Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

क्षुत्पिपासादयो दोषा न विद्यंतेऽत्र ते किल । स्वर्गे स्थितस्य यच्चैतत्तत्किमेवंविधं मम

Transliteration

kṣutpipāsādayo doṣā na vidyaṃte'tra te kila | svarge sthitasya yaccaitattatkimevaṃvidhaṃ mama

Translation

କୁହାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ ଭୋକ-ତିର୍ଷ୍ଣା ଆଦି ଦୋଷ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତେବେ ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏପରି କାହିଁକି?

Word by Word

• क्षुत्-पिपासा-आदयः: hunger, thirst, and the like
• क्षुत्-पिपासा-आदयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (क्षुत् च पिपासा च) + आदयः (etc.)

• दोषाः: faults / afflictions
• दोषाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक निपात

• विद्यन्ते: exist / are found
• विद्यन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• अत्र: here
• अत्र: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• ते: you
• ते: Sambodhana/Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता) वा सम्बोधनार्थे; एकवचन/बहुवचन-रूपसाम्य (context: ‘for you/your’—here likely dative/possessive sense is not; taken as संबोधन/प्रथमा plural ‘you’); सर्वनाम

• किल: indeed / they say
• किल: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: अव्यय; खलु/इति-प्राय निपात (indeed/it is said)

• स्वर्गे: in heaven
• स्वर्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• स्थितस्य: of (one) who is situated
• स्थितस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally) ‘स्थित’; पुल्लिङ्ग/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karta/Karma (contextual)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• च: and
• च: Connector (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• एतत्: this
• एतत्: Karta/Karma (contextual)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशवाचक (this)

• तत्: that
• तत्: Karta/Karma (contextual)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशवाचक (that)

• किम्: what? / why?
• किम्: Predicate nominal (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• एवंविधम्: of this kind / such
• एवंविधम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवंविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• मम: of me / for me
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (questioning Brahmā)

Visual Art Cues

Scene: A questioning figure gestures toward the celestial surroundings as if saying: ‘If this is heaven, why am I hungry?’ Brahmā or celestial witnesses remain poised to answer.

Characters & Entities

• Brahmā
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Heavenly status does not erase specific karmic debts; unfulfilled duties can manifest as suffering even amid celestial privilege.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a doctrinal question prompting karmic explanation.