Adhyaya 72

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मणिनागेश्वरं शुभम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम् । स्थापितं मणिनागेन लोकानां हितकाम्यया

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ ମଣିନାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଅ; ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ସ୍ଥିତ, ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର; ଲୋକହିତକାମନାରେ ମଣିନାଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आशीविषेण सर्पेण ईश्वरस्तोषितः कथम् । क्षुद्राः सर्वस्य लोकस्य भयदा विषशालिनः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ବିଷଧର ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱର କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏମାନେ ତ ଖୁଦ୍ର, ବିଷଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ।

Verse 3

कथ्यतां तात मे सर्वं पातकस्योपशान्तिदम् । मम सन्तापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम्

ହେ ତାତ, ପାପର ଉପଶାନ୍ତି କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ; ସନ୍ତାପଜନ୍ୟ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ-ସମୁଦ୍ଭବ ମୋର ଦୁଃଖ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

Verse 4

कर्णभीष्मोद्भवं रौद्रं दुःखं पाञ्चालिसम्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतः

କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୀଷ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେଇ ରୌଦ୍ର ଦୁଃଖ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଶୋକ—ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ବାଣୀଧାରାରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ ଦୂରେ ଗଲା; ମୁଁ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां वै पापनाशिनीम् । अयुक्तमिदमस्माकं द्विज क्लेशो न शाम्यति

ତୁମ ମୁଖରୁ ଗାଇତ ପାପନାଶିନୀ ପୁଣ୍ୟକଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆମ କ୍ଲେଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ନହେବା ଅଯୁକ୍ତ ଲାଗୁଛି।

Verse 6

अथवा प्राप्स्यते तात विद्यादानस्य यत्फलम् । तत्फलं प्राप्यते नित्यं कथाश्रवणतो हरेः

ଅଥବା ତାତ, ବିଦ୍ୟାଦାନରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ହରିଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ନିତ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । यथायथा त्वं नृप भाषसे च तथातथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यता वा जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात । शृणुष्व तस्मात्सह बान्धवैश्च कथामिमां पापहरां प्रशस्ताम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ତୁମେ ଯେତେ ଯେତେ କହ, ସେତେ ସେତେ ମୋର ବାଣୀ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୈଥିଲ୍ୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାତ, ତୁମ ସୌହୃଦ ନଶେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ପ୍ରଶସ୍ତ ପାପହର କଥା ଶୁଣ।

Verse 8

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम्

ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 9

कथितं पूर्वतो वृत्तैः पारम्पर्येण भारत

ହେ ଭାରତ, ପୂର୍ବକାଳର ବୃତ୍ତଜ୍ଞମାନେ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି କଥା କହିଆସିଛନ୍ତି।

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मन्तं च विनतासूत कद्रूरहीनथ

କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅନୁତ୍ତମ। ବିନତା ଗରୁତ୍ମାନ୍ (ଗରୁଡ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, କଦ୍ରୂ ନାଗବଂଶକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 11

संतोषेण च ते तात तिष्ठतः काश्यपे गृहे । कद्रूश्च विनता नाम हृष्टे च वनिते सदा

ହେ ତାତ, ସେ ଦୁଇଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗୃହରେ ସନ୍ତୋଷରେ ବସୁଥିଲେ—କଦ୍ରୂ ଓ ବିନତା ନାମକ ନାରୀ—ସଦା ହର୍ଷିତ ଭାବରେ।

Verse 12

ताभ्यां सार्द्धं क्रीडते च कश्यपोऽपि प्रजापतिः । ततस्त्वेकदिने प्राप्ते आश्रमस्था शुभानना

ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା-ବିନୋଦରେ ସମୟ କାଟୁଥିଲେ। ପରେ ଏକ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଶୁଭାନନା (ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ) …

Verse 13

उच्चैःश्रवं हयं दृष्ट्वा मनोवेगसमन्वितम् । पश्य पश्य हि तन्वङ्गी हयं सर्वत्र पाण्डुरम्

ମନୋବେଗ ସମ ଦ୍ରୁତ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖି ସେ କହିଲା—“ଦେଖ, ଦେଖ, ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ! ଏହି ଘୋଡ଼ା ସବୁଠାରେ ଧଳା।”

Verse 14

धावमानमविश्रान्तं जवेन मनसोपमम् । तं दृष्ट्वा सहसा चाश्वमीर्ष्याभावेन चाब्रवीत्

ଅଶ୍ୱଟି ବିଶ୍ରାମ ବିନା ଧାଉଥିଲା; ତାହାର ବେଗ ମନ ସମାନ। ତାହାକୁ ଦେଖି ସେ ହଠାତ୍ ଅଶ୍ୱ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଈର୍ଷ୍ୟାଭାବରେ କହିଉଠିଲା।

Verse 15

कद्रूरुवाच । ब्रूहि भद्रे सहस्रांशोरश्वः किंवर्णको भवेत् । अहं ब्रवीमि कृष्णोऽयं त्वं किं वदसि तद्वद

କଦ୍ରୂ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, କୁହ; ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଏହି ଅଶ୍ୱ କେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣର? ମୁଁ କହୁଛି—ଏହା କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ; ତୁମେ କ’ଣ କହୁଛ, ସେହି କୁହ।

Verse 16

विनतोवाच । पश्यसे ननु नेत्रैश्च कृष्णं श्वेतं न पश्यसि । असत्यभाषणाद्भद्रे यमलोकं गमिष्यसि

ବିନତା କହିଲେ—ତୁମେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁଛ; ଶ୍ୱେତକୁ ନ ଦେଖି କୃଷ୍ଣକୁ ଦେଖୁଛ କି? ହେ ଭଦ୍ରେ, ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ।

Verse 17

सत्यानृते तु वचने पणस्तव ममैव तु । सहस्रं चैव वर्षाणां दास्यहं तव मन्दिरे

ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ କଥାର ଏହି ପଣ ତୁମ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ହେଉ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ମୁଁ ତୁମ ଗୃହରେ ଦାସୀ ହୋଇ ସେବା କରିବି।

Verse 18

असत्या यदि मे वाणी कृष्ण उच्चैःश्रवा यदि । तदाहं त्वद्गृहे दासी भवामि सर्पमातृके

ଯଦି ମୋର ବାଣୀ ଅସତ୍ୟ ହୁଏ—ଯଦି ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ସତ୍ୟସତ୍ୟ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ତେବେ, ହେ ସର୍ପମାତୃକେ, ମୁଁ ତୁମ ଘରେ ଦାସୀ ହେବି।

Verse 19

यदि उच्चैःश्रवाः श्वेतोऽहं दासी च तवैव तु । एवं परस्परं द्वाभ्यां संवादोऽयं व्यवर्धत

ଯଦି ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଶ୍ୱେତ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋର ଦାସୀ ହେବ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପରସ୍ପର ବିବାଦ ଓ ପଣ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 20

आश्रमेषु गता बाला रात्रौ चिन्तापरा स्थिता । बन्धुवर्गस्य कथितं समस्तं तद्विचेष्टितम्

ସେଇ ବାଳିକା ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କୁ ଗଲା; ରାତିରେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ରହିଲା। ପରେ ସେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବର୍ଗକୁ ସେଇ ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଦେଲା।

Verse 21

पुत्राणां कथितं पार्थ पणं चैव मया कृतम् । हाहाकारः कृतः सर्पैः श्रुत्वा मात्रा पणं कृतम्

ସେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପଣ କରିଛି।” ମାତା ପଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ ମହା ହାହାକାର କଲେ।

Verse 22

जाता दासी न सन्देहः श्वेतो भास्करवाहनः । उच्चैःश्रवा हयः श्वेतो न कृष्णो विद्यते क्वचित्

“ସେ ଦାସୀ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଭାସ୍କରଙ୍କ ବାହନ ଶ୍ୱେତ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତ; ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ (କଳା) ନୁହେଁ।”

Verse 23

कद्रूरुवाच । यथाहं न भवे दासी तत्कार्यं च विचिन्त्यताम् । विशध्वं रोमकूपेषु ह्युच्चैःश्रवहयस्य तु

କଦ୍ରୂ କହିଲେ—“ମୁଁ ଯେପରି ଦାସୀ ନ ହେବି, ସେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର। ତୁମେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱର ରୋମକୂପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କର।”

Verse 24

एकं मुहूर्तमात्रं तु यावत्कृष्णः स दृश्यते । क्षणमात्रेण चैकेन दासी सा भवते मम

“ସେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ (କଳା) ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଗୋଟିଏ କ୍ଷଣରେ ହିଁ ସେ ମୋର ଦାସୀ ହୋଇଯିବ।”

Verse 25

दासीं कृत्वा तु तां तन्वीं विनतां सत्यगर्विताम् । ततः स्वस्थानगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

ସତ୍ୟଗର୍ବିତା ସୁକୁମାରୀ ବିନତାକୁ ଦାସୀ କରି, ତାପରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ସୁଖରେ ବସ।

Verse 26

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी चाम्ब सर्वेषां भुवि पूजिता । तथा सापि विशेषेण वञ्चितव्या न मातरः

ସର୍ପମାନେ କହିଲେ—ଅମ୍ବା! ଯେପରି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ମାତା; ମାତାମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷକରି ଠକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 27

माता च पितृभार्या च मातृमाता पितामही । कर्मणा मनसा वाचा हितं तासां समाचरेत्

ମାତା, ପିତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା (ସତ୍ମାତା), ନାନୀ ଓ ଦାଦୀ—କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ହିତ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

सा ततस्तेन वाक्येन क्रुद्धा कालानलोपमा । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः

ସେହି କଥାରେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ହେଲା; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପନ୍ନଗମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ନାହିଁ…

Verse 29

हव्यवाहमुखे सर्वे ते यास्यन्त्यविचारितम् । मातुस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे चैव भुजङ्गमाः

ମାତାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭୁଜଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଚାର ନକରି ହବ୍ୟବାହ (ଅଗ୍ନି)ର ମୁଖକୁ ଧାଇଯିବାକୁ ନିୟତ ହେଲେ।

Verse 30

केचित्प्रविष्टा रोमेषु उच्चैःश्रवहयस्य च । नष्टाः केचिद्दशदिशं कद्रूशापभयात्ततः

କେତେକ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାର ରୋମମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆଉ କେତେକ କଦ୍ରୂର ଶାପଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇ ଲୁପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

केचिद्गङ्गाजले नष्टाः केचिन्नष्टाः सरस्वतीम् । केचिन्महोदधौ लीनाः प्रविष्टा विन्ध्यकन्दरे

କେତେକ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଲୁପ୍ତ ହେଲେ, କେତେକ ସରସ୍ୱତୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; କେତେକ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଆଉ କେତେକ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 32

आश्रित्य नर्मदातोये मणिनागोत्तमो नृप । तपश्चचार विपुलमुत्तरे नर्मदातटे

ହେ ନୃପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିନାଗ ନର୍ମଦାଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 33

मातृशापभयात्पार्थ ध्यायते कामनाशनम् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

ହେ ପାର୍ଥ, ମାତୃଶାପଭୟରୁ ସେ କାମନାନାଶକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କଲା—ଯାହା ଅଛେଦ୍ୟ, ଅତର୍କ୍ୟ, ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି-ବିନାଶବର୍ଜିତ।

Verse 34

वायुभक्षः शतं साग्रं तदर्धं रविवीक्षकः । एवं ध्यानरतस्यैव प्रत्यक्षस्त्रिपुरान्तकः

ଶତାଧିକ କିଛି ଦିନ ସେ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ରହିଲା; ତାହାର ଅର୍ଧକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ କଲା। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରତଙ୍କୁ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 35

साधु साधु महाभाग सत्त्ववांस्तु भुजंगम । त्वया भक्त्या गृहीतोऽहं प्रीतस्ते ह्युरगेश्वर । वरं याचय मे क्षिप्रं यस्ते मनसि वर्तते

ସାଧୁ ସାଧୁ, ମହାଭାଗ ଓ ସତ୍ତ୍ୱବାନ୍ ଭୁଜଙ୍ଗମ! ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ; ହେ ଉରଗେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ମନରେ ଯେ ବର ଅଛି, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଯାଚନା କର।

Verse 36

मणिनाग उवाच । मातृशापभयान्नाथ क्लिष्टोऽहं नर्मदातटे । त्वत्प्रसादेन मे नाथ मातृशापो भवेद्वृथा

ମଣିନାଗ କହିଲା—ହେ ନାଥ! ମାତୃଶାପର ଭୟରେ ମୁଁ ନର୍ମଦାତଟେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋ ମାତୃଶାପ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉ।

Verse 37

ईश्वर उवाच । हव्यवाहमुखं वत्स न प्राप्स्यसि ममाज्ञया । मम लोके निवासश्च तव पुत्र भविष्यति

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ‘ହବ୍ୟବାହମୁଖ’ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁତ୍ର ମୋ ଲୋକରେ ନିବାସ ପାଇବ।

Verse 38

मणिनाग उवाच । अत्र स्थाने महादेव स्थीयतामंशभागतः । सहस्रांशेन भागेन स्थीयतां नर्मदाजले । उपकाराय लोकानां मम नाम्नैव शङ्कर

ମଣିନାଗ କହିଲା—ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଅଂଶରୂପେ ବିରାଜ କରନ୍ତୁ। ହେ ଶଙ୍କର, ନର୍ମଦାଜଳରେ ସହସ୍ରାଂଶ ଭାଗରେ ନିବାସ କରନ୍ତୁ, ଲୋକହିତ ପାଇଁ, ମୋ ନାମରେ।

Verse 39

ईश्वर उवाच । स्थापयस्व परं लिङ्गमाज्ञया मम पन्नग । इत्युक्त्वान्तर्हितो देवो जगाम ह्युमया सह

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପନ୍ନଗ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପରମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର। ଏହା କହି ଦେବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ଏବଂ ଉମାଙ୍କ ସହ ଗମନ କଲେ।

Verse 40

मार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु ये गत्वा शुचिप्रयतमानसाः । पञ्चम्यां वा चतुर्दश्यामष्टम्यां शुक्लकृष्णयोः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଶୁଚି ଓ ସଂଯମିତ ମନେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଅଥବା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନେ (ସେଠାକୁ ଯାଇ)…

Verse 41

अर्चयन्ति सदा पार्थ नोपसर्पन्ति ते यमम् । दध्ना च मधुना चैव घृतेन क्षीरयोगतः

ହେ ପାର୍ଥ, ଯେମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ଯମ ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟେ ଆସେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦହି, ମଧୁ, ଘୃତ ଓ କ୍ଷୀରକୁ ଯଥାବିଧି ମିଶାଇ (ପୂଜା କରନ୍ତି)।

Verse 42

स्नापयन्ति विरूपाक्षमुमादेहार्धधारिणम् । कामाङ्गदहनं देवमघासुरनिषूदनम्

ସେମାନେ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଅଭିଷେକସ୍ନାନ କରାନ୍ତି—ଉମାଦେହର ଅର୍ଧଭାଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, କାମଙ୍ଗଦହନକାରୀ, ଅଘାସୁରନିଷୂଦନ।

Verse 43

स्नाप्यमानं च ये भक्त्वा पश्यन्ति परमेश्वरम् । ते यान्ति च परे लोके सर्वपापविवर्जितैः

ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 44

श्राद्धं प्रेतेषु ये पार्थ चाष्टम्यां पञ्चमीषु च । ब्राह्मणैश्च सदा योग्यैर्वेदपाठकचिन्तकैः

ହେ ପାର୍ଥ, ଯେମାନେ ପ୍ରେତ/ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଯେମାନେ ବେଦପାଠ ଓ ମନନ କରନ୍ତି—(ବିଧିପୂର୍ବକ କରନ୍ତି)।

Verse 45

स्वदारनिरतैः श्लक्ष्णैः परदारविवर्जितैः । षट्कर्मनिरतैस्तात शूद्रप्रेषणवर्जितैः

ଯେମାନେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ନିରତ, ମୃଦୁଶୀଳ, ପରସ୍ତ୍ରୀ-ସଙ୍ଗବର୍ଜିତ, ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ—ହେ ତାତ—ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସେବକ ଭାବେ ନ ଲଗାନ୍ତି।

Verse 46

खञ्जाश्च दर्दुराः षण्ढा वार्द्धुष्याश्च कृषीवलाः । भिन्नवृत्तिकराः पुत्र नियोज्या न कदाचन

ହେ ପୁତ୍ର! ଖଞ୍ଜ, ଘୋର ରୋଗପୀଡିତ, ଷଣ୍ଢ (ନପୁଂସକ), ବୃଦ୍ଧ, କୃଷୀବଳ (କୃଷିଶ୍ରମିକ), ଏବଂ ଅନିୟମିତ ଜୀବିକାଧାରୀ—ଏମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ (ଏପରି କର୍ମରେ) ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 47

वृषलीमन्दिरे यस्य महिषीं यस्तु पालयेत् । स विप्रो दूरतस्त्याज्यो व्रते श्राद्धे नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ବୃଷଲୀ (ନୀଚଜାତି ସ୍ତ୍ରୀ)ର ଘରେ ନିଜ ମହିଷୀ (ଭଏଁସ) ପାଳେ, ସେ ବିପ୍ର ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରତ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ।

Verse 48

काणाष्टुंटाश्च मण्टाश्च वेदपाठविवर्जिताः । न ते पूज्या द्विजाः पार्थ मणिनागेश्वरे शुभे

ହେ ପାର୍ଥ! ‘କାଣାଷ୍ଟୁଂଟ’ ଓ ‘ମଣ୍ଟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେମାନେ ବେଦପାଠବର୍ଜିତ—ଶୁଭ ମଣିନାଗେଶ୍ୱରରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 49

यदीच्छेदूर्ध्वगमनमात्मनः पितृभिः सह । सर्वाङ्गरुचिरां धेनुं यो दद्यादग्रजन्मने

ଯଦି କେହି ନିଜ ପାଇଁ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକଗମନ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ରୁଚିର ଧେନୁକୁ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଦାନ କରୁ।

Verse 50

स याति परमं लोकं यावदाभूतसम्प्लवम् । ततः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि जायते विमले कुले

ସେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ମଳ କୁଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 51

ये पश्यन्ति परं भक्त्या मणिनागेश्वरं नृप । न तेषां जायते वंशे पन्नगानां भयं नृप

ହେ ନୃପ! ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ମଣିନାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ସର୍ପଭୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ୍।

Verse 52

पन्नगः शङ्कते तेषां मणिनागप्रदर्शनात् । सौपर्णरूपिणस्ते वै दृश्यन्ते नागमण्डले

ମଣିନାଗର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେତୁ ସର୍ପମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି; ନାଗମଣ୍ଡଳରେ ସେମାନେ ଗରୁଡରୂପୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 53

फलानि चैव दानानां शृणुष्वाथ नृपोत्तम । अन्नं संस्कारसंयुक्तं ये ददन्ते नरोत्तमाः

ଏବେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଦାନର ଫଳ ଶୁଣ। ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରମାନେ ବିଧି-ସଂସ୍କାରଯୁକ୍ତ ଅନ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି…

Verse 54

तोयं शय्यां तथा छत्रं कन्यां दासीं सुभाषिणीम् । पात्रे देयं यतो राजन् यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

ଜଳ, ଶୟ୍ୟା ଓ ଛତ୍ର; କନ୍ୟା ଏବଂ ମଧୁରଭାଷିଣୀ ଦାସୀ—ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ନିଜ ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଏହାମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 55

सुरभीणि च पुष्पाणि गन्धवस्त्राणि दापयेत् । दीपं धान्यं गृहं शुभ्रं सर्वोपस्करसंयुतम्

ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ତଦ୍ରୂପ ଦୀପ, ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକରଣସହିତ ଶୁଭ୍ର ଶୁଚି ଗୃହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 56

ये ददन्ते परं भक्त्या ते व्रजन्ति त्रिविष्टपम् । मणिनागे नृपश्रेष्ठ यच्च दानं प्रदीयते

ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଦାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ଯାଆନ୍ତି। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମଣିନାଗରେ ଯେ କୌଣସି ଦାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 57

तस्य दानस्य भावेन स्वर्गे वासो भवेद्ध्रुवम् । पातकानि प्रलीयन्ते आमपात्रे यथा जलम्

ସେହି ଦାନର ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ପାପ ଏମିତି ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି କାଚା ମାଟିପାତ୍ରରେ ଜଳ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 58

नर्मदातोयसंसिद्धं भोज्यं विप्रे ददाति यः । सोऽपि पापैर्विनिर्मुक्तः क्रीडते दैवतैः सह

ଯେ ନର୍ମଦାଜଳରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଭୋଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ।

Verse 59

ततः स्वर्गच्युतानां हि लक्षणं प्रवदाम्यहम् । दीर्घायुषो जीवपुत्रा धनवन्तः सुशोभनाः

ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗଚ୍ୟୁତମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହୁଛି—ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଜୀବିତ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନରେ ଯୁକ୍ତ, ଧନବାନ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପେ ସୁଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

सर्वव्याधिविनिर्मुक्ताः सुतभृत्यैः समन्विताः । त्यागिनो भोगसंयुक्ता धर्माख्यानरताः सदा

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଓ ସେବକମାନଙ୍କ ସହ ପରିବୃତ। ତ୍ୟାଗୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମୋଚିତ ଭୋଗରେ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ଧର୍ମକଥାର ଶ୍ରବଣ‑କୀର୍ତ୍ତନରେ ରତ।

Verse 61

देवद्विजगुरोर्भक्तास्तीर्थसेवापरायणाः । मातापितृवशा नित्यं द्रोहक्रोधविवर्जिताः

ସେମାନେ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଏବଂ ତୀର୍ଥସେବାରେ ପରାୟଣ। ସଦା ମାତା‑ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ, ଦ୍ରୋହ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ବର୍ଜିତ।

Verse 62

एभिरेव गुणैर्युक्ता ये नराः पाण्डुनन्दन । सत्यं ते स्वर्गादायाताः स्वर्गे वासं व्रजन्ति ते

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଏହି ଗୁଣମାନେ ଯେ ନରମାନଙ୍କରେ ଅଛି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 63

सर्वतीर्थवरं तीर्थं मणिनागं नृपोत्तम । तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेच्छृणुयादपि

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ମଣିନାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ। ଏହି ତୀର୍ଥର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନକୁ ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ ମଧ୍ୟ—

Verse 64

सोऽपि पापैर्विनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते । न विषं क्रमते तेषां विचरन्ति यथेच्छया

ସେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ବିଷ ଆକ୍ରମଣ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 65

भाद्रपद्यां च यत्षष्ठ्यां पुण्यं सूर्यस्य दर्शने । तत्फलं समवाप्नोति आख्यानश्रवणेन तु

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଷଷ୍ଠୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସେଇ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 72

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ସୂଚକ/ସମାପ୍ତି ଚିହ୍ନ)