Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके । एषा सूते मनोभीष्टं प्रार्थिता सर्वदैव हि

Transliteration

yaiṣā paśyati rājeṃdra dhenurbaddhā mamāṃtike | eṣā sūte manobhīṣṭaṃ prārthitā sarvadaiva hi

Translation

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଦେଖ, ମୋ ପାଖରେ ବାନ୍ଧା ଏହି ଧେନୁ। ଏହାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ସେ ସଦା ମନୋଭିଷ୍ଟ ଦାନ କରେ।

Word by Word

• या: which
• या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun: “which”)

• एषा: this (she)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजेन्द्र: O lord of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• धेनुः: cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बद्धा: bound/tied
• बद्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (बन्ध् धातु + क्त, कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: bound)

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अन्तिके: near (me)
• अन्तिके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• एषा: this (cow)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सूते: produces/yields
• सूते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मनः-भीष्टम्: what is desired in the mind
• मनः-भीष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + भीष्ट (इष् धातु + क्त, कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (manasaḥ bhīṣṭam: desired by the mind)

• प्रार्थिता: when requested
• प्रार्थिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+अर्थ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: having been requested)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time: always)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic: just/indeed)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-निपात (for/indeed)

Speaker

Jamadagni

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The King (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: Close focus on the tethered cow near the sage—radiant, calm, adorned simply; the king gazes in astonishment as the sage explains her wish-fulfilling nature.

Characters & Entities

• Rājendra (the king)
• Dhenu (wish-fulfilling cow motif)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In sacred spaces and saintly households, divine grace manifests as abundance used for dharma—especially hospitality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights the sanctity of the sage’s āśrama within the tīrtha-māhātmya flow; no explicit tīrtha name appears.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces the miraculous means enabling large-scale feeding and ritual hospitality.