ମାନ୍ଧାତା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ପୁତ୍ରର କଥା ଶୁଣି ରାଜା କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା (ବିଧାତୃ) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେଇ ମୋହିନୀ କିଏ। ବଶିଷ୍ଠ କହନ୍ତି—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ରାଜା ପ୍ରିୟାସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି; ପୁତ୍ରବିବାହ ପାଇଁ ଏକ ଭାଗ, ମୋହିନୀ ପାଇଁ ଏକ ଭାଗ, ଶେଷ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ। ସେ କୁଳପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଶୁଭମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ବିବାହ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିରେ କରାଇବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କହନ୍ତି—ପୁତ୍ରର ବିବାହ ନ କରାଇଲେ ମହାପାପ, କରାଇଲେ ପୁତ୍ରର ଗୁଣଦୋଷ ନିରପେକ୍ଷରେ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳେ। ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ବରୁଣକନ୍ୟା ଓ ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ ବିବାହ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେ ମାତା ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ନୁହେଁ, ପିତୃସେବା ହିଁ ମୋର ପ୍ରଧାନ ବ୍ରତ। ପରେ ରାଜ୍ୟପ୍ରଶାସନରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିରୀକ୍ଷଣ, ନ୍ୟାୟପ୍ରକ୍ରିୟା, ଠିକ୍ ତୋଳ-ମାପ, ଗୃହରକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶେଷରେ ରାଜାଜ୍ଞାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକାନ୍ତ ପୂଜାକୁ କଠୋର ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।
Verse 1
मांधातोवाच । पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा किं चकार महीपतिः । सा चापि मोहिनी ब्रह्मन्प्रिया राज्ञो विधेः सुता ॥ १ ॥
ମାନ୍ଧାତା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା କ’ଣ କଲେ? ଏବଂ ସେଇ ମୋହିନୀ ମଧ୍ୟ—ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା—ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ।
Verse 2
आश्चर्यरूपं कथितमाख्यानं तु सुधोपमम् । विशेषतस्त्वया पुण्यं सर्वसंदेहभंजनम् ॥ २ ॥
ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟରୂପ, ଅମୃତସଦୃଶ ଆଖ୍ୟାନ କହିଛନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ କଥନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
Verse 3
वसिष्ठ उवाच । तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा प्रहृष्टो नृपपुंगवः । उदतिष्ठत्प्रियायुक्तस्ताः श्रियश्चावलोकयत् ॥ ३ ॥
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଉଠି ସେ ସେଇ ଶୁଭ-ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।
Verse 4
क्षणं हर्षान्वितो भूप राजा विष्णुपरायणः । नागकन्यास्तु ताः सर्वा वारुणीसहिता मुदा ॥ ४ ॥
କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ, ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏବଂ ବାରୁଣୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲେ।
Verse 5
प्रददौ तनये प्रेम्णा भार्यार्थं धर्मभूषणे । शेषं दानवनारीभिर्बहुरत्नसमन्वितम् ॥ ५ ॥
ସେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପୁତ୍ରକୁ ପତ୍ନୀ-ପ୍ରାପ୍ତି ନିମିତ୍ତ—ଧର୍ମକୁ ଭୂଷିତ କରୁଥିବା କର୍ମ ଭାବେ—ତାହା ଦେଲେ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଦାନବକୁଳର ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ, ବହୁ ରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ଭାବେ, ସେ ଦାନ କଲେ।
Verse 6
मोहिन्यै प्रददौ राजा कामबाणप्रपीडितः । संविभज्य पिता वित्तं धर्मांगदसमाहृतम् ॥ ६ ॥
କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ରାଜା ମୋହିନୀକୁ ସେଇ ଧନ ଦେଲେ। ଏବଂ ପିତା ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ଦ୍ୱାରା ସଂଗୃହୀତ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ବିଭାଜନ କରି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
Verse 7
पुरोहितमुवाचेदं काले चाहूय भूपतिः । सर्वासां मत्सुतो ब्रह्मन्पाणीन्गृह्णातु धर्मतः ॥ ७ ॥
ଯଥାକାଳେ ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋ ପୁତ୍ର ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରୁ।”
Verse 8
कुमारीणां कुमारोऽयं मद्वाक्ये संस्थितः सदा । वैवाह्यलग्ने नक्षत्रे मुहूर्ते सर्वकामदे ॥ ८ ॥
କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ‘କୁମାର’ (ଶୁଭ ପ୍ରଭାବ) ମୋ ବାକ୍ୟରେ ସଦା ସ୍ଥିତ। ବିବାହ ଲଗ୍ନରେ, ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏବଂ ସର୍ବକାମଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ସନ୍ନିହିତ ରହେ।
Verse 9
वाचयित्वा द्विजान्स्वस्ति गोस्वर्णांबरतोषितान् । विवाहं कुरु पुत्रस्य मम धर्मांगदस्य वै ॥ ९ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ କରାଇ, ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ମୋ ପୁତ୍ର ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ବିବାହ ନିଶ୍ଚୟ କର।
Verse 10
यः पुत्रस्य पितोद्वाहं न करोतीह मंदधीः । स मज्जेन्नरके घोरे ह्यप्रतिष्ठे युगायुतम् ॥ १० ॥
ଯେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ପିତା ଏହି ଲୋକରେ ପୁତ୍ରର ବିବାହ କରାଏ ନାହିଁ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଆଶ୍ରୟହୀନ ଘୋର ନରକରେ ଯୁଗାୟୁତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡୁବି ରହେ।
Verse 11
तस्माच्चोद्वाहयेत्पुत्रं पिता धर्मसमन्वितः । आत्मा संस्थापितस्तेन येन संस्थापितः सुतः ॥ ११ ॥
ଏହେତୁ ଧର୍ମସମନ୍ୱିତ ପିତା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଉ; ଯେ କର୍ମରେ ପୁତ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ସେହି କର୍ମରେ ପିତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
Verse 12
सर्वक्रतुफलं तस्य पुत्रोद्वाहे कृते भवेत् । पुत्रस्य गुणयुक्तस्य निर्गुणस्यापि भूसुर ॥ १२ ॥
ହେ ଭୂସୁର (ବ୍ରାହ୍ମଣ), ପୁତ୍ରର ବିବାହ କରିଦେଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ—ପୁତ୍ର ଗୁଣଯୁକ୍ତ ହେଉ କି ଗୁଣହୀନ ହେଉ।
Verse 13
पित्रा कारयितव्यो हि विवाहो धर्ममिच्छता । यो न दारैश्च वित्तैश्च पुत्रान्संयोजयेत्पिता ॥ १३ ॥
ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ରର ବିବାହ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯେ ପିତା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜୀବିକାର ଧନ ସହ ଯୋଡ଼େ ନାହିଁ, ସେ ପିତୃଧର୍ମ ପାଳନ କରେ ନାହିଁ।
Verse 14
न पुमान्स तु विज्ञेय इहामुत्र विगर्हितः । तस्माद्वृत्तियुताः कार्याः पुत्रा दारैः समन्विताः ॥ १४ ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ନିନ୍ଦିତ, ସେ ଯଥାର୍ଥ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦ୍ବୃତ୍ତି, ଧର୍ମାଚରଣ ଓ ଯଥୋଚିତ ଜୀବିକାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 15
यथा रमन्ते ते तुष्टाः सुखं पुत्राः सुमानिताः । तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो द्विजस्तस्य पुरोहितः ॥ १५ ॥
ଯେପରି ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ତୃପ୍ତ, ସୁଖୀ ଓ ସୁମାନିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେପରି ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱିଜ…
Verse 16
धर्मांगदविवाहार्थमुद्यतो हर्षसंयुतः । स युवानिच्छमानोऽपि स्त्रीसौख्यं लज्जाया सुतः ॥ १६ ॥
ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ସେ ହର୍ଷସହିତ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ସେ ଯୁବକ—ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଲଜ୍ଜାର ପୁତ୍ର ପରି ସ୍ୱଭାବତଃ ସଂୟମୀ ହୋଇ ସ୍ତ୍ରୀସୁଖ ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 17
स्वीचकार पितुर्वाक्याद्दारसंग्रहणं तदा । वरुणात्मजया सार्द्धं नागकन्या मनोहराः ॥ १७ ॥
ତେବେ ପିତାଙ୍କ ବଚନରୁ ସେ ଦାରସଂଗ୍ରହଣ (ବିବାହ) ସ୍ୱୀକାର କଲା। ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ସେ ମନୋହର ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 18
उपयेमे महाबाहू रूपेणाप्रतिमा भुवि । उद्वाहयित्वा सर्वास्ता विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १८ ॥
ସେ ମହାବାହୁ, ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅପ୍ରତିମ, ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ କଲା; ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମାନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଉଦ୍ୱାହ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପନ୍ନ କରି।
Verse 19
वसुगोरत्नदानानि विप्रेभ्यः प्रददौ मुदा । कृतदारो ववंदेऽथ पादान्मातुः पितुर्मुदा ॥ १९ ॥
ସେ ହର୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ, ଗୋ, ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ। ପରେ ବିବାହ କରି ଆନନ୍ଦରେ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 20
ततः संध्यावलीदेवीमाह धर्मांगदः सुतः । पितुर्वाक्येन मे देवि संजातो दारसंग्रहः ॥ २० ॥
ତାପରେ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦେବି, ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ମୋର ଦାରସଙ୍ଗ୍ରହ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ପ୍ରବେଶ, ଘଟିଛି।”
Verse 21
एतन्मे नास्ति मनसि यत्पित्रोद्वाहितो ह्यहम् । अव्ययं पितरं विज्ञं देवि शुश्रूषये ह्यहम् ॥ २१ ॥
‘ପିତା ମୋତେ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ’ ଏହି ଭାବ ମୋ ମନରେ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ଦେବି, ମୁଁ ଅବ୍ୟୟ ଓ ବିଜ୍ଞ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
Verse 22
दिव्यैर्भोगैर्न मे किंचित्स्वर्गेणापि प्रयोजनम् । कार्या मे पितृशुश्रूषा तव चैव दिवानिशम् ॥ २२ ॥
ଦିବ୍ୟ ଭୋଗରେ ମୋର କିଛି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଦିନରାତି ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷା ଏବଂ ତୁମ ସେବା।
Verse 23
संध्यावल्युवाच । चिरं जीव सुखं पुत्र भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । पितुः प्रसादाद्दीर्घोयुर्मनो नंदय मे सुत ॥ २३ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ କହିଲେ— “ପୁତ୍ର, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେଉ, ସୁଖରେ ରୁହ; ମନକୁ ଅନୁଗତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଛ—ହେ ସୁତ, ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।”
Verse 24
त्वया सुपुत्रिणी पुत्र जाता गुणवता क्षितौ । सपत्नीनां च सर्वासां हृदये संस्थिता ह्यहम् ॥ २४ ॥
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁପୁତ୍ରବତୀ ହେଲି; ପୃଥିବୀରେ ଗୁଣବାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ଏବଂ ସତ୍ୟକୁହିଲେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ବସିଛି।
Verse 25
एवमुक्त्वा परिष्वज्य मूर्द्धन्याघ्राय चासकृत् । व्यसर्जयत्ततः पुत्रं राज्यतंत्रावलोकने ॥ २५ ॥
ଏପରି କହି ସେ (ପୁତ୍ରକୁ) ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ତାହାର ମସ୍ତକଶିଖାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଘ୍ରାଣ କଲେ; ପରେ ରାଜ୍ୟତନ୍ତ୍ରର ଅବଲୋକନ ପାଇଁ ପୁତ୍ରକୁ ପଠାଇଲେ।
Verse 26
विसर्जितस्तदा मात्रा मातॄरन्याः प्रणम्य च । राज्यतंत्रं तदखिलं चक्रे पितृवचः स्थितः ॥ २६ ॥
ତେବେ ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ମାତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି, ପିତାଙ୍କ ବଚନରେ ଅଟୁଟ ରହି ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁସଂଗଠିତ କଲେ।
Verse 27
दुष्टनिग्रहणं चक्रे शिष्टानां परिपालनम् । अटनं सर्वदेशेषु वीक्षणं सर्वकर्मणाम् ॥ २७ ॥
ସେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କଲେ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ପରିପାଳନ କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଭ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।
Verse 28
चक्रे सर्वत्र कार्याणां मासि मासि निरीक्षणम् । हस्त्यश्वपोषणं चक्रे चारचक्रेक्षणं तथा ॥ २८ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ମାସେ ମାସେ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ହାତୀ-ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ପୋଷଣ କଲେ ଏବଂ ଚାରଚକ୍ରର ନିରୀକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କଲେ।
Verse 29
वादसंवीक्षणं चक्रे तुलामानं दिने देने । गृहे गृहे नराणां च चक्रे संरक्षणं नृपः ॥ २९ ॥
ରାଜା ବିବାଦର ପରୀକ୍ଷା‑ବିଚାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଦିନେ ଦିନେ ତୋଳ‑ମାପ ଠିକ୍ ରଖିଲେ ଏବଂ ଘରେ ଘରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
Verse 30
स्तनंधयी क्वचिद्बालः स्तनहीनो न रोदिति । श्वश्रूर्वध्वा न कुत्रापि प्ररोदित्यवमानिता ॥ ३० ॥
କେବେ କେବେ ସ୍ତନପାୟୀ ଶିଶୁ କାନ୍ଦେ; କିନ୍ତୁ ସ୍ତନ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ ନାହିଁ। ସେପରି ବଧୂକୁ ଅବମାନ କରିଥିବା ଶ୍ୱଶୁରୀ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ରୋଦନ କରେ ନାହିଁ—ହୃଦୟ କଠୋର ହୋଇଯାଏ।
Verse 31
क्वचित्समर्थस्तनयः पितरं नहि याचते । न वर्णसंकरो राज्ये केषांचिदभवत्पुनः ॥ ३१ ॥
କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସମର୍ଥ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଯାଚେ ନାହିଁ; ଏବଂ କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ପୁନଃ ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର (ଅବ୍ୟବସ୍ଥା) ହୋଇନଥିଲା।
Verse 32
न गूढविभवो लोको धर्मे वदति दूषणम् । न कंचुकविहीना तु भवेन्नारी सभर्तृका ॥ ३२ ॥
ଯାହାର ବିଭବ ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ ସେ ଧର୍ମରେ ଦୋଷ କହେ ନାହିଁ। ସେପରି ସ୍ୱାମୀ ଥିବା ନାରୀ କଞ୍ଚୁକ (ଅଙ୍ଗବସ୍ତ୍ର) ବିନା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 33
गृहान्निष्क्रमणं स्त्रीणां मास्तु राज्ये मदीयके । मा सकेशा हि विधवा मास्त्वकेशा मभर्तृका ॥ ३३ ॥
ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘରୁ ବାହାରକୁ ନ ଯାଆନ୍ତୁ। କୌଣସି ବିଧବା କେଶଯୁକ୍ତ ନ ରହୁ, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀହୀନା ନାରୀ ମଧ୍ୟ କେଶଯୁକ୍ତ ନ ରହୁ।
Verse 34
मा व्रतीह सदाक्रोशी मारण्या नगराश्रयाः । सामान्यवृत्त्यदाता मे राज्येऽवसतु निर्घृणः ॥ ३४ ॥
ଏଠାରେ କୌଣସି ବ୍ରତଧାରୀ ସଦା ପରନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ନ ହେଉ; ଏବଂ କୌଣସି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହିଂସାତ୍ମକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନଗରାଶ୍ରୟ ନ ନେଉ। ସାଧାରଣ ଜୀବିକା-ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ନ ଦେଇଥିବା ନିର୍ଦୟ ଲୋକ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ନ ବସୁ।
Verse 35
गोपालो नगराकांक्षी निर्गुणस्तूपदेशकः । ऋत्विग्वा शास्त्रहीनश्च मा मे राज्ये वसेदिह ॥ ३५ ॥
ନଗରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୋପାଳ, ଗୁଣହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶକ ହୋଇ ବସିଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଋତ୍ୱିଜ୍ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନହୀନ ଯେ କେହି—ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ନ ବସୁ।
Verse 36
यो हि निष्पादयेन्नीलीं नीलीरंगातिसेचकः । निर्वास्यौ तावुभौ पापौ यो वै मद्यं करोति च ॥ ३६ ॥
ଯେ ନୀଳୀ (ଇଣ୍ଡିଗୋ) ତିଆରି କରେ, ଏବଂ ଯେ ନୀଳୀ ରଙ୍ଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ ରଙ୍ଗାଇ କରେ—ସେ ଦୁହେଁ ପାପୀ; ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେ ମଦ୍ୟ ତିଆରି କରେ ସେ ମଧ୍ୟ।
Verse 37
वृथा मांसं हि योऽश्नाति पृष्ठमांसप्रियो हि यः । तस्य वासो न मे राज्ये स्वकलत्रं त्यजेच्च यः ॥ ३७ ॥
ଯେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ବ୍ୟର୍ଥରେ ମାଂସ ଖାଏ, ଏବଂ ଯେ ପିଠିର ମାଂସକୁ ଭଲପାଏ—ତାହାର ବାସ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ନ ହେଉ; ଏବଂ ଯେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ସେ ମଧ୍ୟ।
Verse 38
विष्णुं परित्यज्य वरं सुराणां संपूजयेद्योऽन्यतमं हि देवम् । गच्छेत्सगर्भां युवतीं प्रसूतां दंड्यश्च वध्यश्च स चास्मदीयैः ॥ ३८ ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଯେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଆମ ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡନୀୟ, ଏପରିକି ବଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଯେପରି ଗର୍ଭବତୀ କିମ୍ବା ପ୍ରସୂତା ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଆଗୁଆ କରିବା ଅପରାଧ।
Verse 39
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे शिक्षानिरूपणं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ‘ଶିକ୍ଷା-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୨୧ ॥
The chapter frames marriage as the son’s formal establishment in gṛhastha life and social order; by establishing the son through a sanctioned saṃskāra, the father is said to secure his own standing and merit, even gaining sacrifice-like fruits, whereas neglect is portrayed as producing severe demerit.
Regular inspections of administrative work, maintenance of elephants and horses, oversight of spies, proper adjudication of disputes, daily accuracy in weighing and measuring, and direct protection of subjects household-by-household are presented as core practices.
It portrays the king’s realm as enforcing religious boundaries: abandoning Viṣṇu for other deities is treated as a punishable offense, indicating a model where statecraft protects not only public order but also a defined devotional norm.