Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मणिनागेश्वरं शुभम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम् । स्थापितं मणिनागेन लोकानां हितकाम्यया

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchettu rājendra maṇināgeśvaraṃ śubham | uttare narmadākūle sarvapāpakṣayaṃkaram | sthāpitaṃ maṇināgena lokānāṃ hitakāmyayā

Translation

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ ମଣିନାଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଅ; ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ସ୍ଥିତ, ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର; ଲୋକହିତକାମନାରେ ମଣିନାଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-मार्कण्डेय (प्रातिपदिक; श्री + मार्कण्डेय)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘श्री’ इति उपपद-विशेषणपूर्वकः नाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; काल/क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; आदेशार्थे (should go)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphasis/contrast)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राज-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘राज्ञाम् इन्द्रः’

• मणिनागेश्वरम्: Maṇināgeśvara (the lord of Maṇināga)
• मणिनागेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणि-नाग-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; समासः (मणिनागस्य ईश्वरः)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मविशेषणम्

• उत्तरे: on the northern (side)
• उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; देशवाचकः (in the northern [part])

• नर्मदाकूले: on the bank of the Narmadā
• नर्मदाकूले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा-कूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘नर्मदायाः कूलम्’

• सर्वपापक्षयंकरम्: causing the destruction of all sins
• सर्वपापक्षयंकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-पाप-क्षय-कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः ‘सर्वेषां पापानां क्षयं करोति’

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + त (क्त, क्त-प्रत्ययः)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मणिनागेश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• मणिनागेन: by Maṇināga
• मणिनागेन: Karana/Karta (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: मणिनाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• लोकानाम्: of the people/worlds
• लोकानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्

• हितकाम्यया: with the wish for (their) welfare
• हितकाम्यया: Hetu (Cause/Motive/हेतु)
• Type: Noun
• Root: हित-काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘हितस्य काम्या’ इति (desire for welfare)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇināgeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya instructs King Yudhiṣṭhira; in the background the Narmadā flows, and on the north bank stands a small Śiva shrine with a liṅga named Maṇināgeśvara; a nāga devotee (Maṇināga) is shown in reverent posture, suggesting the founder.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Maṇināgeśvara
• Narmadā
• Maṇināga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to a Śiva-sthala established for public welfare is portrayed as a potent means for purification and sin-destruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇināgeśvara, an auspicious Śiva site on the northern bank of the Narmadā (Reva) River.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct pilgrimage instruction: “one should go” to Maṇināgeśvara; the detailed rites are implied and typically include darśana and pūjā.