Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । क्रोष्टोः शृणु त्वं राजेंद्र वंशमुत्तमपूरुषम् । यस्यान्ववाये संभूतो विष्णुर्वृष्णिकुलोद्वहः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମୟ ବଂଶ ଶୁଣ; ଯାହାଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ବୃଷ୍ଣିକୁଳର ଭୂଷଣ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 2

क्रोष्टोरेवाभवत्पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः । तस्य पुत्रोभवत्स्वातिः कुशंकुस्तत्सुतोभवत्

କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କର ମହାଯଶସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ବୃଜିନୀବାନ୍ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସ୍ୱାତି, ଏବଂ ସ୍ୱାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶଙ୍କୁ ହେଲେ।

Verse 3

कुशंकोरभवत्पुत्रो नाम्ना चित्ररथोस्य तु । शशबिंदुरिति ख्यातश्चक्रवर्ती बभूव ह

କୁଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିତ୍ରରଥ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେଇ ଶଶବିନ୍ଦୁ ନାମେ ଖ୍ୟାତି ପାଇ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ରାଟ ହେଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

अत्रानुवंशश्लोकोयं गीतस्तस्य पुराभवत् । शशबिंदोस्तु पुत्राणां शतानामभवच्छतम्

ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବେ ଏହି ବଂଶଶ୍ଲୋକ ଗାଯାଉଥିଲା—ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶତଜନ ଥିଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ହେଲା।

Verse 5

धीमतां चारुरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम् । तेषां शतप्रधानानां पृथुसाह्वा महाबलाः

ସେମାନେ ଧୀମାନ, ସୁନ୍ଦରରୂପୀ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧନ-ତେଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତଜନ ପ୍ରଧାନ ହେଲେ; ସେହି ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ପୃଥୁ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ମହାବଳୀ ଥିଲେ।

Verse 6

पृथुश्रवाः पृथुयशाः पृथुतेजाः पृथूद्भवः । पृथुकीर्तिः पृथुमतो राजानः शशबिंदवः

ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ ବଂଶରେ ପୃଥୁଶ୍ରବା, ପୃଥୁୟଶା, ପୃଥୁତେଜା, ପୃଥୂଦ୍ଭବ, ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତି ଓ ପୃଥୁମତି—ଏହି ରାଜାମାନେ ଥିଲେ।

Verse 7

शंसंति च पुराणज्ञाः पृथुश्रवसमुत्तमम् । ततश्चास्याभवन्पुत्राः उशना शत्रुतापनः

ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଉତ୍ତମ ପୃଥୁଶ୍ରବସଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଉଶନା ଓ ଶତ୍ରୁତାପନ।

Verse 8

पुत्रश्चोशनसस्तस्य शिनेयुर्नामसत्तमः । आसीत्शिनेयोः पुत्रो यः स रुक्मकवचो मतः

ଉଶନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଶିନେୟୁ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଥିଲେ। ଶିନେୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ରୁକ୍ମକବଚ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 9

निहत्य रुक्मकवचो युद्धे युद्धविशारदः । धन्विनो विविधैर्बाणैरवाप्य पृथिवीमिमाम्

ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦ ସେ ଧନୁର୍ଧର ବିଭିନ୍ନ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁକ୍ମକବଚଙ୍କୁ ନିହତ କରି ଏହି ପୃଥିବୀ ଲାଭ କଲେ।

Verse 10

अश्वमेधे ऽददाद्राजा ब्राह्मणेभ्यश्च दक्षिणां । जज्ञे तु रुक्मकवचात्परावृत्परवीरहा

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମକବଚଠାରୁ ‘ପରାବୃତ୍’ ନାମକ ପରବୀରହା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 11

तत्पुत्रा जज्ञिरे पंच महावीर्यपराक्रमाः । रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः परिघो हरिः

ତାଙ୍କର ମହାବୀର୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ରୁକ୍ମେଷୁ, ପୃଥୁରୁକ୍ମ, ଜ୍ୟାମଘ, ପରିଘ ଓ ହରି।

Verse 12

परिघं च हरिं चैव विदेहे स्थापयत्पिता । रुक्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तथाश्रयः

ପିତା ପରିଘ ଓ ହରିଙ୍କୁ ବିଦେହ ଦେଶରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ରୁକ୍ମେଷୁରେ ପୃଥୁରୁକ୍ମ ରାଜା ହୋଇ ସେଠାରେ ରାଜାସନ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 13

ताभ्यां प्रव्राजितो राज्याज्ज्यामघोवसदाश्रमे । प्रशांतश्चाश्रमस्थस्तु ब्राह्मणेन विबोधितः

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ଜ୍ୟାମଘ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ବସିଲା। ଆଶ୍ରମବାସରେ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଲା।

Verse 14

जगाम धनुरादाय देशमन्यं ध्वजी रथी । नर्मदातट एकाकी केवलं वृत्तिकर्शितः

ଧନୁଷ ଧରି ଧ୍ୱଜଧାରୀ ରଥୀ ଯୋଦ୍ଧା ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲା। ନର୍ମଦା ତଟରେ ସେ ଏକାକୀ ରହିଲା, କେବଳ ଜୀବିକାର କଷ୍ଟରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ।

Verse 15

ऋक्षवंतं गिरिं गत्वा मुक्तमन्यैरुपाविशत् । ज्यामघस्याभवद्भार्या शैब्या परिणता सती

ଋକ୍ଷବତ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତା ସେ ସେଠାରେ ରହିଲା। କାଳକ୍ରମେ ସତୀ ଶୈବ୍ୟା ଜ୍ୟାମଘର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲା।

Verse 16

अपुत्रोप्यभवद्राजा भार्यामन्यामचिंतयन् । तस्यासीद्विजयो युद्धे तत्र कन्यामवाप्य सः

ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 17

भार्यामुवाच संत्रासात्स्नुषेयं ते शुचिस्मिते । एवमुक्त्वाब्रवीदेनं कस्य केयं स्नुषेति वै

ଭୟରେ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା— “ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ଏହି ତୋର ସ୍ନୁଷା (ବୋହୁ) ଅଟେ।” ଏପରି କହି ପୁଣି ସେ ତାହାକୁ ପଚାରିଲା— “ଏହି ସତ୍ୟରେ କାହାର ସ୍ନୁଷା?”

Verse 18

राजोवाच । यस्ते जनिष्यते पुत्रस्तस्य भार्या भविष्यति । तस्याः सा तपसोग्रेण कन्यायाः संप्रसूयत

ରାଜା କହିଲେ— “ତୋର ଯେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ଏହି ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ। ଏବଂ ସେହି କନ୍ୟାଠାରୁ, ଘୋର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ, ଏହି ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରିବ।”

Verse 19

पुत्रं विदर्भं सुभगं शैब्या परिणता सती । राजपुत्र्यां तु विद्वांसौ स्नुषायां क्रथकौशिकौ

ପତିବ୍ରତା ଶୈବ୍ୟା ପତ୍ନୀ ହୋଇ ‘ବିଦର୍ଭ’ ନାମକ ସୁଭଗ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରସବ କଲା। ଏବଂ ରାଜକନ୍ୟାଠାରୁ—ସ୍ନୁଷା ରୂପେ—‘କ୍ରଥ’ ଓ ‘କୌଶିକ’ ନାମକ ଦୁଇ ଜଣ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 20

लोमपादं तृतीयं तु पुत्रं परमधार्मिकम् । पश्चाद्विदर्भो जनयच्छूरं रणविशारदम्

ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ‘ଲୋମପାଦ’—ସେ ପରମଧାର୍ମିକ ଥିଲା। ପରେ ବିଦର୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଶୂର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 21

लोमपादात्मजो बभ्रुर्धृतिस्तस्य तु चात्मजः । कौशिकस्यात्मजश्चेदिस्तस्माच्चैद्यनृपाः स्मृताः

ଲୋମପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବଭ୍ରୁ’; ତାହାର ପୁତ୍ର ‘ଧୃତି’। କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଚେଦି’; ତାହାଠାରୁ ‘ଚୈଦ୍ୟ’ ବଂଶର ନୃପମାନେ ସ୍ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 22

क्रथो विदर्भपुत्रो यः कुंतिस्तस्यात्मजोभवत् । कुंतेर्धृष्टस्ततो जज्ञे धृष्टात्सृष्टः प्रतापवान्

ବିଦର୍ଭପୁତ୍ର କ୍ରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁନ୍ତି ଥିଲେ। କୁନ୍ତିଠାରୁ ଧୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଧୃଷ୍ଟଠାରୁ ପ୍ରତାପବାନ ସୃଷ୍ଟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 23

सृष्टस्य पुत्रो धर्मात्मा निवृत्तिः परवीरहा । निवृत्तिपुत्रो दाशार्हो नाम्ना स तु विदूरथः

ସୃଷ୍ଟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ନିବୃତ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ-ବୀରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଥିଲେ। ନିବୃତ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦାଶାର୍ହ; ତାଙ୍କ ନାମ ବିଦୂରଥ ଥିଲା।

Verse 24

दाशार्हपुत्रो भीमस्तु भीमाज्जीमूत उच्यते । जीमूतपुत्रो विकृतिस्तस्यभीमरथः सुतः

ଦାଶାର୍ହଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀମ ଥିଲେ; ଭୀମଠାରୁ ଜୀମୂତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଜୀମୂତଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିକୃତି, ଏବଂ ବିକୃତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀମରଥ ଥିଲେ।

Verse 25

अथ भीमरथस्यापि पुत्रो नवरथः किल । तस्य चासीद्दशरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः

ତାପରେ ଭୀମରଥଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନବରଥ ନାମକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନବରଥଠାରୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକୁନି ଥିଲେ।

Verse 26

तस्मात्करंभस्तस्माच्च देवरातो बभूव ह । देवक्षत्रोभवद्राजा देवरातान्महायशाः

ତାଙ୍କଠାରୁ କରମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କରମ୍ଭଠାରୁ ଦେବରାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବରାତଠାରୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ଦେବକ୍ଷତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 27

देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नंदनः । मधुर्नाममहातेजा मधोः कुरुवशः स्मृतः

ଦେବକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଘରେ ଦେବଗର୍ଭସମ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ମଧୁର; ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମଧୁଠାରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କୁରୁବଂଶଜ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 28

आसीत्कुरुवशात्पुत्रः पुरुहोत्रः प्रतापवान् । अंशुर्जज्ञेथ वैदर्भ्यां द्रवंत्यां पुरुहोत्रतः

କୁରୁବଶାଠାରୁ ପ୍ରତାପବାନ ପୁତ୍ର ପୁରୁହୋତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ପୁରୁହୋତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିଦର୍ଭରାଜକନ୍ୟା ଦ୍ରବନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଂଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 29

वेत्रकी त्वभवद्भार्या अंशोस्तस्यां व्यजायत । सात्वतः सत्वसंपन्नः सात्वतान्कीर्तिवर्द्धनः

ବେତ୍ରକୀ ଅଂଶୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସାତ୍ୱତ ଜନ୍ମିଲେ—ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସାତ୍ୱତ ବଂଶର କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ।

Verse 30

इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः । प्रजावानेति सायुज्यं राज्ञः सोमस्य धीमतः

ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ଏହି ସୃଷ୍ଟି-ବଂଶବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣି, ଧୀମାନ ରାଜା ସୋମ ‘ପ୍ରଜାବାନ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ପାଇ ସାୟୁଜ୍ୟ (ମୋକ୍ଷ) ଲାଭ କଲେ।

Verse 31

सात्वतान्सत्वसंपन्ना कौसल्या सुषुवे सुतान् । तेषां सर्गाश्च चत्वारो विस्तरेणैव तान्शृणु

ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ କୌସଲ୍ୟା ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଚାରିଟି ବଂଶଧାରା ଅଛି—ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।

Verse 32

भजमानस्य सृंजय्यां भाजनामा सुतोभवत् । सृंजयस्य सुतायां तु भाजकास्तु ततोभवन्

ଭଜମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୃଞ୍ଜୟୀରେ ‘ଭାଜନ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ କନ୍ୟାରୁ ପରେ ‘ଭାଜକ’ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 33

तस्य भाजस्य भार्ये द्वे सुषुवाते सुतान्बहून् । नेमिं चकृकणं चैव वृष्णिं परपुरंजयं

ସେହି ଭାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନେକ ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କଲେ—ନେମି, ଚକୃକଣ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପରପୁରଞ୍ଜୟ (ଶତ୍ରୁ-ନଗରଜୟୀ)।

Verse 34

ते भाजकाः स्मृता यस्माद्भजमानाद्वि जज्ञिरे । देवावृधः पृथुर्नाम मधूनां मित्रवर्द्धनः

ସେମାନେ ‘ଭାଜକ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ, କାରଣ ଭଜମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସେମାନେ ଯମଜ ରୂପେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଜଣେ ଦେବାବୃଧ, ଅନ୍ୟଜଣ ପୃଥୁ—ମଧୁବଂଶରେ ମିତ୍ରତା ବଢ଼ାଇବାଳା।

Verse 35

अपुत्रस्त्वभवद्राजा चचार परमं तपः । पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्पृहन्

ପୁତ୍ରହୀନ ରାଜା ପରମ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାରେ—“ମୋତେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ମିଳୁ।”

Verse 36

संयोज्य कृष्णमेवाथ पर्णाशाया जलं स्पृशन् । सा तोयस्पर्शनात्तस्य सांनिध्यं निम्नगा ह्यगात्

ତାପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ (ତାକୁ) ସଂଯୋଜନ କରାଇ, ସେ ପର୍ଣ୍ଣଶୟ୍ୟାରେ ଥାଇ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା। ସେହି ଜଳସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ନିମ୍ନଗା (ନଦୀ) ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 37

कल्याणं चरतस्तस्य शुशोच निम्नगाततः । चिंतयाथ परीतात्मा जगामाथ विनिश्चयम्

ସେ କଲ୍ୟାଣ ଖୋଜି ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ନଦୀର ନିମ୍ନ ତଟ ଦେଖି ଶୋକ କଲା; ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ମନ ନେଇ ଶେଷେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 38

भूत्वा गच्छाम्यहं नारी यस्यामेवं विधः सुतः । जायेत तस्मादद्याहं भवाम्यस्य सुतप्रदा

ମୁଁ ନାରୀ ହୋଇ ଏମିତି ହେବି ଯାହାର ଗର୍ଭରେ ଏହିପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ; ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତାହାକୁ ପୁତ୍ରଦାତ୍ରୀ ହେବି।

Verse 39

अथ भूत्वा कुमारी सा बिभ्रती परमं वपुः । ज्ञापयामास राजानं तामियेष नृपस्ततः

ତାପରେ ସେ ପରମ ଦୀପ୍ତିମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି କୁମାରୀ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା; ତାହାପରେ ନୃପ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 40

अथसानवमेमासिसुषुवेसरितांवरा । पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधात्परम्

ତାପରେ ନବମ ମାସରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସରିତା ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର—ବଭ୍ରୁ—କୁ ପ୍ରସବ କଲା; ସେ ଦେବାବୃଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।

Verse 41

अत्र वंशे पुराणज्ञा ब्रुवंतीति परिश्रुतम् । गुणान्देवावृधस्याथ कीर्त्तयंतो महात्मनः

ଏହି ବଂଶରେ ଏହା ପରିଶ୍ରୁତ—ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଏମିତି କହନ୍ତି; ମହାତ୍ମା ଦେବାବୃଧଙ୍କ ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ।

Verse 42

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः । षष्टिः शतं च पुत्राणां सहस्राणि च सप्ततिः

ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବାବୃଧଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକଶେ ଷାଠି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଧିକରେ ସତରି ହଜାର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 43

एतेमृतत्वं संप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । यज्ञदानतपोधीमान्ब्रह्मण्यस्सुदृढव्रतः

ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ବଭ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା—ଦେବମାନଙ୍କୁ ବର୍ଧିତ କରୁଥିବା ଦେବାବୃଧ ଦ୍ୱାରା—ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭକ୍ତ (ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ) ଏବଂ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ଥିଲେ।

Verse 44

रूपवांश्च महातेजा भोजोतोमृतकावतीम् । शरकान्तस्य दुहिता सुषुवे चतुरः सुतान्

ରୂପବାନ୍ ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଭୋଜ, ଶରକାନ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ଅମୃତକାବତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 45

कुकुरं भजमानं च श्यामं कंबलबर्हिषम् । कुकुरस्यात्मजो वृष्टिर्वृष्टेस्तु तनयो धृतिः

ସେ କୁକୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଜନ କଲେ—ଯିଏ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କମ୍ବଳଧାରୀ ଏବଂ କୁଶାସନରେ ଆସୀନ। କୁକୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ବୃଷ୍ଟିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତି।

Verse 46

कपोतरोमा तस्यापि तित्तिरिस्तस्य चात्मजः । तस्यासीद्बहुपुत्रस्तु विद्वान्पुत्रो नरिः किल

ତାଙ୍କଠାରୁ କପୋତରୋମା ମଧ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତିତ୍ତିରି। ତିତ୍ତିରିଙ୍କ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ନରି’ ନାମକ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 47

ख्यायते तस्य नामान्यच्चंदनोदकदुंदुभिः । अस्यासीदभिजित्पुत्रस्ततो जातः पुनर्वसुः

ମଙ୍ଗଳ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନାଦ ଓ ଚନ୍ଦନସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳାଭିଷେକ ସହିତ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ ଘୋଷିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ଅଭିଜିତ୍ ନାମକ ପୁତ୍ର ଥିଲା; ତାହାରୁ ପୁନର୍ବସୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 48

अपुत्रोह्यभिजित्पूर्वमृषिभिः प्रेरितो मुदा । अश्वमेधंतुपुत्रार्थमाजुहावनरोत्तमः

ପୂର୍ବେ ଅଭିଜିତ୍ ନିର୍ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ତେବେ ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ହର୍ଷସହ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 49

तस्य मध्ये विचरतः सभामध्यात्समुत्थितः । अन्धस्तु विद्वान्धर्मज्ञो यज्ञदाता पुनर्वसुः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବାବେଳେ ସଭାମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ—ଅନ୍ଧ; ସେ ବିଦ୍ୱାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞଦାତା—ସେଇ ପୁନର୍ବସୁ।

Verse 50

तस्यासीत्पुत्रमिथुनं वसोश्चारिजितः किल । आहुकश्चाहुकी चैव ख्याता मतिमतां वर

କୁହାଯାଏ ଯେ ବସୁଙ୍କର ଯୁଗଳ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ—ଆରିଜିତ; ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆହୁକ ଓ ଆହୁକୀ ମଧ୍ୟ, ହେ ମତିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 51

इमांश्चोदाहरंत्यत्र श्लोकांश्चातिरसात्मकान् । सोपासंगानुकर्षाणां तनुत्राणां वरूथिनाम्

ଏଠାରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରସାତ୍ମକ ଶ୍ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି—ଆସକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ସହିତ ଟାଣି ନିଆଯାଇ ଚାଲୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଦେହର ଆବରଣ ଓ ରକ୍ଷାକବଚ (ବରୂଥ) ସଦୃଶ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

Verse 52

रथानां मेघघोषाणां सहस्राणि दशैव तु । नासत्यवादिनो भोजा नायज्ञा नासहस्रदाः

ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଘୋଷ କରୁଥିବା ରଥ ଦଶ ସହସ୍ର ଥିଲା। ଭୋଜମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞରେ ଅବହେଳାକାରୀ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସହସ୍ରଦାନରେ କଞ୍ଜୁସ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 53

नाशुचिर्नाप्यविद्वांसो न भोजादधिकोभवत् । आहुकां तमनुप्राप्त इत्येषोन्वय उच्यते

ସେ ନ ଅଶୁଚି, ନ ଅବିଦ୍ୱାନ, ନ ଭୋଜଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା। ‘ଆହୁକାଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା’—ଏହିଏ ଏହି କଥାର ଯଥାଯଥ ଅନ୍ୱୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 54

आहुकश्चाप्यवंतीषु स्वसारं चाहुकीं ददौ । आहुकस्यैव दुहिता पुत्रौ द्वौ समसूयत

ଆହୁକ ଅବନ୍ତୀଦେଶରେ ନିଜ ଭଉଣୀ ଆହୁକୀଙ୍କୁ ବିବାହଦାନ କଲେ। ଏବଂ ଆହୁକଙ୍କ କନ୍ୟା ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 55

देवकं चोग्रसेनं च देवगर्भसमावुभौ । देवकस्य सुताश्चैव जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

ଦେବକ ଓ ଉଗ୍ରସେନ—ଉଭୟେ ଦେବଗର୍ଭାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଦେବକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାସଦୃଶ ମହିମାରେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 56

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः । तेषां स्वसारः सप्तैव वसुदेवाय ता ददौ

ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ସୁଦେବ ଓ ଦେବରକ୍ଷିତ—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସାତ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ବସୁଦେବ ବିବାହାର୍ଥେ ଦାନ କଲେ।

Verse 57

देवकी श्रुतदेवा च यशोदा च श्रुतिश्रवा । श्रीदेवा चोपदेवा च सुरूपा चेति सप्तमी

ଦେବକୀ, ଶ୍ରୁତଦେବୀ, ଯଶୋଦା ଓ ଶ୍ରୁତିଶ୍ରବା; ତଥା ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଉପଦେବୀ ଓ ସୁରୂପା—ଏହି ସାତଜଣୀ ସପ୍ତମ ଗଣ।

Verse 58

नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां च पूर्वजः । न्यग्रोधस्तु सुनामा च कंकः शंकुः सुभूश्च यः

ନବ-ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ତାଙ୍କମଧ୍ୟରେ କଂସ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ଏବଂ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମା, କଙ୍କ, ଶଙ୍କୁ, ସୁଭୂ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 59

अन्यस्तु राष्ट्रपालश्च बद्धमुष्टिः समुष्टिकः । तेषां स्वसारः पंचासन्कंसा कंसवती तथा

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଥିଲେ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ; ଏବଂ ବଦ୍ଧମୁଷ୍ଟି ଓ ସମୁଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଭଉଣୀ—କଂସା ଓ କଂସବତୀ ଆଦି।

Verse 60

सुरभी राष्ट्रपाली च कंका चेति वरांगनाः । उग्रसेनः सहापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः

ସୁରଭୀ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳୀ ଓ କଙ୍କା—ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ। ଉଗ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନସହ କୁକୁ-ବଂଶଜ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ।

Verse 61

भजमानस्य पुत्रोभूद्रथिमुख्यो विदूरथः । राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतोभवत्

ଭଜମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ବିଦୂରଥ, ଯିଏ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ବିଦୂରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାଧିଦେବ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶୂର ନାମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 62

राजाधिदेवस्य सुतौ जज्ञाते वीरसंमतौ । क्षत्रव्रतेतिनिरतौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः

ରାଜାଧିଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ବୀର ଭାବେ ସମ୍ମତ, କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରତ—ଶୋଣାଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ।

Verse 63

शोणाश्वस्य सुताः पंच शूरा रणविशारदाः । शमी च राजशर्मा च निमूर्त्तः शत्रुजिच्छुचिः

ଶୋଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଶୂର ଓ ରଣବିଶାରଦ: ଶମୀ, ରାଜଶର୍ମା, ନିମୂର୍ତ୍ତ, ଶତ୍ରୁଜିତ୍, ଶୁଚି।

Verse 64

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः । प्रतिक्षत्रसुतो भोजो हृदीकस्तस्य चात्मजः । हृदीकस्याभवन्पुत्रा दश भीमपराक्रमाः

ଶମୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର; ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରରୁ ଭୋଜ ଜନ୍ମିଲେ, ଭୋଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୃଦୀକ। ହୃଦୀକଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସମସ୍ତେ ଭୀମପରାକ୍ରମୀ।

Verse 65

कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा च सत्तमः । देवार्हश्च सुभानुश्च भीषणश्च महाबलः

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ଶତଧନ୍ୱା—ସତ୍ତମ ପୁରୁଷ—ଏବଂ ଦେବାର୍ହ, ସୁଭାନୁ, ମହାବଳୀ ଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 66

अजातश्च विजातश्च करकश्च करंधमः । देवार्हस्य सुतो विद्वान्जज्ञे कंबलबर्हिषः

ଅଜାତ, ବିଜାତ, କରକ ଓ କରନ୍ଧମ ଜନ୍ମିଲେ; ଦେବାର୍ହଙ୍କ ଏହି ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ରମାନେ କମ୍ବଲବର୍ହିଷରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

Verse 67

असमौजास्ततस्तस्य समौजाश्च सुतावुभौ । अजातपुत्रस्य सुतौ प्रजायेते समौजसौ

ତାହାଠାରୁ ଅସମୌଜାସ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ‘ସମୌଜାସ’ ନାମରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ଅଜାତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ‘ସମୌଜାସ’ ନାମରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 68

समौजः पुत्रा विख्यातास्त्रयः परमधार्मिकाः । सुदंशश्च सुवंशश्च कृष्ण इत्यनुनामतः

ସମୌଜାସଙ୍କର ତିନିଜଣ ବିଖ୍ୟାତ, ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସୁଦଂଶ, ସୁବଂଶ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ନାମରେ।

Verse 69

अंधकानामिमं वंशं यः कीर्तयति नित्यशः । आत्मनो विपुलं वंशं प्रजामाप्नोत्ययं ततः

ଯେ କେହି ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ଏହି ବଂଶାବଳୀକୁ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ପରେ ନିଜର ବିପୁଳ ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 70

गांधारी चैव माद्री च क्रोष्टोर्भार्ये बभूवतुः । गांधारी जनयामास सुनित्रं मित्रवत्सलम्

କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କର ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ନାମରେ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ମିତ୍ରବତ୍ସଳ ସୁନିତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 71

माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषं । अनमित्रं शिनिं चैव पंचात्र कृतलक्षणाः

ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାପରେ ଦେବମୀଢୁଷ, ଅନମିତ୍ର ଓ ଶିନି—ଏହିପରି ପାଞ୍ଚଜଣେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 72

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि च द्वौ सुतौ । प्रसेनश्च महावीर्यः शक्तिसेनश्च तावुभौ

ଅନମିତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ନିଘ୍ନ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ନିଘ୍ନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ମହାବୀର୍ୟବାନ୍ ପ୍ରସେନ ଓ ଶକ୍ତିସେନ—ସେ ଦୁଇଜଣ।

Verse 73

स्यमंतकं प्रसेनस्य मणिरत्नमनुत्तमं । पृथिव्यां मणिरत्नानां राजेति समुदाहृतम्

ପ୍ରସେନଙ୍କ ସ୍ୟମନ୍ତକ ନାମକ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ମଣିରତ୍ନ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ରାଜା’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 74

हृदि कृत्वा सुबहुशो मणिं तं स व्यराजत । मणिरत्नं ययाचेथ राजार्थं शौरिरुत्तमम्

ସେ ମଣିଟିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ପରେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ଶୌରିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରୁ ସେ ଉତ୍ତମ ମଣିରତ୍ନ ଯାଚନା କଲା।

Verse 75

गोविंदश्च न तं लेभे शक्तोपि न जहार सः । कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः

ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ସମର୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହା ହରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏକଦା ପ୍ରସେନ ସେ ମଣିରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ମୃଗୟାକୁ ଗଲା।

Verse 76

बिले शब्दं स शुश्राव कृतं सत्त्वेन केनचित् । ततः प्रविश्य स बिलं प्रसेनो ह्यृक्षमासदत्

ଗୁହାରେ ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କରିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲା। ତାପରେ ସେହି ବିଲରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରସେନ ଏକ ଭାଲୁକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା।

Verse 77

ऋक्षः प्रसेनं च तथा ऋक्षं चापि प्रसेनजित् । आसाद्य युयुधाते तौ परस्परजयेच्छया

ଋକ୍ଷ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖେ ଭେଟିଲା, ଏବଂ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ମଧ୍ୟ ଋକ୍ଷକୁ ସମ୍ମୁଖେ ପାଇଲେ; ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପର ଜୟେଚ୍ଛାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 78

हत्वा ऋक्षः प्रसेनं च ततस्तं मणिमाददात् । प्रसेनं तु हतं श्रुत्वा गोविंदः परिशंकितः

ଋକ୍ଷ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସେଇ ମଣିଟି ନେଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ପ୍ରସେନ ହତ ହେଲେ ବୋଲି ଶୁଣି ଗୋବିନ୍ଦ ଶଙ୍କିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 79

सत्राजित्रा तु तद्भ्रात्रा यादवैश्च तथापरैः । गोविंदेन हतो नूनं प्रसेनो मणिकारणात्

କିନ୍ତୁ ସତ୍ରାଜିତ୍—ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଯାଦବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ—ମଣିର କାରଣରୁ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋବିନ୍ଦ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ମନେ କଲେ।

Verse 80

प्रसेनस्तु गतोरण्यं मणिरत्नेन भूषितः । तं दृष्ट्वा निजघानाथ न त्यजन्तं स्यमंतकम्

ପ୍ରସେନ ମଣିରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ସିଂହ, ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ଛାଡ଼ୁନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ହତ କଲା।

Verse 81

जघानैवाप्रदानेन शत्रुभूतं च केशवः । इति प्रवादस्सर्वत्र ख्यातस्सत्राजिता कृतः

ଦେଇନଥିବାରୁ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରସେନଙ୍କୁ କେଶବ ହତ୍ୟା କଲେ—ଏହି ପ୍ରବାଦ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏବଂ ସେହିପରି ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ରୂଢ଼ ହେଲା।

Verse 82

अथ दीर्घेण कालेन मृगयां निर्गतः पुनः । यदृच्छया च गोविंदो बिलाभ्याशमथागमत्

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ପୁଣି ମୃଗୟାକୁ ବାହାରିଲା। ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ଗୋବିନ୍ଦ ଗୁହାର ମୁହାଣି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 83

ततश्शब्दं यथापूर्वं स चक्रे ऋक्षराड्बली । शब्दं श्रुत्वा तु गोविंदः खङ्गपाणिः प्रविश्य च

ତେବେ ସେ ବଳବାନ ଋକ୍ଷରାଜ ପୂର୍ବବତ୍ ସେଇ ଶବ୍ଦ କଲା। ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗୋବିନ୍ଦ ଖଡ୍ଗ ହାତରେ ଧରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 84

अपश्यज्जांबवंतं च ऋक्षराजं महाबलं । ततस्तूर्णं हृषीकेशस्तमृक्षमतिरंहसा

ସେ ମହାବଳୀ ଋକ୍ଷରାଜ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେଇ ଭାଲୁକୁ ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 85

जांबवंतं स जग्राह क्रोधसंरक्तलोचनः । दृष्ट्वा चैनं तथा विष्णुं कर्मभिर्वैष्णवीं तनुं

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ନୟନ ହୋଇ ସେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କୁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ବୈଷ୍ଣବ ତନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି ସେହିପରି ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 86

तुष्टाव ऋक्षराजोपि विष्णुसूक्तेन सत्वरं । ततस्तु भगवांस्तुष्टो वरेण समरोचयत्

ତେବେ ଋକ୍ଷରାଜ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲା। ତାପରେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାକୁ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 87

जाम्बवानुवाच । इष्टं चक्रप्रहारेण त्वत्तो मे मरणं शुभम् । कन्या चेयं मम सुता भर्त्तारं त्वामवाप्नुयात्

ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ—ତୁମ ଚକ୍ରପ୍ରହାରରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଶୁଭ ଅନ୍ତ ହେଉ। ଏହି କନ୍ୟା—ମୋର କନ୍ୟା—ତୁମକୁ ଭର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 88

योयं मणिः प्रसेनात्तु हत्वा चैवाप्तवानहम् । स त्वया गृह्यतां नाथ मणिरेषोऽत्र वर्त्तते

ଏହି ମଣି—ପ୍ରସେନକୁ ବଧ କରି ମୁଁ ଏହା ପାଇଥିଲି। ହେ ନାଥ, ଆପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ମଣି ଏଠାରେ ଅଛି।

Verse 89

इत्युक्तो जांबवंतं वै हत्वा चक्रेण केशवः । कृतकार्यो महाबाहुः कन्यां चैवाददौ तदा

ଏପରି କହିବା ପରେ କେଶବ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ମହାବାହୁ ପ୍ରଭୁ ସେହି ସମୟରେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 90

ततः सत्राजिते चैतन्मणिरत्नं स वै ददौ । यल्लब्धमृक्षराजाच्च सर्वयादवसन्निधौ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଋକ୍ଷରାଜଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସେଇ ମଣିରତ୍ନଟି ସେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 91

तेन मिथ्याप्रवादेन संतप्तोयं जनार्दनः । ततस्ते यादवाः सर्वे वासुदेवमथाब्रुवन्

ସେଇ ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦରେ ଜନାର୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 92

अस्माकं मनसि ह्यासीत्प्रसेनस्तु त्वया हतः । एकैकस्यास्तु सुंदर्यो दश सत्राजितः सुताः

ଆମ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଭାବ ଥିଲା ଯେ ପ୍ରସେନକୁ ତୁମେ ହତ କରିଛ; ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଦଶ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଆମ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ଦିଆଯିବ ବୋଲି ମନେ କରିଥିଲୁ।

Verse 93

सत्योत्पन्नास्सुतास्तस्य शतमेकं च विश्रुताः । विख्याताश्च महावीर्या भंगकारश्च पूर्वजः

ତାଙ୍କଠାରୁ ‘ସତ୍ୟୋତ୍ପନ୍ନ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକଶେ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ମହାବୀର୍ୟବାନ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଙ୍ଗକାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ।

Verse 94

सत्या व्रतवती स्वप्ना भंगकारस्य पूर्वजा । सुषुवुस्ताः कुमारांश्च शिनीवालः प्रतापवान्

ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ ପୂର୍ବଜ କନ୍ୟା ସତ୍ୟା, ବ୍ରତବତୀ ଓ ସ୍ୱପ୍ନା ଥିଲେ। ସେମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ଶିନୀବାଳ ପ୍ରତାପବାନ ଥିଲେ।

Verse 95

अभंगो युयुधानश्च शिनिस्तस्यात्मजोभवत् । तस्माद्युगंधरः पुत्राश्शतं तस्य प्रकीर्तिताः

ଶିନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭଙ୍ଗ ଓ ଯୁୟୁଧାନ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଯୁଗନ୍ଧର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 96

अनमित्राह्वयो यो वै विख्यातो वृष्णिवंशजः । अनमित्रात्शिनिर्जज्ञे कनिष्ठो वृष्णिनंदनः

ଅନମିତ୍ର ନାମରେ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି, ସେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶଜ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ। ଅନମିତ୍ରଠାରୁ ଶିନି ଜନ୍ମିଲେ—ବୃଷ୍ଣିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର।

Verse 97

अनमित्राच्च संजज्ञे वृष्णिवीरो युधाजितः । अन्यौ च तनयौ वीरा वृषभश्चित्र एव च

ଅନମିତ୍ରାଠାରୁ ବୃଷ୍ଣିବୀର ଯୁଧାଜିତ ଜନ୍ମିଲେ; ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବୀର ପୁତ୍ର—ବୃଷଭ ଓ ଚିତ୍ର—ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 98

ऋषभः काशिराजस्य सुतां भार्यामनिंदितां । जयंतश्च जयंतीं च शुभां भार्यामविंदत

ଋଷଭ କାଶୀରାଜଙ୍କ ନିର୍ଦୋଷ କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ପାଇଲେ; ଏବଂ ଜୟନ୍ତ ଶୁଭା ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 99

जयंतस्य जयंत्यां वै पुत्रः समभवत्ततः । सदा यज्वातिधीरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः

ତାପରେ ଜୟନ୍ତ ଓ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞକର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅତିଧୀର, ଶ୍ରୁତି-ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଅତିଥି-ସତ୍କାରପ୍ରିୟ ଥିଲା।

Verse 100

अक्रूरः सुषुवे तस्मात्सुदक्षो भूरिदक्षिणः । रत्नकन्या च शैब्या च अक्रूरस्तामवाप्तवान्

ତାଙ୍କଠାରୁ ଅକ୍ରୂର ଜନ୍ମିଲେ; ଅକ୍ରୂରଙ୍କଠାରୁ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣ (ଅତିଦାନଶୀଳ) ସୁଦକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ। ରତ୍ନକନ୍ୟା ଓ ଶୈବ୍ୟା—ଅକ୍ରୂର ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ପାଇଲେ।

Verse 101

पुत्रानुत्पादयामास एकादशमहाबलान् । उपलंभं सदालंभमुत्कलं चार्य्यशैशवं

ସେ ଏଗାରଜଣ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉପଲମ୍ଭ, ସଦାଲମ୍ଭ, ଉତ୍କଳ ଏବଂ ଆର୍ୟଶୈଶବ ଆଦି।

Verse 102

सुधीरं च सदायक्षं शत्रुघ्नं वारिमेजयं । धर्मदृष्टिं च धर्मं च सृष्टिमौलिं तथैव च

ତଥା ସୁଧୀର, ସଦାୟକ୍ଷ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ବାରିମେଜୟ; ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସେହିପରି ସୃଷ୍ଟିମୌଲି ମଧ୍ୟ (ଜନ୍ମିଲେ)।

Verse 103

सर्वे च प्रतिहर्तारो रत्नानां जज्ञिरे च ते । अक्रूराच्छूरसेनायां सुतौ द्वौ कुलनंदनौ

ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଯେ ସମସ୍ତେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଶୂରସେନ ଦେଶରେ ଅକ୍ରୂରଙ୍କ ଠାରୁ କୁଳାନନ୍ଦ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 104

देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंमतौ । अश्विन्यां त्रिचतुः पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च

ଦେବବାନ ଓ ଉପଦେବ—ଦୁହେଁ ଦେବସମ୍ମତ—ଜନ୍ମିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ନକ୍ଷତ୍ରେ ତିନି-ଚାରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ପୃଥୁ ଓ ବିପୃଥୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 105

अश्वग्रीवो श्वबाहुश्च सुपार्श्वक गवेषणौ । रिष्टनेमिः सुवर्चा च सुधर्मा मृदुरेव च

ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ, ଶ୍ୱବାହୁ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱକ ଓ ଗବେଷଣ; ଏବଂ ଋଷ୍ଟନେମି, ସୁବର୍ଚ୍ଚା, ସୁଧର୍ମା, ମୃଦୁ ମଧ୍ୟ (ଜନ୍ମିଲେ)।

Verse 106

अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठा श्रवणे स्त्रियौ । इमां मिथ्याभिशप्तिं यो वेद कृष्णस्य बुद्धिमान्

ଅଭୂମି ଓ ବହୁଭୂମି, ଏବଂ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରବଣା—ଏହି ଦୁଇ ନାରୀ (ଜନ୍ମିଲେ)। କୃଷ୍ଣସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ମିଥ୍ୟା-ଶାପର ଅନ୍ତର୍ଥକୁ ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜାଣେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ବିବେକୀ।

Verse 107

न स मिथ्याभिशापेन अभिगम्यश्च केनचित् । एक्ष्वाकी सुषुवे पुत्रं शूरमद्भुतमीढुषम्

ମିଥ୍ୟା ଶାପ ଦ୍ୱାରା କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମୀପ କରିପାରୁନଥିଲେ। ତେବେ ଏକ୍ଷ୍ୱାକୀ ଶୂର, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସ୍ତୁତ୍ୟ ମୀଢୁଷ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 108

मीढुषा जज्ञिरे शूरा भोजायां पुरुषा दश । वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुंदुभिः

ମୀଢୁଷ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜାରେ ଦଶଜଣ ଶୂର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବାହୁ ବସୁଦେବ ପୂର୍ବେ ‘ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 109

देवभागस्तथा जज्ञे तथा देवश्रवाः पुनः । अनावृष्टिं कुनिश्चैव नंदिश्चैव सकृद्यशाः

ଦେବଭାଗ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ପୁନଃ ଦେବଶ୍ରବା ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ଅନାବୃଷ୍ଟି, କୁନି, ନନ୍ଦି ଓ ସକୃଦ୍ୟଶ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 110

श्यामः शमीकः सप्ताख्यः पंच चास्य वरांगनाः । श्रुतकीर्तिः पृथा चैव श्रुतदेवी श्रुतश्रवाः

ଶ୍ୟାମ, ଶମୀକ ଓ ସପ୍ତାଖ୍ୟ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ—ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି, ପୃଥା, ଶ୍ରୁତଦେବୀ, ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ଆଦି।

Verse 111

राजाधिदेवी च तथा पंचैता वीरमातरः । वृद्धस्य श्रुतदेवी तु कारूषं सुषुवे नृपम्

ରାଜାଧିଦେବୀ ମଧ୍ୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣେ ଥିଲେ ବୀରମାତା। ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୁତଦେବୀ କାରୂଷ ନାମକ ରାଜାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 112

कैकेयाच्छ्रुतकीर्तेस्तु जज्ञे संतर्दनो नृपः । श्रुतश्रवसि चैद्यस्य सुनीथः समपद्यत

କୈକେୟଙ୍କ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଠାରୁ ରାଜା ସନ୍ତର୍ଦନ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଚୈଦ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବସଠାରୁ ସୁନୀଥ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 113

राजाधिदेव्याः संभूतो धर्माद्भयविवर्जितः । शूरः सख्येन बद्धोसौ कुंतिभोजे पृथां ददौ

ରାଜାଧିଦେବୀଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଭୟଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଇ ଶୂର ସଖ୍ୟବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କୁ ପୃଥାକୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 114

एवं कुंती समाख्या च वसुदेवस्वसा पृथा । कुंतिभोजोददात्तां तु पांडोर्भार्यामनिंदिताम्

ଏହିପରି କୁନ୍ତୀ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୃଥା, ବସୁଦେବଙ୍କ ଭଗିନୀ, କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଗଲେ।

Verse 115

पाण्ड्वर्थेसूत देवी सा देवपुत्रान्महारथान् । धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे वाताज्जज्ञे वृकोदरः

ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସେ ଦେବୀ ଦେବପୁତ୍ର ମହାରଥମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଧର୍ମଠାରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜନ୍ମିଲେ, ଓ ବାୟୁଠାରୁ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 116

इंद्राद्धनंजयश्चैव शक्रतुल्यपराक्रमः । योऽसौ त्रिपुरुषाज्जातस्त्रिभिरंशैर्महारथः

ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଶକ୍ରସମ। ସେ ମହାରଥୀ ତ୍ରିପୁରୁଷଠାରୁ ତିନି ଅଂଶର ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ସହ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 117

देवकार्यकरश्चैव सर्वदानवसूदनः । अवध्याश्चापि शक्रस्य दानवा येन घातिताः

ସେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ସଂହାରକ। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ ଥିବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।

Verse 118

स्थापितस्स तु शक्रेण लब्धवर्चास्त्रिविष्टपे । माद्रवत्यां तु जनितावश्विनाविति नः श्रुतम्

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ସେ ପୁନଃ ତେଜ ଲାଭ କଲେ। ଏବଂ ମାଦ୍ରବତୀରୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 119

नकुलः सहदेवश्च रूपसत्वगुणान्वितौ । रोहिणी पौरवी नाम भार्या चानकदुंदुभेः

ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ରୂପ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ରୋହିଣୀ—ପୌରବୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।

Verse 120

लेभे चेष्टं सुतं रामं सारणं च रणप्रियम् । दुर्धरं दमनं चैव पिंडारकमहाहनुं

ସେ ପୁତ୍ରରୂପେ ଚେଷ୍ଟ, ରାମ ଏବଂ ରଣପ୍ରିୟ ସାରଣକୁ ଲାଭ କଲେ; ତଥା ଦୁର୍ଧର, ଦମନ ଓ ମହାହନୁ ପିଣ୍ଡାରକକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 121

अथ मायात्वमावास्या देवकी या भविष्यति । तस्यां जज्ञे महाबाहुः पूर्वं तु स प्रजापतिः

ତାପରେ ସେ ମାୟାଭାବ ଧାରଣ କରି, ଯିଏ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେବକୀ ହେବେ, ସେହି ଦେବକୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଯିଏ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ।

Verse 122

अनुजाताभवत्कृष्णा सुभद्रा भद्रभाषिणी । विजयो रोचमानस्तु वर्धमानश्च देवलः

ତାଙ୍କ ପରେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ‘କୃଷ୍ଣା’ ଓ ମଙ୍ଗଳବାଣୀ କହୁଥିବା ‘ସୁଭଦ୍ରା’ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବିଜୟ, ରୋଚମାନ, ବର୍ଧମାନ ଓ ଦେବଲ ନାମକ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 123

एते सर्वे महात्मान उपदेव्यां प्रजज्ञिरे । अगावहं महात्मानं बृहद्देवी व्यजायत

ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଉପଦେବୀଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବୃହଦ୍ଦେବୀ ମୋତେ—ମହାତ୍ମା ‘ଅଗାବହ’କୁ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 124

बृहद्देव्यां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः । सप्तमं देवकी पुत्रं रेमंतं सषुवे सुतम्

ବୃହଦ୍ଦେବୀରେ ସ୍ୱୟଂ ‘ମନ୍ଦକ’ ନାମକ ଜଣେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଦେବକୀ ନିଜ ସପ୍ତମ ପୁତ୍ର ‘ରେମନ୍ତ’କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 125

गवेषणं महाभागं संग्रामेष्वपराजितम् । श्रुतदेव्या विहारे तु वने विचरता पुरा

ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୁତଦେବୀ ବିହାର ପାଇଁ ବନରେ ବିଚରୁଥିବାବେଳେ, ସଂଗ୍ରାମରେ ଅପରାଜିତ ସେଇ ମହାଭାଗ ‘ଗବେଷଣ’ଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ।

Verse 126

वैश्यायां समधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमग्रजम् । श्रुतंधरा तु राज्ञी तु सौरगंधपरिग्रहः

ଏକ ବୈଶ୍ୟା ନାରୀଠାରୁ ଶୌରି ‘କୌଶିକ’ ନାମକ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ‘ଶ୍ରୁତନ୍ଧରା’ ନାମକ ରାଣୀକୁ ସୌରଗନ୍ଧ ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 127

पुत्रं च कपिलं चैव वसुदेवात्मजो बली । जनानां च विषादोभूत्प्रथमः स धनुर्द्धरः

ବସୁଦେବଙ୍କ ବଳବାନ ପୁତ୍ର କପିଳ ନାମରେ ଏକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷାଦ ଉଠିଲା; ସେଇ ପ୍ରଥମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁର୍ଧର ଥିଲା।

Verse 128

सौभद्रश्चाभवश्चैव महासत्वौ बभूवतुः । देवभागसुतश्चापि प्रस्तावः स बुधः स्मृतः

ସୌଭଦ୍ର ଓ ଅଭବ—ଦୁହେଁ ମହାସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ହେଲେ। ଦେବଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟ ‘ବୁଧ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 129

पण्डितं प्रथमं बाहु देवश्रवसमुत्तमम् । इक्ष्वाकुकुलतो यस्य मनस्विन्या यशस्विनी

ପ୍ରଥମେ ପଣ୍ଡିତ ବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ—ସେ ଉତ୍ତମ ଦେବଶ୍ରବସ। ଯାହାଙ୍କ ମନସ୍ୱିନୀ, ଯଶସ୍ୱିନୀ (ପତ୍ନୀ/ରାଣୀ) ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳଜା ଥିଲେ।

Verse 130

निवृत्तशत्रुः शत्रुघ्नः श्रद्धा तस्मादजायत । गंडूषायामपत्यानि कृष्णस्तुष्टः शतं ददौ

ତାଙ୍କଠାରୁ ନିବୃତ୍ତଶତ୍ରୁ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା, ଯିଏ ‘ଶତ୍ରୁଘ୍ନ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ଗଣ୍ଡୂଷାକୁ ଶତ ସନ୍ତାନ ଦାନ କଲେ।

Verse 131

स चंद्रं तु महाभागं वीर्यवंतं महाबलम् । रंतिपालश्च रंतिश्च नंदनस्य सुतावुभौ

ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବୀର୍ୟବାନ ଓ ମହାବଳବାନ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଲା। ନନ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ରନ୍ତିପାଳ ଓ ରନ୍ତି—ଉଭୟ ଥିଲେ।

Verse 132

शमीकपुत्राश्चत्वारो विक्रांताः सुमहाबलाः । विरजश्च धनुश्चैव व्योमस्तस्य स सृंजयः

ଶମୀକଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ମହାବଳୀ: ବିରଜ, ଧନୁ, ବ୍ୟୋମ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟ।

Verse 133

अनपत्योभवद्व्योमः सृंजयस्य धनंजयः । यो जायमानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ‘ବ୍ୟୋମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେ ନିଃସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତଥାପି ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଭୋଜତ୍ୱ ଓ ରାଜର୍ଷି-ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 134

कृष्णस्य जन्माभ्युदयं यः कीर्तयति नित्यशः । शृणोति वा नरो नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଯେ ନର ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ-ମଙ୍ଗଳକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 135

अथ देवो महादेवः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं स देवोसौ मानुषेष्वप्यजायत

ତାପରେ ସେଇ ଦେବ—ମହାଦେବ—ଯିଏ ପୂର୍ବେ କୃଷ୍ଣରୂପ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା-ବିହାର ନିମିତ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 136

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः । चतुर्बाहुस्तु संजातो दिव्यरूपो जनाश्रयः

ବସୁଦେବଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଦିବ୍ୟରୂପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 137

श्रीवत्सलक्षणं देवं दृष्ट्वा देवैः सलक्षणम् । उवाच वसुदेवस्तं रूपं संहर वै प्रभो

ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନିହାରିଲେ; ତେବେ ବସୁଦେବ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେଇ ରୂପଟି ନିଶ୍ଚୟ ସଂହର (ଗୋପନ) କରନ୍ତୁ।”

Verse 138

भीतोहं देव कंसस्य ततस्त्वेतद्ब्रवीमि ते । मम पुत्रा हतास्तेन श्रेष्ठाः षड्भीमविक्रमाः

ହେ ଦେବ! ମୁଁ କଂସକୁ ଭୟ କରୁଛି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହୁଛି। ମୋର ଛଅ ପୁତ୍ର—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭୀମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ—ତାହାର ହାତରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 139

वसुदेववचः श्रुत्वा रूपं संहरदच्युतः । अनुज्ञाप्य तु तं शौरिर्नन्दगोपगृहेनयत्

ବସୁଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଅଚ୍ୟୁତ ନିଜ ରୂପ ସଂହର କଲେ। ପରେ ଶୌରି ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଘରକୁ ନେଲେ।

Verse 140

दत्वा तं नंदगोपाय रक्ष्यतामिति चाब्रवीत् । अतस्तुसर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति

ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କୁ ଦେଇ ସେ କହିଲେ— “ଏହାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଯାଦବମାନଙ୍କର ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ହେବ।

Verse 141

अयं तु गर्भो देवक्या यावत्कंसं हनिष्यति । तावत्पृथिव्यां भविता क्षेमो भारावहः परम्

ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଏହି ଶିଶୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଂସକୁ ବଧ କରିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ପରମ କ୍ଷେମ ଓ ଭାରମୋଚନ ରହିବ।

Verse 142

ये वै दुष्टास्तु राजानस्तांस्तु सर्वान्हनिष्यति । कौरवाणां रणे भूते सर्वक्षत्रसमागमे

ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସଂହାର କରିବେ; କୌରବମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଲେ, ସର୍ବ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସମାଗମ ରଣରେ।

Verse 143

सारथ्यमर्जुनस्यायं स्वयं देवः करिष्यति । निःक्षत्रियां धरां कृत्वा भोक्ष्यते शेषतां गताम्

ଏହି ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାରଥି ହେବେ; ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରି, ଯେ ଅବଶେଷ ରହିବ, ତାହାକୁ ଶାସନ-ଭୋଗ କରିବେ।

Verse 144

सर्वं यदुकुलं चैव देवलोकं नयिष्यति । भीष्म उवाच । क एष वसुदेवस्तु देवकी का यशस्विनी

ଏବଂ ସେ ସମଗ୍ର ଯଦୁକୁଳକୁ ଦେବଲୋକକୁ ନେଇଯିବେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ବସୁଦେବ କିଏ? ଯଶସ୍ୱିନୀ ଦେବକୀ କିଏ?

Verse 145

नंदगोपश्च कश्चैव यशोदा का महाव्रता । या विष्णुं पोषितवती यां स मातेत्यभाषत

ନନ୍ଦଗୋପ କିଏ, ଏବଂ ମହାବ୍ରତା ଯଶୋଦା କିଏ—ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୋଷିଥିଲେ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସେ ‘ମାତା’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ?

Verse 146

या गर्भं जनयामास या चैनं समवर्द्धयत् । पुलस्त्य उवाच । पुरुषः कश्यपश्चासावदितिस्तत्प्रिया स्मृता

ଯିଏ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଳିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ପୁରୁଷ କଶ୍ୟପ; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ଅଦିତି ସ୍ମୃତ।

Verse 147

कश्यपो ब्रह्मणोंशस्तु पृथिव्या अदितिस्तथा । नंदो द्रोणस्समाख्यातो यशोदाथ धराभवत्

କଶ୍ୟପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଦିତି ପୃଥିବୀର ଅଂଶରୂପା ଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଦ୍ରୋଣାବତାର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯଶୋଦା ତେବେ ଧରାରୂପା (ପୃଥିବୀ) ହେଲେ।

Verse 148

अथकामान्महाबाहुर्देवक्याः समपूरयत् । ये तया कांक्षिताः पूर्वमजात्तस्मान्महात्मनः

ତାପରେ ସେ ମହାବାହୁ ଦେବକୀଙ୍କ କାମନାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କଲେ—ସେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଦେଇ।

Verse 149

अचिरं स महादेवः प्रविष्टो मानुषीं तनुं । मोहयन्सर्वभूतानि योगाद्योगी समाययौ

ଅଚିରେ ସେ ମହାଦେବ ମାନବ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯୋଗୀ ନିଜ ଯୋଗବଳରେ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ମୋହିତ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 150

नष्टे धर्मे तथा यज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले विभुः । कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्

ଧର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସର୍ବବିଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୃଷ୍ଣିକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ।

Verse 151

रुक्मिणी सत्यभामा च सत्या नाग्निजिती तथा । सुमित्रा च तथा शैब्या गांधारी लक्ष्मणा तथा

ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ସତ୍ୟା ଓ ନାଗ୍ନଜିତୀ; ତଥା ସୁମିତ୍ରା ଓ ଶୈବ୍ୟା; ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣା।

Verse 152

सुभीमा च तथा माद्री कौशल्या विजया तथा । एवमादीनि देवीनां सहस्राणि च षोडश

ସୁଭୀମା, ମାଦ୍ରୀ, କୌଶଲ୍ୟା ଓ ବିଜୟା—ଏପରି ଆଦି ଦେବୀମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଷୋଳହ ସହସ୍ର।

Verse 153

रुक्मिणी जनयामास पुत्रान्शृणु विशारदान् । चारुदेष्णं रणेशूरं प्रद्युम्नञ्च महाबलम्

ରୁକ୍ମିଣୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ହେ ବିଶାରଦ, ଶୁଣ—ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ବୀର ରଣେଶୂର ଓ ମହାବଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

Verse 154

सुचारुं चारुभद्रञ्च सदश्वं ह्रस्वमेव च । सप्तमञ्चारुगुप्तञ्च चारुभद्रञ्च चारुकं

ସୁଚାରୁ, ଚାରୁଭଦ୍ର, ସଦଶ୍ୱ ଓ ହ୍ରସ୍ୱ; ତଥା ସପ୍ତମ, ଚାରୁଗୁପ୍ତ, (ପୁନଃ) ଚାରୁଭଦ୍ର ଓ ଚାରୁକ।

Verse 155

चारुहासं कनिष्ठञ्च कन्याञ्चारुमतीं तथा । जज्ञिरे सत्यभामाया भानुर्भीमरथः क्षणः

ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ଚାରୁହାସ, କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ଚାରୁମତୀ ନାମ୍ନୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ଭାନୁ, ଭୀମରଥ ଓ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 156

रोहितो दीप्तिमांश्चैव ताम्रबंधो जलंधमः । चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारश्च यवीयसीः

ରୋହିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାମ୍ରବନ୍ଧ ଓ ଜଲନ୍ଧମ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ଚାରି ଭଗିନୀ ଏବଂ ଏକ କନିଷ୍ଠା ଭଗିନୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 157

जांबवत्याः सुतो जज्ञे सांबश्चैवातिशोभनः । सौरशास्त्रस्य कर्त्ता वै प्रतिमा मंदिरस्य च

ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅତିଶୟ ସୁନ୍ଦର ସାମ୍ବ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସେଇ ସୌରଶାସ୍ତ୍ରର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଓ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା ହେଲେ।

Verse 158

मूलस्थाने निवेशश्च कृतस्तेन महात्मना । तुष्टेन देवदेवेन कुष्ठरोगो विनाशितः

ସେଇ ମହାତ୍ମା ମୂଳସ୍ଥାନରେ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଦେବଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୁଷ୍ଠରୋଗକୁ ବିନାଶ କଲେ।

Verse 159

सुमित्रं चारुमित्रं च मित्रविंदा व्यजायत । मित्रबाहुः सुनीथश्च नाग्नजित्यां बभूवतुः

ମିତ୍ରବିନ୍ଦାଙ୍କୁ ସୁମିତ୍ର ଓ ଚାରୁମିତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ନାଗ୍ନଜିତୀଙ୍କୁ ମିତ୍ରବାହୁ ଓ ସୁନୀଥ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 160

एवमादीनि पुत्राणांसहस्राणि निशामय । अशीतिश्च सहस्राणां वासुदेवसुतास्तथा

ଏପରି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ସହସ୍ର ସହସ୍ର କଥା ଶୁଣ। ଏହିପରି ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଶୀ ସହସ୍ର ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 161

प्रद्युम्नस्य च दायादो वैदर्भ्यां बुद्धिसत्तमः । अनिरुद्धो रणे योद्धा जज्ञेस्य मृगकेतनः

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦାୟାଦ ଅନିରୁଦ୍ଧ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଲେ—ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ରଣରେ ଯୋଦ୍ଧା; ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ ମୃଗଚିହ୍ନ ଥିଲା।

Verse 162

काम्या सुपार्श्वतनया सांबाल्लेभे तरस्विनम् । सत्त्वप्रकृतयो देवाः पराः पंच प्रकीर्तिताः

ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ କନ୍ୟା କାମ୍ୟା ବଳବାନ୍ ତରସ୍ୱିନ୍‌କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସତ୍ତ୍ୱ-ପ୍ରକୃତି ଥିବା ପାଞ୍ଚ ପରମ ଦେବ ଏପରି ଘୋଷିତ ହେଲେ।

Verse 163

तिस्रः कोट्यः प्रवीराणां यादवानां महात्मनां । षष्टिः शतसहस्राणि वीर्यवंतो महाबलाः

ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନି କୋଟି ପ୍ରବୀର ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ; ଆଉ ଷାଠି ଲକ୍ଷ—ବୀର୍ୟବାନ୍ ଓ ମହାବଳୀ।

Verse 164

देवांशाः सर्व एवेह उत्पन्नास्ते महौजसः । दैवासुरे हता ये वा असुरास्तु महाबलाः

ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବାଂଶ, ମହାତେଜସ୍ବୀ। ଏବଂ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ମହାବଳୀ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ)।

Verse 165

इहोत्पन्ना मनुष्येषु बाधंते सर्वमानवान् । तेषामुद्धरणार्थाय उत्पन्ना यादवे कुले

ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ (ସେ) ଯାଦବ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 166

कुलानां शतमेकं च यादवानां महात्मनाम् । विष्णुस्तेषां प्रणेता च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः

ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନଙ୍କର ଏକଶେ ଏକ କୁଳ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଣେତା ଓ ନେତା ବିଷ୍ଣୁ; ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 167

निदेशस्थायिनस्तस्य ऋद्ध्यंते सर्वयादवाः । भीष्म उवाच । सप्तर्षयः कुबेरश्च यक्षो मणिधरस्तथा

ତାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ସମୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସପ୍ତର୍ଷି, କୁବେର ଏବଂ ଯକ୍ଷ ମଣିଧର ମଧ୍ୟ…

Verse 168

सात्यकिर्नारदश्चैव शिवो धन्वंतरिस्तथा । आदिदेवस्तथाविष्णुरेभिस्तु सह दैवतैः

ସାତ୍ୟକି, ନାରଦ, ଶିବ ଓ ଧନ୍ୱନ୍ତରି—ଏବଂ ଆଦିଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି (ସେଠାରେ) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 169

किमर्थं सहसंभूताः सुरसम्भूतयः क्षितौ । भविष्याः कति वा चास्य प्रादुर्भावा महात्मनः

କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦେବସମ୍ଭୂତମାନେ ହଠାତ୍ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ଏବଂ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତରେ କେତେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେବ?

Verse 170

सर्वक्षेत्रेषु सर्वेषु किमर्थमिह जायते । यदर्थमिह संभूतो विष्णुर्वृष्ण्यंधके कुले

ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓ ସର୍ବତ୍ର ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ବୃଷ୍ଣି-ଅନ୍ଧକ କୁଳରେ କେଉଁ କାରଣରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ?

Verse 171

पुनःपुनर्मनुष्येषु तन्मे त्वं ब्रूहि पृच्छतः । पुलस्त्य उवाच । शृणु भूप प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् । यथा दिव्यतनुर्विष्णुर्मानुषेष्विह जायते

“ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଅବତରଣ—ସେଥି ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ରହସ୍ୟମାନଙ୍କର ଅତିରହସ୍ୟ କହିବି—ଦିବ୍ୟତନୁ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।”

Verse 172

युगांते तु परावृत्ते काले प्रशिथिले प्रभुः । देवासुरमनुष्येषु जायते हरिरीश्वरः

ଯୁଗାନ୍ତେ କାଳ ପରାବୃତ୍ତ ହୋଇ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶିଥିଳ ହେଲେ, ପରମେଶ୍ୱର ହରି ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 173

हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यस्य प्रशासिता । बलिनाधिष्ठिते चैव पुनर्लोकत्रये क्रमात्

ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତ୍ରିଲୋକର ଶାସକ ହେଲା; ଏବଂ ବଲି ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠାନ କଲେ, କ୍ରମକ୍ରମେ ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିଲୋକରେ ଶାସନ ଚାଲିଲା।

Verse 174

सख्यमासीत्परमकं देवानामसुरैः सह । युगाख्या दश संपूर्णा आसीदव्याकुलं जगत्

ଦେବମାନଙ୍କର ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ସଖ୍ୟ ଥିଲା; ଦଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ଅବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଲା।

Verse 175

निदेशस्थायिनश्चापि तयोर्देवासुरा स्वयं । बद्धो बलिर्विमर्दोयं सुसंवृत्तः सुदारुणः

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଯୋଗ ଦେଲେ; ବଲି ବନ୍ଧିତ ହେଲା, ଏହି ମର୍ଦ୍ଦନକର ସଂଘର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ଅତିଦାରୁଣ ହେଲା।

Verse 176

देवानामसुराणां च घोरः क्षयकरो महान् । कर्तुं धर्मव्यवस्थां च जायते मानुषेष्विह

ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ—ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାନ, ଘୋର, କ୍ଷୟକର ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ।

Verse 177

भृगोः शापनिमित्तं तु देवासुरकृते तदा । भीष्म उवाच । कथं देवासुरकृते हरिर्देहमवाप्तवान्

ତେବେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପନିମିତ୍ତରେ ଦେବ-ଅସୁର ପ୍ରସଙ୍ଗେ—ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ହରି କିପରି ଦେହ ଧାରଣ କଲେ?”

Verse 178

दैवासुरं यथावृत्तं तन्मे कथय सुव्रत । पुलस्त्य उवाच । तेषां जयनिमित्तं वै संग्रामा स्युः सुदारुणाः

“ହେ ସୁବ୍ରତ! ଦେବ-ଅସୁର ସଂଘର୍ଷର ଯଥାବୃତ୍ତ ମୋତେ କହ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଜୟନିମିତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ହୁଏ।”

Verse 179

अवतारा दशद्वौ च शुद्धा मन्वंतरे स्मृताः । नामधेयं समासेन शृणु तेषां विवक्षितम्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶୁଦ୍ଧ ଅବତାର ସ୍ମୃତ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ନାମ କହିବା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 180

प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः । तृतीयस्तु वराहश्च चतुर्थोऽमृतमंथनः

ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ। ତୃତୀୟ ବରାହ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ-ମନ୍ଥନ (ପ୍ରସଙ୍ଗ) ଅଟେ।

Verse 181

संग्रामः पंचमश्चैव सुघोरस्तारकामयः । षष्ठो ह्याडीबकाख्यश्च सप्तमस्त्रैपुरस्तथा

ପଞ୍ଚମ ‘ସଙ୍ଗ୍ରାମ’, ଏବଂ ଅତି ଘୋର ‘ତାରକାମୟ’ ଯୁଦ୍ଧ। ଷଷ୍ଠ ‘ଆଡୀବକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ‘ତ୍ରୈପୁର’ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ।

Verse 182

अष्टमश्चांधकवधो नवमो वृत्रघातनः । ध्वजश्च दशमस्तेषां हालाहलस्ततः परं

ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନ୍ଧକବଧ; ନବମ ବୃତ୍ରଘାତନ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶମ ଧ୍ୱଜବୃତ୍ତାନ୍ତ, ତାପରେ ହାଲାହଲ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ।

Verse 183

प्रथितो द्वादशस्तेषां घोरः कोलाहलस्तथा । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶମ ‘କୋଲାହଲ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଘୋର; ସେଠାରେ ନରସିଂହ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ସଂହାର କଲେ।

Verse 184

वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे पुरा । हिरण्याक्षो हतो द्वंद्वे प्रतिवादे तु दैवतैः

ପୂର୍ବେ ତ୍ରିଲୋକାକ୍ରମଣ ସମୟରେ ବାମନ ବଳିକୁ ବାନ୍ଧିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଥିବା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲା।

Verse 185

दंष्ट्रया तु वराहेण समुद्रस्थो द्विधा कृतः । प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इंद्रेणामृतमंथने

ବରାହ ନିଜ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରସ୍ଥ (ଶତ୍ରୁ)କୁ ଦ୍ୱିଧା କଲେ; ଏବଂ ଅମୃତମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲା।

Verse 186

विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः । इंद्रेणैव च विक्रम्य निहतस्तारकामये

ପ୍ରହ୍ଲାଦବଂଶୀ ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ ତାକୁ ହତ କଲେ।

Verse 187

अशक्नुवत्सु देवेषु त्रिपुरं सोढुमासुरम् । मोहयित्वाऽमृते पीते गोरूपेणासुरारिणा

ଦେବମାନେ ଅସୁରର ତ୍ରିପୁରକୁ ସହି ପାରୁନଥିବାବେଳେ, ଅସୁରାରି ଗୋରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଅମୃତ ପାନ ହେଲା।

Verse 188

नासन्जीवयितुं शक्या भूयो भूयोमृतासुराः । निहता दानवाः सर्वे त्रैलोक्ये त्र्यंबकेण तु

ସେଇ ଅସୁରମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ନିହତ ହେବା ପରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରାଯାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ତ୍ରିଲୋକରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 189

असुराश्च पिशाचाश्च दानवाश्चांधके वधे । हता देवमनुष्यैस्ते पितृभिश्चैव सर्वशः

ଅନ୍ଧକବଧରେ ଅସୁର, ପିଶାଚ ଓ ଦାନବ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ—ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ସେମାନେ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 190

संपृक्तो दानवैर्वृत्रो घोरे कोलाहले हतः । तदा विष्णुसहायेन महेंद्रेण निपातितः

ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଜଡିତ ବୃତ୍ର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ନିହତ ହେଲା; ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାକୁ ପତିତ କଲେ।

Verse 191

हतस्ततो महेंद्रेण मायाछन्नस्तु योगवित् । वज्रेण क्षणमाविश्य विप्रचित्तिः सहानुगः

ତାପରେ ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ମାୟାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଯୋଗବିଦ୍ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବଜ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ (ଅବଶିଷ୍ଟ/ଅବସ୍ଥିତ) ରହିଲା।

Verse 192

दैत्याश्च दानवाश्चैव संयुताः कृत्स्नशस्तु ते । एते दैवाऽसुरावृत्ताः संग्रामाद्वा दशैव तु

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଏହି ସଙ୍ଗ୍ରାମଜନ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସତ୍ୟରେ ଦଶବିଧ ଥିଲା।

Verse 193

देवासुरक्षयकराः प्रजानां च हिताय वै । हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁରଙ୍କ କ୍ଷୟକାରକ ହୋଇ, ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ଅର୍ବୁଦ (ଏକ କୋଟି) ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ।

Verse 194

द्विसप्ततिं तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु । अशीति च सहस्राणि त्रैलोक्यैश्वर्यवानभूत्

ବହତ୍ତର (ବର୍ଷ) ଓ ଅଧିକ ନିୟୁତ, ଏବଂ ଅଶୀ ହଜାର (ବର୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।

Verse 195

पर्यायेण तु राजाभूद्बलिर्वर्षार्बुदं पुनः । षष्ठिं चैव सहस्राणि नियुतानि च विंशतिं

କ୍ରମାନୁସାରେ ପୁନର୍ବାର ବଳି ରାଜା ହେଲେ; ସେ ଏକ ଅର୍ବୁଦ (ଏକ କୋଟି) ବର୍ଷ, ଏବଂ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ସହ ଅତିରିକ୍ତ ବିଶ ନିୟୁତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କଲେ।

Verse 196

बलिराज्याधिकारे तु यावत्कालश्च कीर्तितः । तावत्कालं तु प्रह्लादो निर्वृतो ह्यसुरैः सह

ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଧିକାର ପାଇଁ ଯେତେ କାଳ ଘୋଷିତ, ସେତେଇ କାଳ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ।

Verse 197

जयार्थमेते विज्ञेया असुराणां महौजसः । त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेंद्रेणानुपाल्यते

ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅସୁରମାନେ ବିଜୟାର୍ଥେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ; ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରହେ।

Verse 198

असम्पन्नमिदं सर्वं यावद्वर्षायुतं पुनः । पर्यायेणैव सम्प्राप्ते त्रैलोक्यं पाकशासने

ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସମ୍ପନ୍ନ ରହିଲା; ପରେ କ୍ରମେ ପାଳା ଆସିଲେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା।

Verse 199

ततोऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानगच्छत । यज्ञे देवानथ गते दितिजाः काव्यमब्रुवन्

ତେବେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 200

दैत्या ऊचुः । हृतं मघवता राज्यं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः । स्थातुं न शुक्नुमो ह्यत्र प्रविशामो रसातलम्

ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ— ‘ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆମର ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିଛି; ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଏଠାରେ ଆମେ ଆଉ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଚଳ, ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।’