Adhyaya 103

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । आश्चर्यं सूतपुत्रैतद्यत्त्वया परिकीर्तितम् । यत्स्थापितानि लिंगानि राक्षसैरपि वानरैः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ତୁମେ ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କଲ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ; ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि यत्रयत्र यथायथा । तैः स्थापितानि लिंगानि येषु स्थानेषु सूतज

ଏହେତୁ, ହେ ସୂତଜ! ବିସ୍ତାରରେ କୁହ—କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କିପରି କିପରି ସେମାନେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି।

Verse 3

सूत उवाच । सुग्रीवः संभ्रमित्वाथ क्षेत्रं सर्वमशेषतः । बालमंडनकं प्राप्य तत्र स्नात्वा समाहितः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସମଗ୍ର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିରବଶେଷ ଭ୍ରମଣ କରି ବାଲମଣ୍ଡନକ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମାହିତଚିତ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହେଲା।

Verse 4

मुखलिंगं ततस्तत्र स्थापयामास शूलिनः । तथान्यैर्वानरैः सर्वैमुखलिंगानि शूलिनः । स्वसंज्ञार्थं द्विजश्रेष्ठाः स्थापितानि यथेच्छया

ତାପରେ ସେଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଏକ ମୁଖଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ନିଜ ନିଜ ନାମସ୍ମରଣାର୍ଥେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶୂଲିନଙ୍କ ମୁଖଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 5

यस्तेषां मुखलिंगानां करोति घृतकंबलम् । मकरस्थेन सूर्येण शिवलोकं स गच्छति

ଯେ କେହି ସେହି ମୁଖଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଘୃତକମ୍ବଳ (ଘିଅର ଆବରଣ/ଅଭିଷେକ) କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 6

ततः पश्चिमदिग्भागे तस्य क्षेत्रस्य राक्षसैः । संस्थापितानि लिङ्गानि चतुर्वक्त्राणि च द्विजाः

ତାପରେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗଭାଗରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ମୁଖ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 7

रामेण पूर्वदिग्भागे प्रासादानां च पंचकम् । स्थापितं भक्तियुक्तेन सर्वपातकनाशनम्

ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶ୍ରୀରାମ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର)ର ସମୁହ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ କରେ।

Verse 8

तथादक्षिणदिग्भागे कूपिका तेन निर्मिता । आनर्त्तीयतडागस्य समीपे पापनाशनी

ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗଭାଗରେ ସେ ଆନର୍ତ୍ତୀୟ ତଡାଗର ସମୀପରେ ଏକ ଛୋଟ କୂପିକା ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହା ପାପନାଶିନୀ।

Verse 9

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते दक्षिणायने । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य पितृलोके महीयते

ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଇ ପିତୃଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 10

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେଠାରେ ଯେ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏକୋଇଶି ନରକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେ କେବେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । आनर्त्तीयतडागं तत्केन तत्र विनिर्मितम् । किंप्रभावं च कार्त्स्न्येन सूतपुत्र प्रकीर्तय

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସେ ଆନର୍ତ୍ତୀୟ ତଡାଗଟି ସେଠାରେ କିଏ ନିର୍ମାଣ କଲା? ଏବଂ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ? ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ସବୁ ଭଳି ପ୍ରକାଶ କର।

Verse 12

सूत उवाच । आनर्त्तीयतडागस्य महिमा द्विजसत्तमाः । एकवक्त्रेण नो शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

ସୂତ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଆନର୍ତ୍ତୀୟ ତଡାଗର ମହିମା ଏକ ମୁଖରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଶତବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 13

आश्विनस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां समाहितः । स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयेद्विधिपूर्वकम्

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମନ ସମାହିତ କରି ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

ततो दीपोत्सवदिने श्राद्धं कृत्वा समाहितः । दामोदरं यमं पूज्य दीपं दद्यात्स्वभक्तितः

ତାପରେ ଦୀପୋତ୍ସବ ଦିନରେ ମନ ସ୍ଥିର ରଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଦାମୋଦର ଓ ଯମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଭକ୍ତିରେ ଦୀପଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

संपूज्यो धर्मराजस्तु गन्धपुष्पानुलेपनैः । माषास्तिलाश्च दातव्या गोविंदः प्रीयतामिति

ଧର୍ମରାଜ ଯମଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ମାଷ ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

तिलमाषप्रदानेन द्विजानां तर्पणेन च । यमेन सहितो देवः प्रीयते पुरुषोत्तमः

ତିଳ ଓ ମାଷ ଦାନ କରିବାରେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବାରେ, ଯମ ସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

य एवं कुरुते विप्रास्तीर्थ आनर्त संज्ञिते । सोऽश्वमेधफलं प्राप्यब्रह्मलोके महीयते

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଆନର୍ତ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଏହିପରି କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 18

यस्मिन्दिने समायातो रामस्तत्र प्रहर्षितः । तस्मिन्द्विजोत्तमैः सर्वैः प्रोक्तः सोऽभ्येत्य सादरम्

ଯେଦିନ ଶ୍ରୀରାମ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସେଦିନ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଆଦରସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 19

अत्रागस्त्यो मुनिश्रेष्ठस्तिष्ठते रघुनंदन । तं गत्वा पश्य विप्रेन्द्र मित्रावरुणसंभवम्

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ! ଏଠାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ମିତ୍ର-ବରୁଣସମ୍ଭବ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର।

Verse 20

अथ तेषां वचः श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । वानरै राक्षसैः सार्धं प्रहृष्टः सत्वरं ययौ

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପଦ୍ମନୟନ ଶ୍ରୀରାମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ବାନରସେନା ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 21

अष्टांगप्रणिपातेन तं प्रणम्य रघूत्तमः । परिष्यक्तो दृढं तेन सानन्देन महात्मना

ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ତେବେ ଆନନ୍ଦମୟ ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 22

नातिदूरे ततस्तस्य विनयेन समन्वितः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ, ବିନୟସହିତ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ବସି, କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 23

ततः पृष्टस्तु मुनिना कथयामास विस्तरात् । वृत्तांतं सर्वमात्मीयं स्वर्गस्य गमनं प्रति

ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ ନିଜ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 24

यथा सीता परित्यक्ता यथा सौमित्रिणा कृतः । परित्यागः स्वकीयस्य संत्यक्तेन महात्मना

ସୀତା କିପରି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ପରିତ୍ୟାଗକୁ ନିୟୁକ୍ତ ସେଇ ମହାତ୍ମା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କିପରି ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 25

तथा सुग्रीवमासाद्य तथैव च विभीषणम् । संभाष्य चागमस्त्वत्र ततः पुष्पकसंस्थितिः

ସେହିପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭେଟି ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ; ପରେ ପୁଷ୍ପକବିମାନରେ ଆସନଗ୍ରହଣ ହେଲା।

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कथाश्चित्राश्चक्रे तस्य पुरस्तदा । राजर्षीणां पुराणानां दृष्टांतैर्बहुभिर्मुनिः

ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ସେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନ କହିଲେ; ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ପୁରାତନ ପୁରାଣବୃତ୍ତାନ୍ତର ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଶୋଭିତ କଲେ।

Verse 27

ततः कथावसाने च चलचित्तं रघूत्तमम् । विलोक्य प्रददौ तस्मै रत्नाभरणमुत्तमम्

କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ ରଘୂତ୍ତମଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତକୁ ଦେଖି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନାଭରଣ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 28

यन्न देवेषु यक्षेषु सिद्धविद्याधरेषु च । नागेषु राक्षसेन्द्रेषु मानुषेषु च का कथा

ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ନାଗମାନଙ୍କ ଓ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର କଥା କ’ଣ!

Verse 29

यस्येन्द्रायुधसंघाश्च निष्क्रामंति सहस्रशः । रात्रौ तमिस्रपक्षेऽपि लक्ष्यतेऽर्कोपमत्विषः

ଯାହାଠାରୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟ-ସଦୃଶ ଝଲକ ବାହାରୁଛି; ଅମାବାସ୍ୟାର ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 30

तद्रामस्तु गृहीत्वाऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टः कुतस्त्वेतन्मुने तव

ତେବେ ରାମ ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରି, ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ନୟନ ସହ, କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—“ହେ ମୁନି, ଏହା ତୁମ ପାଖକୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?”

Verse 31

अत्यद्भुतकरं रत्नैर्निर्मितं तिमिरापहम् । कण्ठाभरणमाख्याहि नेदमस्ति जगत्त्रये

“ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ, ଅନ୍ଧକାର-ନାଶକ କଣ୍ଠାଭରଣ ବିଷୟରେ କହ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହାର ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।”

Verse 32

अगस्तिरुवाच । यत्पश्यसि रघुश्रेष्ठ तडागमिदमुत्तमम् । ममाश्रमसमीपस्थं तद्देवदेवनिर्मितम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଯେ ଉତ୍ତମ ତଡାଗଟି ଦେଖୁଛ, ଯାହା ମୋ ଆଶ୍ରମର ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହିଟି ଦେବାଧିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।”

Verse 33

तस्य तीरे मया दृष्टं यदाश्चर्यमनुत्तमम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्व रघु नन्दन

ତାହାର ତୀରେ ମୁଁ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି। ଏବେ ତାହା ତୋତେ କହୁଛି—ଶୁଣ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ।

Verse 34

कदाचिद्राघवश्रेष्ठ निशीथेऽहं समुत्थितः । पश्यामि व्योममार्गेण प्रद्योतं भास्करोपमम्

ଏକଦା, ହେ ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିଶୀଥେ ଉଠିଲି। ତେବେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ଗତି କରୁଥିବା ଦେଖିଲି।

Verse 35

यावत्तावद्विमानं तदप्सरोगणराजितम् । तस्य मध्यगतश्चैकः पुरुषस्तरुणस्तथा । अन्धस्तत्र समारूढः स्तूयते किन्नरैर्नृपः

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅପ୍ସରାଗଣରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଯୁବ ପୁରୁଷ ଥିଲେ; ଏବଂ ତାହାରେ ଆରୂଢ ଜଣେ ଅନ୍ଧ ରାଜା କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 36

रत्नाभरणमेतच्च बिभ्रत्कण्ठे सुनिर्मलम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं कामदेव इवापरः

ସେ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ରତ୍ନାଭରଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କାମଦେବ।

Verse 37

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्स्कंधलग्नो रघूद्वह । एकस्य देवदूतस्य सलिलांतमुपागतः

ତାପରେ, ହେ ରଘୂଦ୍ୱହ, ସେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରୁ ଅବତରି, ଜଣେ ଦେବଦୂତଙ୍କ କାନ୍ଧକୁ ଧରି, ଜଳର କୂଳାନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 38

ततश्च सलिलात्तस्मादाकृष्य च कलेवरम् । मृतकस्य ततो दंतैर्भक्षयामास सत्वरम्

ତା’ପରେ ସେହି ଜଳରୁ ଏକ ଶବକୁ ଟାଣି ଆଣି, ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଦାନ୍ତରେ ସେହି ମୃତ ଶରୀରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 39

यथायथा महामांसं स भक्षयति राघव । तथातथा पुनः कायं तद्रूपं तत्प्रजायते

ହେ ରାଘବ! ସେ ଯେପରି ଭାବରେ ସେହି ମହାମାଂସକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୁନର୍ବାର ସେହି ରୂପ ଧାରଣ କରେ।

Verse 40

ततस्तृप्तिं चिरात्प्राप्य शुचिर्भूत्वा प्रहर्षितः । निष्कम्य सलिलाद्यावद्विमानमधिरोहति

ତା’ପରେ ବହୁ ସମୟ ପରେ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରି, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ଜଳରୁ ବାହାରି ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 41

तावन्मया द्रुतं गत्वा स पृष्टः कौतुकान्नृपः । सेव्यमानोऽपि गन्धर्वैः समंताद्बुद्धितत्परैः

ସେହି ସମୟରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ କୌତୁହଳବଶତଃ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, ଯଦିଓ ସେ ଚାରିଆଡ଼େ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 42

भोभो वैमानिकश्रेष्ठ मुहूर्तं प्रतिपालय । अगस्तिर्नाम विप्रोऽहं मित्रावरुणसंभवः

ହେ ବୈମାନିକଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମିତ୍ରାବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟେ।

Verse 43

तच्छ्रुत्वा सम्मुखो भूत्वा प्रणाममकरोत्ततः । तैश्च वैमानिकैः सार्धं सर्वैस्तैः किन्नरादिभिः

ତାହା ଶୁଣି ସେ ସମ୍ମୁଖ ହୋଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା—ସେହି ବିମାନବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିନ୍ନରାଦି ସହିତ।

Verse 44

सोऽयं राजा मया पृष्टः कृतानतिः पुरः स्थितः । कस्त्वमीदृग्वपुः श्रीमान्विमानवरमाश्रितः । सेव्यमानोऽप्सरोभिश्च गन्धर्वैः किन्नरैस्तथा

ସେ ରାଜା ପ୍ରଣାମ କରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ିଲା। ମୁଁ ପଚାରିଲି—‘ତୁମେ କିଏ? ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପଧାରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ?’

Verse 45

अत्राऽगत्य तडागांते महामांसप्रभक्षणम् । कृतवानसि वैकल्यं कस्मात्ते दृष्टिसंभवम्

ଏଠାକୁ ଆସି ଏହି ତଳାବ କୂଳେ ତୁମେ ସେ ମହାମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲ। କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଦୋଷ କଲ, ଏବଂ ତୁମର ଏହି ଅବସ୍ଥା କେଉଁ କାରଣରୁ ହେଲା?

Verse 46

वैमानिक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ यत्त्वं प्राप्तो ममान्तिकम् । अवश्यं सानुकूलो मे विधिर्यत्त्वं समागतः

ବିମାନବାସୀ କହିଲା—‘ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ମହାମଙ୍ଗଳ। ଆପଣ ଆଗମନ କରିଥିବାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ବିଧି ଅନୁକୂଳ ହୋଇଛି।’

Verse 47

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । कालेन फलते तीर्थं सद्यः साधुसमागमः

ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, କାରଣ ସାଧୁମାନେ ନିଜେ ଜୀବନ୍ତ ତୀର୍ଥ। ତୀର୍ଥର ଫଳ କାଳକ୍ରମେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ସାଧୁ-ସମାଗମର ଫଳ ସତ୍ୱର ମିଳେ।

Verse 48

तस्मात्सर्वं तवाख्यानं कथयामि महामुने । येन मे गर्हितं भोज्यं विभवश्च तथेदृशः

ଏହେତୁ, ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହୁଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଭୋଜନ ନିନ୍ଦିତ ହେଲା ଏବଂ ମୋତେ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ବୈଭବ କିପରି ମିଳିଲା।

Verse 49

अहमासं पुरा राजा श्वेतोनाम महामुने । आनर्ताधिपतिः पापः सर्वलोकनिपीडकः

ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଶ୍ୱେତ ନାମକ ରାଜା ଥିଲି—ଆନର୍ତ୍ତର ଅଧିପତି—ପାପାଚାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟକ।

Verse 50

न किंचित्प्राङ्मया दत्तं न हुतं जातवेदसि । न च रक्षा कृता लोके न त्राताः शरणागताः

ପୂର୍ବେ ମୁଁ କିଛିମାତ୍ର ଦାନ କରିନଥିଲି, ଜାତବେଦ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲି; ଲୋକେ କାହାରି ରକ୍ଷା କରିନଥିଲି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲି।

Verse 51

दृष्ट्वादृष्ट्वा मया रत्नं यत्किंचिद्धरणीतले । तद्वै बलाद्धृतं सर्वं सर्वेषामिह देहिनाम्

ଧରଣୀତଳରେ ମୁଁ ଯେ କୌଣସି ରତ୍ନ କିମ୍ବା ଯାହାକିଛି ଦେଖୁଥିଲି, ସେସବୁକୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରୁଥିଲି; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ସର୍ବସ୍ୱ ନେଇଯାଉଥିଲି।

Verse 52

ततः कालेन दीर्घेण जराग्रस्तस्य मे बलात् । हृतं राज्यं स्वपुत्रेण मां निर्वास्य विगर्हितम्

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେଲି; ତେବେ ମୋର ନିଜ ପୁତ୍ର ବଳପୂର୍ବକ ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରି, ମୋତେ ନିନ୍ଦିତ କରି ନିର୍ବାସିତ କଲା।

Verse 53

ततोऽहं जरया ग्रस्तो वैराग्यं परमं गतः । समायातोऽत्र विप्रेंद्र भ्रममाण इतस्ततः

ତେବେ ମୁଁ ଜରାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରି ଶେଷେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 54

ततः क्षुत्क्षामकण्ठोऽहं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । मृतश्च संनिविष्टोहं क्षुधया परिपीडितः

ତାପରେ ଭୁଖରେ ମୋର କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କ ହେଲା; ଏଠାରେ ଏହି ଶୁଭ ଜଳରେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲି। କିନ୍ତୁ କ୍ଷୁଧାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ମୁଁ ମରି ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 55

प्राविश्याऽत्र जले पुण्ये पंचत्वं समुपागतः । ततश्च तत्क्षणादेव विमानं समुपस्थितम्

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁଁ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। ତାହାପରେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 56

मामन्येन शरीरेण समादाय च किंकराः । तत्रारोप्य ततः प्राप्ता ब्रह्मणः सदनं प्रति

ତେବେ ଦିବ୍ୟ କିଙ୍କରମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ସହିତ ଉଠାଇ, ସେହି ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନ ପ୍ରତି ନେଇଗଲେ।

Verse 57

दिव्यमाल्यावरधरंदिव्यगन्धानुलेपनम् । दिव्याभरणसंजुष्टं स्तूयमानं च किन्नरैः

ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲେପିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲି; ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲି।

Verse 58

ततो ब्रह्मसभामध्ये ह्यहं तैर्देवकिंकरैः । तादृग्रूपो विचक्षुश्च धारितो ब्रह्मणः पुरः

ତତଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାମଧ୍ୟରେ ସେହି ଦିବ୍ୟ କିଙ୍କରମାନେ ମୋତେ—ତାଦୃଶ ରୂପ ଓ ଦୀପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିସହିତ—ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 59

सर्वैः सभागतैर्दृष्टा विस्मितास्यैः परस्परम् । अन्यैश्च निन्दमानैश्च धिक्छब्दस्य प्रजल्पकैः

ସଭାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୁଖରେ ପରସ୍ପର ଦୃଷ୍ଟି ବଦଳାଇଲେ; ଆଉ କେହି କେହି ନିନ୍ଦା କରି ‘ଧିକ୍’ ବୋଲି ଲଜ୍ଜାସୂଚକ ଶବ୍ଦ ଗୁଣଗୁଣାଇଲେ।

Verse 60

किंकरा ऊचुः । एष देवश्चतुर्वक्त्रः सभेयं तस्य सम्भवा । सर्वैर्देवगणैर्जुष्टा प्रणामः क्रियतामिति

କିଙ୍କରମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା; ଏହି ସଭା ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣରେ ଶୋଭିତ। ତେଣୁ ପ୍ରଣାମ କର।”

Verse 61

ततोऽहं प्रणिपत्योच्चैस्तं देवं देवसंयुतम् । उपविष्टः सभामध्ये व्रीडयाऽवनतः स्थितः

ତାପରେ ଦେବଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କଲି; ଏବଂ ସଭାମଧ୍ୟରେ ବସି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲି।

Verse 62

यथायथा कथास्तत्र प्रजायन्ते सभातले । देवद्विजनरेन्द्राणां धर्माख्यानानि कुंभज

ହେ କୁମ୍ଭଜ! ସଭାତଳରେ ଯେପରି ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ କଥା ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିଲା, ସେପରି ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ନରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଧର୍ମବିଷୟକ ଆଖ୍ୟାନ ସେଠାରେ ଚାଲିଥିଲା।

Verse 63

तथातथा ममातीव क्षुद्वृद्धिं संप्रगच्छति । जाने किं भक्षयाम्याशु दृषदः काष्ठमेव वा

ଏଭଳି ଏଭଳି ମୋର ଭୋକ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା। ମୁଁ ଭାବିଲି—ଶୀଘ୍ର କ’ଣ ଖାଇବି, ପଥର କିମ୍ବା କାଠ ହିଁ?

Verse 64

ततो मया प्रणम्योच्चैर्विज्ञप्तः प्रपितामहः । प्राणिपत्य मुनिश्रेष्ठ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

ତାପରେ ମୁଁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଦୂରରୁ ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲି।

Verse 65

क्षुधा मां बाधते अतीव सांप्रतं प्रपितामह । तथा पश्यामि नो किंचित्तादृग्भोज्यं प्रयच्छ मे

ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ଏଇ ସମୟରେ ଭୋକ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ—ଦୟାକରି ସେପରି ଭୋଜନ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 66

क्षुत्पिपासादयो दोषा न विद्यंतेऽत्र ते किल । स्वर्गे स्थितस्य यच्चैतत्तत्किमेवंविधं मम

କୁହାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ ଭୋକ-ତିର୍ଷ୍ଣା ଆଦି ଦୋଷ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତେବେ ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏପରି କାହିଁକି?

Verse 67

पितामह उवाच । त्वया नान्नं क्वचिद्दत्तं कस्यचित्पृथिवीतले । तेनात्रापि बुभुक्षा ते वृद्धिं गच्छति दुर्मते

ପିତାମହ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଅନ୍ନଦାନ ଦେଇନାହ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଭୋକ ବଢ଼ିଚାଲିଛି, ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି।

Verse 68

तथा हृतानि रत्नानि यानि दृष्टिगतानि ते । चक्षुर्हीनस्ततो जातो मम लोके गतोऽपि च

ସେହିପରି ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଥିବା ଯେ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ହରଣ କରିଥିଲ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହେଲ; ମୋ ଲୋକକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 69

यस्त्वं पातकयुक्तोऽपि संप्राप्तो मम मंदिरम् । तद्वक्ष्याम्यखिलं तेऽहं शृणुष्वैकमनाः स्थितः

ତୁମେ ପାପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି—ଏକାଗ୍ରମନେ ଏଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ଶୁଣ।

Verse 70

यस्मिञ्जले त्वया मुक्ताः प्राणाः पापा त्मनापिच । श्वेतद्वीपपतिस्तत्र कलिकालभयातुरः

ତୁମେ—ପାପାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲ, ସେହି ଜଳରେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପପତି ଅଛନ୍ତି, କଳିକାଳର ଭୟରେ ଆତୁର।

Verse 71

ततोऽस्य स्पर्शनात्सद्यो विमुक्तः सर्वपातकैः । अन्नादानात्परा पीडा जायते क्षुत्समु द्भवा

ତାପରେ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଅନ୍ନଦାନ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କଲେ କ୍ଷୁଧାଜନିତ ଘୋର ପୀଡା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 72

तथा रत्नापहारेण सञ्जाता चांधता तव । नैवान्यत्कारणं किंचित्सत्यमेतन्मयोदितम्

ସେହିପରି ରତ୍ନ ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଅନ୍ଧତା ଜନ୍ମିଛି। ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହିଛି।

Verse 73

ततो मया विधिः प्रोक्तः पुनरेव द्विजोत्तम । एषोऽपि ब्रह्मलोकस्ते नरकादतिरिच्यते । तस्मात्तत्रैव मां देव प्रेषयस्व किमत्र वै

ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ବିଧି କହିଲି। ତୁମର ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ମଧ୍ୟ ନରକଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବ, ମୋତେ ସେଠାକୁ ହିଁ ପଠାଅ—ଏଠାରେ ରହିବାର କି ପ୍ରୟୋଜନ?

Verse 74

ब्रह्मोवाच । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं प्रेषि तोऽसि किमत्र वै । नरके तव वासो न श्वेतद्वीपसमुद्भवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ତେଣୁ ତୁମେ ସେଠାକୁ ହିଁ ଯାଅ; ତୁମକୁ ପଠାଯାଇଛି—ଏଠାରେ ତୁମର କାମ କଣ? ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ତୁମର ନରକରେ ବାସ ନାହିଁ।

Verse 75

माहात्म्यं नाशमायाति शास्त्रं स्यात्सत्यवर्जितम् । तस्मात्त्वं नित्यमारूढो विमा ने त्रैवसुन्दरे

ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନଶିଯିବ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ସତ୍ୟବର୍ଜିତ ହେବ। ତେଣୁ ତୁମେ ସଦା ‘ତ୍ରୈବସୁନ୍ଦର’ ନାମକ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ରୁହ।

Verse 76

गत्वा जलाशये तस्मिन्यत्र प्राणाः समुज्झिताः । तमेव निजदेहं च भक्षयस्व यथेच्छया

ଯେଉଁ ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲା ସେଠାକୁ ଯାଅ; ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଜର ସେଇ ଦେହକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭକ୍ଷଣ କର।

Verse 77

तद्भविष्यति मद्वाक्या दक्षयं जलमध्यगम् । तावत्कालं च दृष्टिस्ते भोज्यकाले भविष्यति

ମୋର ବାକ୍ୟରେ ସେହିପରି ହେବ: ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ରହି ତୁମେ ପୁନଃ ସକ୍ଷମ ହେବ। ଏବଂ ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭୋଜନ ସମୟରେ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଆସିବ।

Verse 78

ततोऽहं तस्य वाक्येन दीपोत्सवदिने सदा । निशीथेऽत्र समा गत्य भक्षयामि निजां तनुम्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ବଚନରେ ମୁଁ ଦୀପୋତ୍ସବ ଦିନ ସଦା, ନିଶୀଥେ ଏଠାକୁ ଆସି ନିଜ ଦେହକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 79

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामि यावद्दैवं दिनं स्थितम् । मानुषं च तथा वर्षमीदृग्रूपो व्यवस्थितः

ତାପରେ ମୁଁ ତୃପ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେତେଦିନ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ସେହିପରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନବ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ମୋର ଅବସ୍ଥାର ପରିମାଣ।

Verse 80

नास्त्यसाध्यं मुनिश्रेष्ठ तव किंचिज्जगत्त्रये । येनैकं चुलुकं कृत्वा निपीतः पयसांनिधिः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜଗତ୍ତ୍ରୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ଆପଣ ଏକ ଚୁଲୁକ (ଏକ ଘୁଣ୍ଟ) କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇ ଶୁଷ୍କ କରିଥିଲେ।

Verse 81

तस्मान्मुने दयां कृत्वा ममोपरि महत्तराम् । अकृत्या द्रक्ष मामस्मात्सर्वलोकविगर्हितात्

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନେ! ମୋପରେ ଅଧିକ ମହାଦୟା କରି, ସର୍ବଲୋକ-ନିନ୍ଦିତ ଏହି ଅକୃତ୍ୟରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 82

तथा दृष्टिप्रदानं मे कुरुष्व मुनिसत्तम । निर्विण्णोऽस्म्यंधभावेन नान्या त्वत्तोऽस्ति मे गतिः

ଏବଂ, ହେ ମୁନିସତ୍ତମ! ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟିଦାନ କରନ୍ତୁ। ଅନ୍ଧଭାବରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ; ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।

Verse 83

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपया मम मानसम् । द्रवीभूतं तदा वाक्यमवोचं तं रघूत्तम

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି କୃପାରେ ମୋ ହୃଦୟ ଦ୍ରବିଭୂତ ହେଲା; ତେବେ ରଘୁବଂଶ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଲି।

Verse 84

त्वमन्ननिष्क्रयं देहि कण्ठस्थमिह भूषणम् । येन नाशं प्रयात्येषा बुभुक्षा जठरोद्भवा

ଏଠାରେ ତୁମ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ଭୂଷଣଟି ଅନ୍ନର ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦିଅ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଠରଜାତ ଏହି ଭୁଖ ନଶିଯିବ।

Verse 85

तथाऽद्यप्रभृति प्राज्ञ रत्नदीपान्सुनिर्मलान् । अत्रैव सरसस्तीरे देहि दामोदराय च

ଏବଂ ଆଜିଠାରୁ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ସରୋବର ତୀରେ ଏଠାରେଇ ସୁନିର୍ମଳ ରତ୍ନଦୀପ ଅର୍ପଣ କର—ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 86

द्धस येन संजायते दृष्टिः शाश्वती तव निर्मला । मम वाक्यादसंदिग्धं सत्येनात्मानमालभे

ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମର ଶାଶ୍ୱତ ଓ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମିବ। ମୋ ବଚନରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସତ୍ୟର ଶପଥ, ମୁଁ ନିଜକୁ ହିଁ ପଣ କରୁଛି।

Verse 87

राजोवाच । ममोपरि दयां कृत्वा त्वमेव मुनिसत्तम । गृहाण रत्नसंभूतं कण्ठाभरणमुत्तमम्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ; ରତ୍ନରୁ ନିର୍ମିତ ଏହି ଉତ୍ତମ କଣ୍ଠାଭରଣ ଆପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 90

ततो दयाभिभूतेन मया तस्य प्रतिग्रहः । निःस्पृहेणापि संचीर्णो मुनिना रण्यवासिना । ततः प्रक्षाल्य मे पादौ यावत्तेनान्ननिष्क्रये । विभूषणमिदं दत्तं सद्भक्त्या भावितात्मने । ततस्तस्य प्रणष्टा सा बुभुक्षा तत्क्षणान्नृप । संजाता परमा तृप्तिर्देवपीयूषसंभवा

ତେବେ ଦୟାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୁଁ ତାହାର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲି—ଯଦ୍ୟପି ମୁଁ ନିଃସ୍ପୃହ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନି ଥିଲି। ସେ ମୋ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଅନ୍ନର ମୂଲ୍ୟରୂପେ ଏହି ଭୂଷଣ ଶୁଦ୍ଧହୃଦୟ ଓ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କଲା। ସେଇ କ୍ଷଣେ, ହେ ନୃପ, ତାହାର ଭୁଖ ନଶିଗଲା ଏବଂ ଦେବାମୃତଜନ୍ୟ ପରମ ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 91

तस्य नष्टं मृतं कायं तच्च जीर्णं पुरोद्भवम् । यदासीदक्षयं नित्यं तस्मिंस्तोये व्यवस्थितम्

ତାହାର ଦେହ—ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ପରି, ମୃତପ୍ରାୟ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମଜ ଜୀର୍ଣ୍ଣତାରେ ଜର୍ଜର—ସେଠାରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ଯାହା ଅକ୍ଷୟ ଓ ନିତ୍ୟ, ସେଇ ତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 92

ततः संस्थापितस्तेन तस्मिन्स्थाने सुभक्तितः । दामोदरो रघुश्रेष्ठ कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

ତାପରେ, ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରି, ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ସୁଭକ୍ତିରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।

Verse 93

तस्याग्रे श्रद्धया युक्तो दीपं दयाद्यथायथा । तथातथा भवेद्दृष्टिस्तस्य नित्यं सुनिर्मलाम्

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେହି ଅନୁପାତରେ ତାହାର ଦୃଷ୍ଟି ନିତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 94

ततो मासात्समासाद्य दिव्यचक्षुर्महीपतिः । स बभूव नृपश्रेष्ठः स्पृहणीयतमः सताम्

ତାପରେ ଏକ ମାସ ଅତିବାହିତ ହେଲାପରେ ସେ ମହୀପତି ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ସେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ସତ୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପୃହଣୀୟ ହେଲା।

Verse 95

ततः प्रोवाच मां हृष्टः प्रणिपत्य कृतांजलिः । हर्षगद्गदया वाचा प्रस्थितस्त्रिदिवं प्रति

ତତଃ ସେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କଲା; କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରି, ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କହି ତ୍ରିଦିବ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 96

त्वत्प्रसादात्प्रणष्टा मे बुभुक्षाऽतिसुदारुणा । तथा दृष्टिश्च संजाता दिव्या ब्राह्मणसत्तम

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋର ଅତି ଦାରୁଣ ଭୁଖ ନଶିଗଲା; ଏବଂ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ, ମୋ ଭିତରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି।

Verse 97

अनुज्ञां देहि मे तस्माद्येन गच्छामि सांप्रतम् । ब्रह्मलोकं मुनिश्रेष्ठ तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ଏହିକ୍ଷଣେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଇପାରିବି।

Verse 98

ततो मया विनिर्मुक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स जगाम प्रहृष्टात्मा ब्रह्मलोकं सनातनम्

ତାପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 99

एवं मे भूषणमिदं जातं हस्तगतं पुरा । तव योग्यमिदं ज्ञात्वा तुभ्यं तेन निवेदितम्

ଏଭଳି ଏହି ଭୂଷଣ ପୂର୍ବେ ମୋ ହସ୍ତଗତ ହୋଇଥିଲା; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ସେଇ ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିଛି।

Verse 100

ततः प्रभृति राजेंद्र समागत्यात्र मानवाः । रत्नदीपान्प्रदायोच्चैः स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । कार्तिके मासि निर्यांति देहांते त्रिदिवालयम्

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଲୋକେ ଏଠାକୁ ଆସି ରତ୍ନଦୀପ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଏହି ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି—ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—ଦେହାନ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 101

ये पुनः प्राणसंत्यागं प्रकुर्वंति समाहिताः । पापात्मानोऽपि ते यांति ब्रह्मलोकं रघूत्तम

ଏବଂ ଯେମାନେ ସେଠାରେ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରଘୂତ୍ତମ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 102

ततो दृष्ट्वा सहस्राक्षः प्रभावं तज्जलोद्भवम् । पांसुभिः पूरयामास समंताद्भयसंकुलम्

ତାପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେହି ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଭୟାକୁଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଧୂଳିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପୂରିଦେଲା।

Verse 103

तदद्य दिवसः प्राप्तो दीपोत्सवसमुद्भवः । सुपुण्योऽत्र ममादेशात्त्वं कुरुष्व सुकूपिकाम्

ଆଜି ସେହି ଦିନ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ଯାହାଠାରୁ ଦୀପୋତ୍ସବର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ମୋ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଏକ ସୁନ୍ଦର କୂପିକା (ଭଲ କୁଆँ) ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 107

तत्र स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य रत्नदीपं प्रदाय च । समस्तं कार्तिकं यावदयोध्यां प्रस्थितास्ततः

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ରତ୍ନଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ସମଗ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ବ୍ରତ/ନିବାସ ପାଳନ କରି) ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 108

ततो विभीषणं मुक्त्वा हनूमंतं च वानरम् । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे तत्तीर्थस्य प्रभावतः

ତାପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଓ ବାନର ହନୁମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 109

सूत उवाच । अद्यापि दीपदानं यः कुरुते तत्र सादरम् । संप्राप्ते कार्तिके मासि स्नात्वा तत्र जले शुभे । स सर्वपातकैर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ସୂତ କହିଲେ—ଆଜି ମଧ୍ୟ ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଦୀପଦାନ କରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ ସେଇ ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 110

एवं तत्र समुत्पन्नं तत्तडागं शुभावहम् । आनर्त्तीयं तथा विष्णुकूपिका सा च शोभना

ଏଭଳି ସେଠାରେ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ସେଇ ତଡାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହା ‘ଆନର୍ତ୍ତୀୟ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଇ ସୁନ୍ଦର କୂପ ‘ବିଷ୍ଣୁକୂପିକା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା।