Adhyaya 15

Verse 1

। पञ्चदशोऽध्यायः । नारद उवाच । नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्

ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳଧାରୀ ଦେବ ନାରାୟଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଚର ହାତରେ ଫଳ ଧରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 2

तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃଗନୟନୀ ସେ ଯୁବତୀ, କାମଦେବଙ୍କ ଦୂତୀ ପରି, ବିଲାପ କଲା। ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ଦୁଇଜଣ ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 3

भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते

ଭୟ କରନି, କଲ୍ୟାଣୀ; ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆମେ ଆସିଛୁ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁ ଘୋର ବନରେ ଘୁରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ତୁମେ କିପରି ପ୍ରବେଶ କଲ?

Verse 4

एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्

ଏଭଳି ତାହାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ମାଧବ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ—“ହେ ଅଧମାଚାରୀ, ଏହି କୋମଳାଙ୍ଗୀ, ମଧୁରହାସିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।”

Verse 5

रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः

“ହେ ମୂର୍ଖ ଦୁରାଚାରୀ! ତୁ ଏ କ’ଣ କରିବାକୁ ଠାନିଛୁ? ଲୋକଙ୍କ ନୟନର ସର୍ବସ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାସ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲୁ କି?”

Verse 6

भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्

ହେ ଭବ! ଏହାର ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରେ ଏଇ ଭୂମିର ଭୂଷଣ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରିଦେବ; ଆଜି ସେ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦହୀନ କରି, କନ୍ଦର୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ପହୀନ କରିଦେବ।

Verse 7

करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्

ଏବେ ତୁମେ ବନରେ ବୃନ୍ଦାରିକାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଉଛ! ତେଣୁ ସୁଖ-ପ୍ରାସାଦସ୍ୱରୂପା, ଦେବତୁଲ୍ୟା ଏହି ନାରୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର।

Verse 8

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्

ହରିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲା—“ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଲେ, ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ହାତରୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କର!”

Verse 9

इत्युक्तमात्रे वचने माधवेन क्रुधेक्षितः । पपात भस्मसाद्भूतस्त्यक्त्वा वृंदां सुदूरतः

ଏହି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ ମାଧବ କ୍ରୋଧଦୃଷ୍ଟି ପାତ କଲେ; ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ବୃନ୍ଦା ତାହାଠାରୁ ବହୁଦୂରେ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 10

अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता

ତାପରେ ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟାରେ ବିମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ କହିଲା—“କରୁଣାଜଳଧି! ଆପଣ କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲି?”

Verse 11

शारीरं मानसं दुःखं सतापं तपसां निधे । त्वया मधुरया वाचा हृतं राक्षसनाशनात्

ହେ ତପସ୍ୟାର ନିଧି! ମୋର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୁଃଖ, ଦାହ ସହିତ, ତୁମ ମଧୁର ବାଣୀ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ-ନାଶରେ ହରିତ ହୋଇଗଲା।

Verse 12

तवाश्रमे तपः सौम्य करिष्यामि तपोधन

ହେ ସୌମ୍ୟ ତପୋଧନ! ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି।

Verse 13

तापस उवाच । भरद्वाजात्मजश्चाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः

ତାପସ କହିଲେ—ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦେବଶର୍ମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଘୋର ବନକୁ ଆସିଛି।

Verse 14

अनेन बटुनासार्धं मम शिष्येण कामगाः । बहुशः संति चान्येऽपि मच्छिष्याः कामरूपिणः

ଏହି ମୋ ବଟୁ (ଯୁବ) ଶିଷ୍ୟ ସହିତ କାମଗ (ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରୁଥିବା) ସତ୍ତାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ମୋର ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାମରୂପୀ (ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 15

त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्वा चिकीर्षसि तपः शुभे । एहि राज्ञ्यपरं यामो वनं दूरस्थितं यतः

ହେ ଶୁଭେ ରାଜ୍ଞୀ! ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଆସ; ଆମେ ଆଉ ଆଗକୁ, ଦୂରେ ଥିବା ବନକୁ ଯାଉ।

Verse 16

इत्युक्त्वा राजपत्नीं तां ययौ प्राचीं दिशं हरिः । वनं प्रेतपिशाचाढ्यं मंदगत्या नराधिप

ଏହିପରି କହି ସେ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ହରି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ହେ ନରାଧିପ, ମନ୍ଦ ଗତିରେ ପ୍ରେତ‑ପିଶାଚଭରା ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ॥

Verse 17

वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी

ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ବୃନ୍ଦାରିକା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲା। ସ୍ମରଦୂତୀ ମଧ୍ୟ ପଛରୁ ‘ମୋତେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର’ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲା॥

Verse 18

अत्रांतरे दुराचारः कोपि पापाकृतिर्वने । जालं प्रसारयामास तद्यदा जीवपूरितम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ବନରେ ଜଣେ ଦୁରାଚାରୀ, ପାପାକୃତି ଲୋକ ଜାଲ ପସାରିଲା; ଯେତେବେଳେ ତାହା ଜୀବମାନେ ଭରିଗଲା—॥

Verse 19

ततः संकोचयामास तज्जालं पापनायकः । जालस्थांस्तु तदा जीवानुपाहृत्य मुमोच ह

ତାପରେ ସେ ପାପନାୟକ ଜାଲଟିକୁ ଟାଣି ସଂକୋଚ କଲା; ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପୁଣି ଜାଲ ଛାଡ଼ିଦେଲା॥

Verse 20

स च व्याधः स्त्रियौ दृष्ट्वा स्मरदूती जगाद ताम् । देवि मामत्तुमायाति करे गृह्णातु मां सखी

ସେ ବ୍ୟାଧ ଦୁଇ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ମରଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ଦେବି, ସେ ମୋତେ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆସୁଛି; ସଖୀ ମୋତେ ନିଜ ହାତରେ ଧରୁନ୍ତୁ!”॥

Verse 21

वृंदा तयोक्तं श्रुत्वैनं विकृतास्यं व्यलोकयत् । वीक्ष्यतं भयवातेन निर्धूता सिंधुजप्रिया

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃନ୍ଦା ତାକୁ ଦେଖିଲା; ଭୟରେ ତାହାର ମୁହଁ ବିକୃତ ଥିଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସିନ୍ଧୁଜ-ନନ୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭୟବାତାସରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 22

दुद्राव विकलं शुभ्रं स्मरदूत्या समं वने । विद्रवंती समं सख्या तापसाश्रममागता

ବିହ୍ୱଳ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ ଶୁଭ୍ର-ତେଜସ୍ୱିନୀ ନାରୀ କାମଦୂତୀ ସହ ବନରେ ଦୌଡ଼ିଲା। ସଖୀ ସହ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ତାପସମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 23

सा तापसवने तस्मिन्ददर्शात्यंतमद्भुतम् । पक्षिणः कांचनीयांगान्नानाशब्दसमाकुलान्

ସେହି ତାପସବନରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲା—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦରେ ସ୍ଥାନଟିକୁ ମୁଖର କରୁଥିଲେ।

Verse 24

सापश्यद्धेमपद्माढ्यां वापीं तु स्वर्णभूमिकाम् । क्षीरं वहंति सरितः स्रवंति मधु भूरुहः

ସେ ହେମପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ତଟଭୂମି ଥିବା ଏକ ବାପୀ ଦେଖିଲା। ସେଠାରେ ନଦୀମାନେ କ୍ଷୀରଧାରା ବହାଉଥିଲେ, ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧୁ ଝରାଉଥିଲେ।

Verse 25

शर्कराराशयस्तत्र मोदकानां च संचयाः । भक्ष्याणि स्वादुसर्वाणि बहून्याभरणानि च

ସେଠାରେ ଶର୍କରାର ଢେର ଓ ମୋଦକର ସଞ୍ଚୟ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମିଠା ଭକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 26

बहुशस्त्राणि दिव्यानि नभसः संपतंति च । क्रीडंति हरयस्तृप्ता उत्पतंति पतंति च

ଆକାଶରୁ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅବତରିଲା। ତୃପ୍ତ ସିଂହମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଉଛଳି ପୁଣି ତଳେ ପଡ଼ୁଥିଲେ।

Verse 27

मठेति सुंदरं वृंदा तं ददर्श तपस्विनम् । व्याघ्रचर्मासनगतं भासयंतं जगत्त्रयम्

“ମଠର ସୁନ୍ଦରୀ!” ବୋଲି ଡାକି ବୃନ୍ଦା ସେଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମାସନରେ ଆସୀନ, ଯେନେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 28

तमुवाच विभो पाहि पाहि पापर्द्धिकादथ । तपसा किं च धर्मेण मौनेन च जपेन च

ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ପାପମୟ ବିପଦରୁ ମୋତେ ବଞ୍ଚା। ଭୀତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନ ମିଳିଲେ ତପ, ଧର୍ମ, ମୌନ ଓ ଜପର କି ଉପକାର?”

Verse 29

भीतत्राणात्परं नान्यत्पुण्यमस्ति तपोधन । एवमुक्तवती भीता सालसांगी तपस्विनम्

“ହେ ତପୋଧନ, ଭୀତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।” ଏମିତି କହି ଭୟଭୀତା ସେ ନିକଟେ ଲାଗି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଧରି ରହିଲା।

Verse 30

तावत्प्राप्तः सदुष्टात्मा सर्वजीवप्रबंधकः । वृंदादेवी भयत्रस्ता हरिकंठे समाश्लिषत्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟକ ପରମ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ଭୟତ୍ରସ୍ତା ବୃନ୍ଦାଦେବୀ ହରିଙ୍କ କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା।

Verse 31

सुखस्पर्शं भुजाभ्यां सा शोकवल्लीव लिंगिता । तवालिंगनभावेन पुनरेव भविष्यति

ସେ ନିଜ ଭୁଜାଦ୍ୱୟର ସୁଖସ୍ପର୍ଶରେ ଶୋକଲତା ପରି ଲଗି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଆଲିଙ୍ଗନ-ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିବ।

Verse 32

शिरः सर्वांगसंपन्नं त्वद्भर्तुरधिकं गुणैः । अथ त्वं प्रमदे गच्छ पत्यर्थे चित्रशालिकाम्

ଏହି ଶିର ସର୍ବାଙ୍ଗସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଗୁଣରେ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ; ତେଣୁ ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପତିର ନିମିତ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଚିତ୍ରଶାଳିକାକୁ ଯାଅ।

Verse 33

सा चित्रशालामित्युक्ता विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यंकमारूढा गृह्य कांतस्य तच्छिरः

ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ତେବେ ଚିତ୍ରଶାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଦିବ୍ୟ ପର୍ୟଙ୍କରେ ଆରୋହଣ କରି ପ୍ରିୟତମର ସେଇ ଶିରକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 34

चकाराधरपानं सा मीलिताक्ष्यतिलोलुपा । यावत्तावदभूद्राजन्रूपं जालंधराकृति

ସେ ଆଖି ମୁଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ତାହାର ଅଧରାମୃତ ପାନ କଲା; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଜାଲନ୍ଧରାକୃତି ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 35

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ସଦୃଶ ଆକାର ହେଲା—ସେଇ ବକ୍ଷ, ସେଇ ଉଚ୍ଚତା, ସେଇ ବାଣୀ ଓ ସେଇ ମନୋଭାବ; ଏଭଳି ଜଗଦୀଶ୍ୱର ସେହି ସାଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 36

अथ संपूर्णकायं तं प्रियं वीक्ष्य जगाद सा । तव कुर्वे प्रियं स्वामिन्ब्रूहि त्वं स्वरणं च मे

ତେବେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହସହିତ ଦେଖି ସେ କହିଲା— “ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ସେହି କରିବି; ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ସ୍ମରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ-ସଙ୍କଳ୍ପରୂପେ ଧରିବି, ତାହା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।”

Verse 37

वृंदावचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुद्रजः । शृणु देवि यथा युद्धं वृत्तं शंभोर्मया सह

ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମାୟାପୁତ୍ର କହିଲା— “ଦେବୀ, ଶୁଣ; ଶମ୍ଭୁ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା।”

Verse 38

प्रिये रुद्रेण रौद्रेण छिन्नं चक्रेण मे शिरः । तावत्वत्सिद्धियोगाच्च त्वद्गतेन ममात्मना

“ପ୍ରିୟେ, ରୌଦ୍ର ରୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋ ଶିର କାଟିଦେଲେ; ତଥାପି ତୁମ ସିଦ୍ଧ-ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ମୋ ଆତ୍ମା ତୁମଠାରେ ନିବିଷ୍ଟ ରହି ଧାରିତ ହେଲା।”

Verse 39

छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता

“ସେ ଛିନ୍ନ (ଶିର) ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଦେହସହ ପୁନଃ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା; ପ୍ରିୟ ବାଲିକେ, ମୋ ବିୟୋଗରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତା ହୋଇଛ।”

Verse 40

क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा

“ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ହେଲା— ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ରଣକୁ ଗଲି— ତାହା କ୍ଷମା କର।” ଏପରି ଆଦି ବଚନରେ ସେ ତେବେ ବୃନ୍ଦାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସ୍ମୃତିରେ ଆଣିଲା।

Verse 41

तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता

ତା’ପରେ ପାନ, ବିନୋଦ, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ବୃନ୍ଦା ଦେବୀ ସର୍ବଭୋଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

Verse 42

प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्

ଅନୁରାଗରେ ମଗ୍ନ ବୃନ୍ଦା ନିଜ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଗାଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ । ସେହି ମୋହନ ସଂଯୋଗରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସୁଖକୁ ସେ ମୋକ୍ଷ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମଣିଲେ ।

Verse 43

मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे

ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଏହି ପ୍ରେମରସକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବୋଲି ମାନିଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ମାଧବ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ବିରହ ଜନିତ ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ ।

Verse 44

तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः

ରାଜହଂସ ବିହାର କରୁଥିବା ସେହି ସୁନ୍ଦର କ୍ରୀଡା ସରୋବରରେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଭାବରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିସ୍ପୃହ ହୋଇଗଲେ ।

Verse 45

अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी

ସେହି ବୃନ୍ଦାବନରେ ସେ ତୁଳସୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଶରୀରର ଝାଳରୁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପରମ ପାବନୀ ତୁଳସୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।

Verse 46

वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः

ବୃନ୍ଦାଙ୍ଗ-ସଂସ୍ପର୍ଶଜନିତ ସେହି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି ଜଗତ୍ପତି ହରି ଯେନ କିଛି ଦିନ ଶିବକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଳମ୍ବ କଲେ।

Verse 47

एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्

ଏକଦା ସୁରତାନ୍ତେ ବୃନ୍ଦା ନିଜ କଣ୍ଠରେ ଲଗିଥିବା, ତପସ୍ବୀ-ବେଶଧାରୀ ଦ୍ୱିଭୁଜ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 48

तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କଣ୍ଠରୁ ଭୁଜବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି କହିଲା—“ତାପସରୂପ ଧରି ତୁମେ ମୋତେ ମୋହିତ କରିବାକୁ କିପରି ଆସିଲ?”

Verse 49

निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“ହେ ବୃନ୍ଦାରିକେ, ଶୁଣ; ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମନୋହର ଭାବେ ଜାଣ।”

Verse 50

तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ

“ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା ହରଙ୍କୁ ଜିତି ଗୌରୀଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ। ମୁଁ ଶିବ—ଏବଂ ଶିବ ମୁଁ; ସତ୍ୟରେ ଆମେ ପୃଥକ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 51

जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच । इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह

“ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧର ହତ ହୋଇଛି; ଏବେ, ହେ ନିର୍ଦୋଷିଣୀ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।” ନାରଦ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବିଷଣ୍ଣମୁଖୀ ହେଲା। ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କ୍ରୋଧିତ ବୃନ୍ଦାରିକା ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 52

रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः

ଯେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନ୍ଧିଥିଲା—ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ସତ୍କୃତ ହେଲା; ତଥାପି ତାହାର ବିବାହିତା ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଅପହୃତ ହେଲା।

Verse 53

पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः

ଯେ ସଦା ଧର୍ମର ପାଳକ, ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ କିପରି ହେବ? ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି—ଇଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କୃତ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି କର୍ମନିୟମ।

Verse 54

अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति

ତୁମେ—ତପସ୍ବୀର ବେଶ ଧରି, ମାୟାଦ୍ୱାରା—ମୋତେ ମୋହରେ ପକାଇଥିଲ; ସେହିପରି ମାୟା ତୁମ ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 55

इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः

ଏଭଳି ଶପ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଇ ଚିତ୍ରଶାଳାର ପର୍ୟଙ୍କ ଓ ସେ ସେବକଗଣ (ପ୍ଲବଙ୍ଗମ) ମଧ୍ୟ ପରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 56

नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्

ହରି ଯାଇଗଲେ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ବନ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି ବୃନ୍ଦା ସଖୀକୁ ପାଇ କହିଲା—ଏହି ବାଙ୍କା କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ କରିଛନ୍ତି।

Verse 57

त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता

ନଗର ତ୍ୟାଗ ହୋଇଛି, ରାଜ୍ୟ ହାରାଗଲା, ମୋ ପ୍ରିୟ ସନ୍ଦେହ ଓ ବିନାଶରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହା ବନରେ ଜାଣି, ମୁଁ—ବିଧିରେ ଗଢ଼ା—କେଉଁଠି ଯିବି?

Verse 58

मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता

ମୋ ମନୋରଥର ବିଷୟ ଥିବା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ଏବେ ଯନ୍ତ୍ରଣାର କାରଣ ହେଲା। ଅତିଦୁଃଖିତ ରାଣୀ ବୃନ୍ଦା ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲା।

Verse 59

मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी

ସେ କହିଲା—ହେ ସ୍ମରଦୂତିକେ, ତୋ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖକୁ ନିଶ୍ଚୟ ମରଣ ଆସିଛି। ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା—ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପିଣୀ।

Verse 60

तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ବୃନ୍ଦା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କଲା। ବନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ସେ ସେଠାର ମହା ସରୋବରକୁ ଗଲା।

Verse 61

विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः

ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଜଳରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଧୋଇଲା। ତଟେ ପଦ୍ମାସନ ବାନ୍ଧି ମନକୁ ବିଷୟରହିତ କଲା।

Verse 62

शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्

ବିଷ୍ଣୁସଙ୍ଗରେ ଦୂଷିତ ବୋଲି ଭାବି ସେ ନିଜ ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେଲା। ସଖୀ ସହ ନିରାହାର ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ତପ କଲା।

Verse 63

गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्

ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକରୁ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ— “କଲ୍ୟାଣୀ, ଚାଲ; ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯା; ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରନି।”

Verse 64

गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं । नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं । भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्

“ଏହି ଗାନ୍ଧର୍ବ ଉପାୟ ତ୍ରିଭୁବନବିଜୟୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନ। ଏହାଦ୍ୱାରା, ହେ ବୃନ୍ଦେ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲ—ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ୟସିଦ୍ଧ ଏହି ଦେହକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ? ତୁମ କାନ୍ତ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରରେ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ତୁମେ ପୁଣ୍ୟଲାଭ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୂଷଣ; ତେଣୁ, ହେ ଚଣ୍ଡିଭଦ୍ରେ, ଶୀଘ୍ର ଅମରବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କର।”

Verse 65

श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य । तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव

ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମୁଦ୍ରଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହସି କହିଲା— “ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିବୀର ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ପୂର୍ବେ ସୁଖର ପାତ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଜେୟ; ତଥାପି ପ୍ରିୟବିୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ। ଅମୃତଧାମକୁ ଗତ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବି।”

Verse 66

इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च

ଏହିପରି କହି ସଖୀସହିତ ବୃନ୍ଦା ଅପ୍ସରାଗଣକୁ ବିଦାୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତିପାଶରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଆସୁଥିଲେ ଯାଉଥିଲେ।

Verse 67

योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्

ତାପରେ ବୃନ୍ଦା ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ; ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମନକୁ ସଂହରି ସେ ପରାତ୍ପର ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 68

दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः

ସେଠାରେ ବୃନ୍ଦାରିକାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାନ୍ ଅପ୍ସରାଗଣ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଆକାଶରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିର ଧାରା ବର୍ଷାଇଲେ।

Verse 69

शुष्ककाष्ठचयं कृत्वा तत्र वृंदाकलेवरम् । निधायाग्निं च प्रज्वाल्य स्मरदूती विवेश तम्

ସେଠାରେ ଶୁଷ୍କ କାଠର ଚିତାଚୟ କରି ତାହାରେ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ କଲେବର ରଖି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲା; ତାପରେ ସ୍ମରଦୂତୀ ସେଇ ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 70

दग्धं वृंदांगरजसां बिंबं तद्गोलकात्मकम् । कृत्वा तद्भस्मनः शेषं मंदाकिन्यां विचिक्षिपुः

ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଦଗ୍ଧ ରଜରୁ ସେମାନେ ଗୋଳାକାର ବିମ୍ବ ତିଆରି କଲେ; ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭସ୍ମକୁ ମନ୍ଦାକିନୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 71

यत्र वृंदा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । आसीद्वृंदावनं तत्र गोवर्द्धनसमीपतः

ଯେଉଁଠାରେ ବୃନ୍ଦା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମପଥକୁ ଗମନ କଲେ, ସେଠାରେ ଗୋବର୍ଧନ ସମୀପେ ବୃନ୍ଦାବନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 72

देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य

ତାପରେ ଦେବୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବୀର୍ୟ ଓ ସଫଳତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣାଇଲେ। ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଅମରଗଣ ହୃଦୟରେ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟ-ଶତ୍ରୁର ପ୍ରବଳ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧଭେରୀ ନାଦ କଲେ। ସେହି କୋଲାହଳ ଶୁଣି, ସେ ତତ୍ର ଆସନସ୍ଥ ହୋଇ ପରିଜନସମୂହର ଶୁଭଶୋଭା ଓ ଦୀପ୍ତ ସରୋବରର କାନ୍ତି ଦେଖିଲା।