Adhyaya 66

Verse 1

। सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विख्यातं रामह्रद इति स्मृतम् । यत्र ते पितरस्तेन रुधिरेण प्रतर्पिताः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ‘ରାମହ୍ରଦ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି; ସେଠି ସେଇ ରକ୍ତାର୍ପଣରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 2

तत्र भाद्रपदे मासि योऽमावास्यामवाप्य च । पितॄन्संतर्पयेद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ସେଠାରେ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଯେ ଆସି ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यद्ब्रवीषि महामते । यत्तेन पितरस्तत्र रुधिरेण प्रतर्पिताः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମହାମତେ! ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ସେଠାରେ ସେଇ ରକ୍ତରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 4

पितृणां तर्पणार्थाय मेध्याः संकीर्तिता बुधैः । पदार्था रुधिरं प्रोक्तं राक्षसानां प्रतर्पणे

ପିତୃମାନଙ୍କ ତର୍ପଣାର୍ଥେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରତିତର୍ପଣେ ରକ୍ତକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅର୍ପଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 5

श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च कर्म सद्भिर्विगर्हितम् । जामदग्न्येन तच्चीर्णं कस्मात्सूत वदस्व नः

ଏହି କର୍ମ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିବିରୋଧୀ ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ତେବେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ଏହା କାହିଁକି କଲେ? ହେ ସୂତ, ଆମକୁ କୁହ।

Verse 6

सूत उवाच । तेन कोपवशात्कर्म प्रतिज्ञां परिरक्षता । तत्कृतं तर्पिता येन पितरो रुधिरेण ते

ସୂତ କହିଲେ—କ୍ରୋଧବଶତଃ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହି କର୍ମ କଲେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେହି ପିତୃମାନେ ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 7

पिता तस्य पुरा विप्रा जमदग्निर्निपातितः । क्षत्रियेण स्वधर्मस्थो विना दोषं द्विजोत्तमाः

ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଜମଦଗ୍ନି ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ।

Verse 8

ततः कोपपरीतेन तेन प्रोक्तं महात्मना । रक्तेन क्षत्रियोत्थेन संतर्प्याः पितरो मया

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ସେହି ମହାତ୍ମା କହିଲେ—‘କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ରକ୍ତଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବି।’

Verse 9

एतस्मात्कारणात्तेन रुधिरेण महात्मना । पितरस्तर्पिता सम्यक्तिलमिश्रेण भक्तितः

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ମହାତ୍ମା ରକ୍ତକୁ ତିଳ ସହ ମିଶାଇ, ଭକ୍ତିସହିତ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । जमदग्निर्हतः कस्मात्क्षत्रियेण महामुनिः । किंनामा स च भूपालो विस्तराद्वद सूत तत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—କେଉଁ କାରଣରୁ ଗୋଟିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମହାମୁନି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା? ସେ ରାଜାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ? ହେ ସୂତ, ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 11

सूत उवाच । ऋचीकतनयः पूर्वं जमदग्निरिति स्मृतः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रासीद्दग्धकल्मषः

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଜମଦଗ୍ନି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ବସୁଥିଲେ, ଯେନ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥାଏ।

Verse 12

चत्वारस्तस्य पुत्राश्च बभूवुर्गुणसंयुताः । जघन्योऽपि गुणज्येष्ठस्तेषां रामो बभूव ह

ତାଙ୍କର ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ ଗୁଣରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।

Verse 13

कदाचिद्वसतस्तस्य जमदग्नेर्महावने । पुत्रेषु कन्दमूलार्थं निर्गतेषु वनाद्बहिः

ଏକଦା ଜମଦଗ୍ନି ମହାବନରେ ବସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ବନରୁ ବାହାରକୁ ଗଲେ।

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो हैहयाधिपतिर्बली । सहस्रार्जुन इत्येव विख्यातो यो महीतले

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଳବାନ୍ ହୈହୟାଧିପତି ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ ‘ସହସ୍ରାର୍ଜୁନ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।

Verse 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

ମୃଗ ଶିକାରର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ସେହି ବନରେ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କଲେ; ପରିଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୃଷ ରାଶିରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଥିବାବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 18

अथ तं पार्थिवं दृष्ट्वा स मुनिस्तुष्टिसंयुतः । अर्घं दत्त्वा यथान्यायं स्वागतेनाभिनंद्य च

ତାପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ମୁନି ଯଥାବିଧି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଯଥୋଚିତ ସ୍ୱାଗତବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 19

सोऽपि तं प्रणिपत्योच्चैर्विनयेन समन्वितः । प्रतिसंभाषयामास कुशलं पर्यपृच्छत

ସେ ମଧ୍ୟ ବିନୟସହିତ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ କଥା କହି ତାଙ୍କ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।

Verse 20

राजोवाच । कच्चित्ते कुशलं विप्र पुत्रशिष्यान्वितस्य च । साग्निहोत्र कलत्रस्य परिवारयुतस्य च

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଆପଣ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି ତୋ? ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପରିବାର-ପରିଜନ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ତୋ?

Verse 21

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं च मे । यत्त्वं तपोनिधिर्दृष्टः सर्वलोकनमस्कृतः

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ମୋର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ହେଲା; କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲି—ତପସ୍ୟାର ନିଧି, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଯାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 22

एवमुक्त्वा स राजर्षिर्विश्रम्य सुचिरं ततः । पीत्वापस्तमुवाचेदं प्रणिपत्य महामुनिम्

ଏପରି କହି ସେ ରାଜର୍ଷି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ପରେ ଜଳ ପାନ କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 23

अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्प्रयास्यामि निजं गृहम् । मम कृत्यं समादेश्यं येन ते स्यात्प्रयोजनम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ ହେବା ପାଇଁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କରଣୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 24

जमदग्निरुवाच । देवतार्चनवेलायां त्वं मे गृहमुपागतः । मनोरथ इव ध्यातः सर्वदेवमयोऽतिथिः

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ: ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନ ସମୟରେ ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ—ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରା ମନୋରଥ ପରି। ଅତିଥି ରୂପେ ତୁମେ ସର୍ବଦେବମୟ।

Verse 25

तस्मान्मेऽस्ति परा प्रीतिर्भक्तिश्च नृपसत्तम । तत्कुरुष्व मया दत्तं स्वहस्तेनैव भोजनम्

ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ପରମ ପ୍ରୀତି ଓ ଭକ୍ତି ଅଛି। ତେଣୁ ମୋର ନିଜ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 26

राजा वा ब्राह्मणो वाथ शूद्रो वाप्यंत्यजोऽपि वा । वैश्वदेवान्तसंप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

ରାଜା ହେଉ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୂଦ୍ର ହେଉ କି ଅନ୍ତ୍ୟଜ ମଧ୍ୟ—ବୈଶ୍ୱଦେବ ନୈବେଦ୍ୟର ଯଥାସମୟରେ ଯେ ଆସେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଅତିଥି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରବେଶର ଦ୍ୱାର।

Verse 27

राजोवाच । ममैते सैनिका ब्रह्मञ्छतशोऽथ सहस्रशः । तैरभुक्तैः कथं भोक्तुं युज्यते मम कीर्तय

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ମୋର ଏହି ସେନାମାନେ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୋଜନ ନ କରିଲେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବା କିପରି ଯୁକ୍ତ? କହନ୍ତୁ।

Verse 28

जमदग्निरुवाच । सर्वेषां सैनिकानां ते संप्रदास्यामि भोजनम् । नात्र चिंता त्वया कार्या मुनिर्निष्किंचनो ह्यहम्

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭୋଜନ ଦେଇଦେବି। ଏଥିରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ମୁନି।

Verse 29

यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके । एषा सूते मनोभीष्टं प्रार्थिता सर्वदैव हि

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଦେଖ, ମୋ ପାଖରେ ବାନ୍ଧା ଏହି ଧେନୁ। ଏହାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ସେ ସଦା ମନୋଭିଷ୍ଟ ଦାନ କରେ।

Verse 30

सूत उवाच । ततश्च कौतुकाविष्टः स नृपो द्विजसत्तमाः । बाढमित्येव संप्रोच्य तस्मिन्नेवाश्रमे स्थितः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତାପରେ କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ସେ ରାଜା ‘ବାଢ଼ମ୍’ ବୋଲି କହି, ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ହିଁ ରହିଲା।

Verse 31

ततः संतर्प्य देवांश्च पितॄंश्च तदनंतरम् । पूजयित्वा हविर्वाहं ब्राह्मणांश्च ततः परम्

ତତଃ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି, ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ। ହବିର୍ବାହ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିଲେ।

Verse 32

उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः । श्रमार्तैर्विस्मयाविष्टैः कृते तस्य द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବସିଲେ—ସେମାନେ ଭୁଖା, ପରିଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ଥିଲେ। ସେଇବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 33

ततः स प्रार्थयामास तां धेनुं मुनिसत्तमः । यो यत्प्रार्थयते देहि भोज्यार्थं तस्य तच्छुभे

ତେବେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଧେନୁକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ହେ ଶୁଭେ! ଯେ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଭୋଜନାର୍ଥେ ତାହାକୁ ସେହି ଦିଅ।”

Verse 34

ततः सा सुषुवे धेनुरन्नमुच्चावचं शुभम् । पक्वान्नं च विशेषेण चित्ताह्लादकरं परम्

ତାପରେ ସେ ଶୁଭ ଧେନୁ ନାନାପ୍ରକାର ମଙ୍ଗଳମୟ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା—ବିଶେଷକରି ପକ୍ୱାନ୍ନ, ଯାହା ଚିତ୍ତକୁ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।

Verse 35

ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च । व्यंजनानि विचित्राणि कषायकटुकानि च । अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च

ତାପରେ ଚବାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ଚାଖିବାଯୋଗ୍ୟ, ଚାଟିବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଚୁଷିବାଯୋଗ୍ୟ ଆହାର ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସହିତ ନାନାବିଧ ବ୍ୟଞ୍ଜନ—କଷାୟ ଓ କଟୁ, ଅମ୍ଲ ଓ ମଧୁର, ତିକ୍ତ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।

Verse 36

एवं प्राप्य परां तृप्तिं तया धेन्वा स भूपतिः । सेवकैः सबलैः सार्ध मन्नैरमृतसंभवैः

ଏଭଳି ସେଇ ଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଇ ରାଜା ସେବକ ଓ ସେନାସହ ଅମୃତସମ୍ଭବ ପରି ଅନ୍ନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 37

ततो भुक्त्यवसाने तु प्रार्थयामास भूपतिः । तां धेनुं विस्मयाविष्टो जमदग्निं महामुनिम्

ତାପରେ ଭୋଜନ ଶେଷ ହେଲାପରେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ରାଜା ସେଇ ଧେନୁ ବିଷୟରେ ମହାମୁନି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 38

कामधेनुरियं ब्रह्मन्नार्हारण्यनिवासिनाम् । मुनीनां शान्तचित्तानां तस्माद्यच्छ मम स्वयम्

“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହା କାମଧେନୁ; ଅରଣ୍ୟନିବାସୀ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଏହାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 39

येनाऽकरान्करोम्यद्य लोकांस्तस्याः प्रभावतः । साधयामि च दुर्गस्थाञ्छत्रून्भूरिबलान्वितान्

“ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଆଜିହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ କର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବି, ଏବଂ ଦୁର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାବଳସମ୍ପନ୍ନ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିବି।”

Verse 40

एवं कृते तव श्रेयो भविष्यति च सद्यशः । इह लोके परे चैव तस्मात्कुरु मयोदितम्

“ଏଭଳି କଲେ ତୁମର ଶ୍ରେୟ ହେବ ଏବଂ ସତ୍ୱର ଯଶ ମିଳିବ—ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ମୋ କଥାମତେ କର।”

Verse 41

जमदग्निरुवाच । होमधेनुरियं राजन्ममैका प्राणसंमता । अदेया सर्वदा पूज्या तस्मान्नार्हसि याचितुम्

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ମୋର ହୋମଧେନୁ; ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ମୋର ଏକମାତ୍ର ନିଧି। ଏହା କେବେ ଦେୟ ନୁହେଁ, ସଦା ପୂଜ୍ୟ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା ଯାଚନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 42

अहं शतसहस्रं ते यच्छाम्यस्याः कृते द्विज । धेनूनामपरं वित्तं यावन्मात्रं प्रवांछसि

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହାର ବଦଳରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦେବି; ଏବଂ ଗୋଧନ ରୂପେ ଅନ୍ୟ ଧନ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ ଯେତେ ଚାହ, ସେତେ ଦେବି।

Verse 43

जमदग्निरुवाच । अविक्रेया महाराज सामान्यापि हि गौः स्मृता । किं पुनर्होमधेनुर्या प्रभावैरीदृशैर्युता

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ସାଧାରଣ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅବିକ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତେବେ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବଯୁକ୍ତ ଏହି ହୋମଧେନୁ କିପରି ବିକ୍ରୟଯୋଗ୍ୟ?

Verse 44

विमोहाद्ब्राह्मणो यो गां विक्रीणाति धनेच्छया । विक्रीणाति न सन्देहः स निजां जननीमिह

ମୋହବଶେ ଧନଲୋଭରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଈକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଲୋକରେ ନିଜ ଜନନୀକୁ ହିଁ ବିକ୍ରୟ କରୁଛି।

Verse 45

सुरां पीत्वा द्विजं हत्वा द्विजानां निष्कृतिः स्मृता । धेनुविक्रयकर्तॄणां प्रायश्चित्तं न विद्यते

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରାପାନ ଓ ଦ୍ୱିଜହତ୍ୟାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଧେନୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 46

राजोवाच । यदि यच्छसि नो विप्र साम्ना धेनुमिमां मम । बलादपि हरिष्यामि तस्मात्साम्ना प्रदीयताम्

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯଦି ତୁମେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଏହି ଗାଈ ମୋତେ ନ ଦିଅ, ତେବେ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିବି; ତେଣୁ ଶାନ୍ତିରେ ଦେଇଦିଅ।

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्तो जमदग्निर्द्विजोत्तमाः । अस्त्रमस्त्रमिति प्रोच्य समुत्तस्थौ सभातलात्

ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ତାହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଜମଦଗ୍ନି 'ଅସ୍ତ୍ର! ଅସ୍ତ୍ର!' ବୋଲି କହି ସଭାସ୍ଥଳରୁ ଉଠି ଛିଡ଼ା ହେଲେ।

Verse 48

ततस्ते सेवकास्तस्य नृपतेश्चित्तवेदिनः । अप्राप्तशस्त्रं तं विप्रं निजघ्नुर्निशितायुधैः

ତେବେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ମନକଥା ଜାଣିଥିବା ସେବକମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ହତ୍ୟା କଲେ।

Verse 49

तस्यैवं वध्यमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः । रेणुकाख्या प्रिया भार्या पपातोपरि दुःखिता

ଏହିପରି ଭାବରେ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନି ନିହତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ରେଣୁକା ନାମକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 50

साऽपि नानाविधैस्तीक्ष्णैः खण्डिता वरवर्णिनी । आयुःशेषतया प्राणैर्न कथंचिद्वियोजिता

ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ମଧ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆୟୁଷ ବାକି ଥିବାରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 51

एवं हत्वा स विप्रेन्द्रं जमदग्निं महीपतिः । तां धेनुं कालयामास यत्र माहिष्मती पुरी

ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସେ ରାଜା ସେଇ ଧେନୁକୁ ହାଙ୍କି ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରୀ ଅଛି।

Verse 52

अथ सा काल्यमाना च धेनुः कोपसमन्विता । जमदग्निं हतं दृष्ट्वा ररम्भ करुणं मुहुः

ତାପରେ ହାଙ୍କି ନିଆଯାଉଥିବା ସେ ଧେନୁ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ହତ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପୁନଃପୁନଃ କରୁଣ ରମ୍ଭା କଲା।

Verse 53

तस्याः संरम्भमाणाया वक्त्रमार्गेण निर्गताः । पुलिन्दा दारुणा मेदाः शतशोऽथ सहस्रशः

ସେ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବା ସହିତ ତାହାର ମୁଖମାର୍ଗରୁ ପୁଲିନ୍ଦମାନେ—ଭୟଙ୍କର, ଦାରୁଣ ଯୋଦ୍ଧା—ପ୍ରଥମେ ଶତଶଃ, ପରେ ସହସ୍ରଶଃ ବାହାରିଲେ।

Verse 54

नानाशस्त्रधराः सर्वे यमदूता इवापराः । प्रोचुस्तां सादरं धेनुमाज्ञां देहि द्रुतं हि नः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅନ୍ୟ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ପରି; ଆଦରସହିତ ସେ ଧେନୁକୁ କହିଲେ—“ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।”

Verse 55

साऽब्रवीद्धन्यतामेतद्धैहयाधिपतेर्बलम् । अथ तैः कोपसंयुक्तैर्दारुणैर्म्लेच्छजातिभिः । विनाशयितुमारब्धं शितैः शस्त्रैर्निरर्गलम्

ସେ କହିଲା—“ହୈହୟାଧିପତିର ଏହି ବଳ ଯଥୋଚିତ ଫଳ ପାଉ।” ତାପରେ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତିମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିରୋଧ ବିନା ବିନାଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 56

न कश्चित्पुरुषस्तेषां सम्मुखोऽप्यभवद्रणे । किं पुनः सहसा योद्धुं भयेन महतान्वितः

ରଣରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖେ ଦାଁଡ଼ି ପାରିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ମହାଭୟେ ଆବୃତ ହୋଇ ସହସା ଯୁଦ୍ଧ କରିବା କିପରି?

Verse 57

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा वध्यमानं समंततः । पुलिन्दैर्दारुणाकारैः प्रोचुस्तं मन्त्रिणो नृपम्

ତାପରେ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ପୁଲିନ୍ଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 58

तेजोहानिः परा तेऽद्य जाता ब्रह्मवधाद्विभो । तस्माद्धेनुं परित्यज्य गम्यतां निजमंदिरम्

ହେ ବିଭୋ! ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣବଧରୁ ତୁମ ତେଜର ମହାହାନି ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହି ଧେନୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ଯାଅ।

Verse 59

यावन्नागच्छते तस्य रामोनाम सुतो बली । नो चेत्तेन हतोऽत्रैव सबलो वधमेष्यसि

ତାହାର ‘ରାମ’ ନାମକ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଯାଅ; ନଚେତ୍ ସେ ତୁମକୁ ଏଠିଏ ସେନାସହିତ ବଧ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପହଞ୍ଚାଇବ।

Verse 60

नैषा शक्या बलान्नेतुं कामधेनुर्महोदया । शक्तिरूपा करोत्येवं या सृष्टिं स्वयमेव हि

ଏହି ମହୋଦୟା କାମଧେନୁକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 61

ततः स पार्थिवो भीतस्तेषां वाक्याद्विशेषतः । जगाम हित्वा तां धेनुं स्वस्थानं हतसेवकः

ତେବେ ସେ ପାର୍ଥିବ ତାଙ୍କର କଥାରୁ ବିଶେଷ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେଇ ଧେନୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେବକମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ଶୋକ ସହିତ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା।