Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 71

Devanagari script

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

Transliteration

evaṃ vilapamānasya somasya tu mahātmanaḥ | anugrahe matiṃ kṛtvā idaṃ vacanamabravīt

Translation

ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି (ଦକ୍ଷ) ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• विलपमानस्य: of (him) lamenting
• विलपमानस्य: Visheshana (Participial modifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि + लप् (धातु) → विलपमान (कृदन्त; शानच्)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present middle participle); लिङ्गम्: पुं; विभक्तिः: षष्ठी; वचनम्: एकवचनम्; 'सोमस्य' इत्यस्य विशेषणम्

• सोमस्य: of Soma (the Moon)
• सोमस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्: पुं; विभक्तिः: षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध); वचनम्: एकवचनम्

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक

• महात्मनः: of the great-souled one
• महात्मनः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: बहुव्रीहि (महान् आत्मा यस्य); लिङ्गम्: पुं; विभक्तिः: षष्ठी; वचनम्: एकवचनम्; 'सोमस्य' इत्यस्य विशेषणम्

• अनुग्रहे: in/for showing favor
• अनुग्रहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्: पुं; विभक्तिः: सप्तमी (Locative/अधिकरण); वचनम्: एकवचनम्

• मतिम्: intention, resolve
• मतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्: स्त्री; विभक्तिः: द्वितीया (Accusative/कर्म); वचनम्: एकवचनम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund); धातु: कृ; अर्थः: having made

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्: नपुं; विभक्तिः: द्वितीया (Accusative/कर्म); वचनम्: एकवचनम्

• वचनम्: speech, statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्: नपुं; विभक्तिः: द्वितीया; वचनम्: एकवचनम्

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: धातु: ब्रू; लकारः: लङ् (Imperfect/Past); पुरुषः: प्रथम; वचनम्: एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: Soma’s lament softens Dakṣa; Dakṣa’s face shifts from sternness to resolve for compassion as he prepares to speak.

Characters & Entities

• Soma
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A shift in intention toward compassion becomes the doorway for guidance and eventual liberation from suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the setting of the māhātmya, framing the episode as sacred geography leading to Śiva’s grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; it introduces the compassionate counsel that follows.