Adhyaya 21
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 21

Adhyaya 21

ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ ସୋମଙ୍କ ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ/ଅବସ୍ଥା ଓ ତାହାର କାରଣ ବିଷୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି। ଈଶ୍ୱର ଦକ୍ଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ବିବାହ-ବଣ୍ଟନ କଥା କହନ୍ତି—ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଧର୍ମ, କଶ୍ୟପ, ସୋମ ଆଦିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ପରେ ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ-ସନ୍ତାନ, ବସୁମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶ, ସାଧ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଦି ଅସୁରବଂଶର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ ମିଳେ। ତାପରେ ସୋମଙ୍କ ସତାଇଶ ନକ୍ଷତ୍ର-ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ; ରୋହିଣୀ ସୋମଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର-ପତ୍ନୀମାନେ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦକ୍ଷ ସୋମଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିବାକୁ ସତର୍କ କରନ୍ତି; ସୋମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମଧ୍ୟ ପୁଣି ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଦକ୍ଷ ଶାପ ଦିଅନ୍ତି—ସୋମଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟରୋଗ) ଧରିବ ଓ ତାଙ୍କ ତେଜ କ୍ରମେ କ୍ଷୀଣ ହେବ। ତେଜହୀନ ସୋମ ରୋହିଣୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଶାପଦାତା ଅଧିକାରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶେଷରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ମାଗିଲେ ଦକ୍ଷ କହନ୍ତି—ଏହି ଶାପ ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ନିବାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ; ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ସେ ଏକ ସ୍ଥାନ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି—ବରୁଣ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ସମୀପ ଅନୂପ (ଦଳଦଳି) ଭୂମିରେ ଏକ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତାହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ପୁନଃ ତେଜପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ। ଏଭଳି ନୀତି, ବଂଶାବଳୀ ଓ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର ଲିଙ୍ଗୋପାସନା ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।

Shlokas

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

ଦେବୀ କହିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଯେପରି ଚିହ୍ନ ହେଲା, ସେହିପରି ଏହିମୁହୂର୍ତ୍ତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ‘ଦକ୍ଷ’ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲା। ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ‘ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର’ ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରିଣୀଠାରୁ ଷଷ୍ଟି କନ୍ୟା ଜନ୍ମାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଓ ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

ସତାଇଶ କନ୍ୟା ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରିଜଣ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଧୀମାନ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

ସେହିପରି ଦୁଇ କନ୍ୟା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ଏବେ, ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ମାତୃମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଆଦିରୁ ସନ୍ତାନବିସ୍ତାର ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

ହେ ଭାମିନି, (ସେମାନେ) ମରୁତ୍ୱତୀ, ବସୁ, ଜାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ଅରୁନ୍ଧତୀ; ଏବଂ ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା।

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

ଏହିପରି ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ନାମ କୁହାଗଲା। ପ୍ରାଚେତସପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ; ସେହିପରି ଅରିଷ୍ଟା ଓ ସୁରସାକୁ ମଧ୍ୟ (କଶ୍ୟପଙ୍କୁ) ଦେଲେ।

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

ସୁରଭି ଓ ବିନତା, ତଥା କ୍ରୋଧବଶା ଓ ତ୍ୱିଲା; ଏବଂ କଦ୍ରୂ, ତ୍ୱିଷା, ବସୁ ମଧ୍ୟ—ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା କହୁଛି।

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ (ସେହି) ବିଶ୍ୱାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ମରୁତ୍ୱତୀରୁ ମରୁତଗଣ, ଓ ବସୁରୁ ତଦ୍ରୂପ ବସୁଗଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

ଭାନୁରୁ ଭାନବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମାନେ। ଲମ୍ବାରୁ ‘ଘୋଷନାମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧମାନେ, ଓ ଜାମିରୁ ନାଗବୀଥି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

ସଙ୍କଳ୍ପାରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ଧର୍ମଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର ସ୍ମୃତ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧର, ଏବଂ ଅନଲ ଓ ଅନିଲ।

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏମାନେ ଅଷ୍ଟ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବୈଦଣ୍ଡ୍ୟ, ଶ୍ରମ, ଶାନ୍ତ ଓ ଧ୍ୱନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ କାଳ—ଯିଏ ଲୋକଚକ୍ରକୁ ନିୟମିତ କରନ୍ତି। ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଶର୍ବ; ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ଗୃହମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

ହୁତହବ୍ୟବହ ଓ ଦ୍ରବିଣ—ଏମାନେ ଧରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅନିଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ ଏବଂ ସେହିପରି ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀ ଦେବଲ ଜନ୍ମିଲେ। ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଗିନୀ ଭୁବନା ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ—ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ବକ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

ସେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଶିଳ୍ପକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଜାପତି—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

ଏବେ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ମନ, ଅନୁମନ୍ତା, ପ୍ରାଣ, ନର, ଅପାନ ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ।

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

ଭକ୍ତି, ଭୟ ଓ ଅନଘ; ତଥା ହଂସ ଓ ନାରାୟଣ; ବିଭୁ ଓ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ—ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତତି କହୁଛି—ଅଂଶ, ଧାତା, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଆର୍ୟମା।

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତା, ପୂଷା, ଅଂଶୁମାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସହସ୍ରକିରଣ ଆଦିତ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ରୈବତ; ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଓ ସୁରେଶ୍ୱର—ଏମାନେ ରୁଦ୍ରରୂପରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିନାକୀ ଓ ଅପରାଜିତ—ଏମାନେ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ସମାଖ୍ୟାତ; ଦେବଗଣଙ୍କ ଏକାଦଶ ଗଣେଶ୍ୱର।

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳଗର୍ବିତ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଲାଭ କଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏବଂ ତାହାର ଅନୁଜ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ।

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବିଷୟରେ ପୁରାତନ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏକ ପୁରାତନ ପ୍ରଶଂସା-ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଯେଯେ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେସେ ଦିଗରେ ଦେବତାମାନେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଅତିମହାବଳୀ ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଅନୁହ୍ରାଦ; ଏବଂ ହ୍ରାଦ ଓ ହ୍ରଦ—ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଏଭଳି ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

ହ୍ରଦଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲେ। ହ୍ରାଦଙ୍କ ତ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଥିଲା, ଯେ ‘ମୂକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

ସୁନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାରୀଚ ତାଡକାରୁ ଜନ୍ମିଲା; ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମହାବଳୀ ରାଘବ (ଶ୍ରୀରାମ) ତାକୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

କୈରାତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ମୂକ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା; ଦୈତ୍ୟ ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ବଂଶରେ ନିବାତକବଚ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନି କୋଟି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ—ଗବେଷ୍ଠୀ, କାଳନେମି, ଜମ୍ଭ ଓ ବଲ୍କଲ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୃମ୍ଭ ଷଷ୍ଠ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ସେମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କଥିତ। ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଗବେଷ୍ଠୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

ଧନୁକ ଓ ଅସିଲୋମା ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର କେବଳ ବଳି ଏକା, ମହାପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ।

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ମହାବଳୀ ଥିଲେ—ଅନ୍ଧକ, ଶକୁନି ଏବଂ କାଳନାଭ ମଧ୍ୟ।

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

ମହାନାଭ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଭୂତସନ୍ତାପନ ମଧ୍ୟ; ତାରକା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରା କୁହାଗଲା; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସତାଇଶ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ।

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରନାଥ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ରୋହିଣୀ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେଲେ—ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ରୋହିଣୀ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ରହିଲେ। କାମାବେଶିତ ମନେ ସେ ବନ-ଉପବନ, ରମଣୀୟ ଦେଶ, କନ୍ଦର ଓ ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପତ୍ନୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

ସୋମ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କେବଳ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ; ନିଜ ସୁଖାନୁସାରେ ସେ ହଜାର ବର୍ଷ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

କିନ୍ତୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଛବିଶଜଣୀ ମଲିନ ହୋଇ ଶ୍ରୀ-ତେଜ ହରାଇଲେ; ପାଣିଗ୍ରହଣ ଆରମ୍ଭରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା କେବଳ ରୋହିଣୀ ସହିତ ରହିଲେ।

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ (ଆମ ସହ) କେବଳ ଗୋଟିଏ ରାତିକୁ ମାତ୍ର ଜାଣିଛି; ହେ ତାତ, ଆମେ ଦୋଷରହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶଶୀ ଆମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି।

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

ସେ ରୋହିଣୀ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଆମକୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଲା। ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ଆମ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଶ୍ରେୟ।

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ନିଜ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ—ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ଓ କନ୍ୟାସ୍ନେହରେ ଆକର୍ଷିତ—ଯେଉଁଠାରେ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତି ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

ହେ ନିଶାକର! ମୋ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର; ନହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦୋଷର ଭାଗୀ ହେବ।

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା; ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତି “ବାଢ଼ମ୍, ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ! ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ସମଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବି। ଏହା ସତ୍ୟ; ଶପଥ କରି ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

ହେ ଅମ୍ବିକେ! ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ନିଶାନାଥ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ସେ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ପୁନଃ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିବେଦିତ ହେଲେ।

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

ଦକ୍ଷ ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଇ ପରମ ନିର୍ବୃତି ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବବତ୍ ରୋହିଣୀରେ ହିଁ ନିରତ ରହିଲେ।

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

କାମରେ ଆହତ ମନ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବିମୁଖ ହେଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନଃ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଲିନ, କୃଶାଙ୍ଗୀ, ଦୀନ ଓ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ହେଲେ; ସେହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଦକ୍ଷ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

ପୁନଃ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇ, କ୍ରୋଧରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ? ତୁମେ ସମସ୍ତେ କାହିଁକି ନିଷ୍ପ୍ରଭ? ହେ ଅନଘାମାନେ, ମୋତେ କହ।”

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନୁଚରସହ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ହେ କନ୍ୟାମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶାପଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୀଡିତ କରିବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

ଦକ୍ଷ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ କହିଉଠିଲେ।

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ନିଶାନାଥ ଚନ୍ଦ୍ର ଆମକୁ ଋତୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

ଆପଣଙ୍କ ବଚନକୁ ଅନାଦର କରି ସେ ଗୁପ୍ତରେ ରୋହିଣୀରେ ଆସକ୍ତ ରହିଲା; କାମେ ଆବୃତ ମନେ ସେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଆମ ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଇଲା।

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ହେ ମହାଦେବୀ! ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁହଁମୁହିଁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ ରୋହିଣୀରେ ଆସକ୍ତ ରହିଲା ଏବଂ ଆମ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦୋଷ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲା; ତେଣୁ ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟରୋଗ) ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଶରୀରକୁ ଗ୍ରସିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

ସେହି କ୍ଷଣରେ, ହେ ପର୍ବତପୁତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରେରିତ ‘ଯକ୍ଷ୍ମା’ ନାମକ ବ୍ୟାଧି ତାହାର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଶରୀରେ କ୍ଷୟ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ସୋମଙ୍କ ପ୍ରଭା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ହେ ଦେବୀ, ରୋହିଣୀ ସହିତ ସେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ଆସିଲାପରେ ସୋମ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

ହେ ଦେବୀ, ଏବେ କ’ଣ କରିବି? ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଶାପିତ। କ୍ଷୟରୋଗ ଓ କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପ୍ରିୟେ, ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

ଯିଏ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି, ସେଇଁଠାରେ ଶରଣ ନିଅ। ଶାପରେ ଅଭିଭୂତ ତୁମ ପାଇଁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ପୂର୍ବବତ୍ ଶୁଭ ପ୍ରଭା—ପୂର୍ବର ଦିବ୍ୟ କାନ୍ତି—ପୁନର୍ବାର ଲାଭ କରିବ।

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

ରୋହିଣୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ। ବିନୟରେ, ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁ ସହ ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ।

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

କାରଣ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ଏହି ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୋତେ କୃପା କରି ଶାପମୋଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତୁ।

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

ହେ ମହାଭାଗ! କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶପ୍ତ ହୋଇଛି ତାହା ଜଣା। ହେ ଦକ୍ଷ, ଦୀନ ହୋଇ ଯାଚନା କରୁଥିବା ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି (ଦକ୍ଷ) ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ସୋମ! ମୋ ଶାପରେ ଆହତ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୋମ, ମୁଁ ଯାହା କହିବି ତାହା ସେହିପରି ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ—ଯାହା ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମିତ, ସେହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ।

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

ଅସୁର ହେଉ କି ଦେବ, ଅନ୍ୟ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମହେଶ୍ୱର ବ୍ୟତୀତ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୋର ଦିଆ ଶାପ ଅଛି; ଶଂକର ହିଁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବେ। ପଶୁପତି ଭବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶଂକରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କର।

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ମହାଦେବ—ନୀଳକଣ୍ଠ ଉମାପତି—ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମଳ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୋମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ପରେ ଅନ୍ତରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସୋମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

ହେ ଭଗବନ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଭକ୍ତ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ—ଶିବ କେଉଁଠି (କିପରି) ଲଭ୍ୟ?

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

ହେ ଦକ୍ଷ! ସେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦର୍ଶନ କରିବି? ଯେଯେ ସ୍ଥାନକୁ ମୁଁ ପରିଭ୍ରମଣ କରିବି, ସେସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ସୋମ! ଯତ୍ନରେ ଶୁଣ; ଶୁଣି ମନେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କର। ବରୁଣଦିଗ୍‌ ଅର୍ଥାତ୍ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସମୁଦ୍ର ଓ ତଟୀୟ ଆନୂପ ନିକଟରେ…

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

କୃତସ୍ମରାର ପରେ, ତିନିଶେ ଧନ୍ୱନ୍ତର ଦୂରରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ପମେଖଳାରେ ଭୂଷିତ; କୁକୁଟାଣ୍ଡ ପରିମାଣର, ଭୂମିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥିର ଅଛି।

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

ତାହାକୁ ‘ସ୍ପର୍ଶ-ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି ଜାଣ; ତାହାର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜେ ତାହାର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବ। ସେଠାରେ ଦେବ ଶଙ୍କର, ପରମେଶ୍ୱର, ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିଜକୁ ନିର୍ମଳ କର; ଯାହାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ବରଦାନରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ରୂପ ପାଇବ।

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

ତୁମେ ଯାଅ, ଏବଂ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

ହେ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କର। ହେ ମହର୍ଷି, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋପରେ ଦୟା କର।