Adhyaya 63

Verse 1

सूत उवाच । अश्वत्थलाक्षावह्नौ च सर्षपान्केसरप्लुतान् । जुह्वतो मंत्रमुख्यैश्च बलातिबलसंज्ञकैः

ସୂତ କହିଲେ—ଅଶ୍ୱତ୍ଥ କାଠ ଓ ଲାକ୍ଷାରେ ପୋଷିତ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ କେଶରରସରେ ସିକ୍ତ ସରିଷ ଦାଣା ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ‘ବଲା’ ‘ଅତିବଲା’ ନାମକ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 2

यामे तु प्रथमे याते काचिन्नारी समाययौ । शोणिताक्तैकवसना महोच्चोर्ध्वशिरोरुहा

ରାତ୍ରିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ଗତ ହେଲାପରେ ଏକ ନାରୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲା—ରକ୍ତଲିପ୍ତ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର କେଶ ଉଚ୍ଚରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଭାବେ ଖଡ଼ା ଥିଲା।

Verse 3

दारुणाक्षी शुक्लदन्ती भयस्यापि भयंकरी । सा रुरोद महारावं प्राप्य तां होमभूमिकाम्

ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଭୟଙ୍କର, ଦନ୍ତ ଶ୍ୱେତ; ସେ ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କରୀ। ହୋମଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମହାଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ରୋଦନ କଲା।

Verse 4

तां दृष्ट्वा चुक्षुभे सद्यो विजयो भीतिमानिव । बर्बरीकश्च निर्भीतिस्तस्याः संमुखमाययौ

ତାକୁ ଦେଖି ବିଜୟ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲା, ଯେନେ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ଭୟ ବର୍ବରୀକ ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ସିଧା ଗଲା।

Verse 5

ततः कण्ठं समाश्लिष्य तस्या मतिमतां वरः । रुरोद द्विगुणं वीरो मेघवन्नादयन्बहु

ତେବେ ସେ ବୀର—ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାହାର କଣ୍ଠକୁ ଦୃଢ଼ ଧରି ଦ୍ୱିଗୁଣ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ରୁଦନ କଲା; ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ପୁନଃପୁନଃ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କଲା।

Verse 6

तं दृष्ट्वा विस्मिता सा च यावन्मुंचति कर्तिकाम् । तावन्निष्पीडिते कंठे मोक्तुं तस्मिन्न चाशकत्

ତାକୁ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ତ୍ତିକାକୁ ଛାଡ଼ୁନଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଣ୍ଠ ଦୃଢ଼ ଚାପି ରହିଥିବାରୁ ସେ ତାହାଠାରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 7

पीड्यमाने च बलिना कंठे तस्या मुहुर्मुहुः । मुमुोच विविधाञ्छब्दान्वज्राहत इवाचलः

ବଳବାନ ଜଣେ ତାହାର କଣ୍ଠକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚାପିଲେ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଛାଡ଼ିଲା—ବଜ୍ରାଘାତ ପାଇଥିବା ପର୍ବତ ପରି।

Verse 8

क्षणं रावांस्ततो मुक्त्वा त्राहि मुञ्चेति वक्त्यणु । ततः कृपालुना मुक्ता पादयोः पतिताऽब्रवीत्

କ୍ଷଣମାତ୍ର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି ସେ କ୍ଷୀଣ ସ୍ୱରେ କହିଲା—“ତ୍ରାହି, ମୋତେ ଛାଡ଼!” ତାପରେ କୃପାଳୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି କହିଲା।

Verse 9

शरणं ते प्रपन्नास्मि दासी कर्मकरी तव । महाजिह्वेति मां विद्धि राक्षसीं कामरूपिणीम्

“ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁମର ଦାସୀ, ତୁମର ସେବିକା। ମୋତେ ‘ମହାଜିହ୍ୱା’ ବୋଲି ଜାଣ—ମୁଁ କାମରୂପିଣୀ ରାକ୍ଷସୀ।”

Verse 10

काशीश्मशाननिलयां देवदानवदर्पहाम् । ददासि यदि मे वीर दुर्लभां प्राणदक्षिणाम्

ହେ ବୀର! ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରାଣ-ଦକ୍ଷିଣା ରୂପେ ଜୀବନଦାନ ଦେଉ, ତେବେ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଦର୍ପ ହରଣକାରିଣୀ, ଶ୍ମଶାନ-ନିଲୟା କାଶୀରେ ମୁଁ ବାସ କରିବି।

Verse 11

ततस्तपश्चरिष्यामि सर्वभूताभयप्रदा । अस्मिन्नर्थे स्वदेवस्य शपथा मे तथात्मनः

ତାପରେ ମୁଁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରିବି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳି ହେବି। ଏହି କଥାରେ ମୁଁ ମୋ ଇଷ୍ଟଦେବ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶପଥ ନେଉଛି।

Verse 12

यद्येतद्व्यत्ययं कुर्यां भस्मीभूयां ततः क्षणम् । एवं ब्रुवाणां तां वीरो निगृह्य शपथैर्दृढम्

ଯଦି ମୁଁ ଏହାର ବ୍ୟତ୍ୟୟ କରେ, ତେବେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଉ। ଏଭଳି କହୁଥିବା ତାକୁ ସେ ବୀର ଦୃଢ ଶପଥରେ ବାନ୍ଧି କଠୋରଭାବେ ନିବାରଣ କଲା।

Verse 13

मुमोच सापि संहृष्टा कृच्छ्रान्मुक्ता ययौ वनम् । सोऽपि वीरः खङ्गधारी तत्रैवावस्थितोऽभवत्

ସେ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବନକୁ ଚାଲିଗଲା। ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସେ ବୀର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 14

ततो मध्यमरात्रौ च गर्जितं श्रूयते महत् । अन्धकारं च संजज्ञे तमोंऽधनरकप्रभम्

ତାପରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଏକ ମହାଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଗଲା—ଅନ୍ଧ ନରକର ପ୍ରଭା ପରି ଘୋର ତମ।

Verse 15

ददृशे च ततः शैलः शतशृंगोऽतिविस्तरः । नानाशिलाः प्रमुमुचे नानावृक्षांश्च सोच्छ्रयान्

ତାପରେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ଓ ଅତିବିସ୍ତୃତ ଏକ ପର୍ବତ ଦେଖାଦେଲା। ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶିଳା ଛାଡ଼ିଲା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଛାଳିଦେଲା।

Verse 16

नानानिर्झर संघोषं ववृषे शोणितं वहु । तं तथा नगमालोक्य निर्भीतो भैमिनंदनः

ବହୁ ଝରଣାର ଘୋଷ ପରି କୋଳାହଳ ସହ ବହୁତ ରକ୍ତ ବର୍ଷିଲା। ସେପରି ପର୍ବତକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଭୀମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିର୍ଭୟ ରହିଲେ।

Verse 17

पर्वतो द्विगुणो भूत्वा पर्वतं सहसाप्लुतः । तदाभिजघ्ने संहृत्य पर्वतं स्वेन भूभृता

ପର୍ବତଟି ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲା। ପରେ ନିଜ ଭାରରେ ତାହାକୁ ଧରି ଚେପି ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 18

तदा विशीर्णः सोऽभूच्च पर्वतो भूमिमंडले । ततो योजनदेहात्मा शतशीर्षः शतोदरः

ତେବେ ସେ ପର୍ବତ ଭୂମିମଣ୍ଡଳରେ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା। ତାହାଠାରୁ ଯୋଜନପ୍ରମାଣ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ, ଶତଶିର ଓ ଶତୋଦର ଏକ ସତ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 19

वक्त्रैर्मुंचन्महाज्वालां रेपलेन्द्रोऽभ्यधावत । तं धावमानं दृष्ट्वैव बर्बरीको महाबलः

ବହୁ ମୁଖରୁ ମହାଜ୍ୱାଳା ଛାଡ଼ୁଥିବା ରେପଲେନ୍ଦ୍ର ଧାଇଁ ଆସିଲା। ତାକୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି ମହାବଳୀ ବର୍ବରୀକ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖେ ଆଗେଇଲେ।

Verse 20

विधाय तादृशं रूपं नर्दन्तं चाप्यधावत । ततो मध्यमरात्रौ ती लघु चित्रं च सुष्ठु च

ସେହିପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଧାଇଲା। ତାପରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ଘଟିଲା।

Verse 21

युयुधाते बाणजालैर्यथा प्रावृषि तोयदौ । छिन्नचापौ च खङ्गाभ्यां छिन्नखड्गौ च मुष्टिभिः

ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ଯେପରି ଜଳବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ବାଣଜାଳ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଖଡ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଛିନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରରେ ତାଙ୍କର ଖଡ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

Verse 22

पर्वताविव सत्पक्षौ चिरं युयुधतुः स्थिरम् । ततः कक्षे समुत्पाट्य भ्रामयित्वा मुहूर्तकम्

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷ ଥିବା ଦୁଇ ପର୍ବତ ପରି ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ କଟିରେ ଧରି ଶତ୍ରୁକୁ ଉଖାଡ଼ି ଉଠାଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଘୁରାଇଦେଲା।

Verse 23

भूमौ प्रधर्षयामास प्रसृतं च मुमोच ह । चिक्षेप चाग्निकोणे तं महीसागररोधसि

ସେ ତାକୁ ଭୂମିରେ ଜୋରେ ପଟକିଦେଲା ଏବଂ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ପୁଣି ଅଗ୍ନିକୋଣ—ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ସମୁଦ୍ର ସହ ମିଳେ, ସେହି ସୀମାକୁ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 24

तद्दूरे रेपलेन्द्राख्यं ग्राममद्यापि वर्तते । एवं स रेपलोनाम वृत्रतुल्यपराक्रमः

ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ ‘ରେପଲେନ୍ଦ୍ର’ ନାମକ ଗ୍ରାମ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହିପରି ‘ରେପଲ’ ନାମକ ସେ ବୀର ବୃତ୍ର ସମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲା।

Verse 25

नाथः श्मशानस्यावन्त्या विघ्नकृन्निहतोऽभवत् । तं निहत्य पुनर्वीरो बर्बरीकः स्थितोऽभवत्

ଅବନ୍ତୀର ଶ୍ମଶାନନାଥ, ଯେ ବିଘ୍ନକାରୀ ଥିଲା, ସେ ନିହତ ହେଲା। ତାକୁ ବଧ କରି ବୀର ବର୍ବରୀକ ପୁନଃ ଅଡ଼ିଗ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 26

ततस्तृतीययामे च प्रतीच्या दिश आययौ । पर्वताभा महानादा पादैः कम्पयतीव भूः

ତାପରେ ରାତ୍ରିର ତୃତୀୟ ପ୍ରହରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ପର୍ବତସଦୃଶ ଆକୃତି ଥିବା ଜଣେ ଆସିଲା। ସେ ମହାନାଦ କରୁଥିଲା, ଯେନେ ପାଦଘାତରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଯାଉଛି।

Verse 27

दुहद्रुहाख्याश्वतरी मेघभ्रष्टा तडिद्यथा । तामायांतीं तथा दृष्ट्वा सूर्यवैश्वानरप्रभाम्

ଦୁହଦ୍ରୁହା ନାମକ ଏକ ଅଶ୍ୱତରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେନେ ମେଘରୁ ଖସିଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି (ସେ ଚେତିଲା)।

Verse 28

उपसृत्य जवाद्भैमी रुरोह प्रहसन्निव । वेगात्ततः प्रद्रवतीं तुण्डे प्राहत्य मुष्टिभिः

ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନିକଟକୁ ଆସି ଭୈରବୀ ହସୁଥିବା ପରି ତାହାର ଉପରେ ଚଢ଼ିଲା। ପରେ ସେ ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ତାହାର ମୁହଁରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 29

स्थापयामास तत्रैव तस्थौ सा चातिपीडिता । ततः क्रुद्धा महारावं कृत्वाप्लुत्य दुहद्रुहा

ସେ ତାକୁ ସେଠାରେଇ ଦବାଇ ରୋକିଦେଲା, ଏବଂ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡିତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଦୁହଦ୍ରୁହା ମହାରାବ କରି ଲାଫି ଉଠିଲା।

Verse 30

जगत्यामाशु चिक्षेप बर्बरीकं तथेच्छकम् । ततो नदित्वा चातीव पादघातममुंचत

ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର୍ବରୀକଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରେ କଚାଡ଼ି ଦେଲେ। ତା’ପରେ ଜୋରରେ ଗର୍ଜନ କରି ସେ ଏକ ଶକ୍ତ ଗୋଇଠା ମାରିଲେ।

Verse 31

पादौ च वीरः संगृह्य चिक्षेप भुवि लीलया । ततः पुनः समुत्थाय धावंतीं तां निगृह्य सः

ସେହି ବୀର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ଧରି ଖେଳ ଖେଳରେ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ। ତା’ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଉଠି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ପକାଇଲେ।

Verse 32

मुष्टिना पातयित्वैव दंतान्कंठमपीडयत् । क्लिन्नं वास इवापीड्य प्राणानत्याजयद्द्रुतम्

ମୁଥ ମାରି ତାଙ୍କୁ ତଳେ ପକାଇ ଦେଇ ସେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ବେକ ଚିପିଦେଲେ। ଓଦା ଲୁଗା ପରି ଚିପୁଡ଼ି ସେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହରଣ କଲେ।

Verse 33

एवं सीकोत्तरस्थाने स्मशानैकपदो द्भवा । शाकिनीनामधीशा सा बर्बरीकेण सूदिता

ଏହିପରି ସୀକାର ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ଏକପଦ ଶ୍ମଶାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶାକିନୀମାନଙ୍କର ସେହି ଅଧୀଶ୍ୱରୀ ବର୍ବରୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।

Verse 34

हत्वा तां चापि चिक्षेप प्रतीच्यामेव लीलया । दुहद्रुहाख्यमद्यापि तत्र ग्रामं स्म वर्तते

ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସେ ଖେଳ ଖେଳରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ 'ଦୁହଦ୍ରୁହା' ନାମକ ଗ୍ରାମ ରହିଛି।

Verse 35

ततस्तथैव संतस्थौ बर्बरीकोऽभिरक्षणे । ततश्चतुर्थे यामे च प्राप्तः क्षपणकोऽद्भुतः

ତେବେ ବର୍ବରୀକ ପୂର୍ବବତ୍ ରକ୍ଷାରେ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲା। ପରେ ରାତିର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷପଣକ ତପସ୍ବୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 36

मुंडी नग्नो मयूराणां पिच्छधारी महाव्रतः । प्रोवाच चेदं वचनं हाहा कष्टमतीव भोः

ମୁଣ୍ଡିତମସ୍ତକ, ନଗ୍ନ, ମୟୂରପିଚ୍ଛଧାରୀ, ମହାବ୍ରତୀ ସେ କହିଲା—“ହାହା! ଭୋଃ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର!”

Verse 37

अहिंसा परमो धर्मस्तदग्निर्ज्वाल्यते कुतः । हूयमाने यतो वह्नौ सूक्ष्मजीववधो महान्

“ଅହିଂସା ପରମ ଧର୍ମ; ତେବେ ଏହି ଅଗ୍ନି କିପରି ଜ୍ୱାଳାଯାଏ? କାରଣ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଆଗଲେ ସୂକ୍ଷ୍ମଜୀବମାନଙ୍କର ମହାବଧ ହୁଏ।”

Verse 38

श्रुत्वेदं वचनं तस्य बर्बरीकोऽब्रवीत्स्मयन् । वदने सर्वदेवानां हूयमाने स्म पावके

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ବର୍ବରୀକ ହସି କହିଲା। ସେ ସମୟରେ ପାବକରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ଆବାହନ ହେଉଥିଲା।

Verse 39

अनृतं भाषसे पाप शिक्षायोग्योऽसि दुर्मते । इत्युक्त्वा सहसोत्पत्य कक्षामध्ये स्थिरोऽस्य च

“ପାପୀ! ତୁ ଅନୃତ କହୁଛୁ; ଦୁର୍ମତି, ତୁ ଶିକ୍ଷା-ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ।” ଏହା କହି ସେ ସହସା ଲାଫି ଉଠି, ତାହାର କକ୍ଷମଧ୍ୟରେ (କମରେ) ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲା।

Verse 40

दन्तान्मुष्टिप्रहारैश्च समाहत्याभ्यपातयत् । रुधिराविलवक्त्रं तं मुमोच पतितं भुवि

ଦାନ୍ତ ଉପରେ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାର କରି ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲା। ରକ୍ତଲିପ୍ତ ମୁହଁ ସହ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 41

स क्षणाच्चेतनां प्राप्य घोरदैत्यवपुर्धरः । भयाद्भैमेः प्रदुद्राव गुहाविवरमाविशत्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଚେତନା ପାଇ ସେ ଘୋର ଦୈତ୍ୟରୂପଧାରୀ, ଭୀମପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ପଳାଇ ଗୁହାର ଫାଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 42

बहुप्रभेति नगरी षष्टियोजनमायता । तस्यां विवेश सहसा तं चानु बर्बरीककः

ବହୁପ୍ରଭା ନାମରେ ଏକ ନଗରୀ ଥିଲା, ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସେ ହଠାତ୍ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ବର୍ବରୀକ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 43

बर्बरीकं ततो दृष्ट्वा नादोऽभूच्च पलाशिनाम् । धावध्वं हन्यतामेष छिद्यतां भिद्यतामिति

ତାପରେ ବର୍ବରୀକକୁ ଦେଖି ପଲାଶିନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନାଦ ଉଠିଲା—“ଧାଉ! ଏହାକୁ ମାର! କାଟିଦେ! ବେଧି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର!”

Verse 44

तच्छ्रुत्वा दैत्यवीराणां कोटयो नव भीषणाः । नानायुधधरा वीरं बर्बरीकमुपाद्रवन्

ସେ ନାଦ ଶୁଣି, ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ନବ କୋଟି ଦୈତ୍ୟବୀର ଏକାସାଥିରେ ବୀର ବର୍ବରୀକ ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 45

दृष्ट्वा तान्कोटिशो दैत्यान्क्रुद्धो भीमात्मजात्मजः । निमील्य सहसा नेत्रे तेषां मध्यमधावत

କୋଟିକୋଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୀମଙ୍କ ପୌତ୍ର କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। କ୍ଷଣମାତ୍ର ନେତ୍ର ବୁଜି ସେ ସହସା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟକୁ ଧାଇଗଲା।

Verse 46

पादघातैस्ततः कांश्चिद्भुजाघातैस्तथापरान् । हृदयस्याभिघातैश्च क्षणान्निन्ये यमक्षयम्

ତାପରେ ସେ କେତେକଙ୍କୁ ପାଦଘାତରେ, ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କୁ ଭୁଜଘାତରେ ପତିତ କଲା; ହୃଦୟକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ପ୍ରହାରରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯମଧାମକୁ ପଠାଇଦେଲା।

Verse 47

यथा नलवनं क्र्रुद्धः कुर्याद्भूमिसमं करी । नवकोटीस्तथा जघ्ने सह तेन पलाशिना

ଯେପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହାତୀ ନଳବନକୁ ଭୂମିସମ କରିଦିଏ, ସେପରି ସେ ଏହି ପଲାଶୀ ସହିତ ନବକୋଟିଙ୍କୁ ସଂହାର କଲା।

Verse 48

ततो नागाः समागम्य वासुकिप्रमुखास्तदा । तुष्टुबुर्विविधैर्वाक्यैरूचुः सुहृदयं च ते

ତାପରେ ବାସୁକି-ପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ ସେଠାରେ ସମାଗମ କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବାକ୍ୟରେ ସୁହୃଦୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 49

नागानां परमं कृत्यं कृतं ते भैमिनंदन । पलाशीनाम दैत्योयं नीतो यत्सानुगो यमम्

“ହେ ଭୈମିନନ୍ଦନ! ତୁମେ ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଉପକାର କରିଛ; ‘ପଲାଶୀ’ ନାମକ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ତାହାର ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯମଧାମକୁ ପଠାଯାଇଛି।”

Verse 50

अनेन हि वयं वीर सानुगेन दुरात्मना । पीडिता विविधोपायैः पातालादप्यधः कृताः

ହେ ବୀର! ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ନାନା କ୍ରୁର ଉପାୟରେ ପୀଡ଼ିତ କରି, ପାତାଳରୁ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଠେଲିଦେଲା।

Verse 51

वरं वृणीष्व त्वं तस्मान्नागेभ्योऽभिमतं परम् । वरदाः सर्व एव स्म वयं तुभ्यं सुतोषिताः

ଏହେତୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମ ଅଭିମତ ପରମ ବର ଚୟନ କର। ଆମେ ସମସ୍ତେ ବରଦାତା; ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 52

सुहृदय उवाच । यदि देयो वरो मह्यं तदेनं प्रवृणोम्यहम् । सर्वविघ्नविनिर्मुक्तो विजयः सिद्धिमाप्नुयात्

ସୁହୃଦୟ କହିଲେ—ଯଦି ମୋତେ ବର ଦିଆଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ବର ଚୟନ କରୁଛି: ବିଜୟ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ପାଉ।

Verse 53

ततस्तथेति तं प्रोचुः प्रहृष्टा वायुभोजनाः । स च तेभ्यः पुरीं दत्त्वा निवृत्तो नागपूजितः

ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ବାୟୁଭୋଜୀ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୀ ଦାନ କରି, ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ-ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲା।

Verse 54

विवरस्य च मध्येन समागच्छन्महाप्रभम् । सर्वरत्नमयं लिंगं स्थितं कल्पतरोरधः

ବିବରର ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ଯାଇ ସେ ମହାପ୍ରଭା ଦେଖିଲା—କଳ୍ପତରୁର ତଳେ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 55

अर्च्यमानं सुवह्नीभिर्नागकन्याभिरैक्षत । ततोऽसौ विस्मयाविष्टो नागकन्या ह्यपृच्छत

ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦୀପ୍ତିମତୀ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ସେହି (ଲିଙ୍ଗ)କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଛନ୍ତି। ତେବେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ନାଗକନ୍ୟାକୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 56

केनेदं स्थापितं लिंगं सूर्यवैश्वानरप्रभम् । लिंगादपि चतुर्दिक्षु मार्गाश्चेमे तु कीदृशाः

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାବାନ୍ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? ଏବଂ ଲିଙ୍ଗରୁ ଚାରି ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ଏହି ପଥଗୁଡ଼ିକ କେମିତି?

Verse 57

इति वीरवचः श्रुत्वा बृहत्कटिपयोधरा । सव्रीडं सस्मितापांगनिर्मोक्षमिदमब्रवीत्

ବୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା—ବିଶାଳ କଟି ଓ ପୁଷ୍ଟ ସ୍ତନଯୁକ୍ତା—ଲଜ୍ଜାସହ, ମୃଦୁ ହସ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟିର ସୌମ୍ୟ ଭାବ ନେଇ ଏହିପରି କହିଲା।

Verse 58

सर्वपन्नगराजेन शेषेण सुमहात्मना । तप स्तप्त्वा महालिंगमिदमत्र प्रतिष्ठितम्

ସମସ୍ତ ପନ୍ନଗରାଜଙ୍କ ରାଜା ମହାତ୍ମା ଶେଷ କଠୋର ତପ କରି ଏଠାରେ ଏହି ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 59

दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानादर्चनात्सर्वसिद्धिदम् । लिंगात्पूर्वेण मार्गोयं याति श्रीपर्वतं भुवि

ଏହାର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦ୍ୱାରା ଏହି (ଲିଙ୍ଗ) ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗରୁ ପୂର୍ବଦିଗର ଏହି ପଥ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରୀପର୍ବତକୁ ଯାଏ।

Verse 60

एलापत्रेण विहितो नागानां तत्र प्राप्तये । दक्षिणेन च मार्गोऽयं याति शूर्पारकं भुवि

ନାଗମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏଲାପତ୍ର ଏହି ପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ଶୂର୍ପାରକକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 61

कर्कोटकेन नागेन कृतोऽयं तत्र प्राप्तये । पश्चिमेन च मार्गोऽयं प्रभासं याति सुप्रभम्

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନାଗ କର୍କୋଟକ ଏହି ପଥ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପଶ୍ଚିମ ମାର୍ଗ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭାସକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 62

ऐरावतेन विहितो नागानां गमनाय च । उत्तरेण च मार्गोयं येन यातुं भवान्स्थितः

ନାଗମାନଙ୍କ ଗମନ ପାଇଁ ଐରାବତ ଏହି ପଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଉତ୍ତର ମାର୍ଗ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏବେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

Verse 63

गुप्तक्षेत्रे सिद्धलिंगं याति शक्तिगुहाऽकृतः । विहितस्तक्षकेणासौ यातुं तत्र महात्मना

ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ଏହି ପଥ ଶକ୍ତିଗୁହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେହି ପଥକୁ ତଥାଯିବା ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ତକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।

Verse 64

इतीदं वर्णितं वीर विज्ञप्तिः श्रूयतां मम । को भवानधुनैवेतो दैत्यपृष्ठ गतोऽभवत् । अधुनैव तथैकाकी समायातोऽत्र नो वद

ହେ ବୀର, ଏହିପରି ମୁଁ ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି; ଏବେ ମୋର ନିବେଦନ ଶୁଣ। ଆପଣ କିଏ, ଯିଏ ଏମାତ୍ର ଦୈତ୍ୟର ପିଠିରେ ଚଢ଼ି ଆସିଛନ୍ତି? ଏବଂ ଆପଣ ଏମାତ୍ର ଏକାକୀ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲେ—ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 65

वयं च सर्वास्ते दास्यस्त्वां पतिं प्रवृणीमहे । अस्माभिः सहितः क्रीड विविधास्वत्र भूमिषु

ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଦାସୀ; ତୁମକୁ ହିଁ ପତି-ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବରଣ କରୁଛୁ। ଆମ ସହିତ ଏଠାରେ ନାନା ରମଣୀୟ ସ୍ଥାନରେ କ୍ରୀଡା-ବିହାର କର।

Verse 66

बर्बरीक उवाच । अहं कुरुकुलोत्पन्नः पांडुपुत्रस्य पौत्रकः । बर्बरीक इति ख्यातस्तं दैत्यं हंतुमागतः

ବର୍ବରୀକ କହିଲେ—ମୁଁ କୁରୁକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରର ପୌତ୍ର। ‘ବର୍ବରୀକ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ମୁଁ ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 67

स च दैत्यो हतः पापः पुनर्यास्ये महीतलम् । भवतीभिश्च मे नास्ति कृत्यं भोभोः कथंचन

ସେ ପାପୀ ଦୈତ୍ୟ ହତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ମହୀତଳକୁ ଫେରିବି। ହେ ଦେବୀମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ଆଉ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 68

ब्रह्मचारिव्रतं यस्मादहं सततमास्थितः । इत्युक्त्वाभ्यर्च्य तल्लिंगं प्रणिपत्य च दण्डवत्

‘ମୁଁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ’ ବୋଲି କହି, ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 69

ऊर्ध्वमाचक्रमे वीरः कातरं ताभिरीक्षितः । ततो बहिः समागत्य सप्रकाशं मुखं तदा

ତାପରେ ସେ ବୀର ଊର୍ଧ୍ୱଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ସେମାନେ ଆତୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ସେ ବାହାରକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ତାହାର ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 70

प्रहर्षेणैव पूर्वस्या विजयं ददृशे दिशः । तस्मिन्काले च विजयः कर्म सर्वं समाप्तवान्

ମହାହର୍ଷରେ ସେ ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ବିଜୟକୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି କ୍ଷଣରେ ବିଜୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କଲା।

Verse 71

कांत्या सूर्यसमाभास ऊर्ध्वमाचक्रमे क्षणात् । ततो वियद्गतं देवैः पुष्पवर्षमभून्महत्

ସୂର୍ଯ୍ୟସମ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଲେ। ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଦେବମାନେ ମହା ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।

Verse 72

जगुर्गंधर्वमुख्याश्च ननृतुश्चाप्सरोगणाः । विजयो बर्बरीकं च ततो वचनमब्रवीत्

ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ ବିଜୟ ବର୍ବରୀକଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 73

तव प्रसादाद्वीरेश सिद्धिः प्राप्ता मयातुला । चिरं जीव चिरं नंद चिरं वस चिरं जय

ହେ ବୀରେଶ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ଅତୁଳ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଅ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କର, ଦୀର୍ଘକାଳ ବସ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୟୀ ହୁଅ।

Verse 74

अत एव हि साधृनां संगमिच्छंति साधवः । औषधं सर्वदोषाणां भवेत्सत्यं गमो यतः

ଏହି କାରଣରୁ ସାଧୁଜନ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; କାରଣ ସେହି ସତ୍ସଙ୍ଗରୁ ସତ୍ୟମାର୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଔଷଧ ହୁଏ।

Verse 75

त्वं च होमस्थितं भस्म सिंदूरसदृशप्रभम् । निःशल्यं सविवरकं पूर्यमाणं गृहाण च

ଏବଂ ତୁମେ ହୋମାଗ୍ନିସ୍ଥ ଏହି ଭସ୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କର—ସିନ୍ଦୂର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଅବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ରନ୍ଧ୍ରଯୁକ୍ତ ଓ ପୂରଣଯୋଗ୍ୟ।

Verse 76

अक्षय्यमेतत्संग्रामे प्रथमं ते प्रमुंचतः । शत्रूणां स्थानकं मृत्योर्देहं ध्वस्तं करिष्यति

ଏହା ସଂଗ୍ରାମରେ ଅକ୍ଷୟ। ତୁମେ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଗସ୍ଥାନକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମୃତ୍ୟୁର ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱସ୍ତ କରିଦେବ।

Verse 77

एवं सुखेन विजयः शत्रूणां ते भविष्यति

ଏଭଳି ସହଜରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୁମର ବିଜୟ ହେବ।

Verse 78

बर्बरीक उवाच । उपकुर्यान्निराकांक्षो यः स साधुरितीर्यते । साकांक्षमुपकुर्याद्यः साधुत्वे तस्य को गुणः

ବର୍ବରୀକ କହିଲେ: ଯେ ନିରାକାଙ୍କ୍ଷ ହୋଇ ଉପକାର କରେ, ସେଇ ‘ସାଧୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ପ୍ରତିଫଳ ଆଶାରେ ଉପକାର କରେ, ତାହାର ସାଧୁତ୍ୱରେ କେଉଁ ଗୁଣ ରହିଲା?

Verse 79

तद्देहि भस्म चान्यस्मै केनाप्यर्थो न मेऽण्वपि । प्रसादसुमुखां दृष्टिं विना नान्यद्वृणोमि ते

ସେଇ ଭସ୍ମ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୋତେ କାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଣୁମାତ୍ର ଲୋକିକ ଲାଭ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦମୟ ସୁମୁଖ ଦୃଷ୍ଟି ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଆଉ କିଛି ମାଗୁନି।

Verse 80

देवा ऊचुः । कुरूणां पांडवानां च भविष्यति महान्रणः । ततो भूमिस्थितं भस्म प्राप्स्यंति यदि कौरवाः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାରଣ ହେବ। ତାହା ପରେ ଯଦି କୌରବମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭସ୍ମ ପାଇଯାଆନ୍ତି…

Verse 81

महाननर्थो भविता पांडवानां ततः स्फुटम् । तस्माद्गृहाण त्वं भस्म सोपि चक्रे तथो वचः

ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ମହା ଅନର୍ଥ ଆସିପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କର। ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ବଚନ ଅନୁସାରେ କଲା।

Verse 82

देवीभिः सहिता देवाः संमान्य विजयं च ते । सिद्धैश्वर्यं ददुस्तस्मै सिद्धसेनेति नाम च

ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ ବିଜୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସିદ્ધ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଲେ ଏବଂ ‘ସିદ્ધସେନ’ ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 83

एवं स विजयो विप्रः सिद्धिं लेभे सुदुर्लभाम् । बर्बरीकश्च कृत्वैतद्देवीभक्तिरतोऽवसत्

ଏହିପରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଜୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସିદ્ધି ଲାଭ କଲା। ଏବଂ ବର୍ବରୀକ ଏହା କରି ଦେବୀଭକ୍ତିରେ ରତ ହୋଇ ବସିଲା।