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ।

Verse 89

पत्नीं च रोहिणीं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुताम् । मृगचर्मधरां देवीं क्षौमवस्त्रावगुंठिता म्

ଏବଂ ସେ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା ଦେବୀ, ମୃଗଚର୍ମଧାରିଣୀ, କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ।

Verse 90

पत्नीशालां समानीता ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । चंद्रमा दीक्षया युक्त ऋषिगंधर्वसंस्तुतः

ବେଦପାରଗ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ପତ୍ନୀଶାଳାକୁ ଆଣିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା (ସୋମ) ଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 91

औदुंबरेण दंडेन संवृतो मृगचर्मणा । अतीव तेजसा युक्तः शुशुभे सदसि स्थितः

ଔଦୁମ୍ବର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ମୃଗଚର୍ମରେ ଆବୃତ, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ସଦସରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 92

ततो ब्रह्मा महादेवि सर्वलोकपितामहः । ऋत्विजां वरणं चक्रे वेदोक्तविधिना तदा

ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ।

Verse 93

गुरुर्होता वृतस्तत्र वसिष्ठोऽध्वर्युरेव च । तत्रोद्गाता मरीचिस्तु ब्रह्मत्वे नारदः कृतः

ସେଠାରେ ଗୁରୁ ହୋତା ଭାବେ ବରିତ ହେଲେ, ବସିଷ୍ଠ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ମରୀଚି ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ ଏବଂ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମ-ଋତ୍ୱିଜ ପଦରେ କୃତ ହେଲେ।

Verse 94

सनत्कुमारसंयुक्ताः सदस्यास्तत्र वै कृताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

ସେଠାରେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ସହିତ ସଦସ୍ୟମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ, ମୁକୁଟ ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଠିଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 95

भूषिता भूषणौघेन तस्मिन्यज्ञे तदर्त्विजः । चतुर्षु तज्ज्ञाश्चत्वार एवं ते षोडशर्त्विजः

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ସେଇ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଅନେକ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ଚାରି ବିଭାଗରେ ଚାରିଜଣ କରି ତଜ୍ଞ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏଭଳି ମୋଟ ଷୋଳ ଋତ୍ୱିଜ ଥିଲେ।

Verse 96

प्रस्तोता कश्यपस्तत्र प्रतिहर्ता तु गालवः । सुब्रह्मण्यस्तथा गर्गः सदस्यः पुलहः कृतः

ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ପ୍ରସ୍ତୋତା ଭାବେ, ଗାଲବ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଗର୍ଗ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଏବଂ ପୁଲହ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 97

होता शुक्रः समाख्यातो नेष्टा क्रथ उदाहृतः । मैत्रावरुणो दुर्वासा ब्राह्मणाच्छंसी कौशिकः

ଶୁକ୍ର ହୋତା ଭାବେ ଘୋଷିତ ହେଲେ, କ୍ରଥ ନେଷ୍ଟା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଦୁର୍ବାସା ମୈତ୍ରାବରୁଣ ଏବଂ କୌଶିକ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 98

अच्छावाकश्च शाकल्यो ग्रावस्थः क्रतुरेव च । प्रस्थाता प्रतिपूर्वो यः शालंकायन एव च

ଶାକଲ୍ୟ ଅଚ୍ଛାବାକ ଭାବେ, କ୍ରତୁ ଗ୍ରାବସ୍ଥ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରତିପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ଥାତା ହେଲେ, ଏବଂ ଶାଲଙ୍କାୟନ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପଦରେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 99

अग्नीध्रश्च मनुस्तत्र उन्नेता त्वंगिराः कृतः । एवमाद्यान्मण्डपेषु कृत्वा तानृत्विजः प्रभुः

ସେଠାରେ ମନୁ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଭାବେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ଉନ୍ନେତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ମଣ୍ଡପମାନଙ୍କରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଆଗେଇ ଗଲେ।

Verse 100

अन्येषु मण्डपेष्वेव प्रत्येकमृत्विजः कृताः । मण्डपानां शतेष्वेव कृत्वा कुण्डान्यकल्पयत्

ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡପମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଋତ୍ୱିଜ (ପୁରୋହିତ) ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ଶତଶତ ମଣ୍ଡପରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 101

एकैको मण्डपस्तत्र विंशहस्तप्रमाणतः । अस्त्रेणाशोध्य भूमिं तु पंचगव्येन प्रोक्ष्य च

ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପ ବିଶ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ହେବା ଉଚିତ। ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ଭୂମିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଛିଟା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 102

चर्मणा चावगुंठ्यैव आलिख्यास्त्रेण पार्वति । उल्लिख्य प्रोक्षणं कृत्वा खातं कृत्वा विधानतः

ହେ ପାର୍ବତୀ! ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ଢାକି ଅସ୍ତ୍ର-ବିଧିରେ ଚିହ୍ନିତ କରି, ପରେ ଖୁରଚି ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ବିଧାନାନୁସାରେ ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦିବା ଉଚିତ।

Verse 103

अष्टौ कुंडानि संकल्प्य तथैकमण्डपे प्रिये । लेपनं मण्डपे कृत्वा वज्राकरणमेव च

ହେ ପ୍ରିୟେ! ଏକେ ମଣ୍ଡପରେ ଅଷ୍ଟ କୁଣ୍ଡର ସଂକଳ୍ପ କରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡପରେ ଲେପନ (ପଲସ୍ତର) କରି, ବଜ୍ରାକରଣ ମଧ୍ୟ କରି—ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଓ ସଂସ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 104

चतुरस्रकार्मुकं च वर्तुलं कमलाकृति । पूर्वां दिशं समा रभ्य कृत्वा तानि प्रयत्नतः

କୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଚତୁରସ୍ର, କାର୍ମୁକ (ଧନୁଷାକାର), ବର୍ତ୍ତୁଳ ଓ କମଳାକୃତି—ଏହି ରୂପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 105

चतुःकोणसमायुक्तं पूर्वे कुण्डं निवेश्य तु । भगाकृति तथाऽग्नेय्यां दक्षिणे धनुराकृति

ପୂର୍ବଦିଗରେ ଚତୁଷ୍କୋଣ (ଚତୁରସ୍ର) ଯୁକ୍ତ କୁଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କର। ଆଗ୍ନେୟ କୋଣରେ ଭଗାକୃତି, ଦକ୍ଷିଣରେ ଧନୁରାକୃତି କୁଣ୍ଡ କର।

Verse 106

नैरृत्ये तु त्रिकोणं वै वर्तुलं पश्चिमेन तु । षट्कोणं चैव वायव्ये पद्माकारं तथोत्तरे

ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ତ୍ରିକୋଣ କୁଣ୍ଡ କର, ପଶ୍ଚିମରେ ବୃତ୍ତାକାର କୁଣ୍ଡ। ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଷଟ୍କୋଣ, ଉତ୍ତରରେ ପଦ୍ମାକାର କୁଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 107

ऐशान्यामष्टकोणं तु मध्ये चैकं विधा नतः । प्रत्येकं मण्डपं शुभ्रं स्तम्भैः षोडशभिर्युतम्

ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଅଷ୍ଟକୋଣ କୁଣ୍ଡ କର, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପ ଶୁଭ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଷୋଳ ଷ୍ଟମ୍ଭରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 108

ध्वजैः सतोरणैर्युक्तं चक्रे ब्रह्मा विधानतः । न्यग्रोधं पूर्वतो न्यस्य दक्षे चोदुंबरं तथा

ବ୍ରହ୍ମା ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୱଜ ଓ ତୋରଣ ଯୋଗେ ତାହାକୁ ସୁଶୋଭିତ କଲେ। ପୂର୍ବେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଉଦୁମ୍ବର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 109

अश्वत्थं पश्चिमे चैव पलाशं चोत्तरे क्रमात् । बाहुदंडप्रमाणेन ध्वजांस्तत्र निवेश्य वै

ସେ ପଶ୍ଚିମରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପୀପଳ) ଏବଂ କ୍ରମେ ଉତ୍ତରରେ ପଲାଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ବାହୁଦଣ୍ଡ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୱଜମାନେ ମଧ୍ୟ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 110

ऐन्द्र्यादौ पीतवर्णादि पताका परिकल्पिताः । ततो ब्रह्मा ह्यग्निकुंडे चाग्निस्थापनमारभत्

ଇନ୍ଦ୍ରଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ସ୍ଥାପନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 111

स्वस्थाने ब्राह्मणांश्चैव जाप्ये चैव न्ययोजयत् । श्रीसूक्तं पावमानं च सदा चैव च वाजिनम्

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇ ଜପକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ପାବମାନ ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ‘ସଦା’ ଓ ‘ବାଜିନ’ ନାମକ ସାମଗାନ।

Verse 112

वृषाकपिं तथैन्द्रं च बह्वृचः पूर्वतोऽजपन् । रुद्रान्पुरुषसूक्तं च क्रोकाध्यायं च वैक्रियम्

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ବହ୍ୱୃଚମାନେ ବୃଷାକପି ଓ ଐନ୍ଦ୍ର ସୂକ୍ତ ଜପ କଲେ। ସେମାନେ ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ, ଏବଂ କ୍ରୋକାଧ୍ୟାୟ ଓ ବୈକ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ପାଠ କଲେ।

Verse 113

ब्राह्मणं पैत्र्यमैंद्रं च जपेरन्यजुषो यमे । देवव्रतं वामदेव्यं ज्येष्ठं साम रथंतरम्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯଜୁର୍ବେଦୀୟ ପାଠକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ, ପୈତ୍ର୍ୟ ଓ ଐନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବବ୍ରତ, ବାମଦେବ୍ୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଗାନ କଲେ।

Verse 114

भेरुंडानि च सामानि च्छंदोगः पश्चिमेऽजपत् । अथर्वाथर्वशिरसं स्कम्भस्तंभमथर्वणम्

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଛାନ୍ଦୋଗ ‘ଭେରୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ସାମଗାନ ଜପ କଲେ। ଏବଂ ଅଥର୍ବଣ ପରମ୍ପରାର ଅଥର୍ବଶିରସ ଓ ସ୍କମ୍ଭ-ସ୍ତମ୍ଭ ସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ ପାଠ ହେଲା।

Verse 115

नीलरुद्रमथर्वाणमथर्वा चोत्तरेऽजपत् । गर्भाधानादिकं सर्वं ततोऽग्नेरकरोद्विभुः

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବା ନୀଳରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କଲେ। ତାପରେ ସେଇ ବିଭୁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭାଧାନାଦି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ।

Verse 116

पूर्णाहुतिं ततो दत्त्वा स्नानकर्म तथाऽरभत् । पंचपल्लवसंयुक्तं मृत्तिकाभिः समन्वितम्

ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ସେ ସ୍ନାନକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ପଞ୍ଚପଲ୍ଲବ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 117

कषायैः पंचगव्यैश्च पंचामृतफलैस्तथा । तीर्थोदकैः समेतं तु मंत्रैः स्नानमथारभत्

ତାପରେ ସେ କଷାୟ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଫଳସହିତ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ତୀର୍ଥୋଦକ ସହ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 118

नेत्राण्युत्पाद्य देवस्य कृत्वा च तिलकक्रियाम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि पाताले च विशेषतः

ଦେବତାଙ୍କ ନେତ୍ରୋନ୍ମୀଳନ କରି ତିଳକକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପାତାଳର ତୀର୍ଥମାନେ ସେଇ ଅବସରରେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 119

स्वर्ग लोके च यान्येव तत्र तान्याययुस्तदा । एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा देवानां पश्यतां तदा

ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଥିବା ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା (ପରବର୍ତ୍ତୀ) କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 120

भूमिं भित्त्वा विवेशाथ तत्र लिंगमपश्यत । स्पर्शाख्यं तं तु संछाद्य मधुना दर्भमूलकैः

ସେ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲା। ‘ସ୍ପର୍ଶ’ ନାମକ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧୁ ଓ ଦର୍ଭମୂଳରେ ଆବୃତ କରି ଭକ୍ତିରେ ସେବା କଲା।

Verse 121

तत्र ब्रह्मशिलां न्यस्य तस्या ऊर्ध्वं महाप्रभम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास कृत्वा निश्चलमा त्मवान्

ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଶିଳାକୁ ରଖି, ତାହାର ଉପରେ ମହାପ୍ରଭାବାନ୍ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା—ମନ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅଚଳ ରଖି।

Verse 122

स्थित्वा च परमे तत्त्वे मंत्रन्यासमथाकरोत् । एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य तत्र ब्रह्मा जगद्गुरुः । पूजयामास विधिना वेदोक्तैर्मंत्र विस्तरैः

ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କଲା। ଏଭଳି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦୋକ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 123

मन्त्रन्यासे कृते तत्र ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । तत्र विप्रगणो हृष्टो जयशब्दादिमंगलैः । निर्धूमश्चाभवद्वह्निः सूर्यकोटिसमप्रभः

ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ ସମାପ୍ତ କଲେ, ବିପ୍ରଗଣ ‘ଜୟ’ ଆଦି ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନିରେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ଧୂମରହିତ ହୋଇ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 124

देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसन्नाश्च दिगीश्वराः । पुष्पवृष्टिः पपातोच्चैस्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे

ସେହି ମହାଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସବରେ ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନିନାଦିତ ହେଲା, ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଉପରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

Verse 125

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं श्रीसोमेशं पितामहः । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

ତତ୍ପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ରୀ ସୋମେଶଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପାର ଯଜ୍ଞ-ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 126

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकान्ब्रह्मणे पुरा

ସନତ୍କୁମାର ପ୍ରମୁଖ ଆଦ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ସୋମ ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ-ଦକ୍ଷିଣା ରୂପେ ତିନି ଲୋକ ଦାନ କଲେ।

Verse 127

तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यस्तथैव च । ददौ हिरण्यं रत्नानि कोटिशो भूरिदक्षिणाः

ସେହି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଜ୍ଞର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନ—କୋଟିକୋଟି—ଅପାର ଯଜ୍ଞ-ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦାନ କଲେ।

Verse 128

सोभिषिक्तो महातेजाः सर्वैर्ब्रह्मर्षिभिस्ततः । त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भासतां वरः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଦୀପ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ ଓ ପୋଷିତ କଲେ।

Verse 129

तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः । कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

ସୀନୀ ଓ କୁହୂ, ଏବଂ ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନବ ଦେବୀ ଭକ୍ତିଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।

Verse 130

प्राप्यावभृथमव्यग्रः कृत्वा माहेश्वरं मखम् । कृतार्थः परिपूर्णश्च संबभूव निशापतिः

ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମାହେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରି, ନିଶାପତି ସୋମ କୃତାର୍ଥ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 131

ततस्तस्मै ददौ राज्यं प्राज्यं ब्रह्मा पितामहः । बीजौषधीनां विप्राणामवन्नानां च वरानने

ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ବିଶାଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ; ବୀଜ ଓ ଔଷଧିର ପ୍ରଚୁରତା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ଏବଂ ଅନ୍ନହୀନମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ, ହେ ବରାନନେ।

Verse 132

तस्मिन्यज्ञे समाजग्मुर्ये केचित्पृथिवीश्वराः । तेषां राज्यं धनं भोगान्ददौ स्वर्गं तथाऽक्षयम्

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ପୃଥିବୀଶ୍ୱର ଆସି ସମବେତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଭୋଗ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 133

ब्राह्मणान्भोजयामास स्वयमेवौषधीपतिः । ददौ सर्वं तदा तेषां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ତେବେ ଔଷଧିପତି ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ସବୁକିଛି ଦାନ କଲେ।

Verse 134

हिरण्यादीन्यदाच्चैव महादानानि षोडश । यो यदर्थयते तत्र सामान्यः प्राकृतो जनः । निजकर्मानुसारेण स लेभे च तदेव हि

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦାନ ଏବଂ ଷୋଡଶ ମହାଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯାହା ଯାହା ଅର୍ଥନା କଲା, ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ସେ ତାହାହିଁ ପାଇଲା।

Verse 136

एवं समर्थिते यज्ञे सर्वे देवाः सवासवाः । स्थापयित्वा तु लिंगानि जग्मुः सर्वे यथागतम्

ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ୟକ୍ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତେଁଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 137

त्रिकालं पूजयामास धूपमाल्यानुलेपनैः । तं प्रणम्य च देवेशि स्तौति नित्यं निशापतिः

ସେ ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିକାଳେ ସେହି (ଲିଙ୍ଗ)ର ପୂଜା କଲେ। ହେ ଦେବେଶୀ! ତାହାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଶାପତି (ଚନ୍ଦ୍ର) ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରେ।