Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

Transliteration

candra uvāca | ahaṃ śaptastu dakṣeṇa kasmiṃścitkāraṇāṃtare | yakṣmaṇā ca kṣayaṃ nītastasmāttvaṃ trātumarhasi

Translation

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—କୌଣସି କାରଣାନ୍ତରେ ଦକ୍ଷ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ଯକ୍ଷ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ଷୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• चन्द्रः: Candra (the Moon)
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषण

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• दक्षेण: by Dakṣa
• दक्षेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• कस्मिन्: in some
• कस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘अन्तरे’ इत्यस्य विशेषण

• चित्: ever/at all (indefinite)
• चित्: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)
• Form: निपात (indefinite particle) ‘कस्मिन्’ इत्यनेन सह ‘some’ अर्थे

• कारण-अन्तरे: in another circumstance/cause
• कारण-अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कारणस्य अन्तरम् = another cause/occasion); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• यक्ष्मणा: by consumption/disease (yakṣmā)
• यक्ष्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यक्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• क्षयम्: decline/wasting
• क्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• नीतः: led/brought (to)
• नीतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नी (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषण

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे (ablative sense)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• त्रातुम्: to protect/save
• त्रातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (Infinitive), कर्मार्थक/उद्देश्य (purpose)

• अर्हसि: are able/ought
• अर्हसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Candra (Soma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaṃbhu (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Candra, dimmed and emaciated by yakṣmā, stands with folded hands before Śiva, confessing Dakṣa’s curse and pleading for rescue; his lunar glow is faint, suggesting waning vitality.

Characters & Entities

• Candra
• Soma
• Dakṣa
• yakṣmā
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even celestial beings seek refuge in Śiva; surrender and truthful confession are portrayed as the doorway to grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, the setting where Candra approaches Śiva for deliverance.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse centers on śaraṇāgati (seeking refuge) and prayer for rescue.