Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

Transliteration

caṃdra uvāca | vyādhikṣayaṃ suraśreṣṭha kuru me tripurāṃtaka | yakṣmaṇā vyāpito deho mamāyaṃ ca jagatpate

Translation

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲା—“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ମୋର ବ୍ୟାଧିର ନାଶ କର। ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋର ଏହି ଦେହ ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।”

Word by Word

• चन्द्रः: Candra (Moon)
• चन्द्रः: Karta (Speaker/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• व्याधिक्षयम्: destruction of disease
• व्याधिक्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘व्याधेः क्षयः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘सुरेषु श्रेष्ठः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कुरु: do / grant
• कुरु: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: for me
• मे: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (Case 4) एकवचन (enclitic); ‘for me/to me’

• त्रिपुरान्तक: O destroyer of Tripura
• त्रिपुरान्तक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर (प्रातिपदिक) + अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘त्रिपुरस्य अन्तकः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यक्ष्मणा: by consumption (TB)
• यक्ष्मणा: Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: यक्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन

• व्यापितः: pervaded/afflicted
• व्यापितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + आप् (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of ‘देहः’

• देहः: body
• देहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• जगत्पते: O lord of the world
• जगत्पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘जगतः पतिः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Candra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Candra, weakened by yakṣmā, pleads before Tripurāntaka for the destruction of his disease; Śiva listens with composed compassion.

Characters & Entities

• Candra
• Śiva (Tripurāntaka/Jagatpati)
• Yakṣmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Direct, humble prayer to the Divine—naming Śiva’s powers—expresses surrender and becomes a path to relief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The prayer is situated within Arbuda-māhātmya, framing Arbuda as a place for obtaining Śiva’s healing grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

A petitionary prayer (ārādhana/bhakti) is shown; the earlier context includes tapas, japa, and homa as supporting practices.