Adhyaya 11

Verse 1

सूत उवाच । पिंगला नाम या वेश्या मया पूर्वमुदाहृता । शिवभक्तार्चनात्पुण्यात्त्यक्त्वा पूर्वकलेवरम्

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ପିଙ୍ଗଲା ନାମକ ବେଶ୍ୟା, ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆର୍ଚ୍ଚନାଜନିତ ପୁଣ୍ୟରେ ନିଜ ପୂର୍ବ କଲେବର ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 2

चन्द्रांगदस्य सा भूयः सीमंतिन्यामजायत । रूपौदार्यगुणोपेता नाम्ना वै कीर्तिमालिनी

ସେ ପୁନଃ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କର ସୀମନ୍ତିନୀ (ପତ୍ନୀ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା—ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ତାହାର ନାମ କୀର୍ତ୍ତିମାଲିନୀ ଥିଲା।

Verse 3

भद्रायुरपि तत्रैव राजपुत्रो वणिक्पतेः । ववृधे सदने भानुः शुचाविव महातपाः

ସେଠାରେ ଭଦ୍ରାୟୁ ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଇ ବଣିକ୍ପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ବଢ଼ିଲା; ଶୁଚି ଋତୁରେ ବଢୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 4

तस्यापि वैश्यनाथस्य कुमारस्त्वेक उत्तमः । स नाम्ना सुनयः प्रोक्तो राजसूनोः सखाऽभवत्

ସେଇ ବୈଶ୍ୟନାଥଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଥିଲା; ତାହାର ନାମ ‘ସୁନୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସଖା ହେଲା।

Verse 5

तावुभौ परमस्निग्धौ राजवैश्यकुमारकौ । चित्रक्रीडावुदारांगौ रत्नाभरणमंडितौ

ସେ ଦୁଇଜଣ—ରାଜକୁମାର ଓ ବୈଶ୍ୟକୁମାର—ପରମ ସ୍ନେହୀ ଥିଲେ; ବିଚିତ୍ର କ୍ରୀଡାରେ ରମି, ଉଦାର ଆକୃତିର ହୋଇ, ରତ୍ନାଭରଣରେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲେ।

Verse 6

तस्य राजकुमारस्य ब्राह्मणैः स वणिक्पतिः । संस्कारान्कारयामास स्वपुत्रस्यापि विस्तरात्

ସେଇ ରାଜକୁମାର ପାଇଁ ସେ ବଣିକ୍ପତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ; ଏବଂ ନିଜ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସ୍ତାରରେ କରାଇଲେ।

Verse 7

काले कृतोपनयनौ गुरुशुश्रूषणे रतौ । चक्रतुः सर्वविद्यानां संग्रहं विनयान्वितौ

ଯଥାକାଳେ ଉଭୟଙ୍କ ଉପନୟନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଗୁରୁସେବାରେ ରତ ଓ ବିନୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ସଂଗ୍ରହ ଅଧିଗତ କଲେ।

Verse 8

अथ राजकुमारस्य प्राप्ते षोडशहायने । स एव ऋषभो योगी तस्य वेश्मन्युपाययौ

ତାପରେ ରାଜକୁମାର ଷୋଳହ ବର୍ଷରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେଇ ଋଷଭ ଯୋଗୀ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଆଗମନ କଲେ।

Verse 9

सा राज्ञी स कुमारश्च शिवयोगिनमागतम् । मुहुर्मुहुः प्रणम्योभौ पूजयामासतुर्मुदा

ରାଣୀ ଓ କୁମାର ଶିବଯୋଗୀଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଭୟେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 10

ताभ्यां च पूजितः सोऽथ योगीशो हृष्टमानसः । तं राजपुत्रमुद्दिश्य बभाषे करुणार्द्रधीः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କରୁଣାରେ ଦ୍ରବିତ ଚିତ୍ତେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 11

शिवयोग्युवाच । कच्चित्ते कुशलं तात त्वन्मातुश्चाप्यनामयम् । कच्चित्त्वं सर्वविद्यानामकार्षीश्च प्रतिग्रहम्

ଶିବଯୋଗୀ କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ତୁମେ କୁଶଳରେ ଅଛ କି? ତୁମ ମାତା ମଧ୍ୟ ନିରାମୟ କି? ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ କରିଛ କି?”

Verse 12

कच्चिद्गुरूणां सततं शुश्रूषातत्परो भवान् । कच्चित्स्मरसि मां तात तव प्राणप्रदं गुरुम्

“ତୁମେ ସଦା ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସେବାରେ ତତ୍ପର ଅଛ କି? ବତ୍ସ, ତୁମକୁ ପ୍ରାଣଦାନ କରିଥିବା ଗୁରୁ ମୋତେ ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରୁଛ କି?”

Verse 13

एवं वदति योगीशे राज्ञी सा विनयान्विता । स्वपुत्रं पादयोस्तस्य निपात्यैनमभाषत

ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ବିନୟସମ୍ପନ୍ନା ରାଣୀ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପତିତ କରାଇ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 14

एष पुत्रस्तव गुरो त्वमस्य प्राणदः पिता । एष शिष्यस्तु संग्राह्यो भवता करुणात्मना

“ହେ ଗୁରୁଦେବ! ଏହି ପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କର; କାରଣ ଆପଣ ହିଁ ଏହାର ପ୍ରାଣଦାତା ପିତା। ତେଣୁ କରୁଣାମୟ ଆପଣ ଏହି ଶିଷ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।”

Verse 15

अतो बन्धुभिरुत्सृष्टमनाथं परिपालय । अस्मै सम्यक्सतां मार्गमुपदेष्टुं त्वमर्हसि

“ଏହିପରି ବନ୍ଧୁମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି ଅନାଥସମ ଅସହାୟକୁ ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ସତ୍ଜନମାର୍ଗକୁ ଏହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।”

Verse 16

इति प्रसादितो राज्ञ्या शिवयोगी महामतिः । तस्मै राजकुमाराय सन्मार्गमुपदिष्टवान्

ରାଣୀଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାମତି ଶିବଯୋଗୀ ସେହି ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ସନ୍ମାର୍ଗ ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 17

ऋषभ उवाच । श्रुतिस्मृतिपुराणेषु प्रोक्तो धर्मः सनातनः । वर्णाश्रमानुरूपेण निषेव्यः सर्वदा जनैः

ଋଷଭ କହିଲେ— “ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣରେ ସନାତନ ଧର୍ମ ପ୍ରକାଶିତ। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁରୂପେ ଲୋକମାନେ ସଦା ତାହା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 18

भज वत्स सतां मार्गं सदेव चरितं चर । न देवाज्ञां विलंघेथा मा कार्षीर्देवहेलनम्

ବତ୍ସ! ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଦେବୋଚିତ ଆଚରଣ କର। ଦେବାଜ୍ଞା ଲଂଘନ କରିବୁ ନାହିଁ; ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କେବେ କରିବୁ ନାହିଁ।

Verse 19

गोदेवगुरुविप्रेषु भक्तिमान्भव सर्वदा । चांडालमपि संप्राप्तं सदा संभावयातिथिम्

ଗୋ, ଦେବତା, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଭକ୍ତିମାନ ହେଉ। ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ ତାକୁ ଅତିଥି ଭାବି ସଦା ସମ୍ମାନ କର।

Verse 20

सत्यं न त्यज सर्वत्र प्राप्तेऽपि प्राणसंकटे । गोब्राह्मणानां रक्षार्थमसत्यं त्वं वद क्वचित्

ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କେତେକ ସ୍ଥିତିରେ ଅସତ୍ୟ କହିବା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।

Verse 21

परस्वेषु परस्त्रीषु देवब्राह्मण वस्तुषु । तृष्णां त्यज महाबाहो दुर्लभेष्वपि वस्तुषु

ହେ ମହାବାହୋ! ପରଧନ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର—ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଲୋଭନୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 22

सत्कथायां सदाचारे सद्व्रते च सदागमे । धर्मादिसंग्रहे नित्यं तृष्णां कुरु महामते

ହେ ମହାମତେ! ସତ୍କଥା, ସଦାଚାର, ସଦ୍ବ୍ରତ ଓ ସଦାଗମ ପ୍ରତି ସଦା ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରଖ; ଧର୍ମ ଆଦି ଗୁଣକୁ ନିତ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ପାଳନ କର।

Verse 23

स्नाने जपे च होमे च स्वाध्याये पितृतर्पणे । गोदेवातिथिपूजासु निरालस्यो भवानघ

ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ପିତୃତର୍ପଣ ଏବଂ ଗୋ-ଦେବ-ଅତିଥି ପୂଜାରେ ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 24

क्रोधं द्वेषं भयं शाठ्यं पैशुन्य मसदाग्रहम् । कौटिल्यं दंभमुद्वेगं यत्नेन परिवर्जय

ଯତ୍ନକରି କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଶାଠ୍ୟ, ପୈଶୁନ୍ୟ, ଅସଦାଗ୍ରହ, କୌଟିଲ୍ୟ, ଦମ୍ଭ ଓ ଉଦ୍ବେଗ—ଏସବୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 25

क्षात्रधर्मरतोऽपि त्वं वृथा हिंसां परित्यज । शुष्कवैरं वृथालापं परनिदां च वर्जय

ତୁମେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କର; ଶୁଷ୍କ ବୈର, ବୃଥା କଥା ଓ ପରନିନ୍ଦାକୁ ବର୍ଜନ କର।

Verse 26

मृगया द्यूतपानेषु स्त्रीषु स्त्रीविजितेषु च । अत्याहारमतिक्रोधमतिनिद्रामतिश्रमम्

ମୃଗୟା, ଦ୍ୟୂତ, ମଦ୍ୟପାନ, ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀବଶୀଭୂତ ହେବା; ଏବଂ ଅତ୍ୟାହାର, ଅତିକ୍ରୋଧ, ଅତିନିଦ୍ରା, ଅତିଶ୍ରମ—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 27

अत्यालापमतिक्रीडां सर्वदा परिवर्जय

ଅତ୍ୟଧିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୀଡା—ଏ ଦୁଇଟିକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କର।

Verse 28

अतिविद्यामतिश्रद्धामतिपुण्यमतिस्मृतिम् । अत्युत्साहमतिख्यातिमतिधैर्यं च साधय

ଅତିବିଦ୍ୟା, ଅତିଶ୍ରଦ୍ଧା, ମହାପୁଣ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ସ୍ମୃତି, ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ସାହ, ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁ ସାଧନ କର।

Verse 29

सकामो निजदारेषु सक्रोधो निज शत्रुषु । सलोभः पुण्यनिचये साभ्यसूयो ह्यधर्मिषु

କାମ କେବଳ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀରେ ସୀମିତ ରଖ; କ୍ରୋଧ ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉ; ଲୋଭ ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ ପାଇଁ ହେଉ; ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମାତ୍ର ରୋଷ/ଅଭ୍ୟସୂୟା ରଖ।

Verse 30

सद्वेषो भव पाखण्डे सरागः सज्जनेषु च । दुर्बोधो भव दुर्मंत्रे बधिरः पिशुनोक्तिषु

ପାଖଣ୍ଡ ପ୍ରତି ଯଥୋଚିତ ଦ୍ୱେଷ ରଖ; ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ରଖ; ଦୁଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶରେ ସହଜେ ମନ ନଦେଇ—ତାହାରେ ଦୁର୍ବୋଧ ହେଉ; ପିଶୁନଙ୍କ କଥା ପ୍ରତି ବଧିର ହେଉ।

Verse 31

धूर्त्तं चंडं शठं क्रूरं कितवं चपलं खलम् । पतितं नास्तिकं जिह्मं दूरतः परिवर्जय

ଧୂର୍ତ୍ତ, ଚଣ୍ଡ, ଶଠ, କ୍ରୂର, କିତବ (ଜୁଆଡ଼ି), ଚପଳ ଖଳ, ପତିତ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଜିହ୍ମ (କୁଟିଳ)—ଏମାନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ପରିବର୍ଜନ କର।

Verse 32

आत्मप्रशंसा मा कार्षीः परिज्ञातेंगितो भव । धने सर्वकुटुंबे च नात्यासक्तः सदा भव

ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରନି; ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଲୋକଙ୍କ ଇଙ୍ଗିତ-ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝିପାରୁଥିବା ହେଉ। ଧନ ଓ ସମଗ୍ର କୁଟୁମ୍ବ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହେଉନି।

Verse 33

पत्न्याः पतिव्रतायाश्च जनन्याः श्वशुरस्य च । सतां गुरोश्च वचने विश्वासं कुरु सर्वदा

ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ, ମାତା, ଶ୍ୱଶୁର ଏବଂ ସଜ୍ଜନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନରେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଶ୍ୱାସ ରଖ।

Verse 34

आत्मरक्षापरो नित्यमप्रमत्तो दृढव्रतः । विश्वासं नैव कुर्वीथाः स्वभृत्येष्वपि कुत्र चित्

ସଦା ଆତ୍ମରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର, ସଚେତନ ଓ ଦୃଢବ୍ରତ ହେଉ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ—ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ—ବିଶ୍ୱାସ କରନି।

Verse 35

विश्वस्तं मा वधीः कंचिदपि चोरं महामते । अपापेषु न शंकेथाः सत्यान्न चलितो भव

ହେ ମହାମତେ! ଯେ ତୋପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛି, ତାକୁ—ସେ ଚୋର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ହତ୍ୟା କରନି। ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରନି, ଏବଂ ସତ୍ୟରୁ ଡଗମଗ ହେଉନି।

Verse 36

अनाथं कृपणं वृद्धं स्त्रियं बालं निरागसम् । परिरक्ष धनैः प्राणैर्बुद्ध्या शक्त्या बलेन च

ଅନାଥ, ଦୀନ, ବୃଦ୍ଧ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ନିରପରାଧଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର—ଧନରେ, ପ୍ରାଣରେ, ବୁଦ୍ଧିରେ, ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ଏବଂ ବଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 37

अपि शत्रुं वधस्यार्हं मा वधीः शरणागतम् । अप्यपात्रं सुपात्रं वा नीचो वापि महत्तमः

ବଧଯୋଗ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶରଣାଗତକୁ ହତ୍ୟା କରନି—ସେ ଅପାତ୍ର ହେଉ କି ସୁପାତ୍ର, ନୀଚ ହେଉ କି ମହତ୍ତମ।

Verse 38

यो वा को वापि याचेत तस्मै देहि शिरोपि च । अपि यत्नेन महता कीर्तिमेव सदार्जय

ଯେ କେହି ତୁମ ପାଖରେ ଯାଚନା କରେ, ତାହାକୁ ଦିଅ—ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନିଜ ଶିର ମଧ୍ୟ। ମହା ପ୍ରୟାସରେ ସଦା ସତ୍କୀର୍ତ୍ତିକୁ ମାତ୍ର ଅର୍ଜନ କର।

Verse 39

राज्ञां च विदुषां चैव कीर्तिरेव हि भूषणम् । सत्कीर्तिप्रभवा लक्ष्मीः पुण्यं सत्कीर्तिसंभवम्

ରାଜା ଓ ବିଦ୍ୱାନ—ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି ହିଁ ସତ୍ୟ ଭୂଷଣ। ସତ୍କୀର୍ତ୍ତିରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉଦ୍ଭବେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍କୀର୍ତ୍ତିରୁ ଜନ୍ମେ।

Verse 40

सत्कीर्त्या राजते लोकश्चंद्रश्चंद्रिकया न्यथा । गजाश्वहेमनिचयं रत्नराशिं नगोपमम्

ସତ୍କୀର୍ତ୍ତିରେ ହିଁ ଲୋକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରିକାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ହାତୀ-ଘୋଡ଼ାର ଢେର, ସୁନାର ସଞ୍ଚୟ କିମ୍ବା ପର୍ବତସମ ରତ୍ନରାଶିରେ ନୁହେଁ।

Verse 41

अकीर्त्योपहतं सर्वं तृणवन्मुंच सत्वरम् । मातुः कोपं पितुः कोपं गुरोः कोपं धनव्य यम्

ଅପକୀର୍ତ୍ତିରେ ଆହତ ଓ କଳୁଷିତ ଯାହା କିଛି, ତାହାକୁ ତୃଣବତ୍ ଜାଣି ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କର। ମାତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ପିତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ କ୍ରୋଧ—ଧନ ଓ କୁଶଳର ନାଶକ।

Verse 42

पुत्राणामपराधं च ब्राह्मणानां क्षमस्व भोः । यथा द्विजप्रसादः स्यात्तथा तेषां हितं चर

ହେ ଭୋଃ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ—ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ ହିତାଚରଣ କର।

Verse 43

राजानं संकटे मग्नमुद्धरेयुर्द्विजोत्तमा । आयुर्यशो बलं सौख्यं धनं पुण्यं प्रजोन्नतिः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଙ୍କଟରେ ନିମଗ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରୁ ଆୟୁ, ଯଶ, ବଳ, ସୁଖ, ଧନ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ହୁଏ।

Verse 44

कर्मणा येन जायेत तत्सेव्यं भवता सदा । देशं कालं च शक्तिं च कार्यं चा कार्यमेव च

ଯେ କର୍ମରେ ଶୁଭ ଫଳ ଜନ୍ମେ, ସେହି କର୍ମକୁ ତୁମେ ସଦା ଆଚରଣ କର। ଦେଶ, କାଳ, ନିଜ ଶକ୍ତି, କରିବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅକରିବାଯୋଗ୍ୟ—ସବୁ ବିଚାର କର।

Verse 45

सम्यग्विचार्य यत्नेन कुरु कार्यं च सर्वदा । न कुर्याः कस्यचिद्बाधां परबाधां निवारय

ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ପ୍ରୟାସ ସହିତ ସଦା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର। କାହାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି; ଅନ୍ୟମାନେ କରୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନିବାରଣ କର।

Verse 46

चोरान्दुष्टांश्च बाधेथाः सुनीत्या शक्तिमत्तया । स्नाने जपे च होमे च दैवे पित्र्ये च कर्मणि

ଚୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ସୁନୀତି ଓ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଦମନ କର। ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମରେ ସଦା ନିରତ ରୁହ।

Verse 47

अत्वरो भव निद्रायां भोजने भव सत्वरः । दाक्षिण्ययुक्तमशठं सत्यं जनमनोहरम्

ନିଦ୍ରାରେ ତ୍ୱରା କରନି; କିନ୍ତୁ ଭୋଜନରେ (ଯଥାସମୟ ଓ ପରିମାଣରେ) ସତ୍ୱର ହୁଅ। ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟଯୁକ୍ତ, ଅଶଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଜନମନୋହର ହୁଅ।

Verse 48

अल्पाक्षरमनंतार्थं वाक्यं ब्रूहि महामते । अभीतो भव सर्वत्र विपक्षेषु विपत्सु च

ହେ ମହାମତେ! ଅଳ୍ପ ଅକ୍ଷରରେ ଅନନ୍ତ ଅର୍ଥବହ ବାକ୍ୟ କହ। ବିପକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ଓ ବିପତ୍ତିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ନିର୍ଭୟ ରୁହ।

Verse 49

भीतो भव ब्रह्मकुले न पापे गुरुशासने । ज्ञातिबंधुषु विप्रेषु भार्यासु तनयेषु च

ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳ ବିଷୟରେ ସତର୍କ ରୁହ; ପାପ ବିଷୟରେ କେବେ ପ୍ରମାଦ କରନି; ଗୁରୁଶାସନରେ ଭୟଭକ୍ତିସହ ବିନୀତ ରୁହ। ଜ୍ଞାତି-ବନ୍ଧୁ, ବିପ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସାବଧାନ ରୁହ।

Verse 50

समभावेन वर्तेथास्तथा भोजनपंक्तिषु । सतां हितोपदेशेषु तथा पुण्य कथासु च

ସମଭାବରେ ଆଚରଣ କର; ଭୋଜନପଙ୍କ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ରୁହ। ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ହିତୋପଦେଶ ଓ ପୁଣ୍ୟକଥାରେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 51

विद्यागोष्ठीषु धर्म्यासु क्वचिन्मा भूः पराङ्मुखः । शुचौ पुण्यजलस्यांते प्रख्याते ब्रह्मसंकुले

ଧର୍ମ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ବିମୁଖ ହେଅନି। ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ—ପୁଣ୍ୟଜଳର ତଟରେ—ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣସଙ୍କୁଳ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କର।

Verse 52

महादेशे शिवमये वस्तव्यं भवता सदा । कुलटा गणिका यत्र यत्र तिष्ठति कामुकः

ତୁମେ ସଦା ଶିବମୟ ମହାଦେଶରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି କୁଲଟା କିମ୍ବା ଗଣିକା ରହେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି କାମୁକ ଲୋକ ରହିଥାଏ—

Verse 53

दुर्देशे नीचसंबाधे कदाचिदपि मा वस । एकमेवाश्रितोपि त्वं शिवं त्रिभुवनेश्वरम्

ଦୁର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ନୀଚ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବସିବା ନୁହେଁ। ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର।

Verse 54

सर्वान्देवानुपासीथास्तद्दिनानि च मानयन् । सदा शुचिः सदा दक्षः सदा शांतः सदा स्थिरः

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମାନ୍ୟ କର। ସଦା ଶୁଚି, ସଦା ଦକ୍ଷ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ସଦା ସ୍ଥିର ରୁହ।

Verse 55

सदा विजित षड्वर्गः सदैकांतो भवानघ । विप्रान्वेदविदः शांतान्यतींश्च नियतोज्वलान्

କାମାଦି ଷଡ୍ବର୍ଗ (ଛଅ ଅନ୍ତର୍ଶତ୍ରୁ) କୁ ସଦା ଜୟ କରି, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏକନିଷ୍ଠ ରୁହ। ବେଦବିଦ୍ ଶାନ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯତିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।

Verse 56

युग्मम् । पुण्यवृक्षान्पुण्यनदीः पुण्यतीर्थं महत्सरः । धेनुं च वृषभं रत्नं युवतीं च पतिव्रताम्

ପୁଣ୍ୟବୃକ୍ଷ, ପୁଣ୍ୟନଦୀ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ମହାନ ସରୋବରକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର। ଏହିପରି ଗାଈ, ବୃଷଭ, ରତ୍ନ ଓ ପତିବ୍ରତା ଯୁବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କର।

Verse 57

आत्मनो गृहदेवांश्च सहसैव नमस्कुरु । उत्थाय समये ब्राह्मे स्वाचम्य विमलाशयः

ନିଜ ଗୃହଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସହସା ନମସ୍କାର କର। ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ନିର୍ମଳ ମନେ ଆଚମନ କର।

Verse 58

नमस्कृत्यात्मगुरुवे ध्यात्वा देवमुमापतिम् । नारायणं च लक्ष्मीशं ब्रह्माणं च विनायकम्

ନିଜ ଆତ୍ମଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଉମାପତି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ପରେ ନାରାୟଣ (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ବିଷ୍ଣୁ), ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିନାୟକ ଗଣେଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 59

स्कन्दं कात्यायनीं देवीं महालक्ष्मीं सरस्वतीम् । इन्द्रादीनथ लोकेशान्पुण्यश्लोकानृषीनपि

ସ୍କନ୍ଦ, ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଲୋକେଶମାନଙ୍କୁ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 60

चिंतयित्वाथ मार्त्तंडमुद्यंतं प्रणमेत्सदा । गंधं पुष्पं च तांबूलं शाकं पक्वफलादिकम्

ତାପରେ ଉଦୟମାନ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି ସଦା ପ୍ରଣାମ କର; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ତାମ୍ବୂଳ, ଶାକ ଓ ପକ୍କ ଫଳ ଆଦି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 61

शिवाय दत्त्वोपभुंक्ष्व भक्ष्यं भोज्यं प्रियं नवम् । यद्दत्तं यत्कृतं जप्तं यत्स्नातं यद्धुतं स्मृतम्

ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ନବ (ତାଜା) ଆହାର ଗ୍ରହଣ କର; ଯାହା ଦାନ ଦିଆ, ଯାହା କରା, ଯାହା ଜପ କରା, ଯାହା ସ୍ନାନ କରା, ଯାହା ହୋମରେ ଆହୁତି ଦିଆ, ଯାହା ସ୍ମରଣ କରା—

Verse 62

यच्च तप्तं तपः सर्वं तच्छिवाय निवेदय । भुंजानश्च पठन्वापि शयानो विहरन्नपि । पश्यञ्छृण्न्ववदन्गृह्णञ्छिवमेवानुचिंतय

ଏବଂ ତୁମେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର; ଖାଉଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଶୋଇଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଚାଲୁଥିବାବେଳେ; ଦେଖୁଥିବା, ଶୁଣୁଥିବା, କହୁଥିବା କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 63

रुद्राक्षकंकणलसत्करदंडयुग्मो मालांतरालधृतभस्म सितत्रिपुंडूः । पंचाक्षरं परिपठन्परमंत्रराजं ध्यायन्सदा पशुपतेश्चरणं रमेथाः

ଦୀପ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ କଙ୍କଣରେ ଶୋଭିତ ଉଭୟ ଭୁଜା, ମାଳାମଧ୍ୟରେ ଧୃତ ବିଭୂତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରସହ—ପରମ ମନ୍ତ୍ରରାଜ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରକୁ ନିରନ୍ତର ଜପ କରି, ସଦା ଧ୍ୟାନରତ ହୋଇ ପଶୁପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଚରଣରେ ରମଣ କର।

Verse 64

इति संक्षेपतो वत्स कथितो धर्मसंग्रहः । अन्येषु च पुराणेषु विस्तरेण प्रकीर्तितः

ହେ ବତ୍ସ, ଏଭଳି ଧର୍ମସଙ୍ଗ୍ରହ ସଂକ୍ଷେପରେ କଥିତ ହେଲା; ଅନ୍ୟ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 65

अथापरं सर्वपुराणगुह्यं निःशेषपापौघहरं पवित्रम् । जयप्रदं सर्वविपद्विमोचनं वक्ष्यामि शैवं कवचं हिताय ते

ଏବେ ତୋର ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଶୈବ କବଚ କହିବି—ଏହା ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ, ପବିତ୍ର, ସମଗ୍ର ପାପପ୍ରବାହ ହରଣକାରୀ, ଜୟପ୍ରଦ ଏବଂ ସର୍ବ ବିପଦରୁ ବିମୋଚକ।