Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकविशो ऽध्याय इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच गोमयेनोदकैर्भूमिं शोधयित्वा समाहितः / संनिपात्य द्विजान् सर्वान् साधुभिः संनिमन्त्रयेत्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୋମୟ ଓ ଜଳରେ ଭୂମି ଶୋଧନ କରି, ମନକୁ ସମାହିତ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ସାଧୁଜନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

श्वो भविष्यति मे श्राद्धं पूर्वेद्युरभिपूज्य च / असंभवे परेद्युर्वा यथोक्तैर्लक्षणैर्युतान्

“ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବ”—ଏହିହେତୁ ପୂର୍ବଦିନେ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେହିପରି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ପରଦିନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଚୟନ କରି (ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 3

तस्य ते पितरः श्रुत्वा श्राद्धकालमुपस्थितम् / अन्योन्यं मनसा ध्यात्वा संपतन्ति मनोजवाः

ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ତାହାର ପିତୃମାନେ ମନରେ ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନି, ଚିନ୍ତାର ବେଗରେ ଶୀଘ୍ର ଆସି ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

Verse 4

ब्राह्मणैस्ते सहाश्नन्ति पितरो ह्यन्तरिक्षगाः / वायुभूतास्तु तिष्ठन्ति भुक्त्वा यान्ति परां गतिम्

ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଗତି କରୁଥିବା ସେହି ପିତୃମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବାୟୁରୂପ ହୋଇ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଭୋଗାନ୍ତେ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 5

आमन्त्रिताश्च ते विप्राः श्राद्धकाल उपस्थिते / वसेयुर्नियताः सर्वे ब्रह्मचर्यपरायणाः

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ବିପ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟପରାୟଣ ହୋଇ, ସେଠାରେ ରହିବେ।

Verse 6

अक्रोधनो ऽत्वरो ऽमत्तः सत्यवादी समाहितः / भारं मैथुनमध्वानं श्राद्धकृद् वर्जयेज्जपम्

ଜପ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧହୀନ, ଅତ୍ୱରିତ, ଅମତ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସମାହିତ ହେଉ; ଜପକାଳେ ଭାର ବୋହିବା, ମୈଥୁନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ବର୍ଜନ କରୁ, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଜପ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 7

आमन्त्रितो ब्राह्मणो वा यो ऽन्यस्मै कुरुते क्षणम् / स याति नरकं घोरं सूकरत्वां प्रायाति च

ବିଧିପୂର୍ବକ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଅନ୍ୟଙ୍କ ସେବାକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ, ସେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ପରେ ସୂକର ଯୋନି ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 8

आमन्त्रयित्वा यो मोहादन्यं चामन्त्रयेद् द्विजम् / स तस्मादधिकः पापी विष्ठाकीटो ऽभिजायते

ମୋହବଶତଃ ଜଣେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜକୁ ମଧ୍ୟ (ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ) ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ; ସେ ବିଷ୍ଠାରେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 9

श्राद्धे निमन्त्रितो विप्रो मैथुनं यो ऽधिगच्छति / ब्रह्महत्यामवाप्नोति तिर्यग्योनौ च जायते

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ବିପ୍ର ଯଦି ମୈଥୁନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ପାଏ ଏବଂ ପରେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 10

निमन्त्रितस्तु यो विप्रो ह्यध्वानं याति दुर्मतिः / भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं पांशुभोजनाः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୂଢତାରେ ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଯାଏ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ସେଇ ମାସ ଧୂଳିକୁ ଆହାର ଭାବେ ପାଆନ୍ତି।

Verse 11

निमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे प्रकुर्यात् कलहं द्विजः / भवन्ति तस्य तन्मासं पितरो मलभोजनाः

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ସେଠାରେ କଳହ କରେ, ତେବେ ତାହାର ପିତୃମାନେ ସେଇ ମାସ ମଲସଦୃଶ ଅଶୁଚି ଅର୍ପଣ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 12

तस्मान्निमन्त्रितः श्राद्धे नियतात्मा भवेद् द्विजः / अक्रोधनः शौचपरः कर्ता चैव जितेन्द्रियः

ଏହେତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ୱିଜ ନିୟତାତ୍ମା ହେବା ଉଚିତ—କ୍ରୋଧହୀନ, ଶୌଚପରାୟଣ, କ୍ରିୟାକୁଶଳ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ।

Verse 13

श्वोभूते दक्षिणां गत्वा दिशं दर्भान् समाहितः / समूलानाहरेद् वारि दक्षिणाग्रान् सुनिर्मलान्

ପ୍ରଭାତେ ସମାହିତମନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଜଳ ସହିତ ମୂଳସହ, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଦର୍ଭ ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 14

दक्षिणाप्रवणं स्निग्धं विभक्तं शुभलक्षणम् / शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत्

ଦକ୍ଷିଣକୁ ହାଲୁକା ଢାଳ ଥିବା, ମସୃଣ, ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥିବା, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି ଓ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେ ଭୂମିକୁ ଗୋମୟରେ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

नदीतीरेषु तीर्थेषु स्वभूमौ चैव सानुषु / विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा

ନଦୀତୀରେ, ତୀର୍ଥରେ, ନିଜ ଭୂମିରେ, ପର୍ବତ ଢାଳରେ ଏବଂ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣରେ ପିତୃଗଣ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

पारक्ये भूमिभागे तु पितॄणां नैव निर्वपेत् / स्वामिभिस्तद् विहन्येत मोहाद् यत् क्रियते नरैः

ଅନ୍ୟର ଭୂମିଭାଗରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ନିର୍ବାପଣ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେଠାରେ ମୋହବଶେ ଲୋକେ ଯାହା କରନ୍ତି, ଭୂମିସ୍ୱାମୀମାନେ ତାହାକୁ ନିଷ୍ଫଳ କରିଦିଅନ୍ତି।

Verse 17

अटव्यः पर्वताः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च / सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्न हि तेषु परिग्रहः

ପବିତ୍ର ଅଟବୀ, ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବତ, ତୀର୍ଥ ଓ ଆୟତନ (ଦେବାଳୟ)—ଏସବୁକୁ ‘ଅସ୍ୱାମିକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ସେଠାରେ କାହାରି ବୈଧ ଅଧିକାର ନାହିଁ।

Verse 18

तिलान् प्रविकिरेत् तत्र सर्वतो बन्धयेदजान् / असुरोपहतं सर्वं तिलैः शुद्ध्यत्यजेन वा

ସେଠାରେ ତିଳ ସବୁଦିଗରେ ଛିଟାଇବା ଓ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛାଗମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍; ଅସୁର ପ୍ରଭାବରେ ଆହତ ସବୁକିଛି ତିଳ କିମ୍ବା ଛାଗ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 19

ततो ऽन्नं बहुसंस्कारं नैकव्यञ्जनमच्युतम् / चोष्यपेयसमृद्धं च यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्

ତାପରେ ଯଥାଶକ୍ତି ବହୁ ସଂସ୍କାରରେ ସୁପକ୍ୱ, ନାନା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ, ଚୋଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଓ ପେୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅନ୍ନକୁ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 20

ततो निवृत्ते मध्याह्ने लुप्तलोमनखान् द्विजान् / अभिगम्य यथामार्गं प्रयच्छेद् दन्तधावनम्

ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କେଶ-ନଖ କାଟିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ, ଯଥାବିଧି ଦନ୍ତଧାବନ କାଠି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

तैलमभ्यञ्जनं स्नानं स्नानीयं च पृथग्विधम् / पात्रैरौदुम्बरैर्दद्याद् वैश्वदैवत्यपूर्वकम्

ତେଲ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ନାନ ଓ ସ୍ନାନୋପଯୋଗୀ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେବା ଉଚିତ; ଔଦୁମ୍ବର ପାତ୍ରରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

ततः स्नात्वा निवृत्तेभ्यः प्रत्युत्थायकृताञ्जलिः / पाद्यमाचमनीयं च संप्रयच्छेद् यथाक्रमम्

ତାପରେ ସ୍ନାନ କରି, ଫେରିଆସିଥିବାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଉଠି ହାତ ଯୋଡ଼ି, କ୍ରମାନୁସାରେ ପାଦ୍ୟଜଳ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

ये चात्र विश्वेदेवानां विप्राः पूर्वं निमन्त्रिताः / प्राङ्मुखान्यासनान्येषां त्रिदर्भोपहितानि च

ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱେଦେବ କର୍ମ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବମୁଖ ଆସନ ବିଛାଇ, ସେଥିରେ ତିନିଟି ଦର୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 24

दक्षिणामुखयुक्तानि पितॄणामासनानि च / दक्षिणाग्रैकदर्भाणि प्रोक्षितानि तिलोदकैः

ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର ଏକେକ ଦର୍ଭ ରଖି, ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

तेषूपवेशयेदेतानासनं स्पृश्य स द्विजम् / आसध्वमिति संजल्पन् आसनास्ते पृथक् पृथक्

ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବସାଇ ଯଜମାନ ଆସନକୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ; “ଆସଧ୍ୱମ୍” ବୋଲି କହି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଆସନ ରଖୁ।

Verse 26

द्वौ दैवे प्राङ्मुखौ पित्र्ये त्रयश्चोदङ्मुखास्तथा / एकैकं वा भवेत् तत्र देवमातामहेष्वपि

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖ ବସାଅ; ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖ। ଅଥବା ଦେବ, ମାତା ଓ ମାତାମହ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକେକ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ।

Verse 27

सत्क्रियां देशकालौ च शौचं ब्राह्मणसंपदम् / पञ्चैतान् विस्तरो हन्ति तस्मान्नेहेत विस्तरम्

ସତ୍କ୍ରିୟା, ଦେଶ-କାଳ, ଶୌଚ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣସମ୍ପଦ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ଅତିବିସ୍ତାର ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ କର୍ମରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ପ୍ରପଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 28

अपि वा भोजयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् / श्रुतशीलादिसंपन्नमलक्षणविवर्जितम्

ଅଥବା ବେଦପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନ ଓ ସଦାଚାରାଦି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଦୋଷଲକ୍ଷଣବିହୀନ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଅ।

Verse 29

उद्धृत्य पात्रे चान्नं तत् सर्वस्मात् प्रकृतात् पुनः / देवतायतने चास्मै निवेद्यान्यत्प्रवर्तयेत्

ତାପରେ ସେହି ପକା ଅନ୍ନକୁ ସାଧାରଣ ଅନ୍ନରାଶିରୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ରଖ; ଦେବତାୟତନରେ ତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ନିବେଦନ କରି, ପରେ ଶେଷ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କର।

Verse 30

प्रास्येदग्नौ तदन्नं तु दद्याद् वा ब्रह्मचारिणे / तस्मादेकमपि श्रेष्ठं विद्वांसं भोजयेद् द्विजम्

ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କର, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଦାନ କର। ତେଣୁ ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜଣକୁ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରାଇବାକୁ ହୁଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଅ।

Verse 31

भिक्षुको ब्रह्मचारी वा भोजनार्थमुपस्थितः / उपविष्टेषु यः श्राद्धे कामं तमपि भोजयेत्

ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆସିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅତିଥିମାନେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଅ।

Verse 32

अतिथिर्यस्य नाश्नाति न तच्छ्राद्धं प्रशस्यते / तस्मात् प्रयत्नाच्छ्राद्धेषु पूज्या ह्यतिथयो द्विजैः

ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅତିଥି ଭୋଜନ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 33

आतिथ्यरहिते श्राद्धे भुञ्जते ये द्विजातयः / काकयोनिं व्रजन्त्येते दाता चैव न संशयः

ଆତିଥ୍ୟ ନଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାକଯୋନିକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଦାତା ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 34

हीनाङ्गः पतितः कुष्ठी व्रणी पुक्कसनास्तिकौ / कुक्कुटाः शूकराः श्वानो वर्ज्याः श्राद्धेषु दूरतः

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଅଙ୍ଗହୀନ, ପତିତ, କୁଷ୍ଠୀ, ଘାଉଥିବା, ପୁକ୍କସ ଓ ନାସ୍ତିକ—ଏମାନଙ୍କୁ; ଏବଂ କୁକୁଡ଼ା, ଶୂକର, କୁକୁରକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରରୁ ହିଁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

बीभत्सुमशुचिं नग्नं मत्तं धूर्तं रजस्वलाम् / नीलकाषायवसनं पाषण्डांश्च विवर्जयेत्

ବୀଭତ୍ସ, ଅପବିତ୍ର, ଉଲଗ୍ନ, ଉନ୍ମତ୍ତ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ, ନୀଳ ବା ଗୈରିକ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନକାରୀ ଏବଂ ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 36

यत् तत्र क्रियते कर्म पैतृकं ब्राह्मणान् प्रति / तत्सर्वमेव कर्तव्यं वैश्वदैवत्यपूर्वकम्

ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପୈତୃକ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ସବୁ ବୈଶ୍ୱଦେବ ପୂଜା ପୂର୍ବକ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 37

यथोपविष्टान् सर्वांस्तानलङ्कुर्याद् विभूषणः / स्त्रग्दामभिः शिरोवेष्टैर्धूपवासो ऽनुलेपनैः

ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସିଥିବା ସେହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମାଳା, ପୁଷ୍ପହାର, ପଗଡ଼ି, ଧୂପ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 38

ततस्त्वावाहयेद् देवान् ब्राह्मणानामनुज्ञया / उदङ्मुखो यथान्यायं विश्वे देवास इत्यृचा

ତদনନ୍ତର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି 'ବିଶ୍ୱେ ଦେବାସଃ' ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବେ।

Verse 39

द्वे पवित्रे गृहीत्वाथ भाजने क्षालिते पुनः / शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा

ଏହା ପରେ ଦୁଇଟି କୁଶ ପବିତ୍ର ନେଇ, ପୁନଃ ଧୌତ ପାତ୍ରରେ 'ଶଂ ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ଛିଞ୍ଚି ଏବଂ 'ଯବୋଽସି' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯବକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବେ।

Verse 40

या दिव्या इति मन्त्रण हस्ते त्वर्घं विनिक्षिपेत् / प्रदद्याद् गन्धमाल्यानि धूपादीनि च शक्तितः

“ୟା ଦିବ୍ୟା…” ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଦେବ/ପୂଜ୍ୟଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ରଖିବ। ପରେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଆଦି ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 41

अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणां दक्षिणामुखः / आवाहनं ततः कुर्यादुशन्तस्त्वेत्यृचा बुधः

ତାପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଅପସବ୍ୟ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ, “ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା…” ଆରମ୍ଭ ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଋଚାଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆବାହନ କରିବ।

Verse 42

आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायन्तु नस्ततः / शं नो देव्योदकं पात्रे तिलो ऽसीति तिलांस्तथा

ଆବାହନ କରି ଅନୁମତି ପାଇଲେ ପରେ “ଆୟନ୍ତୁ ନଃ” ଜପ କରିବ। ତାପରେ ପାତ୍ରସ୍ଥ ଜଳରେ “ଶଂ ନୋ ଦେବ୍ୟୋଦକଂ” ଏବଂ ତିଳରେ “ତିଲୋऽସି” ଜପ କରିବ।

Verse 43

क्षिप्त्वा चार्घं यथापूर्वं दत्त्वा हस्तेषु वै पुनः / संस्त्रवांश्च ततः सर्वान् पात्रे कुर्यात् समाहितः / पितृभ्यः स्थानमेतेन न्युब्जं पात्रं निधापयेत्

ପୂର୍ବବତ୍ ଅର୍ଘ୍ୟ ଢାଳି, ପୁଣି ହସ୍ତରେ ଜଳ ଦେଇ, ସମାହିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଝରାପଡ଼ାକୁ ପାତ୍ରରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି ପାତ୍ରଟିକୁ ଉଲଟା କରି ରଖିବ।

Verse 44

अग्नौ करिष्येत्यादाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतम् / कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो जुहुयादुपवीतवान्

ଘୃତରେ ସିକ୍ତ ଅନ୍ନ ନେଇ “ଏହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ କରିବି କି?” ବୋଲି ପଚାରିବ। “କର” ବୋଲି ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ଉପବୀତଧାରୀ କର୍ତ୍ତା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 45

यज्ञोपवीतिना होमः कर्तव्यः कुशपाणिना / प्राचीनावीतिना पित्र्यं वैश्वदेवं तु होमवत्

ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଉପବୀତ ରୀତିରେ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ କୁଶ ଧରି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃକର୍ମ ପ୍ରାଚୀନାବୀତରେ କରିବା; ଏବଂ ବୈଶ୍ୱଦେବ ମଧ୍ୟ ହୋମବିଧି ସମାନ କରିବା।

Verse 46

दक्षिणं पातयेज्जानुं देवान् परिचरन् पुमान् / पितृणां परिचर्यासु पातयेदितरं तथा

ଦେବସେବା କରୁଥିବାବେଳେ ପୁରୁଷ ଦକ୍ଷିଣ ଘୁଁଡିକୁ ଭୂମିରେ ନମାଇବା ଉଚିତ; ପିତୃସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେହିପରି ଅନ୍ୟଟି, ଅର୍ଥାତ ବାମ ଘୁଁଡି ନମାଇବା ଉଚିତ।

Verse 47

सोमाय वै पितृमते स्वधा नम इति ब्रुवन् / अग्नये कव्यवाहनाय स्वधेति जुहुयात् ततः

“ପିତୃମତେ ସୋମାୟ—ସ୍ୱଧା; ନମଃ” ବୋଲି କହି, ପରେ “ସ୍ୱଧା” ବୋଲି କବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 48

अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपपादयेत् / महादेवान्तिके वाथ गोष्ठे वा सुसमाहितः

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ନଥାଏ, ତେବେ ସେ ନିଜ କପାଳିତ ହାତରେ ହିଁ ହବନ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ସୁସମାହିତ ହୋଇ ମହାଦେବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଅଥବା ଗୋଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ।

Verse 49

ततस्तैरभ्यनुज्ञातो गत्वा वै दक्षिणां दिशम् / गोमयेनोपतिप्योर्वों स्थानं कृत्वा तु सैकतम्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲା; ଏବଂ ଗୋମୟରେ ଭୂମିକୁ ଲେପି, ସେଠାରେ ବାଲୁକାମୟ ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 50

मण्डलं चतुरस्त्रं वा दक्षिणावनतं शुभम् / त्रिरुल्लिखेत् तस्य मध्यं दर्भेणैकेन चैव हि

ଶୁଭ ଓ ଦକ୍ଷିଣଦିଗକୁ ସାନ ଢାଳ ଥିବା ବୃତ୍ତମଣ୍ଡଳ କିମ୍ବା ଚତୁରସ୍ର ମଣ୍ଡଳ କରି, ଏକମାତ୍ର ଦର୍ଭା ଘାସରେ ତାହାର ମଧ୍ୟକୁ ତିନିଥର ଚିହ୍ନିତ କରିବ।

Verse 51

ततः संस्तीर्य तत्स्थाने दर्भान् वैदक्षिणाग्रकान् / त्रीन् पिण्डान् निर्वपेत् तत्र हविः शेषात्समाहितः

ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦର୍ଭାକୁ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର କରି ପସାରି, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହବିଷର ଶେଷରୁ ସେଠାରେ ତିନି ପିଣ୍ଡ ରଖିବ।

Verse 52

न्युप्य पिण्डांस्तु तं हस्तं निमृज्याल्लेपभागिनाम् / तेषु दर्भेष्वथाचम्य त्रिरायम्य शनैरसून् / तदन्नं तु नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवित्

ପିଣ୍ଡ ରଖି ସାରି, ଶେଷଭାଗ ଭୋଗକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲେପ ଲାଗିଥିବା ହାତକୁ ପୋଛିବ। ପରେ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଆଚମନ କରି, ତିନିଥର ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ସେହି ଅନ୍ନ-ନୈବେଦ୍ୟକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପରି ନମସ୍କାର କରିବ।

Verse 53

उदकं निनयेच्छेषं शनैः पिण्डान्तिके पुनः / अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः

ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପୁଣି ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବ; ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଯେପରି ରଖାଯାଇଛି ସେପରି ହିଁ ସେହି ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାବେ ଘ୍ରାଣ କରିବ।

Verse 54

अथ पिण्डावशिष्टान्नं विधिना भोजयेद् द्विजान् / मांसान्यपूपान् विविधान् दद्यात् कृसरपायसम्

ତାପରେ ପିଣ୍ଡ-ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ, ଅପୂପ, କୃସର ଓ ପାୟସ ମଧ୍ୟ ଦେବ।

Verse 55

सूपशाकफलानीक्षून् पयो दधि घृतं मधु / अन्नं चैव यथाकामं विविधं भक्ष्यपेयकम्

ସେ ସୂପ, ରାନ୍ଧା ଶାକ‑ସବ୍ଜି, ଫଳ ଓ ଇଖ; ତଥା ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ ଓ ମଧୁ—ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭକ୍ଷ୍ୟ‑ପେୟ ସହ ଅନ୍ନ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

यद् यदिष्टं द्विजेन्द्राणां तत्सर्वं विनिवेदयेत् / धान्यांस्तिलांश्च विविधान् शर्करा विविधास्तथा

ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଯାହା ଇଷ୍ଟ, ସେ ସବୁ ନିବେଦନ କରିବ—ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ, ନାନାପ୍ରକାର ତିଳ, ଏବଂ ସେହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଶର୍କରା।

Verse 57

उष्णमन्नं द्विजातिभ्यो दातव्यं श्रेय इच्छता / अन्यत्र फलमूलेभ्यः पानकेभ्यस्तथैव च

ଶ୍ରେୟ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମଙ୍ଗଳ) ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କୁ ଉଷ୍ଣ, ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଫଳ‑ମୂଳ ଓ ପାନକ (ପେୟ) ବିଷୟରେ ଅପବାଦ ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରେ।

Verse 58

नाश्रूणि पातयेज्जातु न कुप्येन्नानृतं वदेत् / न पादेन स्पृशेदन्नं न चैतदवधूनयेत्

କେବେ ଅଶ୍ରୁ ପାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧ କରିବା ନୁହେଁ, ଅସତ୍ୟ କହିବା ନୁହେଁ। ଅନ୍ନକୁ ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ନୁହେଁ, ନା ଏହାକୁ ଝାଡ଼ି ଫେଙ୍ଗିବା କିମ୍ବା ଅବମାନ କରିବା।

Verse 59

क्रोधेन चैव यत् दत्तं यद् भुक्तं त्वरया पुनः / यातुधाना विलुम्पन्ति जल्पता चोपपादितम्

କ୍ରୋଧରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତ୍ୱରାରେ ଯାହା ପୁନଃ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ଏବଂ କଥା କହିକହି ଯୁକ୍ତି‑ବାହାନା କରି ଯାହା ନିବେଦନ କରାଯାଏ—ସେସବୁକୁ ଯାତୁଧାନମାନେ ଲୁଟିନେଇଥାନ୍ତି; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 60

स्विन्नगात्रो न तिष्ठेत सन्निधौ तु द्विजन्मनाम् / न चात्र श्येनकाकादीन् पक्षिणः प्रतिषेधयेत् / तद्रूपाः पितरस्तत्र समायान्ति बुभुक्षवः

ଘାମେ ଭିଜା ଦେହ ନେଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଦାଁଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଶ୍ୟେନ, କାକ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ତାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପିତୃମାନେ ସେହି ରୂପ ଧରି ଭୋଜନାର୍ଥେ ଆସନ୍ତି।

Verse 61

न दद्यात् तत्र हस्तेन प्रत्यक्षलवणं तथा / न चायसेन पात्रेण न चैवाश्रद्धया पुनः

ସେହି ଦାନକ୍ରିୟାରେ ଲୁଣକୁ ହାତରେ ସିଧାସଳଖ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋହା ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୁନର୍ବାର କେବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 62

काञ्चनेन तु पात्रेण राजतौदुम्बरेण वा / दत्तमक्षयतां याति खड्गेन च विशेषतः

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ ଅଥବା ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ; ଖଡ୍ଗଦାନ ସହିତ ହେଲେ ତାହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 63

पात्रे तु मृण्मये यो वै श्राद्धे भोजयते पितन् / स याति नरकं घोरं भोक्ता चैव पुरोधसः

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯେ ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ରରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ; ଏବଂ ସେହି କ୍ରିୟାର ଭୋକ୍ତା ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ତଥା।

Verse 64

न पङ्क्त्यां विषमं दद्यान्न याचेन्न च दापयेत् / याचिता दापिता दाता नरकान् यान्ति दारुणान्

ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସମ ଭାବେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜେ ଯାଚନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ଅନ୍ୟକୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯାଚକ, ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଦେବାଳୁ, ଏବଂ ଯାଚନାରେ ଦେଇଥିବା ଦାତା—ସମସ୍ତେ ଦାରୁଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 65

भुञ्जीरन् वाग्यताः शिष्टा न ब्रूयुः प्राकृतान् गुणान् / तावद्धि पितरो ऽश्नन्ति यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

ଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ବାକ୍‌ସଂଯମରେ ନୀରବ ଭାବେ ଭୋଜନ କରୁନ୍ତୁ; ଲୋକିକ ଅଶୋଭନ କଥା ନ କହୁନ୍ତୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହବିର ପୁଣ୍ୟଗୁଣ ପାଠ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ତାହା ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 66

नाग्रासनोपविष्टस्तु भुञ्जोत प्रथमं द्विजः / बहूनां पश्यतां सो ऽज्ञः पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्

ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାରଦେହଳିରେ ବସି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ଭୋଜନ କରୁ। ଅନେକେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଖାଇଲେ, ସେ ସେହି ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପାପ ଆଣେ।

Verse 67

न किञ्चिद् वर्जयेच्छ्राद्धे नियुक्तस्तु द्विजोत्तमः / न मांसं प्रतिषेधेत न चान्यस्यान्नमीक्षयेत्

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ପିତ କିଛିମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିୟମରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ମାଂସକୁ ପ୍ରତିଷେଧ ନ କରୁ, ଓ ଅନ୍ୟର ଅନ୍ନକୁ ଚାହିଁ ନ ଦେଖୁ।

Verse 68

यो नाश्नाति द्विजो मांसं नियुक्तः पितृकर्मणि / स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम्

ପିତୃକର୍ମରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାଂସ ଖାଏ ନାହିଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପଶୁୟୋନିକୁ ଯାଏ ଏବଂ କ୍ରମେ ଏକୋଇଶଟି ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରେ।

Verse 69

स्वाध्यायं श्रावयेदेषां धर्मशास्त्राणि चैव हि / इतिहासपुराणानि श्राद्धकल्पांश्च शोभनान्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଉ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୋଭନ ବିଧିଗ୍ରନ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରାଯାଉ।

Verse 70

ततो ऽन्नमुत्सृजेद् भुक्ते अग्रतो विकिरन् भुवि / पृष्ट्वा तृप्ताः स्थ इत्येवं तृप्तानाचामयेत् ततः

ତାପରେ ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଅନ୍ନର ଅଂଶ ଛାଡ଼ି ଛିଟାଇ ନିବେଦନ କରିବ। ‘ଆପଣମାନେ ତୃପ୍ତ କି? ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପଚାରି, ତୃପ୍ତ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ପରେ ଆଚମନ କରାଇବ।

Verse 71

आचान्ताननुजानीयादभितो रम्यतामिति / स्वधास्त्विति च तं ब्रूयुर्ब्राह्मणास्तदनन्तरम्

ଆଚମନ କରିସାରିଲେ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେଇ କହିବ, ‘ସବୁ ଦିଗରେ ଆପଣମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତୁ।’ ତାହା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ କହିବେ, ‘ସ୍ୱଧା ଅସ୍ତୁ।’

Verse 72

ततो भुक्तवतां तेषामन्नशेषं निवेदयेत् / यथा ब्रूयुस्तथा कुर्यादनुज्ञातस्तु वै द्विजैः

ତାପରେ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲେ ସେମାନେ ଯେପରି କହିବେ ସେପରି କରିବ।

Verse 73

पित्र्ये स्वदित इत्येव वाक्यं गोष्ठेषु सूनृतम् / संपन्नमित्यभ्युदये दैवे रोचत इत्यपि

ପିତୃକର୍ମରେ ‘ସ୍ୱଦିତମ୍’—ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଭଲଭାବେ ରୁଚିଲା’—ଏହି ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ କହିବ; ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସୁନୃତ ବାଣୀ ହିଁ ଉଚିତ। ଅଭ୍ୟୁଦୟରେ ‘ସମ୍ପନ୍ନମ୍’ ଏବଂ ଦୈବକର୍ମରେ ‘ରୋଚତେ’ କହିବ।

Verse 74

विसृज्य ब्राह्मणांस्तान् वै दैवपूर्वं तु वाग्यतः / दक्षिणां दिशमाकाङ् क्षन्याचेतेमान् वरान् पितॄन्

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପ୍ରତି ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରଖି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯାଚନା କରିବ।

Verse 75

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च / श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहुदेयं च नोस्त्त्विति

ଆମ ଦାତାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ; ବେଦ ଓ ଆମ ବଂଶପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ। ଆମ ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ନ ହଟୁ, ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଚୁର ଦାନ କରିବା ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥାଉ—ତଥାସ୍ତୁ।

Verse 76

पिण्डांस्तु गो ऽजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जले ऽपि वा / मध्यमं तु ततः पिण्डमद्यात् पत्नी सुतार्थिनी

ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଈ, ଛେଳି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିବ; କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଅଥବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବ। ତାପରେ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡଟି ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 77

प्रक्षाल्य हस्तावाचम्य ज्ञातीन् शेषेण तोषयेत् / ज्ञातिष्वपि चतुष्टेषु स्वान् भृत्यान् भोजयोत् ततः / पश्चात् स्वयं च पत्नीभिः शेषमन्नं समाचरेत्

ହାତ ଧୋଇ ଆଚମନ କରି, ଶେଷ ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବ। ଚାରି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ସେବା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ନିଜ ଆଶ୍ରିତ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ। ଶେଷରେ, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ଶେଷ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 78

नोद्वासयेत् तदुच्छिष्टं यावन्नास्तङ्गतो रविः / ब्रह्मचारी भवेतां तु दम्पती रजनीं तु ताम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ନ ହେଉଅବଧି ସେଇ ଶେଷ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ) ବାହାରେ ଫେଙ୍ଗିବ ନାହିଁ। ଏବଂ ସେଇ ରାତିରେ ଦମ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 79

दत्त्वा श्राद्धं तथा भुक्त्वा सेवते यस्तु मैथुनम् / महारौरवमासाद्य कीटयोनिं व्रजेत् पुनः

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ତାପରେ ଭୋଜନ କରି ଯେ ମୈଥୁନ ସେବନ କରେ, ସେ ‘ମହାରୌରବ’ ନରକକୁ ପାଇ ପୁନର୍ବାର କୀଟ-ଯୋନିକୁ ଯାଏ।

Verse 80

शुचिरक्रोधनः शान्तः सत्यवादी समाहितः / स्वाध्यायं च तथाध्वानं कर्ता भोक्ता च वर्जयेत्

ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଚି, କ୍ରୋଧହୀନ, ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସମାହିତ ହେଉ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଧ୍ୟାନ କରି ‘ମୁଁ କର୍ତ୍ତା’ ‘ମୁଁ ଭୋକ୍ତା’ ଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 81

श्राद्धं भुक्त्वा परश्राद्धं भुञ्जते ये द्विजातयः / महापातिकिभिस्तुल्या यान्ति ते नरकान् बहून्

ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରି ପୁଣି ଅନ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମହାପାତକୀ ସମାନ; ସେମାନେ ବହୁ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 82

एष वो विहितः सम्यक् श्राद्धकल्पः सनातनः / आमेन वर्तयेन्नित्यमुदासीनो ऽथ तत्त्ववित्

ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସନାତନ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା। ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଉଦାସୀନ ଓ ସମଚିତ୍ତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 83

अनग्निरध्वगो वापि तथैव व्यसनान्वितः / आमश्राद्धं द्विजः कुर्याद् विधिज्ञः श्रद्धयान्वितः / तेनाग्नौ करणं कुर्यात् पिण्डांस्तेनैव निर्वपेत्

ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ନଥାଉ, କିମ୍ବା ସେ ଯାତ୍ରାରେ ଥାଉ, ଅଥବା ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଉ—ତଥାପି ବିଧିଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ହୋଇ ‘ଆମ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ କରୁ। ସେହି କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଉ ଏବଂ ସେହିପରି ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରୁ।

Verse 84

यो ऽनेन विधिना श्राद्धं कुर्यात् संयतमानसः / व्यपेतकल्पषो नित्यं योगिनां वर्तते पदम्

ଯେ କେହି ସଂୟତ ମନରେ ଏହି ବିଧିଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ କଲ୍ମଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପଦରେ ସଦା ବର୍ତ୍ତେ।

Verse 85

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं कुर्याद् द्विजोत्तमः / आराधितो भवेदीशस्तेन सम्यक् सनातनः

ଏହେତୁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସନାତନ ଈଶ୍ୱର ଯଥାବିଧି ଆରାଧିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 86

अपि मूलैर्फलैर्वापि प्रकुर्यान्निर्धनो द्विजः / तिलोदकैस्तर्पयेद् वा पितॄन् स्नात्वा समाहितः

ନିର୍ଧନ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରେ; କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରି ମନ ସମାହିତ କରି ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ।

Verse 87

न जीवत्पितृको दद्याद्धोमान्तं चाभिधीयते / येषां वापि पिता दद्यात् तेषां चैके प्रचक्षते

ଯାହାର ପିତା ଜୀବିତ, ସେ (ଏପରି) ଦାନ ନ କରୁ—ଏହି ନିୟମ ହୋମାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ପିତା ନିଜେ ଦେଲେ କିମ୍ବା ଅନୁମତି ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।

Verse 88

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / यो यस्य म्रियते तस्मै देयं नान्यस्य तेन तु

ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ—ଯାହାର ଯେ ମୃତ, ତାହାକୁ ମାତ୍ର (ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ/ପିଣ୍ଡ) ଦେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟର ନିମିତ୍ତରେ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 89

भोजयेद् वापि जीवन्तं यथाकामं तु भक्तितः / न जीवन्तमतिक्रम्य ददाति श्रूयते श्रुतिः

ଜୀବନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଶ୍ରୁତି କୁହେ—ଜୀବନ୍ତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଦାନ/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 90

द्व्यामुष्यायणिको दद्याद् बीजिक्षेत्रिकयोः समम् / ऋक्यादर्धं समादद्यान्नियोगोत्पादितो यदि

ଦ୍ୱ୍ୟାମୁଷ୍ୟାୟଣିକ ପୁତ୍ର ବୀଜୀ (ଜନକ) ଓ କ୍ଷେତ୍ରିକ (ବୈଧ ପତି) ମଧ୍ୟରେ ଦାୟ ସମଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରିବ। କିନ୍ତୁ ନିୟୋଗରେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ, ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀର ଭାଗର ଅର୍ଧମାତ୍ର ନେବ।

Verse 91

अनियुक्तः सुतो यश्च शुल्कतो जायते त्विह / प्रदद्याद् बीजिने पिण्डं क्षेत्रिणे तु ततो ऽन्यथा

ନିୟୋଗ ନିଯୁକ୍ତି ବିନା ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଓ ଶୁଲ୍କ (ବଧୂମୂଲ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ପୁତ୍ର—ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡ ବୀଜୀ (ଜନକ)କୁ ଦେବ। କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ରିଜ ପୁତ୍ରରେ ଅନ୍ୟଥା—ପିଣ୍ଡ କ୍ଷେତ୍ରିନ (ପତି)କୁ ଦିଆଯାଏ।

Verse 92

द्वौ पिण्डौ निर्वपेत् ताभ्यां क्षेत्रिणे बीजिने तथा / कीर्तयेदथ चैकस्मिन् बीजिनं क्षेत्रिणं ततः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କର—ଏକଟି କ୍ଷେତ୍ରିନ (ବୈଧ ପତି)କୁ ଓ ଏକଟି ବୀଜିନ (ଜନକ)କୁ। ପରେ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡରେ ଉଭୟଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ସ୍ମରଣ କର—ପ୍ରଥମେ ବୀଜିନ, ତାପରେ କ୍ଷେତ୍ରିନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 93

मृताहनि तु कर्तव्यमेकोदिष्टं विधानतः / अशौचे स्वे परिक्षीणे काम्यं वै कामतः पुनः

ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ହିଁ ବିଧିଅନୁସାରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଅଶୌଚ କାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ୍ୟ କର୍ମ ପୁନଃ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 94

पूर्वाह्ने चैव कर्तव्यं श्राद्धमभ्युदयार्थिना / देववत्सर्वमेव स्याद् यवैः कार्या तिलक्रिया

ଅଭ୍ୟୁଦୟ (ସମୃଦ୍ଧି) ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ। ତାହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବକର୍ମ ପରି ହେବ; ଏବଂ ତିଳକ୍ରିୟା ଯବ (ଜଉ) ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

दर्भाश्च ऋजवः कार्या युग्मान् वै भोजयेद् द्विजान् / नान्दीमुखास्तु पितरः प्रीयन्तामिति वाचयेत्

ସିଧା ଦର୍ଭା ବିଛାଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯୁଗଳରେ ଭୋଜନ କରାଉ। ସେତେବେଳେ—“ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପଢ଼ିବ।

Verse 96

मातृश्राद्धं तु पूर्वं स्यात् पितॄणां स्यादनन्तरम् / ततो मातामहानां तु वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्

ପ୍ରଥମେ ମାତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବ, ତାପରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ। ତା’ପରେ ମାତାମହମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ—ତ୍ରିବିଧ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରମ ସ୍ମୃତ।

Verse 97

दवपूर्वं प्रदद्याद् वै न कुर्यादप्रदक्षिणम् / प्राङ्मुखो निर्वपेत् पिण्डानुपवीती समाहितः

ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଭା ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଅପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଭାବେ କର୍ମ କରିବ ନାହିଁ। ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ଉପବୀତ ଧାରଣ କରି, ମନ ସମାହିତ ରଖି ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 98

पूर्वं तु मातरः पूज्या भक्त्या वै सगणेश्वराः / स्थण्डिलेषु विचित्रेषु प्रतिमासु द्विजातिषु

ପ୍ରଥମେ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ—ଗଣେଶ୍ୱର ସହିତ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶୋଭିତ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ, ପ୍ରତିମାରେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 99

पुष्पेर्धूपैश्च नैवेद्यैर्गन्धाद्यैर्भूषणैरपि / पूजयित्वा मातृगणं कूर्याच्छ्राद्धत्रयं बुधः

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଗନ୍ଧାଦି ଏବଂ ଆଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧତ୍ରୟ କରିବ।

Verse 100

अकृत्वा मातृयागं तु यः श्राद्धं परिवेषयेत् / तस्य क्रोधसमाविष्टा हिंसामिच्छन्ति मातरः

ଯେ ମାତୃଯାଗ ପ୍ରଥମେ ନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପରିବେଷଣ କରେ, କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ମାତୃଗଣ ତାହାର ଅନିଷ୍ଟ ଓ ହିଂସା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।