Adhyaya 20

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत चंद्रेशं प्रभासं नृपसत्तम । प्रभा तत्र पुरा प्राप्ता चंद्रेण सुमहात्मना

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ପ୍ରଭାସରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ପୁରାକାଳେ ମହାତ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 2

दक्षस्य कन्यका राजन्सप्तविंशतिसंख्यया । ऊढाश्चंद्रेण ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा

ହେ ରାଜନ୍! ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ସତାଇଶ ଜଣ ଥିଲେ; ପୁରାକାଳେ ଅଶ୍ୱିନୀ-ପ୍ରମୁଖ ସେ ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 3

तासां मध्ये च रोहिण्या सह रेमे स नित्यदा । त्यक्ताः सर्वाश्च चंद्रेण दक्षकन्याः सुदुःखिताः । गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरस्राविलेक्षणाः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସଦା ରୋହିଣୀ ସହିତ ମାତ୍ର ରମଣ କଲା; ତେଣୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ଦକ୍ଷକନ୍ୟାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, ଅଶ୍ରୁଭରା ନୟନରେ କହିଲେ।

Verse 4

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ निर्दोषाः पतिना ततः । शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः

ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଆମେ ନିର୍ଦୋଷ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତି ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମହାଦୁଃଖରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 5

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हितं कुरु । अस्माकमुपदिश्यैनं चंद्रं च रोहिणीरतम्

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ ଆମର ଗତି ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତ କରନ୍ତୁ; ଆମ ପାଇଁ ରୋହିଣୀରେ ଆସକ୍ତ ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । स तासां वचनं श्रुत्वा गतो यत्र निशाकरः । अब्रवीच्च समं पश्य सर्वासु तनयासु मे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ ନିଶାକର (ଚନ୍ଦ୍ର) ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ମୋ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ।”

Verse 7

अथ व्रीडासमायुक्तश्चंद्रस्तं प्रत्यभाषत । तव वाक्यं करिष्यामि दक्ष गच्छ नमोस्तु ते

ତେବେ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ଦକ୍ଷ, ତୁମ ବଚନ ମୁଁ ପାଳନ କରିବି। ଏବେ ଯାଅ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 8

गते दक्षे ततो भूयश्चंद्रमा रोहिणीरतः । त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः

ଦକ୍ଷ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ରୋହିଣୀରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ) ଜନିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 9

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः । न कृतं तव वाक्यं वै चंद्रेणैव दुरात्मना

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପୁଣି ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ଦୁରାତ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିନାହିଁ।”

Verse 10

दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः । अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्

“ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଆମେ ମରିଯିବୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଜୀବନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ହୁଏ।”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ ବିଧୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିନାହ; ହେ ପାପୀ!”

Verse 12

क्षयमेष्यसि तस्मात्त्वं यक्ष्मणा नास्ति संशयः । एवं दत्त्वा ततः शापं गतो दक्षः स्वमालयम्

“ଏହିହେତୁ ତୁମେ ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟରୋଗ) ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏମିତି ଶାପ ଦେଇ ଦକ୍ଷ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 13

यक्ष्मणा व्यापितश्चंद्रः क्षयं याति दिनेदिने । क्षीणो द्युतिविहीनस्तु चिंतयामास चंद्रमाः

ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ପୀଡିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନେଦିନେ କ୍ଷୟ ପାଇଲା। କ୍ଷୀଣ ଓ ଜ୍ୟୋତିହୀନ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 14

कि कर्त्तव्यं मया तत्र ह्यस्मिञ्छापे सुदारुणे । अथ किं पूजयिष्यामि सर्वकामप्रदं शिवम्

“ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଶାପରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଏବଂ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ଶିବଙ୍କୁ କେମିତି ପୂଜିବି?”

Verse 15

स एवं निश्चयं कृत्वा गतोर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपे जितक्रोधो जपहोमपरायणः

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, ଜପ-ହୋମରେ ନିରତ ହୋଇ ତପ କଲା।

Verse 16

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲାପରେ ମହାଦେବ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା”; ତଦନନ୍ତରେ ତାକୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 17

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ସେଇ। ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୋତେ ଦେବି।”

Verse 18

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲା—“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ମୋର ବ୍ୟାଧିର ନାଶ କର। ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋର ଏହି ଦେହ ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।”

Verse 19

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଯକ୍ଷ୍ମା ତୋ ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶାପକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Verse 20

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति

“ଏହେତୁ ମୋର ବାକ୍ୟାନୁସାରେ, ହେ ନିଶାକର, ତାହାର ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ; ତେବେ ତୋର ବ୍ୟାଧି ଦୂର ହେବ।”

Verse 21

कृष्णे क्षयश्च ते चंद्र शुक्ले वृद्धिर्भविष्यति । वरं वरय भद्रं ते अन्यमिष्टं सुदुर्ल्लभम्

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ତୁମର କ୍ଷୟ ହେବ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ତୁମର ବୃଦ୍ଧି ହେବ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଏବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ଚୟନ କର, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଇଷ୍ଟ ହେଉ।

Verse 22

चंद्र उवाच । चंद्रग्रहे नरो योऽत्र सोमवारे च शंकर । भक्त्या स्नानं करोत्येव स यातु परमां गतिम्

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର! ଏଠାରେ ସୋମବାର, ବିଶେଷତଃ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପରମ ଗତି (ମୋକ୍ଷ) ପାଉ।

Verse 23

पिण्डदानेन देवेश स्वर्गं गच्छंतु पूर्वजाः । प्रसादात्तव देवेश तीर्थं भवतु मुक्तिदम्

ହେ ଦେବେଶ! ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଏବଂ ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ହେଉ।

Verse 24

ईश्वर उवाच । भविष्यंति नरोऽत्रैव विपाप्मानो निशाकर । यस्मात्प्रभा त्वया प्राप्ता तीर्थेऽस्मिन्विमलोदके

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ନିଶାକର! ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ; କାରଣ ଏହି ବିମଳ ଜଳଯୁକ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ପ୍ରଭା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।

Verse 25

प्रभासतीर्थं विख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । यत्र सोमग्रहे प्राप्ते सोमवारे विशेषतः

ଏହିହେତୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ପ୍ରଭାସତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ—ବିଶେଷତଃ ଏଠାରେ ସୋମବାର ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଘଟିଲେ।

Verse 26

करिष्यंति नराः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम् । येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पिंडदानं तथा नराः

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।

Verse 27

गयाश्राद्धसमं पुण्यं तेषां चंद्र भविष्यति । तथा दानं प्रकर्तव्यं सोम लोकैर्ग्रहे तव

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାନ ହେବ। ଏବଂ ତୁମ ଗ୍ରହଣକାଳେ, ବିଶେଷକରି ସୋମଲୋକବାସୀମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा विरूपाक्षस्तत्रैवांतरधीयत । चन्द्रोऽपि बुभुजे सर्वाः पत्नीश्च दक्षसंभवाः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ବିରୂପାକ୍ଷ (ଶିବ) ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷସମ୍ଭବା ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ।