Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

Transliteration

īśvara uvāca | dakṣeṇaivamanujñātaḥ śocankarma svakaṃ tadā | duḥkhaśokaparītātmā prabhāsaṃ kṣetramāgataḥ

Translation

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: ଦକ୍ଷଙ୍କ ଠାରୁ ଏଭଳି ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ତେବେ ନିଜ କର୍ମକୁ ନେଇ ଶୋକ କରୁଥିଲା; ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୃଦୟ ସହ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲା।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• दक्षेण: by Dakṣa
• दक्षेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• अनुज्ञातः: having been permitted
• अनुज्ञातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु-ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• शोचन्: lamenting
• शोचन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुच् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कर्म: deed, act
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• स्वकम्: one's own
• स्वकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कर्म इति)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• दुःखशोकपरीतात्मा: whose self was overwhelmed by grief and sorrow
• दुःखशोकपरीतात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + परीता (परि-इ (धातु) + क्त, कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः समासः (दुःख-शोकैः परीतः आत्मा यस्य सः) विशेषण

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रभासम् इति विशेष्य-विशेषणभावे (apposition)

• आगतः: came, arrived
• आगतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle used verbally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (narrator voice as given in the verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The immediate audience within the māhātmya frame (sages/seekers)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara narrates: a remorseful figure, permitted by Dakṣa, travels toward Prabhāsa with downcast face; the landscape opens into a luminous coastal sacred field.

Characters & Entities

• Īśvara
• Dakṣa
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remorse for wrongdoing can become the turning point that leads one to a tīrtha, where purification and restoration are possible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, introduced as the destination of a sorrowful pilgrim.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the act of going to the kṣetra itself is framed as spiritually meaningful.