Adhyaya 29

Verse 1

पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଉତ୍ତମ କପିଲା ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः

ପୂର୍ବକାଳରେ ସୁପ୍ରଭ ନାମକ ଜଣେ ନୃପତି ଥିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ-ବୀରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ହାନି କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।

Verse 3

न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ, ଭୋଗବିଲାସକୁ, ଅଶ୍ୱ-ଯାନକୁ କିମ୍ବା ଗଜକୁ ସେ ଏତେ ଆସକ୍ତ ନଥିଲେ; ଯେତେ ଆସକ୍ତି ଥିଲା ମୃଗୟାରେ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଦଳି ନିଧନ କରିବାରେ।

Verse 4

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्

ଏକଦା, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଢାଳର ବନପ୍ରଦେଶରେ ଶିଶୁମାନେ ଘେରିଥିବା ଜଣେ ମୃଗୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा

ସେ ସ୍ନେହଭରେ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ସ୍ତନପାନ କରାଉଥିଲା; ଶିଶୁ ମାତୃଦୁଗ୍ଧରେ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲା। ସେହିବେଳେ ତାହାର ନତପର୍ବଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ସେ ହଠାତ୍ ବିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 6

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्

ତାପରେ ସେ ମୃଗୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ନିର୍ମଳ ବାଣଟି ଯୋଡ଼ୁଥିବାବେଳେ।

Verse 7

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः

ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଭୂପାଳଙ୍କୁ କହିଲା—ଆଜି ତୁମେ ଯେ ଆଚରଣ କଲ, ତାହା କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମର ସ୍ମୃତ ମାର୍ଗ ନୁହେଁ।

Verse 8

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता

ହେ ରାଜନ୍—ଶୋଇଥିବା, ମୈଥୁନାସକ୍ତ, ସ୍ତନପାନ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ରୋଗପୀଡିତ ମୃଗକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିଶୁ ସହିତ ଥିବା ମୃଗୀ ମଧ୍ୟ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 9

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना

ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ମୃତ୍ୟୁସମାନ ହୋଇଗଲା, ହେ ନୃପାଧମ; ତୁମ ବାଣରେ ମୋ ପୁତ୍ର ବିଦ୍ଧ/ହତ ହୋଇ, ମୋ ବିନା ପଡ଼ି ରହିଛି।

Verse 10

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि

ହେ ଭୂମିପତେ, ତୁମେ ଅଧର୍ମରେ ମୋତେ ହତ କରିଛ; ତେଣୁ ଏହି ପର୍ବତସାନୁରେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଘ୍ର ହେବ।

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ କଥା ଶୁଣି ମହାପାପର ଭୟରେ ଆକୁଳ ହୋଇଥିବା ରାଜା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣଶେଷ ଥିବା ସେଇ ମୃଗୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 12

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୋର ଅବିବେକ ଓ ନିର୍ଦୟତାରେ ତୁମେ ହତ ହେଲା। ହେ ସନ୍ମୃଗୀ! ଦୀନ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କର।

Verse 13

मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

ମୃଗୀ କହିଲା—ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ‘କପିଲା’ ନାମକ ପୟସ୍ବିନୀ ଧେନୁକୁ ଦେଖିବ, ତାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ ତୁମେ ପୁନଃ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ପାଇବ।

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः

ଏପରି କହି ସେ ମୃଗୀ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା—ଶରଘାତରେ ପୀଡିତ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟାକୁଳ।

Verse 15

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

ତାପରେ ସେ ରାଜା ସତ୍ୱରେ ରୌଦ୍ରମୁଖ ହେଲା—ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଘ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖଯୁକ୍ତ; କ୍ରୋଧୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ସେନାକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 16

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ସେନିକମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଲେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ କହିଦେଲେ।

Verse 17

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते

ସେମାନେ ଚତ୍ୱର ଓ ତ୍ରିମାର୍ଗ ଚଉମୁହାଣୀରେ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇ କହୁଥିଲେ—ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ସେ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟାଘ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେମାନେ ଭୂରିପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ—ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ମହାଓଜସ୍ୱୀ ସେ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ସିଂହାସନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्

କିଛି କାଳ ପରେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ସେହି ପର୍ବତ-ସାନୁରେ ଗୋପ-ଗୋପୀମାନେ ଭରିଥିବା ଗୋକୁଳ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 20

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी

ସେଠାରେ ତୃଣକ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ନିଜ ଯୂଥରୁ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଭ୍ରମି ଅଲଗା ହୋଇଗଲା। ସେ ‘କପିଲା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ନିଜ ଯୂଥର ଅଗ୍ରଗାମିନୀ ଥିଲା।

Verse 21

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्

ହେ ନୃପ, ଯେ ଗାଈ ସଦା ଅଛିନ୍ନ ଅଗ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ତୃଣ ଚରୁଥିଲା, ସେ ତାପରେ ପର୍ବତର ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 22

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ଉଦ୍‌ଗତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଘ୍ର ତାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା। ସେହି ପାପୀ ପଶୁକୁ ଦେଖି ସେ ହରିଣୀ ପରି ମହାଭୟରେ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

Verse 23

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

ଗୋକୁଳରେ ବାନ୍ଧା ଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀରପାନ କରୁଥିବା ନିଜ ବଛଡ଼ାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲା। ତାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ମୃଗାଧିପତି ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା।

Verse 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା—ହେ ଧେନୁ, ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛୁ? ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ତୋର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ। ମୂର୍ଖେ, ଯଦି କୌଣସି ଇଷ୍ଟଦେବତା ଥାଏ, ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 25

कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते

କପିଲା କହିଲା—ହେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ନିଜ ଜୀବନଭୟରୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁନି। ଗୋଠରେ ମୋର କ୍ଷୀରପାୟୀ ଛୋଟ ବଛଡ଼ା ମୋତେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି।

Verse 26

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे

ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତୃଣ ମଧ୍ୟ ଖାଉନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଶୋକରେ ବିକଳ। ହେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ସୁତସ୍ନେହରୁ ମୁଁ କାନ୍ଦୁଛି; ସତ୍ୟର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ତୋତେ ସମର୍ପଣ କରୁଛି (ପୁଣି ଫେରିଆସିବି)।

Verse 27

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो

ମୋ ଛୋଟ ବଛଡ଼ାକୁ ଦୁଧ ପିଆଇ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ କୁଶଳ ପଚାରି, ହେ ବିଭୋ, ଆପଣ ଅନୁମତି ଦେଲେ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି।

Verse 28

व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା—ନିଜ ବଛଡ଼ା ପାଖକୁ ଯାଇ ଓ ନିଜ ଗୋକୁଳ ଦେଖି ଆସିଲା ପରେ, ତୁମେ ପୁଣି ଫେରିବ ବୋଲି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେନି।

Verse 29

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके

ଭୟରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଏଭଳି କହୁଛ; ପ୍ରାଣଭୟ ସମାନ ଭୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଧେନୁ, ପ୍ରାଣଭୟରୁ ତୁମେ ପୁଣି ଆସିବ ନାହିଁ।

Verse 30

कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप

କପିଲା କହିଲା—ଶପଥରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି; ମୋ ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣ। ଯଦି ତୁମକୁ ଅଧିକ ନିଶ୍ଚୟ ଚାହିଁ, ହେ ମୃଗାଧିପ, ମୋତେ ଛାଡ଼।

Verse 31

व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯେଉଁ ଶପଥଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁଣି ଆସିବ, ସେ ଶପଥଗୁଡ଼ିକ କହ। ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇ ମୁଁ ଛାଡ଼ିବି କି ନାହିଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବି।

Verse 32

कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

କପିଲା କହିଲେ—ଯେ ବେଦାଧ୍ୟୟନସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଠକେ, ମୁଁ ଯଦି ପୁନଃ ନ ଫେରିଆସେ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 33

गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଗୁରୁଦ୍ରୋହରେ ରତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ମୁଁ ଯଦି ପୁନଃ ନ ଆସେ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 34

यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଗୋହତ୍ୟାରୁ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ମୁଁ ଯଦି ପୁନଃ ନ ଫେରିଆସେ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 35

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ମିତ୍ରଦ୍ରୋହର ପାପ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଠକିବାର ପାପ—ମୁଁ ଯଦି ପୁନଃ ନ ଆସେ—ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 36

यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଯେ ଗାଈକୁ ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ—ମୁଁ ଯଦି ପୁନଃ ନ ଫେରିଆସେ—ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ।

Verse 37

कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କୂଆ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୋଖରୀକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ, ତାହାର ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ପୁନଃ ନ ଆସେ।

Verse 38

कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

କୃତଘ୍ନ ଓ ସୂଚକଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ହୁଏ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁନଃ ନ ଆସେ।

Verse 39

मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସରେ ଆସକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁନଃ ନ ଆସେ।

Verse 40

राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ରାଜବିଷୟରେ ପୈଶୁନ୍ୟ (ନିନ୍ଦା-ଚୁଗୁଳି) କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ହୁଏ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁନଃ ନ ଆସେ।

Verse 41

वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ବେଦକୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ହୁଏ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁନଃ ନ ଆସେ।

Verse 42

दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନକୁ ଯେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଅଟକାଏ, ତାହାର ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁଣି ନ ଆସେ।

Verse 43

विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସୀକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଯେ ପାପ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁଣି ନ ଆସେ।

Verse 44

द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଦ୍ୱିଜଦ୍ୱେଷରେ ରତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁଣି ନ ଆସେ।

Verse 45

परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ପରନିନ୍ଦାରେ ରତ ଦୁରାତ୍ମମାନଙ୍କର ଯେ କୌଣସି ପାପ ଥାଉ, ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁଣି ନ ଆସେ।

Verse 46

रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ରାତିରେ ଦଧି-ସତ୍ତୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁଣି ନ ଆସେ।

Verse 47

वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ଯେମାନେ ବେଗୁନ, ମୂଳା ଓ ଶ୍ୱେତ‑ରକ୍ତ ଗୃଞ୍ଜନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉ—ଯଦି ମୁଁ ଏଠାକୁ ପୁନର୍ବାର ନ ଆସେ।

Verse 48

पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାହାର ଶପଥବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବ୍ୟାଘ୍ରର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ପରେ ତାହାର ସତ୍ୟତାରେ ପ୍ରତ୍ୟୟ ପାଇ ବ୍ୟାଘ୍ର ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 49

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା—ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଅ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଠକାଯାଇଛି ବୋଲି କାହାକୁ ଜଣା ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 50

कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि

ହେ କପିଲେ, ହେ ସୁତବତ୍ସଲେ, ତୁମେ ଯାଇ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖ। ତାକୁ ସ୍ତନ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାନ କରାଇ, ପରେ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ସ୍ନେହରେ ଘ୍ରାଣ (ଚୁମ୍ବନ) କର।

Verse 51

मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि

ମାତା, ଭ୍ରାତା, ସଖୀମାନେ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଜନ‑ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—ସତ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା କପିଳା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ଦୀନ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଗୋକୁଳ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 53

वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः

ସେ କମ୍ପିତ, ଭୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ଯେନ ଶୋକସାଗର ମଧ୍ୟରେ ପତିତ—ବଳବାନ ରୌଦ୍ର ସିଂହ ତାଡ଼ିଥିବା କରିଣୀ ପରି—ତାପରେ ନିଜ ଗୋକୁଳକୁ ପହଞ୍ଚି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ରମ୍ଭା କଲା।

Verse 54

तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः

ତାହାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏବଂ ନିଜ ମାତା ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ବଛଡ଼ାଟି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୁଛ ଉଠାଇ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ମୁଖକୁ ଧାଇଲା।

Verse 55

अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति

ତାହାର ଅକାଳ ଆଗମନ ଓ ରୌଦ୍ର, ବ୍ୟାକୁଳ ରମ୍ଭାରବ ଦେଖି-ଶୁଣି ସେ ବଛଡ଼ା ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 56

वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे

ବଛଡ଼ା କହିଲା—ମା, ତୋର ସେଇ ସୌମ୍ୟତା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁ ମନରେ ବ୍ୟଥିତ ପରି ଲାଗୁଛୁ। ଏହି ଅନ୍ୟବେଳାରେ କାହିଁକି ଆସିଲୁ? ମୋତେ କହ।

Verse 57

कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्

କପିଲା କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ପ୍ରଥମେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କର; ପରେ ମୋ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ତୋ ସ୍ନେହରେ ମୁଁ ଆସିଛି—ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ତୃପ୍ତି କର।

Verse 58

अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः

ପୁତ୍ର, ଏହି ମାତୃଦର୍ଶନ ଅସମୟର ଓ ଦୁର୍ଲଭ। ତଥାପି ଆଜି ମୋତେ ଯିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ଶପଥବଦ୍ଧ ହୋଇ ଆସିଛି।

Verse 59

व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक

କାମରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟାଘ୍ରକୁ ମୋତେ ମୋ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ସେହି କାରଣରୁ, ପୁତ୍ରକ, ଶପଥବନ୍ଧନରୁ ମୁଁ (ତାହା ପୂରଣ କରି) ମୁକ୍ତ ହେବି।

Verse 60

मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्

ଆଜି ମୋତେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ—ମୃଗରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ। କାରଣ, ପୁତ୍ର, ଶପଥାନୁସାରେ ସେତେବେଳେ ଏହି ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡିବ।

Verse 61

वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः

ବତ୍ସ କହିଲା—ତୁମେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠାକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯିବି। ଆଜି ତୁମ ସହ ମରିବା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति

ତୁମେ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକାକୀ ହୋଇ ମରିବାକୁ ହେବ; ସେଠାରେ ତୁମ ସହିତ ଥିବାବେଳେ ବାଘ ଯଦି ମୋତେ ମାରେ, ତେବେ ସେହିପରି ହେଉ।

Verse 63

या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः

ମାତୃଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଯେ ନିଶ୍ଚିତ ଗତି, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହେବ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଅବଶ୍ୟ ଯିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 64

अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे

ନହେଲେ ତୁମେ ଏଠିଏ ରୁହ—ତୁମର ଶପଥ ମୋ ଉପରେ ରହୁ। ମା, ତୁମେ ମନେ କଲେ ତୁମ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଯିବି।

Verse 65

जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्

ମାଆଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। କ୍ଷୀରଜୀବୀ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଆ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 66

नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

ମାଆ ସମ ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ମାଆ ସମ ଗତି ନାହିଁ। ଯେ ପୁତ୍ରମାନେ ମାତୃସେବାରେ ନିରତ, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 67

कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः

କପିଳ କହିଲେ—ପୁତ୍ରକ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ବିଧିଦ୍ୱାରା କେବଳ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏବେ ତୋ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ, ନ ଅନ୍ୟ କାରଣଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ।

Verse 68

अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्

ପୁତ୍ର, ଏହା ତୋ ମାତାଙ୍କର ଶେଷ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନ୍ଦେଶ। ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଏହା ପରିଣାମେ (ଧର୍ମାଚରଣରେ) ସୁଖଦାୟକ।

Verse 69

वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः

ବତ୍ସ, ବନରେ ଚରିବାବେଳେ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ; ଅପ୍ରମାଦପର ହେ। ପ୍ରମାଦରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିନଶିଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 70

न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च

ବିପଦଜନକ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୃଣଟି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରେ କେବେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 71

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः

ଲୋଭରେ ମୋହିତ ଲୋକେ ସମୁଦ୍ର, ଅଟବୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଲୋଭ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।

Verse 72

लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

ଲୋଭ, ପ୍ରମାଦ ଓ ଅତି-ବିଶ୍ୱାସ—ଏଇ ତିନିଟିରେ ମନୁଷ୍ୟ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ଲୋଭ କରିବା ନୁହେଁ, ଅବହେଳା ନୁହେଁ, ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 73

आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः

ହେ ପୁତ୍ର, ସଦା ପ୍ରୟାସରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ସମସ୍ତ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ, ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ଚୋର ଆଦିଠାରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 74

तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्

ବନରେ ସଦା ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପାପସ୍ୱଭାବୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସତର୍କ ରୁହ। ଶୋକ କରିବା ନୁହେଁ; ସମସ୍ତଙ୍କର ମରଣ ଧ୍ରୁବ।

Verse 75

अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः

ଆମ ଶୋକନାଶିନୀ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଶୁଣ: ଯେପରି ଛାୟା ପାଇଁ ଜଣେ ପଥିକ ଗଛତଳେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ରହି, ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁଣି ଆଗକୁ ଯାଏ—ସେପରି ଜୀବମାନଙ୍କର ସମାଗମ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ।

Verse 76

पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏଭଳି ପ୍ରିୟ ବତ୍ସଙ୍କୁ କହି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ନେହରେ ଚୁମ୍ବନ/ଘ୍ରାଣ କରି, ପରେ ସେ ନିଜ ମାତା ଓ ସଖୀବର୍ଗକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲା।

Verse 77

अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्

ତେବେ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ସେ କହିଲା— “ହେ ଅମ୍ବାମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହା ମୋର ଶେଷ, ସ୍ପଷ୍ଟ ବଚନ।”

Verse 78

अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ

“ମୋ ପୁତ୍ର ଫେନପ ଅନାଥ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୀନ; ମାତୃଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କରିବ।”

Verse 79

भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्

“ଭବିଷ୍ୟତ ଦିନରେ ଏହି ପୁତ୍ର ତୁମର—ବିଶେଷକରି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ। ତାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦୁଧ ପିଆଇ, ପୋଷି, ନିଜ ପୁତ୍ର ପରି ପାଳିବ।”

Verse 80

चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ

“ସେ ବିପଦଜନକ ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଲେ, ପରର ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ, କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ—ହେ ସଖୀମାନେ, ତୁମେ ତାକୁ ରୋକିବ।”

Verse 81

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

“ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର। ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ ଯାଉଛି—ଯେଉଁଠି ସେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦାଁଡ଼ିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏମହୁର୍ତ୍ତେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।”}]}}

Verse 82

सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ପରମ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 83

कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे

ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ କପିଲା, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆପତ୍ତିରେ ଦୋଷ ନାହିଁ।”

Verse 84

अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्

“ଏହି ବିଷୟରେ ଧର୍ମବାଦୀ ମୁନିମାନେ ପୁରାତନ ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ—ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଶପଥରେ (ବିବଶତାରେ) ପାତକ ନାହିଁ।”

Verse 85

कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्

କପିଲା କହିଲେ—“ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାତ୍ର ମୁଁ କେବେ ଅନୃତ ବଚନ କହିପାରେ। ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମୁଁ କଦାପି ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଅନୃତ ବ୍ୟବହାର କରେନି।”

Verse 86

अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

“ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ତୋଳାଗଲା; ନିଶ୍ଚୟ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ସତ୍ୟ ଏକାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 87

तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः

ଏହେତୁ, ଜୀବନର ଆଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନୃତବାଦିନୀ କରିବି ନାହିଁ। ଆର୍ୟା ମୋତେ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ—ଯେଉଁଠାରେ ମୃଗାଧିପତି ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଛି ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି।

Verse 88

वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

ସଖୀମାନେ କହିଲେ—ହେ କପିଲେ, ତୁମେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କାର୍ୟା; କାରଣ ପରମ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦୁଷ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 89

अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते

ତୁମ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଆସିବ ନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ। ଯଦି ସତ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ତୁମ ପଥରେ ଯାଅ; ତୁମର ଶିବମଙ୍ଗଳ ହେଉ।

Verse 90

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏଭଳି କୁହାଯାଇ କପିଲା ଯେଉଁଠାରେ ମୃଗାଧିପତି ଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ହୋଇ, ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ବିନୟବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 91

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

ବ୍ୟାଘ୍ର କହିଲା—ହେ କଲ୍ୟାଣି କପିଲେ, ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଶୁଭ ନଥାଏ।

Verse 92

त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्

ହେ କପିଲେ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଗମ୍ଭୀର ଶପଥ ସହିତ ପୁନରାଗମନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ। ତେଣୁ ମୋର କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି—ଯେ ଚାଲିଗଲା ସେ ପୁଣି କିପରି ଫେରିଆସିବ?

Verse 93

तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः

ଏହେତୁ ଯାଅ—ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲି—ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ଅଛି। ସେ ଗୋକୁଳରେ ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି, କ୍ଷୀର ପାନ କରୁଛି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।

Verse 94

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେହି କ୍ଷଣରେ ରାଜା ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ମୃଗୀର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ହୃଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟବାଦିନୀ କପିଲାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 95

राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्

ରାଜା କହିଲେ—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଆଜି ତୁମ ପ୍ରିୟ କ’ଣ କରିଦେବି, ହେ ଧେନୁକେ? ଶୀଘ୍ର କୁହ।

Verse 96

कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्

କପିଲା କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପାପ-ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ, ତେଣୁ ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ। ଏବେ ପିପାସା ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; ସେହିପାଇଁ ଏମହୁର୍ତ୍ତେ ଜଳ ଆଣ।

Verse 97

नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्

ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣନି; ମୋର କଥିତ ଏହିଟି ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Verse 98

पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ହସ୍ତେ ଧନୁ ଧରି, ତାହାକୁ ଜ୍ୟା ଚଢ଼ାଇ, ଶର ଧରି ଧରଣୀତଳକୁ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 99

ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत

ତାପରେ ନିର୍ମଳ, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେଠାରେ କପିଲା ସ୍ନାନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃଷ୍ଣାମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 100

एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ କପିଲାକୁ କହିଲେ—ହେ ଶୋଭନେ, ଏକ ବର ଚୟନ କର।

Verse 101

तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे

ତୁମ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୁଁ କହୁଛି—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ହେ ଶୁଭେ, ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ପରି ଧେନୁ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 102

कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्

କପିଳ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ରାଜା ଓ ସମଗ୍ର ଗୋକୁଳ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ସୁପ୍ରଭ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 103

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶୟ ମୋ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଉ; ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାଫଳ ଦିଅ।

Verse 104

धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्

ଧର୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଏହି ଶୁଭ ଓ ଅତିପୁଣ୍ୟ ସଲିଳରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 105

तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्

ତୁମ ନାମରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ହେବ। ଦର୍ଶ (ଅମାବାସ୍ୟା) ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କର୍ମ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ସହସ୍ର ଗୋଦାନର ଫଳ ପାଇବ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନରୁ ଲକ୍ଷଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ଦାନରୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 106

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्

ଯେ ମାନବମାନେ ଏଠାରେ ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ, ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ପାଇବେ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଲାଭ କରିବେ।

Verse 107

अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्

ତୃଷାର୍ତ୍ତ କୀଟ‑ପତଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୁଭ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 108

किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः

ତେବେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୃଢମନ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ବିବେକୀ—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!

Verse 109

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କପିଲାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 110

तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता

ସେହି ବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଗୋପ ଓ ଗୋସମୂହରେ ଘେରା କପିଲା, ସୁପ୍ରଭା ସହିତ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 111

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।