Adhyaya 88
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa (Offerings for Ancestors and Their Stated Results)
Upa-parva: Śrāddha-vidhi and Pitṛ-tarpaṇa Anuśāsana (Ancestral Rites Instruction Unit)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma which gifts to the pitṛs become imperishable (akṣaya), which oblation suits long duration, and what yields ‘ānantya’ (enduring continuity). Bhīṣma answers by enumerating śrāddha offerings recognized by specialists: sesame, grains (rice/barley), legumes, water, roots and fruits—stating that such śrāddha pleases the pitṛs for a month. He highlights sesame as primary and cites Manu on ‘vardhamāna-tila’ śrāddha being akṣaya. He then provides a comparative schedule of satisfaction durations linked to specific foods (including fish, various meats, dairy preparations like payasa with ghee), culminating in statements about offerings that are said to lead to ānantya at pitṛ-kṣaya. The chapter also includes a remembered gāthā attributed to pitṛ tradition, referencing Sanatkumāra’s earlier instruction, and mentions ritual occasions (e.g., trayodaśī, Maghā) and the ideal of having many sons so that at least one performs lineage-affirming rites at Gayā, associated with an ‘akṣayya’ banyan. The discourse closes by asserting that water, roots, fruits, meat, food, and anything mixed with honey can be directed toward ānantya in the pitṛ-kṣaya context.
Chapter Arc: दानधर्म के प्रसंग में देवगण ब्रह्मा के पास दौड़े आते हैं—तारक नामक असुर देवताओं और ऋषियों को पीड़ित कर रहा है; जगत् की रक्षा का उपाय माँगा जाता है। → ब्रह्मा अपने समदर्शी स्वभाव का उद्घोष करते हैं—वे किसी के प्रति पक्षपात नहीं करते, पर अधर्म का पोषण भी उन्हें रुचिकर नहीं। समाधान खोजते हुए देव-ऋषि-समुदाय अग्नि के गूढ़ आविर्भाव, उसके आश्वत्थ-शमी में गमन, और तेज के रहस्य से जुड़ी घटनाओं की शृंखला में प्रवेश करता है; इसी से सुवर्ण-उत्पत्ति और दान-विधि का आधार बनता है। → अग्नि-तेज से गर्भ/आश्रय का स्पर्शमात्र ‘काञ्चनीभूत’ कर देता है—भूमि, पर्वत, द्रव्य सब स्वर्ण-प्रभा से भर उठते हैं; उसी तेज से एक दिव्य बालक त्रैलोक्य को प्रकाशित करता हुआ पर्वतों-नदियों-झरनों की ओर दौड़ पड़ता है, मानो सृष्टि के भीतर दान-धर्म का प्रत्यक्ष रूप चल पड़ा हो। → देवगण ब्रह्मा से वर/अनुग्रह पाकर संतुष्ट होते हैं; ब्रह्मा ‘तथेत्येव’ कहकर प्रसन्नतापूर्वक उनकी प्रार्थना स्वीकार करते हैं। आगे दानधर्म का व्यावहारिक निष्कर्ष दिया जाता है—सूर्योदय-काल में विधि-मन्त्रपूर्वक सुवर्ण-दान दुःस्वप्न आदि अशुभ का प्रतिहरण करता है और पुण्य-समृद्धि का हेतु बनता है। → वरुण-ईश्वरत्व और अग्नि-प्रकाश के व्यापक दावे के साथ यह संकेत छोड़ा जाता है कि यह तेज और जल-तत्त्व मिलकर जगत्-व्यवस्था को कैसे बाँधते हैं—अगले प्रसंग में उसी तत्त्व-समन्वय का विस्तार अपेक्षित है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सुवर्णकी उत्पत्ति नामक चौरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८४ ॥। अपना छा | अफड--क+ पञ्चाशीतितमोब<् ध्याय: ब्रह्माजीका देवताओंको आश्वासन
ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ! ତାରକ ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଆପଣ ବର ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦେଉଛି; ତେଣୁ ତାହାର ବଧ ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।”
Verse 2
देवता बोले--प्रभो! आपने जिसे वर दे रखा है, वह तारक नामक असुर देवताओं और ऋषियोंको बड़ा कष्ट दे रहा है। अतः उसके वधका कोई उपाय कीजिये ।।
ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ଯାହାକୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ତାରକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭାରି କଷ୍ଟ ଦେଉଛି। ତେଣୁ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ କରନ୍ତୁ। ପିତାମହ! ଏହାରୁ ଆମ ପାଇଁ ମହାଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଦେବ! ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच समोऊहं सर्वभूतानामधर्म नेह रोचये | हन्यतां तारक: क्षिप्रं सुरर्षिगणबाधिता
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖେ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମକୁ ମୁଁ ମନୋନୀତ କରେନି। ତେଣୁ ଦେବ ଓ ଋଷିଗଣଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ତାରକକୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କର।”
Verse 4
वेदा धर्माश्च नोच्छेदं गच्छेयु: सुरसत्तमा: । विहितं पूर्वमेवात्र मया वै व्येतु वो ज्वर:
“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ବେଦ ଓ ଧର୍ମର ଉଚ୍ଛେଦ ନ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିରଖିଛି। ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଜ୍ୱରସଦୃଶ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।”
Verse 5
देवा ऊचु वरदानाद् भगवतो दैतेयो बलगर्वित: । देवैर्न शक््यते हन्तुं स कथं प्रशमं व्रजेत्
ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନରୁ ସେ ଦୈତ୍ୟ ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଛି। ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ବଧ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ କିପରି ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ସଂୟମକୁ ପହଞ୍ଚିବ?”
Verse 6
स हि नैव सम देवानां नासुराणां न रक्षसाम् । वध्य: स्यामिति जग्राह वरं त्वत्त: पितामह,पितामह! उसने आपसे यह वरदान प्राप्त कर लिया है कि देवताओं, असुरों तथा राक्षसोंमेंसे किसीके हाथसे भी मारा न जाऊँ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ପିତାମହ! ସେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବର ପାଇଛି— ‘ଦେବ, ଅସୁର କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ— କାହାର ହାତରେ ମୁଁ ବଧ ହେବି ନାହିଁ’।”
Verse 7
देवाश्व शप्ता रुद्राण्या प्रजोच्छेदे पुराकृते । न भविष्यति वो<पत्यमिति सर्वे जगत्पते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ଜଗତ୍ପତେ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଆମେ ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ-ସନ୍ତତିର ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲୁ; ତେବେ ରୁଦ୍ରାଣୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଥିଲେ— ‘ତୁମମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେବ ନାହିଁ।’”
Verse 8
ब्रह्मोवाच हुताशनो न तत्रासीच्छापकाले सुरोत्तमा: । स उत्पादयितापत्यं वधाय त्रिदशद्विषाम्
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେଇ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୟରେ ସେଠାରେ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଦେବ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ। ତେଣୁ ଦେବଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ସେଇ ନିଜେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ।”
Verse 9
तद् वै सर्वानतिक्रम्य देवदानवराक्षसान् | मानुषानथ गन्धर्वान् नागानथ च पक्षिण:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀ— ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି— ନିଜ ଅମୋଘ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଯାହାଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ସେଇ ଅସୁରକୁ ବଧ କରିବ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିଦେବ।”
Verse 10
अस्त्रेणामोघपातेन शकक््या तं घातयिष्यति । यतो वो भयमुत्पन्नं ये चान्ये सुरशत्रव:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ନିଜ ଅମୋଘ ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରହାରରେ ସେ ତୁମମାନଙ୍କର ଭୟର କାରଣ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିପାରିବ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିଦେବ।”
Verse 11
सनातनो हि संकल्प: काम इत्यभिधीयते । रुद्रस्य तेज: प्रस्कन्नमग्नी निपतितं च यत्
ଚିରନ୍ତନ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ହିଁ ‘କାମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହି କାମରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯେ ତେଜ ସ୍ଖଳିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା, ଅଗ୍ନି ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଧାରଣ କଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ମହାତେଜକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ବାଳକରୂପେ ଜନ୍ମ ଦେବେ; ସେଇ ବାଳକ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଧର କାରଣ ହେବ।
Verse 12
तत्तेजोडग्निर्महद्भूतं द्वितीयमिति पावकम् | वधार्थ देवशत्रूणां गंगायां जनयिष्यति
ସେହି ମହାନ୍, ଭୂତତତ୍ତ୍ୱମୟ ତେଜକୁ ପାବକ ଅଗ୍ନି ‘ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି’ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଧାର୍ଥେ ଗଙ୍ଗାରେ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ତାହାରୁ ଏକ ବାଳକ ଜନ୍ମିବ, ଏବଂ ସେଇ ବାଳକ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟର କାରଣ ହେବ।
Verse 13
स तु नावाप त॑ शापं नष्ट: स हुतभुक् तदा । तस्माद् वो भयह्ृद् देवा: समुत्पत्स्यति पावकि:
କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେ ଶାପକୁ ପାଇଲା ନାହିଁ; ଶାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସେ ‘ହୁତଭୁକ୍’—ଅଗ୍ନି—ହେଲା। ତେଣୁ, ହେ ଦେବମାନେ, ଭୟହର ପାବକ ଅଗ୍ନି ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।
Verse 14
अग्निदेव उस समय छिपे हुए थे, इसलिये वह शाप उन्हें नहीं प्राप्त हुआ; अतः देवताओ! अग्निके जो पुत्र उत्पन्न होगा, वह तुमलोगोंका सारा भय हर लेगा ।।
ସେ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ଶାପ ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ। ଅତଏବ, ହେ ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଯେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୟ ହରିବ। ଜ୍ୱଳନ (ଅଗ୍ନି)କୁ ଖୋଜି ଆଣି, ଆଜି ହିଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କର। ହେ ନିଷ୍ପାପ ଦେବଗଣ, ତାରକର ବଧୋପାୟ ମୁଁ କହିଦେଲି।
Verse 15
न हि तेजस्विनां शापास्तेज:सु प्रभवन्ति वै । बलान्यतिबल प्राप्य दुर्बलानि भवन्ति वै
ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଶାପ ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ନାହିଁ। ସେପରି ସାଧାରଣ ବଳ—ଯେତେ ଥାଉ ନାହିଁ—ଅତିବଳବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପଡ଼ିଲେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
Verse 16
हन्यादवध्यान् वरदानपि चैव तपस्विन: । संकल्पाभिरुचि: काम: सनातनतमो5भवत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ବରଦାନପ୍ରାପ୍ତ ଓ ବରଦାନ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ‘ଅବଧ୍ୟ’ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାମଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ସେଇ କାମକୁ ‘ସଙ୍କଳ୍ପ’ ଓ ‘ଅଭିରୁଚି’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ। ଅନ୍ତର୍ମନର ଗଭୀର ଶକ୍ତି ହୋଇ ଏହା ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ—ତେଣୁ ଧର୍ମପଥରେ ଏହାକୁ ବୁଝି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
जगत्पतिरनिर्देश्य: सर्वग: सर्वभावन: । हृच्छय: सर्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्रादपि प्रभु:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭାବ-ଅବସ୍ଥାର ଉତ୍ପାଦକ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିବାସ କରନ୍ତି; ସେ ଆଦ୍ୟ ଓ ପରମ ପ୍ରଭୁ—ରୁଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଅଧିକ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶାଳୀ।
Verse 18
अग्निदेव इस जगत्के पालक, अनिर्वचनीय, सर्वव्यापी, सबके उत्पादक, समस्त प्राणियोंके हृदयमें शयन करनेवाले, सर्वसमर्थ तथा रुद्रसे भी ज्येष्ठ हैं ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଅଗ୍ନିଦେବ ଏହି ଜଗତର ପାଳକ—ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ସର୍ବସମର୍ଥ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ। ସେଇ ତେଜୋରାଶି ହୁତାଶନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୱେଷଣ କର; ସେ ଦେବ ତୁମ ମନରେ ଥିବା କାମନାକୁ ସଫଳ କରିବେ।
Verse 19
तेजकी राशिभूत अग्निदेवका तुम सब लोग शीघ्र अन्वेषण करो। वे तुम्हारी मनोवांछित कामनाको पूर्ण करेंगे ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତେଜର ରାଶିସ୍ୱରୂପ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୱେଷଣ କର; ସେ ତୁମ ମନୋବାଞ୍ଛିତ କାମନାକୁ ପୂରଣ କରିବେ। ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ—ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସଫଳତାରେ ନିଶ୍ଚିତ—ସେଠାରୁ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ଖୋଜରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 20
ततस्त्रैलेक्यमृषयो व्यचिन्वन्त सुरै: सह । कांक्षन्तो दर्शन बल्लेः सर्वे तद्तमानसा:
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଋଷିମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, କାରଣ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କାମନା କରୁଥିଲେ।
Verse 21
भुगुश्रेष्ठट उत्तम तपस्यासे युक्त, तेजस्वी और लोकविख्यात सभी सिद्ध देवता सभी लोकोंमें अग्निदेवकी खोज करते रहे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ହବ୍ୟବାହନଙ୍କୁ ଖୋଜି ନିରନ୍ତର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 22
नष्टमात्मनि संलीनं नाधिजम्मुर्ठुताशनम् । ततः संजातसंत्रासानग्निदर्शनलालसान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନି ଲୁପ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିଲେ; ତେଣୁ ଦେବଗଣ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଦେବମାନେ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ଅଗ୍ନିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ମନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ରସାତଳରୁ ଉପରକୁ ଉଠିଆସିଥିବା ଜଳଚର ଏକ ମେଢକ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା।
Verse 23
जलेचर: क्लान्तमनास्तेजसाग्ने: प्रदीपित: । उवाच देवान् मण्डूको रसातलतलोत्थित:
ଜଳଚର ସେଇ ମେଢକ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ମନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ରସାତଳର ତଳଭାଗରୁ ଉପରକୁ ଉଠି ଦେବଗଣଙ୍କୁ କହିଲା।
Verse 24
रसातलतले देवा वसत्यग्निरिति प्रभो । संतापादिह सम्प्राप्त: पावकप्रभवादहम्
ହେ ପ୍ରଭୋ! କୁହାଯାଏ ଯେ ରସାତଳର ତଳଭାଗରେ ଦେବଗଣ ବସନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନିବାସ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପାବକଙ୍କ ପ୍ରଭାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦାହକ ସନ୍ତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
Verse 25
“'देवताओ! अग्नि रसातलमें निवास करते हैं। प्रभो! मैं अग्निजनित संतापसे ही घबराकर यहाँ आया हूँ ।।
ଦେବଗଣ! ଅଗ୍ନି ରସାତଳରେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ହେ ଦେବମାନେ! ଭଗବାନ ହବ୍ୟବାହନ ନିଜ ତେଜ ସହ ଜଳକୁ ସଂଯୋଜି ଜଳମଧ୍ୟରେ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେଇ ତେଜରୁ ଆମେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛୁ।
Verse 26
तस्य दर्शनमिष्टं वो यदि देवा विभावसो: । तत्रैवमधिगच्छध्वं कार्य वो यदि वल्लिना,“देवताओ! यदि आपको अग्निदेवका दर्शन अभीष्ट हो और यदि उनसे आपका कोई कार्य हो तो वहीं जाकर उनसे मिलिये
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଗଣ! ଯଦି ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କ ସହ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଭେଟ।”
Verse 27
गम्यतां साधयिष्यामो वयं हाग्निभयात् सुरा: । एतावदुक्त्वा मण्डूकस्त्वरितो जलमाविशत्,“देवगण! आप जाइये। हम भी अग्निके भयसे अन्यत्र जायँगे।! इतना ही कहकर वह मेढक तुरंत ही जलमें घुस गया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯାଅ; ହେ ଦେବଗଣ! ଅଗ୍ନିଭୟରୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉପାୟ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ସରିଯିବୁ।” ଏତିକି କହି ସେ ମେଢକ ତୁରନ୍ତ ଜଳରେ ପସିଗଲା।
Verse 28
हुताशनस्तु बुबुधे मण्डूकस्य च पैशुनम् शशाप स तमासाद्य न रसान् वेत्स्यसीति वै
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିଦେବ ମେଢକର ଦୁଷ୍ଟ ଚୁଗୁଲି ବୁଝିଲେ। ତାହାକୁ ନିକଟେ ଯାଇ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ରସର ସ୍ୱାଦ ଜାଣିବ ନାହିଁ।”
Verse 29
त॑ वै संयुज्य शापेन मण्डूकं॑ त्वरितो ययौ । अन्यत्र वासाय विभुर्न चात्मानमदर्शयत्,मेढकको शाप देकर वे तुरंत दूसरी जगह निवास करनेके लिये चले गये। सर्वव्यापी अग्निने अपने-आपको प्रकट नहीं किया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶାପରେ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ଅଗ୍ନିଦେବ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟତ୍ର ବାସ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ପରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 30
देवास्त्वनुग्रहं चक्रुर्मण्ड्रकानां भृगूत्तम । यत्तच्छूणु महाबाहो गदतो मम सर्वश:,भुगुश्रेष्॒ महाबाहो! उस समय देवताओंने मेढकोंपर जो कृपा की, वह सब बता रहा हूँ, सुनो
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବାହୋ! ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ମେଢକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ତାହାର ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।”
Verse 31
देवा ऊचु अग्निशापादजिद्नापि रसज्ञानबहिष्कृता: | सरस्वती बहुविधां यूयमुच्चारयिष्यथ
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପରୁ ତୁମେ ଜିହ୍ୱାହୀନ ହେବ; ତେଣୁ ରସଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ରହିବ। ତଥାପି ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କୃପାରୁ ତୁମେ ନାନା ପ୍ରକାର ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବ।
Verse 32
बिलवासं गतांश्रैव निराहारानचेतस: । गतासूनपि संशुष्कान् भूमि: संधारयिष्यति
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ବିଲ ଓ ଗୁହାରେ ଯାଇ ବାସ କରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ନିରାହାର ଓ ଅଚେତନ—ହଁ, ପ୍ରାଣ ଯାଇ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରି ରଖେ।
Verse 33
इत्युक्त्वा तांस्ततो देवा: पुनरेव महीमिमाम्
ଏପରି କହି ଦେବମାନେ ପୁଣି ଏହି ପୃଥିବୀ ପ୍ରତି ଫେରିଲେ।
Verse 34
अथ तान् द्विरद: वक्षित् सुरेन्द्रद्धिदोपम:
ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱିରଦ—ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା।
Verse 35
शशाप ज्वलन: सर्वान् द्विरदान् क्रोधमूर्च्छित:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଜ୍ୱଲନ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିରଦମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
Verse 36
इत्युक्त्वा नि:सृतो5श्वत्थादग्निर्वारणसूचित: । प्रविवेश शमीगर्भमथ वह्नि: सुषुप्सया
ଏହିପରି କହି, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷରୁ ବାହାରି ଶମୀ ବୃକ୍ଷର ଗର୍ଭ (ଖୋଲ) ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
Verse 37
अनुग्रहं तु नागानां यं चक्रुः शृणु तं प्रभो । देवा भृगुकुलश्रेष्ठ प्रीत्या सत्यपराक्रमा:,प्रभो! भृगुकुलश्रेष्ठ तब सत्यपराक्रमी देवताओंने प्रसन्न हो नागोंपर जिस प्रकार अपना अनुग्रह प्रकट किया, उसे सुनो
ପ୍ରଭୋ! ଭୃଗୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନାଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେପରି ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
Verse 38
देवा ऊचु प्रतीपया जिह्दयापि सर्वाहारं करिष्यथ | वाचं चोच्चारयिष्यध्वमुच्चैरव्यज्जिताक्षराम्
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—ହେ ହାତୀମାନେ! ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରତୀପ ଜିହ୍ୱାରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ; ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ; କିନ୍ତୁ ତାହାରେ କୌଣସି ଅକ୍ଷର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ ନାହିଁ।
Verse 39
इत्युक्त्वा पुनरेवाग्निमनुससुर्दिवौकस: । अश्वत्थान्नि:सृतश्चाग्नि: शमीगर्भमुपाविशत्,ऐसा कहकर देवताओंने पुनः अग्निका अनुसरण किया। उधर अग्निदेव अभश्वत्थसे निकलकर शमीके भीतर जा बैठे
ଏହିପରି କହି ଦେବତାମାନେ ପୁନର୍ବାର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏପଟେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଶ୍ୱତ୍ଥରୁ ବାହାରି ଶମୀର ଗର୍ଭ (ଖୋଲ) ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 40
शुकेन ख्यापितो विप्र तं देवा: समुपाद्रवन् । शशाप शुकममग्निस्तु वाग्विहीनो भविष्यसि
ହେ ବିପ୍ର! ଶୁକ ଯେତେବେଳେ ସେଇ କଥା ପ୍ରକାଶ କଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ତାହାର ଉପରେ ଧାଇଲେ। ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶୁକକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁ ଵାକ୍ହୀନ ହେବୁ।”
Verse 41
विप्रवर! तदनन्तर तोतेने अग्निका पता बता दिया। फिर तो देवता शमीवृक्षकी ओर दौड़े। यह देख अग्निने तोतेको शाप दे दिया--'तू वाणीसे रहित हो जायगा” ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାପରେ ହୁତଭୁକ୍ ଅଗ୍ନି ସେଇ ଶୁକର ଜିହ୍ବାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲଟାଇଦେଲେ, ଯାହାରେ ସେ କଥା କହିପାରିଲା ନାହିଁ। ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶୁକକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 42
भविता न त्वमत्यन्तं शुकत्वे नष्टवागिति । आवृत्तजिद्दस्य सतो वाक््यं कान््तं भविष्यति
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତୁମେ ସଦାକାଳ ପାଇଁ ଶୁକ ଅବସ୍ଥାରେ, ବାକ୍ଶକ୍ତି ହରାଇ ରହିବ ନାହିଁ। ଯେ ଦୋଷରୁ ଫେରି ସତ୍ୟରେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ହୁଏ, ତାହାର ବାକ୍ୟ ମଧୁର ଓ ଶ୍ରବଣୀୟ ହୁଏ।
Verse 43
इत्युक्त्वा तं शमीगर्भे वह्लिमालक्ष्य देवता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଶମୀର ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କର୍ମ ପାଇଁ ଶମୀକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ସେତେବେଳୁ ଅଗ୍ନି ଶମୀଗର୍ଭରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 44
तदेवायतन चक्कु: पुण्यं सर्वक्रियास्वपि । ततः प्रभृति चाप्यग्नि: शमीगर्भेषु दृश्यते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେଇ (ଶମୀ) ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଚିହ୍ନ ହେଲା। ସେତେବେଳୁ ଅଗ୍ନି ଶମୀଗର୍ଭରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 45
उत्पादने तथोपायमभिजम्मुश्न मानवा: । आपो रसालले यास्तु संस्पृष्टाश्चित्रभानुना
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାର୍ଗବ! ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରକଟ କରିବା ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶମୀକାଠର ମନ୍ଥନ (ଘର୍ଷଣ)କୁ ଉପାୟ ଭାବେ ଜାଣିଲେ। ଏବଂ ରସାତଳରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଯେ ଜଳ ତପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜ ଉଷ୍ଣତା ବିସର୍ଜନ କରି ପର୍ବତୀୟ ଉଷ୍ଣ ଝରଣା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
Verse 46
ता: पर्वतप्रस्नरवणैरूष्मां मुज्चन्ति भार्गव । पावकेनाधिशयता संतप्तास्तस्य तेजसा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାର୍ଗବ! ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାବ ଓ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଜଳ ପର୍ବତୀୟ ଝରଣା ମାର୍ଗେ ନିଜ ଉଷ୍ମା ବାହାର କରେ।
Verse 47
अथानिनिर्देवता दृष्टवा बभूव व्यथितस्तदा । किमागमनमित्येवं तानपृच्छत पावक:,उस समय देवताओंको देखकर अग्निदेव व्यथित हो गये और उनसे पूछने लगे --'किस उद्देश्यसे यहाँ आपलोगोंका शुभागमन हुआ है?”
ତେବେ ସେଠାରେ ସମବେତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଗ୍ନିଦେବ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ— “କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?”
Verse 48
तमूचुर्विबुधा: सर्वे ते चैव परमर्षय: । त्वां नियोक्ष्यामहे कार्ये तद् भवान् कर्तुमरहति
ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆମେ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବୁ; ତୁମେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ।”
Verse 49
कृते च तस्मिन् भविता तवापि सुमहान् गुण:
“ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ହେବ।”
Verse 50
अग्निरुवाच ब्रूत यद् भवतां कार्य कर्तास्मि तदहं सुरा: । भवतां तु नियोज्यो5स्मि मा वो<त्रास्तु विचारणा
ଅଗ୍ନି କହିଲେ— “ହେ ଦେବମାନେ! ଆପଣମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବି। ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ— ଏଥିରେ ଆପଣମାନେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।”
Verse 51
देवा ऊचु असुरस्तारको नाम ब्रह्मणो वरदर्पित: । अस्मान् प्रबाधते वीर्याद् वधस्तस्य विधीयताम्
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ! ତାରକ ନାମକ ଏକ ଅସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ପରାକ୍ରମବଳରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ତେଣୁ ତାହାର ବଧର ଉପାୟ ବିଧିତ ହେଉ।
Verse 52
इमान् देवगणांस्तात प्रजापतिगणांस्तथा । ऋषींश्वापि महाभाग परित्रायस्व पावक,तात! महाभाग पावक! इन देवताओं, प्रजापतियों तथा ऋषियोंकी भी रक्षा करो
ହେ ତାତ! ହେ ମହାଭାଗ ପାବକ! ଏହି ଦେବଗଣ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସମୂହ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।
Verse 53
अपत्यं तेजसा युक्त प्रवीरं जनय प्रभो । यद् भयं नोअसुरात् तस्मान्नाशयेद्धव्यवाहन,प्रभो! हव्यवाहन! तुम एक ऐसा तेजस्वी और महावीर पुत्र उत्पन्न करो जो उस असुरसे प्राप्त होनेवाले हमारे भयका नाश करे
ହେ ପ୍ରଭୋ! ହେ ହବ୍ୟବାହନ! ସେଇ ଅସୁରଠାରୁ ଆମକୁ ଯେ ଭୟ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ନାଶ କରିପାରିବା ତେଜସ୍ବୀ ମହାବୀର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅ।
Verse 54
शप्तानां नो महादेव्या नान्यदस्ति परायणम् | अन्यत्र भवतो वीर्य तस्मात् त्रायस्व नः प्रभो
ହେ ପ୍ରଭୋ! ମହାଦେବୀ ଆମକୁ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବାର ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ବଳ-ବୀର୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 55
इत्युक्त: स तथेत्युक्त्वा भगवान् हव्यवाहन: । जगामाथ दुराधर्षो गड़ां भागीरथीं प्रति,देवताओंके ऐसा कहनेपर “तथास्तु” कहकर दुर्धर्ष भगवान् हव्यवाहन भागीरथी गंगाके तटपर गये
ଦେବମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁରାଧର୍ଷ ଭଗବାନ୍ ହବ୍ୟବାହନ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରତି ଗମନ କଲେ।
Verse 56
तया चाप्यभवन्मिश्रो गर्भ चास्यादधे तदा । ववृधे स तदा गर्भ: कक्षे कृष्णगतिर्यथा
ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ସେହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ। ପରେ ସେ ଗର୍ଭ ଗଙ୍ଗାର ଅନ୍ତରେ ଏମିତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଯେପରି ଶୁଖିଲା ତୃଣ କିମ୍ବା କାଠର ଢେରରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ଦହି ଉଠେ।
Verse 57
तेजसा तस्य देवस्य गंगा विह्ललचेतना । संतापमगमत् तीव्रं सोढुं सा न शशाक ह,अग्निदेवके दिये हुए उस तेजसे गंगाजीका चित्त व्याकुल हो गया। वे अत्यन्त संतप्त हो उठीं और उसे सहन करनेमें असमर्थ हो गयीं
ସେହି ଦେବ (ଅଗ୍ନି) ଦିଆ ତେଜରେ ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ଚିତ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା। ତୀବ୍ର ଦାହସନ୍ତାପ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା; ସେ ତାହା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 58
आठिते ज्वलनेनाथ गर्भ तेजा: समन्विते । गंगायामसुर: कश्चिद् भैरवं नादमानदत्
ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଜ୍ୱଲନ୍ତ ତେଜରେ ସମନ୍ୱିତ ସେ ଦୀପ୍ତ ଗର୍ଭ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ଅସୁର ହଠାତ୍ ସେଠାକୁ ଆସି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା।
Verse 59
अबुद्धिपतितेनाथ नादेन विपुलेन सा । वित्रस्तोदभ्रान्तनयना गंगा विख्बुतलोचना,उस आकस्मिक महान् सिंहनादसे भयभीत हुई गंगाजीकी आँखें घूमने लगीं और उनके नेत्रोंस आँसू बहने लगा
ସେହି ଆକସ୍ମିକ, ବିପୁଳ ଗର୍ଜନରେ ଗଙ୍ଗାଦେବୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରିଗଲା, ଦୃଷ୍ଟି ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିଲା।
Verse 60
विसंज्ञा नाशकद् गर्भ वोढुमात्मानमेव च । सा तु तेज:परीतांगी कम्पयन्तीव जाह्नवी
ସେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ନ ଗର୍ଭକୁ ବୋହି ପାରିଲେ, ନ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରି ପାରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେତେବେଳେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ ସେ ଗର୍ଭଶକ୍ତିରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ କମ୍ପିଥାନ୍ତି, ସେପରି କମ୍ପି କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ଏହି ତେଜକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।”
Verse 61
उवाच ज्वलनं विप्र तदा गर्भबलोद्धता । ते न शक्तास्मि भगवंस्तेजसो5स्य विधारणे
ବିପ୍ରବର! ସେତେବେଳେ ଗର୍ଭବଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ଏହି ତେଜକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।”
Verse 62
विमूढास्मि कृतानेन न मे स्वास्थ्यं यथा पुरा । विह्वला चास्मि भगवंश्लेतो नष्टे च मेडनघ
ନିଷ୍ପାପ ଅଗ୍ନିଦେବ! ଏହା ମୋତେ ମୂର୍ଛିତ-ସଦୃଶ କରିଦେଇଛି। ମୋର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବେ ପୂର୍ବପରି ନୁହେଁ। ଭଗବନ୍! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ; ମୋର ଚେତନା ଲୁପ୍ତ ହେଉଛି।
Verse 63
धारणे नास्य शक्ताहं गर्भस्य तपतां वर । उत्स्रक्ष्येडहमिमं दुःखान्न तु कामात् कथंचन
ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାବକ! ଏବେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମୁଁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରୁ ନୁହେଁ।
Verse 64
न तेजसो<स्ति संस्पर्शो मम देव विभावसो । आपदर्थ हि सम्बन्ध: सुसूक्ष्मोडपि महाद्युते
ଦେବ ବିଭାବସୁ! ମହାଦ୍ୟୁତେ! ଏହି ତେଜ ସହିତ ମୋର କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ। ଏବେ ଯେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେଥି ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ବିପତ୍ତି ଟାଳିବା ପାଇଁ ମାତ୍ର।
Verse 65
यदत्र गुणसम्पन्नमितरद् वा हुताशन । त्वय्येव तदहं मन्ये धर्माधर्मा च केवलौ
ହୁତାଶନ! ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା, ଏବଂ ଏଥିରୁ କେବଳ ଧର୍ମ ହେଉ କି କେବଳ ଅଧର୍ମ—ଏ ସବୁର ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ମନେ କରୁଛି।
Verse 66
तामुवाच ततो वल्लिर्धार्यतां धार्यतामिति । गर्भो मत्तेजसा युक्तो महागुणफलोदय:
ତେବେ ବଲ୍ଲୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଧାରଣ କର, ଧାରଣ କର। ଏହି ଗର୍ଭ ମୋ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ; ଏଥିରୁ ମହାଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଫଳର ଉଦୟ ହେବ।”
Verse 67
शक्ता हासि महीं कृत्स्नां वोढुं धारयितुं तथा । न हि ते किंचिदप्राप्पमन्यतो धारणादृते,“देवि! तुम सारी पृथ्वीको धारण करनेमें समर्थ हो, फिर इस गर्भको धारण करना तुम्हारे लिये कुछ असाध्य नहीं है”
“ଦେବୀ! ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବହନ ଓ ଧାରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଧାରଣ ବିନା ଯାହା ଅସମ୍ଭବ, ସେଥିରୁ ଅଲଗା କିଛି ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।”
Verse 68
सा वल्विना वार्यमाणा देवैरपि सरिद्वरा । समुत्ससर्ज तं॑ गर्भ मेरौ गिरिवरे तदा,देवताओं तथा अग्निके मना करनेपर भी सरिताओंमें श्रेष्ठ गंगाने उस गर्भको गिरिराज मेरुके शिखरपर छोड़ दिया
ଦେବତାମାନେ ଓ ବଲ୍ୱି ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସରିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗା ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଗିରିରାଜ ମେରୁ ଉପରେ ତାହାକୁ ରଖିଦେଲେ।
Verse 69
समर्था धारणे चापि रुद्रतेज:प्रधर्षिता । नाशकत् _त॑ तदा गर्भ संधारयितुमोजसा,यद्यपि गंगाजी उस गर्भको धारण करनेमें समर्थ थीं; तो भी रुद्रके तेजसे पराभूत होकर बलपूर्वक उसे धारण न कर सकीं
ଗଙ୍ଗା ଧାରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରତେଜରେ ପରାଭୂତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ବଳରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସଂଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 70
सा समुत्सृज्य तं दुःखाद् दीप्तवैश्वानरप्रभम् । दर्शयामास चाग्निस्तं तदा गंगां भूगूद्धह
ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାପରେ, ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ପଚାରିଲେ—“ଦେବୀ! ତୁମ ଗର୍ଭ ସୁଖରେ, କ୍ଷେମରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା କି? ସେଇ ଶିଶୁର କାନ୍ତି କେମିତି, ତାହାର ରୂପ କେମିତି ଦିଶେ, ଏବଂ ସେ କେମିତି ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ? ଏ ସବୁ ମୋତେ କୁହ।”
Verse 71
पप्रच्छ सरितां श्रेष्ठां कच्चिद् गर्भ: सुखोदय: । कीदृग्वर्णोडपि वा देवि कीद्ग्रूपश्च दृश्यते । तेजसा केन वा युक्त: सर्वमेतद् ब्रवीहि मे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଗ୍ନି ପଚାରିଲେ—“ଦେବି! ତୁମ ଗର୍ଭ କି ସୁଖରେ ଓ କୁଶଳରେ ପ୍ରସବ ହୋଇଛି? ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ କେମିତି, ରୂପ କେମିତି ଦିଶୁଛି? ସେ କେମିତି ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ? ଏ ସବୁ ମୋତେ କୁହ।”
Verse 72
गंगोवाच जातरूप: स गर्भो वै तेजसा त्वमिवानघ । सुवर्णो विमलो दीप्त: पर्वतं चावभासयत्
ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—“ଦେବ! ସେ ଗର୍ଭ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ। ଅନଘ! ତେଜରେ ସେ ଠିକ୍ ତୁମ ପରି। ସୁବର୍ଣ୍ଣସମ ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ସେ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରେ।”
Verse 73
पद्मोत्पलविमिश्राणां हृदानामिव शीतल: । गन्धो5स्य स कदम्बानां तुल्यो वै तपतां वर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଯୁକ୍ତ ସରୋବର ପରି ତାହାର ଦେହ ଶୀତଳ; ଏବଂ କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ସମ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ତାହାଠାରୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।”
Verse 74
तेजसा तस्य गर्भस्य भास्करस्येव रश्मिशि: । यद् द्रव्यं परसंसृष्टं पृथिव्यां पर्वतेषु च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ସେ ଗର୍ଭର ତେଜ—ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପରି—ପୃଥିବୀରେ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ତାହାକୁ ଟାଣି ଏକତ୍ର କରିଦେଲା।”
Verse 75
पर्यधावत शैलांश्व नदी: प्र्नवणानि च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ସେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ପାଖେପାଖେ, ଏବଂ ଢାଳୁ ଅବତରଣପଥମାନେ ଦେଇ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା।”
Verse 76
एवंरूप: स भगवान् पुत्रस्ते हव्यवाहन । सूर्यवैश्वानरसम: कान्त्या सोम इवापर:,हव्यवाहन! आपका एऐश्वर्यशाली पुत्र ऐसे ही रूपवाला है। वह सूर्य तथा आपके समान तेजस्वी और दूसरे चन्द्रमाके समान कान्तिमान् है
ହେ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନିଦେବ)! ତୁମର ସେଇ ଐଶ୍ୱର୍ୟଶାଳୀ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଏପରି ରୂପବାନ। ତେଜରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ସମ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ କାନ୍ତିରେ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ର।
Verse 77
एवमुक््त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत । पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्य दिवौकसाम्
ଏପରି କହି ସେ ଦେବୀ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ପାବକ ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକବାସୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 78
जगामेष्टं ततो देशं तदा भार्गवनन्दन । भार्गवनन्दन! ऐसा कहकर देवी गंगा वहीं अन्तर्धान हो गयीं और तेजस्वी अग्निदेव देवताओंका कार्य सिद्ध करके उस समय वहाँसे अभीष्ट देशको चले गये ।।
ତେବେ, ହେ ଭାର୍ଗବନନ୍ଦନ! ସେ ନିଜ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ଏପରି କହି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନିଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ସେ ସମୟରେ ସେଠାରୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଗନ୍ତବ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହିପରି କର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଅଗ୍ନିର ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।
Verse 79
हिरण्यरेता इति वै ऋषिभिर्विबुधैस्तथा । पृथिवी च तदा देवी ख्याता वसुमतीति वै
ଋଷିମାନେ ଓ ବିବୁଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ହିରଣ୍ୟରେତା’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀଦେବୀ ମଧ୍ୟ ‘ବସୁମତୀ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
Verse 80
इन्हीं समस्त कर्मों और गुणोंके कारण देवता तथा ऋषि संसारमें अग्निको हिरण्यरेताके नामसे पुकारते हैं। उस समय अग्निजनित हिरण्य (वसु) धारण करनेके कारण पृथ्वीदेवी वसुमती नामसे विख्यात हुईं ।।
ଏହି ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ଗୁଣର କାରଣରୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ‘ହିରଣ୍ୟରେତା’ ନାମରେ ଡାକନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଜନିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣତତ୍ତ୍ୱ (ବସୁ) ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ପୃଥିବୀଦେବୀ ‘ବସୁମତୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଗାଙ୍ଗେୟ ସେଇ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଗର୍ଭ ଦିବ୍ୟ ଶରବଣ—ସରକଣ୍ଡାବନକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନୀୟ ହେଲା।
Verse 81
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालार्कसदृशद्युतिम् । पुत्रं वै ताश्न तं बाल॑ पुपुषु: स्तन््यविस््रवै:
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତି ଥିବା ସେଇ ଶିଶୁକୁ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଦେଖିଲେ। ତାକୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବି, ସ୍ତନ୍ୟଧାରାରେ ଦୁଧ ଦେଇ ପାଳନ-ପୋଷଣ କଲେ।
Verse 82
ततः स कार्तिकेयत्वमवाप परमद्युति: । स्कन्नत्वात् स्कन्दतां चापि गुहावासाद् गुहो&भवत्
ତାପରେ ସେ ପରମଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଯୁବକ ‘କାର୍ତ୍ତିକେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସ୍କନ୍ନିତ (ସ୍ଖଲିତ) ବୀର୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ନାମ ପାଇଲା, ଏବଂ ପର୍ବତଗୁହାରେ ବାସ କରିଥିବାରୁ ‘ଗୁହ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲା।
Verse 83
एवं सुवर्णमुत्पन्नममपत्यं जातवेदस: । तत्र जाम्बूनदं श्रेष्ठ देवानामपि भूषणम्
ଏହିପରି ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସନ୍ତାନରୂପେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଭୂଷଣ।
Verse 84
ततः प्रभृति चाप्येतज्जातरूपमुदाहतम् | रत्नानामुत्तमं रत्नं भूषणानां तथैव च,तभीसे सुवर्णका नाम जातरूप हुआ। वह रत्नोंमें उत्तम रत्न और आशभृषणोंमें श्रेष्ठ आभूषण है
ସେହି ସମୟରୁ ଏହି ପଦାର୍ଥ ‘ଜାତରୂପ’ ବୋଲି ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲା। ଏହା ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ, ଏବଂ ଭୂଷଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 85
पवित्र च पवित्राणां मड्गलानां च मंगलम् । यत् सुवर्ण स भगवानग्निरीश: प्रजापति:
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ। କାରଣ ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି—ସେଇ ଈଶ, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି।
Verse 86
पवित्राणां पवित्र हि कनकं द्विजसत्तमा: । अग्नीषोमात्मकं चैव जातरूपमुदाह्ृतम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପବିତ୍ରକାରୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ପବିତ୍ର। ଏହାକୁ ‘ଜାତରୂପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରେ।
Verse 87
द्विजवरो! सुवर्ण सम्पूर्ण पवित्र वस्तुओंमें अतिशय पवित्र है; उसे अग्नि और सोमरूप बताया गया है ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜବର! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ପବିତ୍ର; ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି-ସୋମସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଆଉ, ହେ ରାମ (ପରଶୁରାମ)! ‘ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଯେ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ—ପରମାତ୍ମା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ—ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି, ସେହିଟି ତୁମକୁ କହୁଛି; ଶୁଣ।
Verse 88
देवस्य महतस्तात वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ऐश्व॒र्यें वारुणे राम रुद्रस्येशस्य वै प्रभो
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ତାତ, ହେ ରାମ! ଏକ ସମୟରେ ମହାଦେବ ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ବରୁଣଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରି ବରୁଣଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।
Verse 89
आज ममुर्मुनय: सर्वे देवाश्चाग्निपुरोगमा: । यज्ञांगानि च सर्वाणि वषट्कारश्न मूर्तिमान्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଆଜି ସମସ୍ତ ମୁନି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ। ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ; ବଷଟ୍କାର ମଧ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।
Verse 90
मूर्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रश: । ऋग्वेदश्वागमत् तत्र पदक्रमविभूषित:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେଠାରେ ସାମଗାନ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆସିଲା। ପଦପାଠ ଓ କ୍ରମପାଠର ଶୋଭାରେ ବିଭୂଷିତ ଋଗ୍ବେଦ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆଗମନ କଲା।
Verse 91
लक्षणानि स्वरा: स्तोभा निरुक्तं सुरपद्धक्तय: । ओड्कारकश्नावसन्नेत्रे निग्रहप्रग्रहौ तथा
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେଠାରେ ବେଦକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଉପାଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଲକ୍ଷଣ, ଉଦାତ୍ତାଦି ସ୍ୱର, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ତାହାର ସ୍ତୋଭ, ନିରୁକ୍ତ-ବିଦ୍ୟା, ଦେବସ୍ତୁତିର ପବିତ୍ର ପଙ୍କ୍ତି, ଓଁକାର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ନେତ୍ରସ୍ୱରୂପ ନିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଗ୍ରହ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ବେଦବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।
Verse 92
वेदाक्ष॒ सोपनिषदो विद्या सावित्र्यथापि च । भूतं भव्यं भविष्यं च दधार भगवान् शिव:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ, ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଭଗବାନ ଶିବ ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ତିନି କାଳକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 93
संजुहावात्मना55त्मानं स्वयमेव तदा प्रभो | यज्ञं च शोभयामास बहुरूपं पिनाकधृत्,प्रभो! पिनाकधारी महादेवजीने अनेक रूपवाले उस यज्ञकी शोभा बढ़ायी और उन्होंने स्वयं ही अपने द्वारा अपने आपको आहुति प्रदान की
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରଭୋ! ସେ ସମୟରେ ପିନାକଧାରୀ ମହାଦେବ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଯଜ୍ଞର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ନିଜେ, ନିଜ ଦ୍ୱାରା, ନିଜକୁ ଆହୁତି ରୂପେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 94
द्यौर्नभ: पृथिवी खं च तथा चैवैष भूपति: । सर्वविद्येश्वर: श्रीमानेष चापि विभावसु:,ये भगवान् शिव ही स्वर्ग, आकाश, पृथ्वी समस्त शून्य प्रदेश, राजा, सम्पूर्ण विद्याओंके अधीश्वर तथा तेजस्वी अग्निरूप हैं
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେଇ ଦ୍ୟୁଲୋକ, ସେଇ ନଭ, ସେଇ ପୃଥିବୀ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟବିସ୍ତାର; ସେଇ ଏହି ରାଜା ମଧ୍ୟ। ସେଇ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଅଧୀଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀମାନ; ସେଇ ବିଭାବସୁ—ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ। ଏହିପରି ଭଗବାନ ଶିବ ସର୍ବତ୍ର, ସର୍ବରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
Verse 95
एष ब्रह्मा शिवो रुद्रो वरुणो5ग्नि: प्रजापति: । कीर्त्यते भगवान् देव: सर्वभूतपति: शिव:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହି ଭଗବାନ ସର୍ବଭୂତପତି ଶିବଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଜାପତି—ଏମିତି ନାନା ଦିବ୍ୟ ନାମରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ। ନାନା ରୂପରେ କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକମାତ୍ର କଲ୍ୟାଣମୟ ପ୍ରଭୁ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ସ୍ୱାମୀ।
Verse 96
तस्य यज्ञ: पशुपतेस्तप: क्रतव एव च | दीक्षा दीप्तव्रता देवी दिशश्व॒ सदिगी श्व॒रा:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଭଗବାନ୍ ପଶୁପତିଙ୍କ ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ତପ ଓ କ୍ରତୁ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ନିହିତ ଥିଲେ। ଦୀପ୍ତବ୍ରତଧାରିଣୀ ଦୀକ୍ଷାଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଦିଶାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାଗତ ହେଲେ। ଏହିପରି ପଶୁପତିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା; ଧର୍ମଧାରକ ଶକ୍ତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତାହାରେ ଅଂଶ ନେଲେ।
Verse 97
देवपत्न्यश्न कन्याश्ष् देवानां चैव मातर: । आजम्मुः सहितास्तत्र तदा भगुकुलोद्वह
ଦେବପତ୍ନୀମାନେ, ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଏବଂ ଦେବମାତାମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଇ ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଏକାସାଥି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ଭୃଗୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 98
यज्ञ पशुपते: प्रीता वरुणस्य महात्मन: । स्वयम्भुवस्तु ता दृष्टवा रेत: समपतद् भुवि
ପଶୁପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସେଇ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଅନାୟାସେ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା।
Verse 99
तस्य शुक्रस्य विस्पन्दान् पांसून् संगृहा भूमित: । त्रास्यत् पूषा कराभ्यां वै तस्मिन्नेव हुताशने,तब ब्रह्माजीके वीर्यसे संसिक्त धूलिकणोंको दोनों हाथोंद्वारा भूमिसे उठाकर पूषाने उसी आगमें फेंक दिया
ସେଇ ଶୁକ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କମ୍ପିତ ଧୂଳିକଣମାନଙ୍କୁ ପୂଷା ଦୁଇ ହାତରେ ଭୂମିରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେଇ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 100
ततस्तस्मिन् सम्प्रवृत्ते सत्रे ज्वलितपावके । ब्रह्मणो जुद्वतस्तत्र प्रादुर्भावो बभूव ह,तदनन्तर प्रज्वलित अग्निवाले उस यज्ञके चालू होनेपर वहाँ ब्रह्माजीका वीर्य पुनः स्खलित हुआ
ତାପରେ, ସେଇ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିତ ଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏକ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଘଟିଲା—ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଖଲିତ ହେଲା।
Verse 101
स्कन्नमात्रं च तच्छुक्रे ख्रुवेण परिगृह्म सः । आज्यवन्मन्त्रतश्नापि सोडजुहोद् भूगुनन्दन
ବୀର୍ୟ ସ୍ଖଲିତ ହେବାମାତ୍ରେ ସେ ଖ୍ରୁବ (ଯଜ୍ଞ-ଚମଚ) ଦ୍ୱାରା ତାହା ଶୀଘ୍ର ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ପରେ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ସ୍ୱୟଂ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଘୃତ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କଲେ।
Verse 102
ततः स जनयामास भूतग्रामं च वीर्यवान् । तस्य तत् तेजसस्तस्माज्जज्ञे लोकेषु तैजसम्
ତାପରେ ସେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଭୂତଗ୍ରାମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ସେଇ ତେଜରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ତୈଜସ’ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକଟ ହେଲା—କ୍ରିୟା ଓ ଗତିପ୍ରଧାନ ଜୀବରୂପ।
Verse 103
तमसस्तामसा भावा व्यापि सत्त्वं तथोभयम् । स गुणस्तेजसो नित्यस्तस्य चाकाशमेव च
ତମସରୁ ତାମସ ଭାବ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ରଜ ଓ ତମ—ଉଭୟରେ ବ୍ୟାପି ରହେ। ସେ ସତ୍ତ୍ୱ ତେଜର ନିତ୍ୟ ଗୁଣ; ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ।
Verse 104
सर्वभूतेषु च तथा सत्त्वं तेजस्तथोत्तमम् | शुक्रे हुते5ग्नौ तस्मिंस्तु प्रादुरासंस्त्रय: प्रभो
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଉତ୍ତମ ତେଜ ରହିଛି। ପ୍ରଭୋ, ସେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁକ୍ର ହୁତ ହେବା ସମୟରେ ସେଠାରେ ତିନିଜଣ ପୁରୁଷ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 105
पुरुषा वपुषा युक्ता: स्वैः स्वै: प्रसवजैर्गुणै: । अतः सम्पूर्ण भूतोंमें जो सत्त्वमुण तथा उत्तम तेज है, वह प्रजापतिके उस शुक्रसे ही प्रकट हुआ है। प्रभो! ब्रह्माजीके वीर्यकी जब अग्निमें आहुति दी गयी तब उससे तीन शरीरधारी पुरुष उत्पन्न हुए, जो अपने-अपने कारणजनित गुणोंसे सम्पन्न थे || १०४ $ ।।
ସେଇ ପୁରୁଷମାନେ ଦେହଧାରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ-ନିଜ ଜନ୍ମକାରଣଜନିତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 106
अंगारसंश्रयाच्चैव कविरित्यपरो5भवत् । सह ज्वालाभिरुत्पन्नो भृगुस्तस्माद् भगु: स्मृत:
ଅଙ୍ଗାରର ଆଶ୍ରୟରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ‘କବି’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଜ୍ୱାଳାମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ଭୃଗୁ ‘ଭଗୁ/ଭୃଗୁ’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 107
मरीचिभ्यो मरीचिस्तु मारीच: कश्यपो हाभूत् | अंगारेभ्यो5ज़ितिस्तात वालखिल्या: कुशोच्चयात्
ଅଗ୍ନିର ମରୀଚିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମରୀଚି ଋଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ମରୀଚିଙ୍କ ବଂଶଜ କଶ୍ୟପ ‘ମାରୀଚ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ତାତ! ଅଙ୍ଗାରରୁ ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ କୁଶର ଢେରରୁ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 108
अन्रैवात्रेति च विभो जातमत्रिं वदन्त्यपि | तथा भस्मव्यपोहेभ्यो ब्रह्मर्षिगणसम्मता:
ହେ ବିଭୋ! ସେହି କୁଶ-ଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ‘ଅତ୍ରି’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ଏହିପରି ଛାଣିଥିବା ଭସ୍ମରାଶିରୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ବୈଖାନସମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 109
वैखानसा: समुत्पन्नास्तप: श्रुतगुणेप्सव: । अश्रुतो<स्य समुत्पन्नावश्चिनौ रूपसम्मतौ
ବୈଖାନସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ର-ଶ୍ରବଣରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଏବଂ ସଦ୍ଗୁଣ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ। ଅଗ୍ନିର ଅଶ୍ରୁରୁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଜନ୍ମିଲେ; ରୂପ-ସମ୍ପଦାରେ ସେମାନେ ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ମାନିତ।
Verse 110
शेषा: प्रजानां पतय: स्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे । ऋषयो रोमकूपेभ्य: स्वेदाच्छन्दो बलान्मन:
ଅବଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ରୋତସ୍ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ପ୍ରବାହ) ରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ରୋମକୂପରୁ ଋଷିମାନେ, ଘାମରୁ ବେଦୀୟ ଛନ୍ଦ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଳ/ବୀର୍ୟରୁ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
Verse 111
एतस्मात् कारणादाहुरग्नि: सर्वास्तु देवता: । ऋषय: श्रुतसम्पन्ना वेदप्रामाण्यदर्शनात्,इस कारणसे शास्त्रज्ञानसम्पन्न महर्षियोंने वेदोंकी प्रामाणिकतापर दृष्टि रखते हुए अग्निको सर्वदेवमय बताया है
ଏହି କାରଣରୁ ବେଦର ପ୍ରାମାଣ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି, ଶ୍ରୁତିସମ୍ପନ୍ନ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—ଅଗ୍ନି ହିଁ ସର୍ବଦେବମୟ। ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଦେବାରାଧନା ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 112
यानि दारुणि निर्यासास्ते मासा: पक्षसंज्ञिता: अहोरात्रा मुहूर्ताश्न पित्त ज्योतिश्न दारुणम्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମିଧାରୁ ଯେ କଠୋର ନିର୍ୟାସ ବହିଲା, ସେହିଟି ମାସ, ପକ୍ଷ, ଦିନ-ରାତି ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହେଲା; ଅଗ୍ନିର ପିତ୍ତ ଉଗ୍ର ଦାରୁଣ ଜ୍ୟୋତି ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 113
रौद्रे लोहितमित्याहुलोहितात् कनकं स्मृतम् । तन्मैत्रमिति विज्ञेयं धूमाच्च वसव: स्मृता:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ରୌଦ୍ର ଭାବରେ ଏହାକୁ ‘ଲୋହିତ’ କୁହାଯାଏ; ସେହି ଲୋହିତରୁ ‘କନକ’ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ କନକକୁ ‘ମୈତ୍ର’—ମିତ୍ରତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀ—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଧୂମରୁ ବସୁମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କୁହାଯାଏ।
Verse 114
अग्निके तेजको लोहित कहते हैं, उस लोहितसे कनक उत्पन्न हुआ। उस कनकको मैत्र जानना चाहिये तथा अग्निके धूमसे वसुओंकी उत्पत्ति बतायी गयी है ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିର ତେଜକୁ ‘ଲୋହିତ’ କୁହାଯାଏ; ସେହି ଲୋହିତରୁ ‘କନକ’ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ କନକକୁ ‘ମୈତ୍ର’—ମିତ୍ରତତ୍ତ୍ୱର—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ବସୁମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶିଖାଯାଏ। ଅଗ୍ନିର ଶିଖାମାନେ ହିଁ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଓ ସେହି ଶିଖାମାନେ ହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଯେଯେ ଅଙ୍ଗାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେମାନେ ହିଁ ଆକାଶରେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରୂପେ ଜ୍ୟୋତିପୁଞ୍ଜ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 115
आदिकर्ता च लोकस्य तत्परं ब्रह्म तद् ध्रुवम् । सर्वकामदमित्याहुस्तद्रहस्यमुवाच ह
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେ ହିଁ ଜଗତର ଆଦିକର୍ତ୍ତା; ସେ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସେ ହିଁ ଅଚଳ ଧ୍ରୁବ ସତ୍ୟ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବକାମଦ—ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳଦାତା—ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେହି ରହସ୍ୟ ମୁଁ କହିଦେଲି।
Verse 116
इस लोकके जो आदि स्रष्टा हैं, उन ब्रह्माजीका कथन है कि अग्नि परब्रह्मस्वरूप है। वही अविनाशी परब्रह्म परमात्मा है और वही सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला है। यह गोपनीय रहस्य ज्ञानी पुरुष बताते हैं ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକର ଆଦିସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ ଅଗ୍ନି ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ। ସେଇ ଅବିନାଶୀ ପରବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ପରମାତ୍ମା, ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଫଳ ଦାତା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ, ରକ୍ଷିତ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତାପରେ ମହାଦେବ—ବରୁଣରୂପେ ଓ ପବନାତ୍ମ ଶକ୍ତିରୂପେ—ଘୋଷଣା କଲେ: “ଏହା ମୋର ଦିବ୍ୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ; ଏଠାରେ ମୁଁ ହିଁ ଗୃହପତି-ଯଜମାନ।”
Verse 117
त्रीणि पूर्वाण्यपत्यानि मम तानि न संशय: । इति जानीत खगमा मम यज्ञफलं हि तत्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ତିନି ସନ୍ତାନ ମୋର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଆକାଶଚାରୀମାନେ, ଜାଣ—ଏହି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସତ୍ୟରେ ମୋର ହିଁ।
Verse 118
अग्निरुवाच मदड्गलेभ्य: प्रसूतानि मदाश्रयकृतानि च । ममैव तान्यपत्यानि वरुणो हवशात्मक:
ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ମୋର ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଧାତା ମୋର ଆଶ୍ରୟରେ ରଖି ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ତିନିଜଣ ମୋର ହିଁ ସନ୍ତାନ; ହବି-ସ୍ୱରୂପ ବରୁଣଙ୍କର ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ।
Verse 119
अथाब्रवील्लोकगुरुब्रह्मा लोकपितामह: । ममैव तान्यपत्यानि मम शुक्र हुतं हि तत्
ତାପରେ ଲୋକଗୁରୁ, ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ସନ୍ତାନମାନେ ମୋର ହିଁ; କାରଣ ସେଇ ଶୁକ୍ର (ବୀର୍ୟ) ମୋତେ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 120
तदनन्तर लोकपितामह लोकगुरु ब्रह्माजीने कहा--“ये सब मेरी ही संतानें हैं; क्योंकि मेरे ही वीर्यकी आहुति दी गयी है; जिससे इनकी उत्पत्ति हुई है ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହି ସତ୍ରଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା ମୁଁ ହିଁ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର (ବୀର୍ୟ) ଆହୁତି ଦେବା ହୋତା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ। ଯାହାର ବୀଜ, ଫଳ ମଧ୍ୟ ତାହାର। ଯଦି ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଭାବେ ଶୁକ୍ରକୁ ହିଁ ମାନାଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ ମୋର ପୁତ୍ର—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ନାହିଁ।
Verse 121
ततोडब्रुवन् देवगणा: पितामहमुपेत्य वै । कृताञ्जलिपुटा: सर्वे शिरोभिरभिवन्द्य च,इस प्रकार विवाद उपस्थित होनेपर समस्त देवताओंने ब्रह्माजीके पास जा दोनों हाथ जोड़ मस्तक झुकाकर उनको प्रणाम किया और कहा--
ଏପରି ବିବାଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କରଯୋଡ଼ି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ଏପରି କହିଲେ—
Verse 122
वयं च भगवन् सर्वे जगच्च सचराचरम् | तवैव प्रसवा: सर्वे तस्मादग्निर्विभावसु:
ହେ ଭଗବନ୍! ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍—ସବୁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ଜନ୍ମିତ। ତେଣୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି (ବିଭାବସୁ) ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସନ୍ତାନ।
Verse 123
निसर्गाद् ब्रह्मणश्वापि वरुणो यादसाम्पति:
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିସର୍ଗରୁ ଜଳଚରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଜଳାଧିପତି ବରୁଣରୂପ ଧାରଣ କରି ଭଗବାନ ଶିବ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
Verse 124
जग्राह वै भृगुं पूर्वमपत्यं सूर्यवर्चसम् । ईश्वरो$ज्लिरिसं चाग्नेरपत्यार्थमकल्पयत्
ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ସେହି ଈଶ୍ୱର ସନ୍ତାନ-ପରମ୍ପରାର ହେତୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ନିୟୋଜନ କଲେ।
Verse 125
पितामहस्त्वपत्यं वै कविं जग्राह तत्त्ववित् | तदा स वारुण: ख्यातो भृगुः प्रसव कर्मवित्
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ପିତାମହ କବିଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରସବକର୍ମର ଜ୍ଞାତା ଭୃଗୁ ‘ବାରୁଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 126
आग्नेयस्त्वंगिरा: श्रीमान् कविर्राह्मो महायशा: । भार्गवांगिरसौ लोके लोकसंतानलक्षणौ
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଅଙ୍ଗିରା ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ମହାଖ୍ୟାତ ଋଷି-କବି ‘ବ୍ରାହ୍ମ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା—ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ଲୋକେ ବଂଶସନ୍ତାନର ମୂଳଲକ୍ଷଣ ଭାବେ କହନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତତିଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
Verse 127
एते हि प्रस्रवा: सर्वे प्रजानां पतयस्त्रय: । सर्व संतानमेतेषामिदमित्युपधारय
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏମାନେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟିର ସମସ୍ତ ଉତ୍ସ—ପ୍ରଜାଙ୍କ ତିନି ଅଧିପତି, ପ୍ରଜାପତି। ଭଲଭାବେ ବୁଝ: ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଏମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ।
Verse 128
भगोस्तु पुत्रा: सप्तासन् सर्वे तुल्या भगोर्गुणै: । च्यवनो वज्शीर्षश्न॒ शुचिरौर्वस्तथैव च
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଭଗଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ଭଗଙ୍କ ସମାନ। ତାଙ୍କ ନାମ—ଚ୍ୟବନ, ବଜ୍ରଶୀର୍ଷ, ଶୁଚି, ଔର୍ବ, ଶୁକ୍ର, ବରେଣ୍ୟ ଓ ସବନ—ଏହି ସାତଜଣ ସ୍ମରଣୀୟ। ଭୃଗୁବଂଶୀୟମାନେ ସାଧାରଣତଃ ‘ବାରୁଣ’ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଏବଂ ସେହି ବଂଶରେ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ।
Verse 129
शुक्रो वरेण्यश्न विभु: सवनश्चेति सप्त ते । भार्गवा वारुणा: सर्वे येषां वंशे भवानपि
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଶୁକ୍ର, ବରେଣ୍ୟ, ବିଭୁ ଓ ସବନ—ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋଟ ସାତଜଣ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବ; ପରମ୍ପରାରେ ‘ବାରୁଣ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁ ବଂଶରେ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ।
Verse 130
अष्टौ चांगिरस: पुत्रा वारुणास्ते5प्युदाह्नता: । बृहस्पतिरुतथ्यश्ष पयस्य: शान्तिरेव च
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଆଠ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ବାରୁଣ’ ବୋଲି ଉଦ୍ଧୃତ। ତାଙ୍କ ନାମ—ବୃହସ୍ପତି, ଉତଥ୍ୟ, ପୟସ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଘୋର, ବିରୂପ, ସଂବର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ସୁଧନ୍ୱା। ଅଗ୍ନିବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ସେମାନେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠ ଓ ନିରାମୟ।
Verse 131
घोरो विरूप: संवर्त: सुधन्वा चाष्टम: स्मृत: । एतेडष्टौ वहल्लिजा: सर्वे ज्ञाननिष्ठा निरामया:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଘୋର, ବିରୂପ, ସଂବର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ସୁଧନ୍ୱା—ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମୃତ। ଏହି ଅଷ୍ଟଜନ ଅଗ୍ନିବଂଶଜ, ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠ ଓ ନିରାମୟ।
Verse 132
ब्रह्मणस्तु कवे: पुत्रा वारुणास्तेडप्युदाह्मता: । अष्टौ प्रसवजैर्युक्ता गुणैब्रह्मविद: शुभा:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର କବିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ବାରୁଣ’ ନାମରେ ଉଦାହୃତ। ସେମାନେ ଅଷ୍ଟଜନ; ପୁତ୍ରୋଚିତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍।
Verse 133
कवि: काव्यश्न धृष्णुश्न बुद्धिमानूशना तथा । भगुश्न विरजाश्वैव काशी चोग्रश्न धर्मवित्,उनके नाम ये हैं--कवि, काव्य, धुृष्णु, बुद्धिमान शुक्राचार्य, भूगु, विरजा, काशी तथा धर्मज्ञ उग्र
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ: କବି, କାବ୍ୟ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଶନା (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ), ଭୃଗୁ, ବିରଜା, କାଶୀ ଏବଂ ଧର୍ମବିଦ୍ ଉଗ୍ର।
Verse 134
अष्टौ कविसुता होते सर्वमेभिर्जगत् ततम् । प्रजापतय एते हि प्रजाभागैरिह प्रजा:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—କବିଙ୍କ ଏହି ଅଷ୍ଟ ପୁତ୍ର; ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଅଷ୍ଟଜନ ପ୍ରଜାପତି; ଏବଂ ଏଠାରେ ପ୍ରଜାର ଅଂଶ-ଗୁଣରେ ଭାଗୀ ହେବାରୁ ‘ପ୍ରଜା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାନ୍ତି।
Verse 135
एवमड्रिरसश्लैव कवेश्ष प्रसवान्वयै: । भगोश्व भूगुशार्दूल वंशजै: सततं जगत्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ଭୃଗୁଶାର୍ଦ୍ଦୂଲ! ଏହିପରି ଅଡ୍ରିରସ ଓ କବିଙ୍କ ସନ୍ତତି-ପରମ୍ପରାଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଭଗଙ୍କ ବଂଶଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଜଗତ୍ ସଦା ଧାରିତ ଓ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଆସିଛି।
Verse 136
भुगुश्रेष्ठी इस प्रकार अंगिरा, कवि और भृगुके वंशजों तथा संतान-परम्पराओंसे सारा जगत् व्याप्त है ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରବର! ଜଳାଧିପତି ବରୁଣରୂପ ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବ ପୂର୍ବକାଳେ କବି ଓ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ଦୁଇ ଋଷି ‘ବାରୁଣ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 137
जग्राहांगिरसं देव: शिखी तस्माद्भधुताशन: । तस्मादांगिरसा ज्ञेया: सर्व एव तदन्वया:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଜ୍ୱାଲାକିରୀଟଧାରୀ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତେଣୁ ଅଙ୍ଗିରାବଂଶଜ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିବଂଶୀ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ, ଏବଂ ‘ବାରୁଣ’ ସଂଜ୍ଞାରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
Verse 138
ब्रह्मा पितामह: पूर्व देवताभि: प्रसादित: । इमे नः संतरिष्यन्ति प्रजाभिर्जगती श्वरा:
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବତାମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କହିଲେ—‘ପ୍ରଭୋ! କୃପା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଭୃଗୁ ଆଦିଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରି, ନିଜ ପ୍ରଜାଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ସଙ୍କଟରୁ ତାରିଦେବେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ହେଉନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ମହାତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ଆପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।’
Verse 139
सर्वे प्रजानां पतय: सर्वे चातितपस्विन: । त्वत्प्रसादादिमं लोक॑ तारयिष्यन्ति साम्प्रतम्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପତି ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ବୀ ହେବେ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ସଙ୍କଟରୁ ତାରିବେ।
Verse 140
तथैव वंशकर्तारस्तव तेजोविवर्धना: । भवेयुर्वेदविदुष: सर्वे च कृतिनस्तथा,“आपकी दयासे ये सब लोग वंशप्रवर्तक, आपके तेजकी वृद्धि करनेवाले तथा वेदज्ञ पुण्यात्मा हों
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେହିପରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଂଶପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଉନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ତେଜକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁନ୍ତୁ; ସମସ୍ତେ ବେଦବିଦ୍ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ କର୍ମରେ କୃତୀ, ଆଚରଣରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 141
देवपक्षचरा: सौम्या: प्राजापत्या महर्षय: । आप्नवन्ति तपश्चैव ब्रह्मचर्य परं तथा
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରଜାପତିବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ମହର୍ଷିମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ସୌମ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ସଦା ଦେବପକ୍ଷରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 142
सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसव: प्रभो | देवानां ब्राह्मणानां च त्वं हि कर्ता पितामह,'प्रभो! पितामह! ये सब और हमलोग आपहीकी संतान हैं; क्योंकि देवताओं और ब्राह्मणोंकी सृष्टि करनेवाले आप ही हैं
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରଭୋ! ପିତାମହ! ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସନ୍ତାନ; କାରଣ ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆଦିପିତାମହ, ଆପଣ ହିଁ।
Verse 143
मारीचमादित: कृत्वा सर्वे चैवाथ भार्गवा: । अपत्यानीति सम्प्रेक्ष्य क्षमयाम पितामह,“पितामह! कश्यपसे लेकर समस्त भृगुवंशियोंतक हम सब लोग आपहीकी संतान हैं --ऐसा सोचकर आपसे अपनी भूलोंके लिये क्षमा चाहते हैं
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପିତାମହ! ମାରୀଚରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଗବ, ନିଜକୁ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଜାଣି, ଆମ ଦୋଷ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟେ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ।
Verse 144
ते त्वनेनैव रूपेण प्रजनिष्यन्ति वै प्रजा: । स्थापयिष्यन्ति चात्मानं युगादिनिधने तथा
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେମାନେ ଏହି ଏକେଇ ରୂପରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ, ଏବଂ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରୁ ତାହାର ଶେଷ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସ୍ଥାପିତ ରଖିବେ।
Verse 145
इत्युक्त:ः स तदा तैस्तु ब्रह्मा लोकपितामह: । तथेत्येवाब्रवीत् प्रीतस्तेडपि जग्मुर्यथागतम्
ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବାରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ତାପରେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
Verse 146
एवमेतत् पुरा वृत्तं तस्य यज्ञे महात्मन: । देवश्रेष्टस्य लोकादौ वारुणीं बिशभ्रतस्तनुम्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଏହା ଘଟିଥିଲା। ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସେ ବାରୁଣୀ-ତନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 147
इस प्रकार पूर्वकालमें जब कि सृष्टिके प्रारम्भका समय था, वरुण-शरीर धारण करनेवाले सुरश्रेष्ठ महात्मा रुद्रके यञ्ञमें पूर्वोक्त वृत्तान्त घटित हुआ था ।।
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି ପୁରାତନ କାଳରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବରୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଅନ୍ନ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପଶୁପତି, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତି—ଏହି ଧାରଣା; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିର ସନ୍ତାନ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ।
Verse 148
अग्न्यभावे च कुरुते वह्निस्थानेषु काउ्चनम् | जामदग्न्य प्रमाणज्ञो वेदश्रुतिनिदर्शनात्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିର ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ; ବେଦ-ଶ୍ରୁତିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ କରେ। ହେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରଶୁରାମ, ପ୍ରମାଣଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ଏହିପରି କରେ।
Verse 149
कुशस्तम्बे जुहोत्यग्निं सुवर्णे तत्र च स्थिते । वल्मीकस्य वपायां च कर्णे वाजस्य दक्षिणे
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—କେହି କୁଶ-ସ୍ତମ୍ଭରେ, ସେଠାରେ ରଖା ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ, ବାଁବିର ଛିଦ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଛାଗର ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ—ଅଗ୍ନି-ସ୍ୱରୂପ ମାନି ହୋମ କରନ୍ତି।
Verse 150
शकटोर्व्याँ परस्याप्सु ब्राह्मणस्य करे तथा | हुते प्रीतिकरीमृद्धिं भगवांस्तत्र मन््यते
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଛକଡ଼ାର ପଥରେ, ଅନ୍ୟର ଜଳରେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ସେଠାରେ ହିଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରୀତିକର ସମୃଦ୍ଧି ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
Verse 151
तस्मादग्निपरा: सर्वे देवता इति शुश्रुम । ब्रहद्मणो हि प्रभूतो5ग्निरग्नेरपि च काउ्चनम्,अतः सब देवताओंमें अग्नि ही श्रेष्ठ हैं। यह हमने सुना है। ब्रह्मासे अग्निकी उत्पत्ति भी है और अग्निसे सुवर्णकी
ଏହିହେତୁ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କରେ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି। କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ପୁନଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ହବିବାହକ ଓ ପବିତ୍ର ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ।
Verse 152
तस्माद् ये वै प्रयच्छन्ति सुवर्ण धर्मदर्शिन: । देवतास्ते प्रयच्छन्ति समस्ता इति नः श्रुतम्
ଏହିହେତୁ ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ଯେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାଥରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି—ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନକୁ ସର୍ବଦେବାର୍ପଣ ସମାନ ମନାଯାଏ।
Verse 153
तस्य चातमसो लोका गच्छत: परमां गतिम् । स्वलोके राजराज्येन सो5भिषिच्येत भार्गव
ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାତା ପରମଗତିକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାହାର ଲାଭ ହୁଏ ଅନ୍ଧକାରହୀନ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକମାନ। ହେ ଭାର୍ଗବ! ନିଜ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସେ ରାଜରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହୁଏ।
Verse 154
आदित्योदयसम्प्राप्ते विधिमन्त्रपुरस्कृतम् । ददाति काज्चन यो वै दुःस्वप्रं प्रतिहन्ति सः,जो सूर्योदय-कालमें विधिपूर्वक मन्त्र पढ़कर सुवर्णका दान करता है, वह अपने पाप और दुःस्वप्रको नष्ट कर डालता है
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯେ ଜଣେ ବିଧିପୂର୍ବକ, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ—ସେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନକୁ ପ୍ରତିହତ କରେ ଏବଂ ସେଥିସହିତ ଜଡିତ ଅଶୁଭତା ଓ ପାପମଳକୁ ଦୂର କରେ।
Verse 155
ददात्युदितमात्रे यस्तस्य पाप्मा विधूयते । मध्याद्वे ददतो रुक्मं हन्ति पापमनागतम्
ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦାନ କରେ, ତାହାର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଧୋଇଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନାଗତ—ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବାକୁ ଥିବା ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।
Verse 156
ददाति पश्िमां संध्यां यः सुवर्ण यतव्रतः । ब्रह्मवाय्वग्निसोमानां सालोक्यमुपयाति सः,जो सायं संध्याके समय व्रतका पालन करते हुए सुवर्ण दान देता है, वह ब्रह्मा, वायु, अग्नि और चन्द्रमाके लोकोंमें जाता है
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯେ ଜଣେ ନିୟମିତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ସାୟଂକାଳର ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ଲୋକରେ ସହଲୋକତ୍ୱ ପାଏ।
Verse 157
सेन्द्रेषु चैव लोकेषु प्रतिष्ठां विन्दते शुभाम् इह लोके यश: प्राप्प शान्तपाप्मा च मोदते
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ସେ ଶୁଭ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଯଶ ଲାଭ କରି, ପାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ବସେ।
Verse 158
ततः सम्पद्यते<न्येषु लोकेष्वप्रतिम: सदा । अनावृतगतिश्चैव कामचारो भवत्युत
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ଅପ୍ରତିମ ଅବସ୍ଥା ପାଏ। ତାହାର ଗତି ଅବରୋଧହୀନ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଚରଣ କରିପାରେ।
Verse 159
१५८ ।। नच क्षरति तेभ्यश्व यशश्रैवाप्तुते महत् । सुवर्णमक्षयं दत्त्वा लोकांश्षाप्रोति पुष्कलान्
ଅକ୍ଷୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟଲୋକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତଳକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ ସେ ମହାଯଶ ପାଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟଲୋକ ଲାଭ କରେ।
Verse 160
यस्तु संजनयित्वाग्निमादित्योदयन प्रति । दद्याद् वै व्रतमुद्दिश्य सर्वकामान् समश्चुते
ଯେ ଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ବ୍ରତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିદ્ધି ପାଏ।
Verse 161
अग्निमित्येव तत् प्राहु: प्रदानं च सुखावहम् । यथेष्टगुणसंवृत्तं प्रवर्तकमिति स्मृतम्
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହି ଦାନକୁ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଅଗ୍ନି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ଅର୍ପଣ ସୁଖଦାୟକ। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଏହା ଦାନପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ; ସଙ୍କଳ୍ପାନୁସାରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଯଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ—ଏମିତି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 162
एषा सुवर्णस्योत्पत्ति: कथिता ते मयानघ । कार्तिकेयस्य च विभो तद् विद्धि भूगुनन्दन,प्रभो! निष्पाप भृगुनन्दन! यह मैंने तुम्हें सुवर्ण और कार्तिकेयकी उत्पत्ति बतायी है। इसे अच्छी तरह समझ लो
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ନିଷ୍ପାପ! ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରବଳ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କହିଦେଲି। ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ! ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
Verse 163
कार्तिकेयस्तु संवृद्ध:ः कालेन महता तदा | देवैः सेनापतित्वेन वृतः सेन्द्रैर्भगूद्धह,भुगुश्रेष्ठ! कार्तिकेय जब दीर्घकालमें बड़े हुए तब इन्द्र आदि देवताओंने उनका अपने सेनापतिके पदपर वरण किया
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେନାପତି ପଦରେ ବରଣ କରି ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
Verse 164
जघान तारक चापि दैत्यमन्यांस्तथासुरान् । त्रिदशेन्द्राज्ञया ब्रहाँल्लोकानां हितकाम्यया
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଲୋକମଙ୍ଗଳର ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ତାରକ ଦୈତ୍ୟକୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ-ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।
Verse 165
सुवर्णदाने च मया कथितास्ते गुणा विभो । तस्मात् सुवर्ण विप्रेभ्य: प्रयच्छ ददतां वर
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ତେଣୁ, ହେ ଦାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କର।
Verse 166
भीष्म उवाच इत्युक्त:स वसिष्ठेन जामदग्न्य: प्रतापवान् । ददै सुवर्ण विप्रेभ्यो व्यमुच्यत च किल्बिषात्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପ୍ରତାପବାନ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ କୁହାଯାଏ ଯେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 167
भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठि!! वसिष्ठजीके ऐसा कहनेपर प्रतापी परशुरामजीने ब्राह्मणोंको सुवर्णका दान किया। इससे वे सब पापोंसे छुटकारा पा गये ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବସିଷ୍ଠ ଏପରି କହିବା ପରେ ପରାକ୍ରମୀ ପରଶୁରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ; ସେହି ଦାନରେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ! ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ତାହା ଦାନର ଫଳ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି।
Verse 168
तस्मात् त्वमपि विप्रेभ्य: प्रयच्छ कनकं बहु । ददत्सुवर्ण नृपते किल्बिषाद् विप्रमोक्ष्यसि,अतः नरेश्वर! अब तुम भी ब्राह्मणोंको बहुत-सा सुवर्ण दान करो। सुवर्ण दान करके तुम पापसे मुक्त हो जाओगे
ଏହେତୁ, ହେ ନରେଶ! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କର। ହେ ନୃପ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
Verse 231
परेण तपसा युक्ता: श्रीमन््तो लोकविश्रुता: | लोकानन्वचरन् सिद्धा: सर्व एव भृगूत्तम
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ—ସେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଲୋକଲୋକାନ୍ତରେ ନିର୍ବାଧରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 323
तमोघनायामपि वै निशायां विचरिष्यथ । बिलमें रहते समय तुम आहार न मिलनेके कारण अचेत और निष्प्राण होकर सूख जाओगे तो भी भूमि तुम्हें धारण किये रहेगी--वर्षाका जल मिलनेपर तुम पुन: जीवित हो उठोगे। घने अन्धकारसे भरी हुई रात्रिमें भी तुम विचरते रहोगे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଥିବା ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିଚରଣ କରିବ। ବିଲରେ ଲୁଚି ରହିବାବେଳେ ଆହାର ନ ମିଳି ତୁମେ ଅଚେତନ ଓ ପ୍ରାଣହୀନ ପରି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ଧାରଣ କରିବ; ଏବଂ ବର୍ଷାର ଜଳ ମିଳିଲେ ତୁମେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେବ। ଏହିପରି ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଗତି ଅବିରତ ରହିବ।
Verse 336
परीयुज्वलनस्यार्थे न चाविन्दन् हुताशनम् । मेढकोंसे ऐसा कहकर देवता पुनः अग्निकी खोजके लिये इस पृथ्वीपर विचरने लगे; किंतु वे अग्निदेवको कहीं उपलब्ध न कर सके
ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା ଉପାୟ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ବେଙ୍ଗକୁ ଏହିପରି କହି ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଅଗ୍ନି ଖୋଜି ଘୁରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିଦେବ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
Verse 343
अश्रृत्थस्थो3ग्निरित्येवमाह देवान् भृगूद्गवह | भुगुश्रेष्ठ॒ तदनन्तर देवराज इन्द्रके ऐरावतकी भाँति कोई विशालकाय गजराज देवताओंसे बोला--'अश्वत्थ अग्निरूप है'
ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ଅଗ୍ନି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷରେ ଅବସ୍ଥିତ।” ତାପରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର—ଐରାବତ ପରି ମହାକାୟ ଗଜାଧିପତି ଭଳି—ଦେବମଣ୍ଡଳକୁ କହିଲେ—“ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ।”
Verse 353
प्रतीपा भवतां जिह्दा भवित्रीति भृगूद्गह | भगुकुलभूषण! यह सुनकर अग्निदेव क्रोधसे विह्लल हो उठे और उन्होंने समस्त हाथियोंको शाप देते हुए कहा--तुमलोगोंकी जिह्ला उलटी हो जायगी”
ଭୃଗୁ କହିଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କର ଜିଭ ଉଲଟିଯିବ।” ଏହା ଶୁଣି ଅଗ୍ନିଦେବ କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସମସ୍ତ ହାତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ବିପରୀତ ହେଉ।”
Verse 426
अग्निदेवने उसकी भी जिह्ला उलट दी। अब अग्निदेवको प्रत्यक्ष देखकर देवताओंने दयायुक्त होकर शुकसे कहा--“तू शुकयोनिमें रहकर अत्यन्त वाणीरहित नहीं होगा--कुछ- कुछ बोल सकेगा। जीभ उलट जानेपर भी तेरी बोली बड़ी मधुर एवं कमनीय होगी ।।
ଅଗ୍ନିଦେବ ଶୁକର ମଧ୍ୟ ଜିଭ ଉଲଟାଇଦେଲେ। ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଦୟାଭାବରେ ଶୁକକୁ କହିଲେ—“ତୁ ଶୁକଯୋନିରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀହୀନ ହେବୁ ନାହିଁ; କିଛି କିଛି କଥା କହିପାରିବୁ। ଜିଭ ଉଲଟିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତୋର ବାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ହେବ। ଯେପରି ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁର ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଦ୍ଭୁତ ତୋତଲା କଥା ମିଠା ଲାଗେ, ସେପରି ତୋର କଥା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବ।”
Verse 743
तत् सर्व काज्चनीभूतं समन्तात् प्रत्यदृश्यत । सूर्यकी किरणोंके समान उस गर्भसे वहाँकी भूमि या पर्वतोंपर रहनेवाले जिस किसी द्रव्यका स्पर्श हुआ, वह सब चारों ओरसे सुवर्णमय दिखायी देने लगा
ଚାରିପାଖରେ ସବୁକିଛି କାଞ୍ଚନୀଭୂତ ହୋଇ ଦେଖାଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମାନ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଗର୍ଭର ସ୍ପର୍ଶ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଲା—ଭୂମି ହେଉ କି ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ—ସେ ସବୁ ଚାରିଦିଗରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଭାବେ ଜ୍ଵଳି ଉଠିଲା।
Verse 756
व्यादीपयंस्तेजसा च त्रैलोक्यं सचराचरम् । वह बालक अपने तेजसे चराचर प्राणियोंको प्रकाशित करता हुआ पर्वतों, नदियों और झरनोंकी ओर दौड़ने लगा था
ନିଜ ତେଜରେ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଳକ ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଝରଣାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା।
Verse 1223
वरुणश्रेश्वरो देवो लभतां काममीप्सितम् | “भगवन्! हम सब लोग और चराचरसहित सारा जगत् ये सब-के-सब आपकी ही संतान हैं। अत: अब ये प्रकाशमान अग्नि और ये वरुणरूपधारी ईश्वर महादेव भी अपना मनोवांछित फल प्राप्त करें!
ବରୁଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଦେବ ଇପ୍ସିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ଭଗବନ୍! ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଚରାଚରସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସନ୍ତାନ; ତେଣୁ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣରୂପଧାରୀ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଅନ୍ତଃକାମିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
It asks which offerings to pitṛs yield akṣaya (imperishable benefit), which oblations produce long-lasting satisfaction, and what is described as leading to ānantya within the śrāddha framework.
Sesame (tila) is given primacy, with tradition attributing akṣaya quality to specific sesame-based śrāddha; the chapter also presents a ranked, substance-based account of how long different offerings are said to please the pitṛs.
Yes. Bhīṣma references authoritative tradition (including Manu) and introduces a gāthā connected to pitṛ song, attributing prior instruction to Sanatkumāra, thereby positioning the teaching as received and standardized rather than merely personal opinion.