Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ଦକ୍ଷଙ୍କ ଠାରୁ ଏଭଳି ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ତେବେ ନିଜ କର୍ମକୁ ନେଇ ଶୋକ କରୁଥିଲା; ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୃଦୟ ସହ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲା।

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

ସେ ସାଗର ସମୀପ ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ‘କୃତସ୍ମରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

ସେ ସ୍ଥାନ ଯକ୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କର୍ପୂରର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ, ଶୁଭ ଅଶୋକ ଓ ତିଲକ ବୃକ୍ଷରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

ସେ ସ୍ଥାନ ଶୁଭ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା—କଲ୍ହାର ଓ ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ଫୁଲି ଫଳି ସୁନ୍ଦର ଦିଶୁଥିଲେ; ଏବଂ ଆମ୍ବ, ଜାମୁ, କପିତ୍ଥ, ଦାଡିମ ଓ ପନସ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

ସେ ସ୍ଥାନ ନିମ୍ବୁ, ଜମ୍ବୀର ଓ ନାଗ ବୃକ୍ଷମାନେ, ଏବଂ କଦଳୀ ଝୁମ୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। କ୍ରମୁକ (ସୁପାରି) ବୃକ୍ଷ, ନାଗବଲ୍ଲୀ ଆଦି ଲତା, ଶାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

ସେ ସ୍ଥାନ ବୀଜପୂରକ ଓ ଖର୍ଜୂର ବୃକ୍ଷ, ଦ୍ରାକ୍ଷାଲତା, ମଧୁର ବୃକ୍ଷ ଓ ପାଟଳ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ବିଲ୍ୱ, ଚମ୍ପକ, ତିନ୍ଦୁ ଆଦି, ଏବଂ କଦମ୍ବ ଓ କୁଭ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

ସେ ସ୍ଥାନ ଧବ, ଅଶୋକ, ଶିରୀଷ ଆଦି ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ କାମନା-ଫଳଦାୟୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଶୁଭ, ପୁଷ୍ପିତ ଓ ଫଳଭାରିତ।

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

ସେଠା ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଚକ୍ରବାକ-ଯୁଗଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ କୋକିଳ, ଶୁକ (ଟିଆ) ଆଦି ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧୁର କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

ସେଠାରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତିଯୁକ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାନବୀୟ ବାଣୀ କହୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ସ୍ଥାନ ଗନ୍ଧର୍ବ-କିନ୍ନର-ଯୁଗଳ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାରତ ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ନୃତ୍ୟରେ ରମଣୀୟ, ଏବଂ ବେଣୁ-ବୀଣାର ନାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

ବେଦପାଠର ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ଘୋଷରେ ସବୁଦିଗ ଆବୃତ ଥିଲା; ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା ଘୃତ-ସୁଗନ୍ଧି ସମଗ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା।

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ସେ ସ୍ଥାନ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା—ଚତୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଯଥା ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଓ କ୍ରତୁ।

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

ସେଠାରେ ଭୃଗୁ ଓ ମରୀଚି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ କଶ୍ୟପ; ମନୁ ଓ ଯମ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଶାତାତପ ଓ ପରାଶର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

ସେଠାରେ ଆପସ୍ତମ୍ବ ଓ ସଂବର୍ତ୍ତ; କାତ୍ୟ ଓ କାତ୍ୟାୟନ ମୁନି; ଗୌତମ; ଶଙ୍ଖ ଓ ଲିଖିତ; ଏବଂ ବାଚସ୍ପତି ମୁନି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

ସେଠାରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ଓ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ବିଭାଣ୍ଡକ; ଏବଂ ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଶୌନକ, ଦାଲ୍ଭ୍ୟ; ତଥା ବ୍ୟାସ, ଉଦ୍ଦାଲକ ଓ ଶୁକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

ସେଠାରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ଏବଂ ଉଗ୍ର ତପସ୍ବୀ ଦୁର୍ବାସା; ତଥା ଶାକଲ୍ୟ ଓ ଗାଲବ; ଏବଂ ଜାବାଲି ଓ ମୁଦ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ କୌଶିକ, ଜହ୍ନୁ ଓ ବିଶ୍ୱାବସୁ; ଏବଂ ଧୌମ୍ୟ, ଶତାନନ୍ଦ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଜିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

ସେଠାରେ ଶାକଟାୟନ, ବାର୍ଦ୍ଧିକ୍ୟ, ଅବଗ୍ନିକ ଓ ବାଦରାୟଣ ଥିଲେ; ମହାତ୍ମା ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ! ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ‘କୃତସ୍ମର’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି—ତେଜସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଜନିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ।

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ, ଧୂମହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି। କେହି ମାସୋପବାସ, କେହି ପକ୍ଷୋପବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

କେହି ତ୍ରୈରାତ୍ରିକ ବ୍ରତ, କେହି ସାନ୍ତପନ ତପ; ଅନ୍ୟେ ନିରାହାର ଥିଲେ। କେହି ପୁଷ୍ପ-ଫଳାହାର, କେହି ଝରିପଡ଼ା ପତ୍ରମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

କେହି ଗୋମୟ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ କେବଳ ଜଳାହାରୀ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଳନକାରୀ ସେହି ସୁବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ।

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

ଏଭଳି ସେ ଋଷିମାନେ—ଇତିହାସ-ପୁରାଣରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ ବିଶାରଦ—ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମୁନି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମବେତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ କୃତପର୍ବତରେ ନିବାସ କଲେ। ସେଠାରେ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ସେବା ପାଇ ସେ ‘ସ୍ମୃତି-ଚେତନା’ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ହେ ଦେବୀ, ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ବଡ଼ବାଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

ସେ ରମ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଓ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖି ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) ସେତେବେଳେ ସାତଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ଗିରିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସମାପ୍ତ କରି ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

ସମୁଦ୍ର ସମୀପରେ ସେ ସ୍ପର୍ଶଲିଙ୍ଗର ସ୍ୱରୂପରେ (ତାହାର ଉପାସନା କରି) ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

‘ମୃତ୍ୟୁ କି, ନା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ?’ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—‘ଶାପର ଆଘାତକୁ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତରୁ ଆସୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର।’

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

ଏହିପରି ସୋମ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ କେବଳ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି ରହିଲେ।

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ଚତୁର୍ଥ ସହସ୍ରବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏକ ବର ଚୟନ କର। ଆଜି ତୁମର କେଉଁ କାମନା ପୂରଣ କରିବି? ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

ଏହିପରି ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ନିଶାକର ଯଥାଭକ୍ତି ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ।

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ॐ, ଦେବଦେବ ଶିବ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଅପ୍ରମେୟ, ଯିଏ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ—ଉଭୟ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ।

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

ହେ ଈଶ! ତୁମେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପତି; ତୁମରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର, ତୁମେ ଓଂକାର, ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି।

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

ଦୁଇଶେ ଭୁବନରୁ—ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଚବିଶି ଅଧିକ—ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେଇ ଜ୍ୟୋତି ମାତ୍ର ତୁମେ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ।

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

କଳ୍ପାନ୍ତେ ଆଦିବରାହ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଣ୍ଡକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆଧାରସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଯେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେଇ ତେଜୋଲିଙ୍ଗକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

ଅନାମୟ ନାମଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କୃତ୍ତିବାସକୁ ନମସ୍କାର। ଭୈରବନାଥକୁ ନମସ୍କାର; ସୋମେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

ହେ ଅମୃତେଶ୍ୱର! ଏହି ନାମ ଓ ସ୍ତୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସ୍ତୁତି ହୁଏ—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ବିରଞ୍ଚି’ ନାମରେ ଲୋକପିତାମହ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ହେ ପାର୍ବତୀପତେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନାମ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’—ମୃତ୍ୟୁଜୟୀ—ହେଲା।

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ପଦ୍ମଭୂ’ (ପଦ୍ମଜ) ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନାମ ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’—କାଳାଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ର—ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନାମ ‘ଅମୃତେଶ’—ଅମୃତର ଅଧୀଶ—ବୋଲି ଗୀତ ହେଲା, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ପରମେଷ୍ଠୀ’ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ହେ ଦେବେଶ, ତୁମ ନାମ ‘ଅନାମୟ’—ରୋଗଶୋକରହିତ—ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଗଲା।

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

ପଞ୍ଚମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ’ ଭାବେ ଶ୍ରୁତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ତୁମ ନାମ ‘କୃତ୍ତିବାସ’—ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ—ହେଲା।

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ଷଷ୍ଠ କାଳରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ହେମଗର୍ଭ’ ଭାବେ ସ୍ମରିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନାମ ‘ଭୈରବନାଥ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

ଯେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ, ସେ ‘ଶତାନନ୍ଦ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ସେ ତୁମ ବାମ ନୟନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ‘ଆଦି-ସୋମ’।

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଆଠ ବର୍ଷର ଏକ ବାଳକ ଆଣାଗଲା; ବାଳରୂପେ ସେ ତେବେ ‘ସୋମନାଥ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କଲା।

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

ଦୁଇ ହଜାର, ଏକ ଶତ, ଏବଂ ଅଧିକ ଛଅ—ଅର୍ଥାତ ୨୧୦୬।

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

ହେ ମହାଦେବ! ମୁଁ ସପ୍ତମ, ‘ଆତ୍ରେୟ’ ବୋଲି ବିଶ୍ରୁତ। ପ୍ରଚେତସ-ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ହେ ଦେବଦେବେଶ! ପାପ-ରୋଗରେ କ୍ଷୟମାନ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କଲେ, କରୁଣାକର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏକ ବର ଚୟନ କର। ଆଜି ତୁମର କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି? ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

ଯେ ନରମାନେ ମୋର ଗୁହ୍ୟ ଏବଂ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପାଠ କରିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ଥ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି।

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରମାମାନେ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ, ଯେମାନେ ଏବେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟବାର୍ଷିକ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହୁଏନି।

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ଏବଂ ଆହୁରି: ଯେତେବେଳେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ପ୍ରାଣନାଥ’ ହେବ।

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

ପ୍ରାଣମାନେ ବାୟୁରୂପ ଜୀବନଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ନାମେ ଆରାଧନା ହୁଏ। ‘ପ୍ରାଣନାଥ’ ବୋଲି ଯାହା ଘୋଷିତ, ଆଜିଠାରୁ ସେହି ମୋ (ଆରାଧ୍ୟ-)ନାମ ହେବ।

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

ଏହେତୁ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ଅଗ୍ନୀଶ’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେବ; ପରେ ‘କାଳରୁଦ୍ର’। ତା’ପରେ ‘ତାରକ’ ନାମ ହେବ—ଏହିପରି ନାମକ୍ରମ ଘୋଷିତ।

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

ତା’ପରେ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’ ହେବ। ପରେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ’, ପରେ ‘ଇତୀଶ’, ଏବଂ ତା’ପରେ ‘ଭୁବନେଶ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

ତା’ପରେ ‘ଭୂତନାଥ’, ପରେ ‘ଘୋର’, ଏବଂ ପଛେ ‘ବ୍ରହ୍ମେଶ’ ନାମ ହେବ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ‘ପୃଥିବୀଶ’ ଏବଂ ତା’ପରେ ‘ଆଦିନାଥ’ ବୋଲି ଡାକାଯିବ।

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

ତା’ପରେ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘କଲ୍ପେଶ୍ୱର’ ହେବ, ଏବଂ ତା’ପରେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରନାଥ’। ଦେବଙ୍କ ଯେ ଭାବୀ ନାମମାନ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରାଗଲା।

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

ଏହିପରି ଆରମ୍ଭରୁ କୁହାଯାଇଥିବା, ନିଜନିଜ ନିୟତ ଗଣନାକ୍ରମରେ ଥିବା ଷୋଳଟି ନାମ—କାଳର ଅନନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ହେତୁ—କିଛି ଅତୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ କିଛି ଆଗାମୀରେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ଏକେକରେ ଚାଲିଥାଏ; ତାପରେ ସେହି ନାମର ଅନୁରୂପ ଗୁଣ-ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ନାମ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ରହସ୍ୟ ତୋତେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ବତ୍ସ, ଯେ କାରଣରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପ କରିଛ, ସେଥିକୁ ମୋତେ ନିଃଶେଷ କହ; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୋତେ ବର ଦେବି।

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—କୌଣସି କାରଣାନ୍ତରେ ଦକ୍ଷ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ଯକ୍ଷ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ଷୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ଏବେ, ହେ ସୋମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖ। ତୋ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ କ୍ଷୟ ହେବ, ପର ପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ହେବ—ପକ୍ଷେ ପକ୍ଷେ।

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

ହେ ସୋମ! ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଏବଂ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷଙ୍କ ତପସ୍ୟା ବଳରେ, ଯାହାଙ୍କର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବ ପ୍ରଭା ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

ତାଙ୍କର ବଚନକୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ସଂହାର କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି।

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଦେବ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିପାରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଦେବତା ବାସ୍ତବରେ ଏକ ତେଜ ଅଟନ୍ତି ଯାହା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ।

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଅଟନ୍ତି। ଦେବତା ବିନା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାହାନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା ଦେବତା ନାହାନ୍ତି।

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ତ୍ର ବାସ କରେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ତେଜ। ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତା ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ଦେବତା ଅଟନ୍ତି। ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ମୂଳ କାରଣ ଅଟନ୍ତି।

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

ପିତାଙ୍କ ନିୟୋଗ ଓ ପୁତ୍ରଧର୍ମରେ କୃତ କ୍ରିୟାରେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ନିହିତ ହୁଅନ୍ତି; ଦୈବ କର୍ମରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ହାତରେ ଜଳ ଧରି ଅର୍ପଣ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେହି ଦେହେ ଯଜ୍ଞେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ହୁଏ।

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଷଟ୍କର୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ରତ ଓ ବେଦାର୍ଥରେ କୁତୁହଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଘୋର ମହାଭୟ—ପ୍ରେତଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ।

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତୁତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ସେହିକୁ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ପରୋକ୍ଷ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

ଯେପରି ରୁଦ୍ର, ଦେବ, ମରୁତ, ବସୁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ସେପରି ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଉପରେ ନିର୍ଭର। ସେଇ ଯଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ହିଁ (ପୃଥିବୀରେ) ଦେବସ୍ୱରୂପ।

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ-ସମ୍ମାନରେ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲୋକରେ ତାରକାସଦୃଶ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ହୁଏ।

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

କବଚକୁ ନାରାଚ କିମ୍ବା ବାଣରେ ଭେଦିହେବ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ହଜାର ବଜ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ।

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

ହୋମାର୍ପଣରେ ପାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଏ। ଅନ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶୀର୍ବାଦରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

ଯେ କେହି ପୁତ୍ର, ପଶୁ ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରୁ।

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

ଯେ ମୋହବଶତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ସେ ଦୁରାତ୍ମାର ନ ପରଲୋକ ଅଛି, ନ ଏହି ଲୋକ।

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

ଯେ ଅଭେଦ୍ୟ, ଅଛେଦ୍ୟ, ଅନାଦି ଓ ଅକ୍ଷୟ ପୁରାତନ ବିଧିକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ମହାମତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅଜେୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

ଧର୍ମର ଅଗ୍ରଭାଗ ରାଜାମାନେ, ଧର୍ମର ମୂଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ତେଣୁ ମୂଳକୁ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୂଳରେ ହିଁ ଅଗ୍ରଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

ଧର୍ମର ଫଳ ରାଜାମାନେ, ଧର୍ମର ପୁଷ୍ପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ତେଣୁ ପୁଷ୍ପକୁ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ପୁଷ୍ପରୁ ହିଁ ଫଳ ଜନ୍ମେ।

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ବୃକ୍ଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାର ମୂଳ, ପୌରମାନେ ତାହାର ପତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାହାର ଶାଖା। ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ମୂଳ ଗୁପ୍ତ ରହିଲେ ବୃକ୍ଷର ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଥିଲେ ଦହେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ (ବ୍ରହ୍ମତେଜ) ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଦହେ। ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ପୁଣି ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ପୁଣି ଉଗେ ନାହିଁ।

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପବଳରେ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସର୍ବଭକ୍ଷକ ହୋଇଯାଏ; ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅପେୟ ହୁଏ; ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ନିଷ୍ଫଳ ପ୍ରୟାସୀ ହୁଏ।

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

ତୁମେ ହିଁ ଚନ୍ଦ୍ର, ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଊଷର ଭୂମିମାନେ; ତୁମେ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାତ, ପୁନଃ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ମଧ୍ୟ।

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

ତାହାରୁ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କ ନିର୍ୟାସ-ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଦାନବମାନଙ୍କ ପରାଜୟ ଘଟେ; ନାଗମାନେ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଅହଙ୍କାରୀ କ୍ଷତ୍ରଶକ୍ତିର ଉତ୍ସାଦନ ହୁଏ; ଦେବୋତ୍ପତ୍ତିରେ ବିପର୍ୟୟ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲଟପାଲଟ ଘଟେ।

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

ଏପରି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ନାନା ପ୍ରକାର ତେଜ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି; ତେଣୁ ରାଜା ସଦା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ କୁପିତ ହେଲେ ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ତାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନାଶ କରିପାରନ୍ତି।

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉ କି ବିଧିବିହୀନ, ଅଗ୍ନି ମହାଦେବତା; ସେପରି ବିଦ୍ୱାନ ହେଉ କି ଅବିଦ୍ୱାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାଦେବତା।

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

ଶ୍ମଶାନରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ପାବକ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ପାଇଲେ ସେ ଆହୁରି ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

ଏପରି, ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଅନିଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଥାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜ୍ୟ—ସେ ପରମ ମହାଦେବତା।

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

କ୍ଷତ୍ରଶକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ; ବ୍ରାହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ପରମ ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମରୁ କ୍ଷତ୍ର, ଏବଂ ପଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ ତେଜ ନିଜ ନିଜ ଯୋନି—ମୂଳରେ ଫେରିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

ଯାହାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଦେବଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାଙ୍କ ବାଣୀ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ—ଜୀବିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ କିଏ ତାଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବ?

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

ରାଜା ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ କର ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୁଖରେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ନ ଦିଆଯାଉ।

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

ଯେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୁଖରେ କଷ୍ଟ ପାଏ, ସେହି ରାଜ୍ୟ ଅଚିରେ ଶତଗୁଣ ଭାବେ ପତନ ଓ ନାଶକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

ରାଜା ପ୍ରମାଦ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଯେ ପାପ କରେ, ରାଜ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାକୁ ଶମନ କରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରନ୍ତି।

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାତ୍ରିର ପ୍ରଥମ ଓ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହରରେ ବିଧି-ବିଧାନ କରନ୍ତି, ସେ ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ରସହିତ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୁଏ।

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ରାଜା ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ନିଜ ତନୁ। ସାଗରାନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ଦେବଦେବ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

ଏହି ଦୃଢବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯେ ମୂଢ ଲୋକ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପୂଜାଦ୍ୱାରା ମୋତେ ହିଁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

ଏହେତୁ ଯେ ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱେଷରେ ବ୍ରହ୍ମଶାପାହତ ନରମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୟନ୍ତି।

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଗୁଣସମୁଦ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ସେହି ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କର।

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

ହେ ନିଶାକର! ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ ରହତ ଦେଇଛି; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ବଚନକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

ତୁମେ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ କ୍ଷୟ ପାଇବ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ପୁଣି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ଏବେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ—ତୁମେ କରିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଯେ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ—ଯଦିଓ ତାହା ଧରାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ତଥାପି ଦେବମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ରହେ।

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

ଏହା କୁକୁଟାଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସର୍ପ-ମେଖଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହା ମୋର ଆଦ୍ୟ, ପରମ ତେଜ—ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କେହି ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

ଏଠାରୁ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ—ତିନିଶେ ଧନୁଷ ଦୂରେ—ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ; ତାହା ସୁଗୁପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଅଟେ।

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

ଆଦିକଳ୍ପରେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଶାପରେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ପରମ ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ‘ସ୍ପର୍ଶ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ତାହାକୁ ନିବେଶ କର। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସହ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସ୍ଥାପନ କରି—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

ତାପରେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ହେ ବିଭୋ, ସେଠାରେ ମହାଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଅ।

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ରାତ୍ରିନାଥ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ନିଜ ପ୍ରଭା ପାଇଲେ।

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

ସେହି ସମୟରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ର ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଯେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭା ଦିଆଗଲା; ତେଣୁ ଏହା ‘ପ୍ରଭାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ, ନ ତାହା କେବଳ କଳଙ୍କମାତ୍ର। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ ସୋମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସିତ କରନ୍ତି। ଏବଂ ସେଇ ଦେବେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଦୁହେଁ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ। ତେଣୁ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।