Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततः शांतमना भूत्वा चंद्रमा विस्मयान्वितः । शंभुभक्त्या परीतात्मा प्रभासक्षेत्रमास्थितः

Transliteration

īśvara uvāca | tataḥ śāṃtamanā bhūtvā caṃdramā vismayānvitaḥ | śaṃbhubhaktyā parītātmā prabhāsakṣetramāsthitaḥ

Translation

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଭରି, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरकालवाचक (then)

• शान्तमना: calm-minded
• शान्तमना: Viśeṣaṇa (Qualifier of चन्द्रमा/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; बहुव्रीहि (शान्तं मनः यस्य)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); (having become)

• चन्द्रमा: the Moon
• चन्द्रमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• विस्मयान्वितः: filled with wonder
• विस्मयान्वितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (विस्मयेन अन्वितः)

• शम्भुभक्त्या: by devotion to Śambhu
• शम्भुभक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शम्भोः भक्ति)

• परीतात्मा: whose self was pervaded/filled
• परीतात्मा: Viśeṣaṇa (Qualifier of चन्द्रमा/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि (उपसर्ग) + इत (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; बहुव्रीहि (परीतः आत्मा यस्य)

• प्रभासक्षेत्रम्: the Prabhāsa sacred region
• प्रभासक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रभासस्य क्षेत्रम्)

• आस्थितः: resorted to, reached
• आस्थितः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; (having resorted to/arrived at)

Speaker

Īśvara (Śiva) as narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied purāṇic audience within the mahātmya frame

Visual Art Cues

Scene: Candra arrives at Prabhāsa, now tranquil and amazed, suffused with devotion to Śambhu; the sacred coastal field feels luminous and still.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Candra (Soma)
• Śambhu
• Prabhāsa Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to Śiva brings inner calm and steadiness, especially when one takes refuge in a sanctified tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, depicted as a refuge and transformative sacred field.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the emphasis is on bhakti and taking abode in the kṣetra.