Adhyaya 23
Aśauca-vidhi — Rules of Birth/Death Impurity, Sapinda Circles, and Śrāddha Sequence
ଉତ୍ତରଭାଗର ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ-ଉପଦେଶରେ ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମଜନିତ ସୂତକ ଓ ମୃତ୍ୟୁଜନିତ ଶାବକ ଆଶୌଚର ବିଧିକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣ, ଗୁଣ/ଅଧିକାର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ସମ୍ପର୍କର ନିକଟତା—ସପିଣ୍ଡ, ସମାନୋଦକ/ଏକୋଦକ, ଗୃହସାନ୍ନିଧ୍ୟ—ଅନୁସାରେ ଆଶୌଚର କାଳଭେଦ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଆଶୌଚକାଳେ କେଉଁ ନିତ୍ୟକର୍ମ କରିବା, କାମ୍ୟକର୍ମ ବର୍ଜନ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆତିଥ୍ୟ, ସ୍ପର୍ଶ-ଗ୍ରହଣ ନିୟମ, ଏକାଧିକ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ସଂଯୋଗ, ଦୂର ସମ୍ବାଦ, ଏବଂ ଆପଦ, ଯଜ୍ଞ, ରଣମୃତ୍ୟୁ, ଶିଶୁମୃତ୍ୟୁ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ସଦ୍ୟଃଶୌଚ ଭଳି ଅପବାଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ସପିଣ୍ଡ ସୀମା ସାତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ବିବାହ ପୂର୍ବ/ପରେ ନାରୀଙ୍କ ବଂଶସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଏ। ପରେ ଦାହସଂସ୍କାର (ଦେହ ନ ମିଳିଲେ ପ୍ରତିମାଦାହ), ଦଶାହ କ୍ରିୟା, ପ୍ରତିଦିନ ପିଣ୍ଡଦାନ, ଅସ୍ଥିସଂଗ୍ରହ, ନବଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ, ବର୍ଷଭରି ମାସିକ କର୍ମ, ଶେଷରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଓ ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଉପସଂହାରରେ ସ୍ୱଧର୍ମ ଓ ଈଶ୍ୱରଶରଣାଗତିକୁ ଏହି ବାହ୍ୟ କର୍ମର ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ପୁନଃ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वाविशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच दशाहं प्राहुराशौचं सपिण्डेषु विपश्चितः / मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଓ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଦଶ ଦିନର ଆଶୌଚ କହନ୍ତି।
Verse 2
नित्यानि चैव कर्माणि काम्यानि च विशेषतः / नकुर्याद् विहितं किञ्चित् स्वाध्यायं मनसापिच
ନିତ୍ୟ କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ କାମ୍ୟ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ବିହିତ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅବହେଳା ନ କରି, ମନସାପି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
शुचीनक्रोधनान् भूम्यान् शालाग्नौ भावयेद् द्विजान् / शुष्कान्नेन फलैर्वापि वैतानं जुहुयात् तथा
ଶୁଚି ଓ ଅକ୍ରୋଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୃହାଗ୍ନି ପାଖରେ ଭୂମିରେ ବସାଇ ସମ୍ମାନସହ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେହିପରି ଶୁଷ୍କ ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ବୈତାନ ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 4
न स्पृशेयुरिमानन्ये न च तेभ्यः समाहरेत् / चतुर्थे पञ्चमे वाह्नि संस्पर्शः कथितो बुधैः
ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି (ଆଶୌଚସ୍ଥ) ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ, ନା ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ବୁଦ୍ଧିମାନେ କହନ୍ତି—ଚତୁର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସଂସ୍ପର୍ଶ-ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 5
सूतके तु सपिण्डानां संस्पर्शो न प्रदुष्यति / सूतकं सूतिकां चैव वर्जयित्वा नृणां पुनः
ସୂତକକାଳେ ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦୋଷକାରକ ନୁହେଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେବଳ ସୂତକ ଓ ସୂତିକା (ପ୍ରସବଜନ୍ୟ ଅଶୌଚ) ବର୍ଜନ କରିବେ।
Verse 6
अधीयानस्तथा यज्वा वेदविच्च पिता भवेत् / संस्पृश्याः सर्व एवैते स्नानान्माता दशाहतः
ଯେ ପିତା ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିମଗ୍ନ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ବେଦବିଦ୍, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସଂସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମାତା ଦଶରାତ୍ରି ପରେ ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 7
दशाहं निर्गुणे प्रोक्तमशौचं चातिनिर्गुणे / एकद्वित्रिगुणैर्युक्तं चतुस्त्र्येकदिनैः शुचिः
ନିର୍ଗୁଣ ପାଇଁ ଅଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଅତିନିର୍ଗୁଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। କିନ୍ତୁ ଏକ, ଦ୍ୱି, ତ୍ରିଗୁଣଯୁକ୍ତଙ୍କର କ୍ରମେ ଚାରି, ତିନି, ଏକ ଦିନରେ ଶୁଚିତା ହୁଏ।
Verse 8
दशाहात् तु परं सम्यगधीयीत जुहोति च / चतुर्थे तस्य संस्पर्शं मनुराह प्रजापतिः
ଦଶ ଦିନ ପରେ ସେ ଯଥାବିଧି ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିବ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ। ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ତାହାର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଅନୁମତ—ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
Verse 9
क्रियाहीनस्य मूर्खस्य महारोगिण एव च / यथेष्टाचरणस्याहुर्मरणान्तमशौवकम्
କ୍ରିୟାହୀନ, ମୂର୍ଖ, ମହାରୋଗୀ ଓ ଯଥେଷ୍ଟାଚରଣକାରୀ—ଏମାନଙ୍କର ଅଶୌଚ ମରଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 10
त्रिरात्रं दशरात्रं वा ब्राह्मणानामशौचकम् / प्राक्संस्कारात् त्रिरात्रं स्यात् तस्मादूर्ध्वं दशाहकम्
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୌଚକାଳ ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଦଶ ରାତି। ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବେ ତିନି ରାତି, ତାହା ପରେ ଦଶ ଦିନ ପାଳନୀୟ।
Verse 11
ऊनद्विवार्षिके प्रेते मातापित्रोस्तदिष्यते / त्रिरात्रेण शुचिस्त्वन्यो यदि ह्यत्यन्तनिर्गुणः
ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶିଶୁ ମରିଲେ ଅଶୌଚ କେବଳ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ତିନି ରାତିରେ ଶୁଚି ହୁଅନ୍ତି, ବିଶେଷତଃ ଆସକ୍ତିରହିତ ହେଲେ।
Verse 12
अदन्तजातमरणे पित्रोरेकाहमिष्यते / जातदन्ते त्रिरात्रं स्याद् यदि स्यातां तु निर्गुणौ
ଦାନ୍ତ ନ ଉଠିବା ପୂର୍ବରୁ ଶିଶୁ ମରିଲେ ପିତାମାତାଙ୍କ ଅଶୌଚ ଏକ ଦିନ। ଦାନ୍ତ ଉଠିଲେ ତିନି ରାତି—ଯଦି ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରହିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 13
आदन्तजननात् सद्य आचौलादेकरात्रकम् / त्रिरात्रमौपनयनात् सपिण्डानामुदाहृतम्
ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଦାନ୍ତ ଉଠିବା ସହିତେ ଅଶୌଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ। ପ୍ରଥମ ଚୌଳରେ ଏକ ରାତି, ଉପନୟନରେ ତିନି ରାତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 14
जातमात्रस्य बालस्य यदि स्यान्मरणं पितुः / मातुश्च सूतकं तत् स्यात् पिता स्यात् स्पृश्य एव च
ନବଜାତ ଶିଶୁ ଥିବାବେଳେ ଯଦି ପିତା ମରନ୍ତି, ତେବେ ମାତାଙ୍କୁ ସୂତକ (ଜନନ-ଅଶୌଚ) ହୁଏ; ଏବଂ ଗୃହସନ୍ଦର୍ଭରେ ପିତା ମଧ୍ୟ ‘ସ୍ପୃଶ୍ୟ’ ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ପର୍ଶ-ଅଶୁଦ୍ଧ ଗଣ୍ୟ।
Verse 15
सद्यः शौचं सपिण्डानां कर्तव्यं सोदरस्य च / ऊर्ध्वं दशाहादेकाहं सोदरो यदि निर्गुणः
ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ଓ ସହୋଦର ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଦଶାହ ପରେ ଯଦି ଭାଇ ‘ନିର୍ଗୁଣ’ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ହୁଏ, ତେବେ କେବଳ ଏକ ଦିନର ଅଶୌଚ ହୁଏ।
Verse 16
अथोर्ध्वं दन्तजननात् सपिण्डानामशौचकम् / एकरात्रं निर्गुणानां चैलादूर्ध्वं त्रिरात्रकम्
ତାପରେ—ଶିଶୁର ଦାନ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପରେ—ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୌଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ‘ନିର୍ଗୁଣ’ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାତି; ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର-ଗ୍ରହଣ (ଚୈଲ) ପରେ ତିନି ରାତି।
Verse 17
अदन्तजातमरणं संभवेद् यदि सत्तमाः / एकरात्रं सपिण्डानां यदि ते ऽत्यन्तनिर्गुणाः
ହେ ସତ୍ତମମାନେ! ଯଦି ଦାନ୍ତ ନ ଉଦ୍ଭବିତ ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ, ତେବେ ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୌଚ ଏକ ରାତି—ଯଦି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ‘ନିର୍ଗୁଣ’ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ହୁଅନ୍ତି।
Verse 18
व्रतादेशात् सपिण्डानामर्वाक् स्नानं विधीयते / सर्वेषामेव गुणिनामूर्ध्वं तु विषमं पुनः
ବ୍ରତାଦେଶ ଅନୁସାରେ ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ ବିଧିତ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣୀ ଓ ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ପରେ ନିୟମ ପୁଣି ସମାନ ନୁହେଁ; ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ।
Verse 19
अर्वाक् षण्मासतः स्त्रीणां यदि स्याद् गर्भसंस्त्रवः / तदा माससमैस्तासामशौचं दिवसैः स्मृतम्
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଛଅ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ଗର୍ଭସ୍ରାବ ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଅଶୌଚ ଗର୍ଭଧାରଣର ମାସ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ—ଏହିପରି ସ୍ମୃତିରେ କହାଯାଇଛି।
Verse 20
तत ऊर्ध्वं तु पतने स्त्रीणां द्वादशरात्रिकम् / सद्यः शौचं सपिण्डानां गर्भस्त्रावाच्च वा ततः
ତତଃ ପରେ ସ୍ତ୍ରୀର ମୃତ୍ୟୁ (ପତନ) ହେଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାତ୍ରିର ଆଶୌଚ ବିଧିତ। କିନ୍ତୁ ସପିଣ୍ଡ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୌଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍; ଗର୍ଭସ୍ରାବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ।
Verse 21
गर्भच्युतावहोरात्रं सपिण्डे ऽत्यन्तनिर्गुणे / यथेष्टाचरणे ज्ञातौ त्रिरात्रमिति निश्चयः
ଗର୍ଭଚ୍ୟୁତି (ଗର୍ଭପାତ) ହେଲେ ଏକ ଅହୋରାତ୍ର ଆଶୌଚ। ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଗୁଣ ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ତଥା ଯଥେଷ୍ଟାଚରଣ (ଅନୁଶାସନହୀନ) ଜ୍ଞାତି—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିରାତ୍ର ଆଶୌଚ ନିଶ୍ଚିତ।
Verse 22
यदि स्यात् सूतके सूतिर्मरणे वा मृतिर्भवेत् / शेषेणैव भवेच्छुद्धिरहः शेषे त्रिरात्रकम्
ସୂତକ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ପୁଣି ପ୍ରସବ ହେଲେ, କିମ୍ବା ମରଣାଶୌଚ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଚାଲୁଥିବା ଆଶୌଚର ଶେଷ ଅଂଶ ଗଣିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଦିନର କେବଳ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଶେଷ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ତ୍ରିରାତ୍ର ଭାବେ ଗଣିବା।
Verse 23
मरणोत्पत्तियोगे तु मरणाच्छुद्धिरिष्यते / अघवृद्धिमदाशौचमूर्घ्वं चेत् तेन शुध्यति
ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଏକାସାଥି ହେଲେ ଶୁଦ୍ଧି କେବଳ ମରଣାଶୌଚ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଇଷ୍ଟ। ଯଦି ଅଘବୃଦ୍ଧି ଆଦି କାରଣରୁ ଆଶୌଚ ବଢ଼ିବାକୁ ଥାଏ, ତେବେ ସେହି (ମୃତ୍ୟୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ଅବଧି ପୂରଣ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 24
अथ चेत् पञ्चमीरात्रिमतीत्य परतो भवेत् / अघवृद्धिमदाशौचं तदा पूर्वेण शुध्यति
ଏବେ ଯଦି ପଞ୍ଚମ ରାତ୍ରି ଅତିକ୍ରମ କରି ପରେ (ମୃତ୍ୟୁ) ହୁଏ, ତେବେ ମରଣଜନିତ ଆଶୌଚ ବଢ଼େ; ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 25
देशान्तरगतं श्रुत्वा सूतकं शावमेव तु / तावदप्रयतो मर्त्यो यावच्छेषः समाप्यते
ଦୂର ଦେଶରେ ସୂତକ କିମ୍ବା ଶାବ-ଅଶୌଚ ଘଟିଛି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ଯେତେଦିନ ଶେଷ ଅଶୌଚ-କାଳ ରହିଥାଏ ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ଅପ୍ରୟତ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ରହେ।
Verse 26
अतीते सूतके प्रोक्तं सपिण्डानां त्रिरात्रकम् / तथैव मरणे स्नानमूर्ध्वं संवत्सराद् यदि
ସୂତକ-କାଳ ଅତୀତ ହେଲେ ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତିର ଅନୁଷ୍ଠାନ କହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯଦି ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 27
वेदान्तविच्चाधीयानो यो ऽग्निमान् वृत्तिकर्षितः / सद्यः शौचं भवेत् तस्य सर्वावस्थासु सर्वदा
ଯେ ଜଣେ ବେଦାନ୍ତବିଦ୍, ଅଧ୍ୟୟନରତ, ଅଗ୍ନିମାନ୍ ଏବଂ ଜୀବିକାର ଚାପରେ ବାଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସଦା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୌଚ (ଶୁଦ୍ଧି) ହୁଏ।
Verse 28
स्त्रीणामसंस्कृतानां तु प्रदानात् पूर्वतः सदा / सपिण्डानां त्रिरात्रं स्यात् संस्कारे भर्तुरेव हि
ଅସଂସ୍କୃତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି ସଦା ବିବାହପୂର୍ବ କୁଳ ଅନୁସାରେ। ସପିଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତିର ଅଶୌଚ; କାରଣ ସଂସ୍କାର-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସ୍ତ୍ରୀର ଅଧିକାର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ଧରାଯାଏ।
Verse 29
अहस्त्वदत्तकन्यानामशौचं मरणे स्मृतम् / ऊनद्विवर्षान्मरणे सद्यः शौचमुदाहृतम्
ଅଦତ୍ତ (ଅବିବାହିତ) କନ୍ୟାର ମୃତ୍ୟୁରେ ଅଶୌଚ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଏବଂ ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୌଚ ଉଦ୍ଧୃତ।
Verse 30
आदन्तात् सोदरे सद्य आचौलादेकरात्रकम् / आप्रदानात् त्रिरात्रं स्याद् दशरात्रमतः परम्
ସହୋଦର (ନିଜ ସଗା ଭାଇ) ପାଇଁ ଅଶୌଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ। ଦାନ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ପୂର୍ବାବସ୍ଥାରୁ ଚୂଡାକର୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ରାତି; ପ୍ରଦାନ-ସଂସ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ରାତି; ତାହା ପରେ ଦଶ ରାତି।
Verse 31
मातामहानां मरणे त्रिरात्रं स्यादशौचकम् / एकोदकानां मरणे सूतके चैतदेव हि
ମାତାମହ (ନାନା-ନାନୀ)ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ରାତି ଅଶୌଚ ହୁଏ। ଏକୋଦକ (ଏକେ ଜଳ-ତର୍ପଣ ପରମ୍ପରାର) ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଓ ସୂତକ (ଜନ୍ମାଶୌଚ)ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ହିଁ।
Verse 32
पक्षिणी योनिसम्बन्धे बान्धवेषु तथैव च / एकरात्रं समुद्दिष्टं गुरौ सब्रह्मचारिणि
ପକ୍ଷିଣୀ (ପକ୍ଷୀ-ଜନିତ କାରଣ) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଯୋନି/ଜନ୍ମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାତି ଅଶୌଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଗୁରୁ ଓ ସହବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ରାତି ହିଁ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 33
प्रेते राजनि सज्योतिर्यस्य स्याद् विषये स्थितिः / गृहे मृतासु दत्तासु कन्यकासु त्र्यहं पितुः
ଯେ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସଜ୍ୟୋତି (ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) ଅଗ୍ନି-ପରମ୍ପରା ରହିଛି, ସେଠାରେ ତିନି ଦିନ ଅଶୌଚ। ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଘରେ ଥିବା କିମ୍ବା ବିବାହରେ ଦତ୍ତା କନ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଦିନ।
Verse 34
परपूर्वासु भार्यासु पुत्रेषु कृतकेषु च / त्रिरात्रं स्यात् तथाचार्ये स्वभार्यास्वन्यगासु च
ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ଓ କୃତକ (ଦତ୍ତକ) ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତିନି ରାତି ଅଶୌଚ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତିନି ରାତି; ଏବଂ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତିନି ରାତି ହିଁ।
Verse 35
आचार्यपुत्रे पत्न्यां च अहोरात्रमुदाहृतम् / एकाहं स्यादुपाध्याये स्वग्रामे श्रोत्रिये ऽपि च
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିନ ଏକ ରାତିର ଅଶୌଚ କହାଯାଇଛି। ନିଜ ଗ୍ରାମର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦିନ ହିଁ।
Verse 36
त्रिरात्रमसपिण्डेषु स्वगृहे संस्थितेषु च / एकाहं चास्ववर्ये स्यादेकरात्रं तदिष्यते
ଅସପିଣ୍ଡ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ନିଜ ଘରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ରାତିର ଅଶୌଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କିନ୍ତୁ ନିଜଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିନ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାତି ଯଥୋଚିତ।
Verse 37
त्रिरात्रं श्वश्रूमरणे श्वशुरे वै तदेव हि / सद्यः शौचं समुद्दिष्टं सगोत्रे संस्थिते सति
ଶ୍ୱଶ୍ରୁ (ଶାଶୁ) ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ରାତିର ଅଶୌଚ; ଶ୍ୱଶୁର (ଶ୍ୱଶୁର) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହି। କିନ୍ତୁ ସଗୋତ୍ରୀୟ କେହି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଇ କ୍ରିୟା କରିଲେ ସଦ୍ୟଃ ଶୌଚ (ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧି) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 38
शुद्ध्येद् विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः / वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुद्यति
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଶ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟ (ରାଜା) ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ। ବୈଶ୍ୟ ପଞ୍ଚଦଶ ଦିନରେ; ଶୂଦ୍ର ଏକ ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 39
क्षत्रविट्शूद्रदायादा ये स्युर्विप्रस्य बान्धवाः / तेषामशौचे विप्रस्य दशाहाच्छुद्धिरिष्यते
ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ/ବୈଶ୍ୟ/ଶୂଦ୍ର ବର୍ଗର ଦାୟାଦ (ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ) ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଅଶୌଚରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ଦଶ ଦିନ ପରେ ମନାଯାଏ।
Verse 40
राजन्यवैश्यावप्येवं हीनवर्णासु योनिषु / स्वमेव शौचं कुर्यातां विशुद्ध्यर्थमसंशयम्
ହେ ରାଜନ୍, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ହୀନବର୍ଣ୍ଣା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧିର ନିମିତ୍ତେ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୌଚକର୍ମ କରିବେ।
Verse 41
सर्वे तूत्तरवर्णानामशौचं कुर्युरादृताः / तद्वर्णविधिदृष्टेन स्वं तु शौचं स्वयोनिषु
ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତରବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଶୌଚକାଳକୁ ଆଦରସହ ପାଳନ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣବିଧି ଅନୁସାରେ ନିଜ ଶୌଚ କରିବେ।
Verse 42
षड्रात्रं वा त्रिरात्रं स्यादेकरात्रं क्रमेण हि / वैश्यक्षत्रियविप्राणां शूद्रेष्वाशौचमेव तु
କ୍ରମେ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଷଡ୍ରାତ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ତ୍ରିରାତ୍ର, ଓ ବିପ୍ର (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ପାଇଁ ଏକରାତ୍ର ଅଶୌଚକାଳ ଅଟେ; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ କେବଳ ଅଶୌଚର (ଅଳ୍ପ/ସୀମିତ) ପାଳନ ମାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 43
अर्धमासो ऽथ षड्रात्रं त्रिरात्रं द्विजपुङ्गवाः / शूद्रक्षत्रियविप्राणां वैश्येष्वाशौचमिष्यते
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଅର୍ଧମାସ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଷଡ୍ରାତ୍ର, ଓ ବିପ୍ର ପାଇଁ ତ୍ରିରାତ୍ର ଅଶୌଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ନିୟମ ଗ୍ରହଣୀୟ।
Verse 44
षड्रात्रं वै दशाहं च विप्राणां वैश्यशूद्रयोः / अशौचं क्षत्रिये प्रोक्तं क्रमेण द्विजपुङ्गवाः
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କ୍ରମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଷଡ୍ରାତ୍ର, ଏବଂ ବିପ୍ର ପାଇଁ ତଥା ବୈଶ୍ୟ-ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦଶାହ ଅଶୌଚ ଘୋଷିତ।
Verse 45
शूद्रविट्क्षत्रियाणां तु ब्राह्मणे संस्थिते सति / दशरात्रेण शुद्धिः स्यादित्याह कमलोद्भवः
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହେଲେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ଦଶ ରାତ୍ରି ପରେ ହୁଏ—ଏହିପରି କମଳୋଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି।
Verse 46
असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धुवत् / अशित्वा च सहोषित्वा दशरात्रेण शुध्यति
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ସପିଣ୍ଡ-ବୃତ୍ତରୁ ବାହାର ଥିବା ଦ୍ୱିଜ ମୃତକଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟିକୁ ବନ୍ଧୁ ପରି କରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରି ସହବାସ କରେ, ତେବେ ସେ ଦଶ ରାତ୍ରିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 47
यद्यन्नमत्ति तेषां तु त्रिरात्रेण ततः शुचिः / अनदन्नन्नमह्नैव न च तस्मिन् गृहे वसेत्
ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ନ ଖାଏ, ତେବେ ତିନି ରାତ୍ରି ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ନ ନ ଖାଏ, ତେବେ ସେହି ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏବଂ ସେ ଘରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 48
सोदकेष्वेतदेव स्यान्मातुराप्तेषु बन्धुषु / दशाहेन शवस्पर्शे सपिण्डश्चैव शुध्यति
ସୋଦକ—ଅର୍ଥାତ୍ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେ ନିୟମ: ଶବସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ସପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦଶ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 49
यदि निर्हरति प्रेतं प्रोलभाक्रान्तमानसः / दशाहेन द्विजः शुध्येद् द्वादशाहेन भूमिपः
ଯଦି ଭୟ ଓ ଉଦ୍ବେଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମନ ଥିବା କେହି ଶବକୁ ନେଇ ବାହାର କରେ, ତେବେ ଦ୍ୱିଜ ଦଶ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ରାଜା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 50
अर्धमासेन वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति / षड्रात्रेणाथवा सर्वे त्रिरात्रेणाथवा पुनः
ବୈଶ୍ୟ ଅର୍ଧମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଶୂଦ୍ର ଏକ ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। କିମ୍ବା ବିଧିମତେ ଆଚରଣ କଲେ ସମସ୍ତେ ଛଅ ରାତିରେ, ପୁନଃ ତିନି ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 51
अनाथं चैव निर्हृत्य ब्राह्मणं धनवर्जितम् / स्नात्वा संप्राश्य तु घृतं शुध्यन्ति ब्राह्मणादयः
ଧନହୀନ ଓ ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର/ସହାୟତା କରି, ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ଘୃତ ପ୍ରାଶନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 52
अवरश्चेद् वरं वर्णमवरं वा वरो यदि / अशौचे संस्पृशेत् स्नेहात् तदाशौचेन शुध्यति
ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନେହବଶତଃ ଅଶୌଚକାଳେ ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣ ତଦ୍ରୂପ ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ—ଯେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ସେ ସେହି ଅଶୌଚକୁ ବିଧିମତେ ପାଳନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 53
प्रेतीभूतं द्विजं विप्रो यो ऽनुगच्छत कामतः / स्नात्वा सचैलं स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମବଶତଃ (ଜାଣି) ପ୍ରେତୀଭୂତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରେ, ସେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନି ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଘୃତ ପ୍ରାଶନ କରି ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 54
एकाहात् क्षत्रिये शुद्धिर्वैश्ये स्याच्च द्व्यहेन तु / शूद्रे दिनत्रयं प्रोक्तं प्राणायामशतं पुनः
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ଏକ ଦିନରେ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ଦୁଇ ଦିନରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ତିନି ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ପୁନଃ (ଅତିରିକ୍ତ ଶୋଧନ ପାଇଁ) ପ୍ରାଣାୟାମ ଶତବାର କରିବା ମଧ୍ୟ କଥିତ।
Verse 55
अनस्थिसंचिते शूद्रे रौति चेद् ब्राह्मणः स्वकैः / त्रिरात्रं स्यात् तथाशौचमेकाहं त्वन्यथा स्मृतम्
ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ ନହୋଇଥିବା ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ ରୋଦନ-ବିଲାପ କଲେ, ତାହାର ଆଶୌଚ ତିନି ରାତି ରହେ; ନହେଲେ ଏକ ଦିନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 56
अस्थिसंचयनादर्वागेकाहं क्षत्रवैश्ययोः / अन्यथा चैव सज्योतिर्ब्राह्मणे स्नानमेव तु
ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଆଶୌଚ ଏକ ଦିନ; ଅନ୍ୟଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣ ଶୁଦ୍ଧି।
Verse 57
अनस्थिसंचित् विप्रे ब्राह्मणो रौति चेत् तदा / स्नानेनैव भवेच्छुद्धिः सचैलेन न संशयः
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ ବିନା ରୋଇଥାଏ, ତେବେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 58
यस्तैः सहाशनं कुर्याच्छयनादीनि चैव हि / बान्धवो वापरो वापि स दशाहेन शुध्यति
ଯେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକାସଙ୍ଗେ ଭୋଜନ କରେ କିମ୍ବା ଶୟନ ଆଦି ବ୍ୟବହାର ସାଂଘିକ କରେ—ବାନ୍ଧବ ହେଉ କି ଅବାନ୍ଧବ—ସେ ଦଶ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 59
यस्तेषामन्नमश्नाति सकृदेवापि कामतः / तदाशौचे निवृत्ते ऽसौ स्नानं कृत्वा विशुध्यति
ଯେ କେହି ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ତାଙ୍କ (ଆଶୌଚୀ) ଅନ୍ନକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ଆଶୌଚ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 60
यावत्तदन्नमश्नाति दुर्भिक्षोपहतो नरः / तावन्त्यहान्यशौचं स्यात् प्रायश्चित्तं ततश्चरेत्
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ପୀଡିତ ମଣିଷ ଯେତେଦିନ ସେହି (ଅନୁଚିତ) ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେତେଦିନ ତାହାର ଅଶୌଚ ରହେ; ପରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 61
दाहाद्यशौचं कर्तव्यं द्विजानामग्निहोत्रिणाम् / सपिण्डानां तु मरणे मरणादितरेषु च
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଳନକାରୀ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଦାହକର୍ମ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଅଶୌଚ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ସପିଣ୍ଡ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅବସରରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଲାଗୁ।
Verse 62
सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते / समानोदकभावस्तु जन्मनाम्नोरवेदने
ସପିଣ୍ଡତା ସପ୍ତମ ପୁରୁଷରେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମ ଓ ନାମ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ ସମାନୋଦକ-ସମ୍ବନ୍ଧ ଲାଗୁ ହୁଏ।
Verse 63
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / लेपभाजस्त्रयश्चात्मा सापिण्ड्यं साप्तपौरुषण्
ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ—ଏହି ତିନିଜଣ ପିଣ୍ଡ-ଲେପର ଭାଜ; ଏବଂ ସାପିଣ୍ଡ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସାତ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ।
Verse 64
अप्रत्तानां तथा स्त्रीणां सापिण्ड्यं साप्तपौरुषम् / ऊढानां भर्तुसापिण्ड्यं प्राह देवः पितामहः
ଅବିବାହିତା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସାପିଣ୍ଡ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସାତ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ବିବାହିତାଙ୍କର ସାପିଣ୍ଡ୍ୟ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ଦେବ ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି।
Verse 65
ये चैकजाता बहवो भिन्नयोनय एव च / भिन्नवर्णास्तु सापिण्ड्यं भवेत् तेषां त्रिपूरुषम्
ଯେମାନେ ଏକେ ମୂଳରୁ ଜାତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ—ତାଙ୍କର ସାପିଣ୍ଡ୍ୟ (ପିଣ୍ଡ-ସମ୍ବନ୍ଧ) କେବଳ ତ୍ରିପୁରୁଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 66
कारवः शिल्पिनो वैद्या दासीदासास्तथैव च / दातारो नियमी चैव ब्रह्मविद्ब्रह्मचारिणौ
କାରିଗର, ଶିଳ୍ପୀ, ବୈଦ୍ୟ, ଦାସୀ ଓ ଦାସ—ତଥା ଦାତା, ନିୟମପାଳକ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ (ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ) ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ (ବେଦାଧ୍ୟୟନରତ) ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
Verse 67
सत्रिणो व्रतिनस्तावत् सद्यः शौचा उदाहृताः / राजा चैवाभिषिक्तश्च प्राणसत्रिण एव च
ସତ୍ରରେ ନିୟୁକ୍ତ ସତ୍ରିଣ ଓ ବ୍ରତି—ଏମାନଙ୍କୁ ‘ସଦ୍ୟଃ-ଶୌଚ’ (ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଚିତା) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତଦ୍ରୂପ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜା ଓ ପ୍ରାଣ-ସତ୍ର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ଗଣ୍ୟ।
Verse 68
यज्ञे विवाहकाले च देवयागे तथैव च / सद्यः शौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे चाप्युपद्रवे
ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ବିବାହକାଳରେ, ଏବଂ ଦେବଯାଗେ (ଦେବପୂଜାରେ) ‘ସଦ୍ୟଃ-ଶୌଚ’ କୁହାଯାଇଛି; ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ଅକାଳ) ଓ ଉପଦ୍ରବ (ଆପଦା) ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଗୁ ହୁଏ।
Verse 69
डिम्बाहवहतानां च विद्युता पार्थिवैर्द्विजैः / सद्यः शौचं समाख्यातं सर्पादिमरणे तथा
ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ, ଅଲ୍ପାୟୁ ଶିଶୁ (ଡିମ୍ବ), ବିଦ୍ୟୁତାଘାତରେ ମୃତ, ଏବଂ ରାଜାଦ୍ୱାରା ହତ ଦ୍ୱିଜ—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସଦ୍ୟଃ-ଶୌଚ’ କୁହାଯାଇଛି; ସର୍ପ ଆଦି କାରଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 70
अग्नौ मरुप्रपतने वीराध्वन्यप्यनाशके / ब्राह्मणार्थे च संन्यस्ते सद्यः शौचं विधीयते
ଅଗ୍ନିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ମରୁଭୂମିରେ ପଡି ପ୍ରାଣ ଯାଇଲେ, କିମ୍ବା ବୀରଯାତ୍ରାରେ ଦେହ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ କାହାକୁ ମୃତ ଭାବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ପିତ କଲେ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୌଚ (ଶୁଦ୍ଧି) ବିଧିତ।
Verse 71
नैष्ठिकानां वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम् / नाशौचं कीर्त्यते सद्भिः पतिते च तथा मृते
ନୈଷ୍ଠିକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବନସ୍ଥ, ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ଏମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଦ୍ଜନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଆଶୌଚ ନାହିଁ; ପତିତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 72
पतितानां न दाहः स्यान्नान्त्येष्टिर्नास्थिसंचयः / न चाश्रुपातपिण्डौ वा कार्यं श्राद्धादि कङ्क्वचित्
ପତିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାହସଂସ୍କାର ନୁହେଁ, ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ଅସ୍ଥିସଂଚୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅଶ୍ରୁପାତ-ତର୍ପଣ କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମ କରାଯିବ ନାହିଁ।
Verse 73
व्यापादयेत् तथात्मानं स्वयं यो ऽग्निविषादिभिः / विहितं तस्य नाशौचं नाग्निर्नाप्युदकादिकम्
ଯେ ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପ୍ରାଣ ନାଶ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଆଶୌଚ ବିଧିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଉଦକ ଆଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ତ୍ୟକର୍ମ ମଧ୍ୟ କରାଯିବ ନାହିଁ।
Verse 74
अथ कश्चित् प्रमादेन म्रियते ऽग्निविषादिभिः / तस्याशौचं विधातव्यं कार्यं चैवोदकादिकम्
କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ପ୍ରମାଦବଶତଃ ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଆଦିଦ୍ୱାରା ମରେ, ତେବେ ତାହା ପାଇଁ ଆଶୌଚ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଉଦକଦାନ ଆଦି ରୀତିକର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
Verse 75
जाते कुमारे तदहः कामं कुर्यात् प्रतिग्रहम् / हिरण्यधान्यगोवासस्तिलान्नगुडसर्पिषाम्
ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିବା ସେହି ଦିନେ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଧର୍ମବିଧିଅନୁସାରେ, ସୁନା, ଧାନ୍ୟ, ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର, ତିଳ, ପକ୍କା ଅନ୍ନ, ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ଦାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 76
फलानि पुष्पं शाकं च लवणं काष्ठमेव च / तोयं दधि घृतं तैलमौषधं क्षीरमेव च / आशौचिनां गृहाद् ग्राह्यं शुष्कान्नं चैव नित्यशः
ଫଳ, ପୁଷ୍ପ, ଶାକ, ଲୁଣ ଓ କାଠ; ଜଳ, ଦହି, ଘିଅ, ତେଲ, ଔଷଧ ଓ କ୍ଷୀର—ଏସବୁ ଆଶୌଚୀଙ୍କ ଘରୁ ଗ୍ରହଣୀୟ। ଏହିପରି ଶୁଷ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ସଦା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 77
आहिताग्निर्यथान्यायं दग्धव्यस्त्रिभिरग्निभिः / अनाहिताग्निर्गृह्येण लौकिकेनेतरो जनः
ଯିଏ ଆହିତାଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ତିନି ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ୍ୟ। ଯିଏ ସ୍ଥାପନ କରିନାହିଁ, ସେ ଗୃହ୍ୟ କିମ୍ବା ଲୌକିକ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରାଯାଏ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରୀତି ଏହି।
Verse 78
देहाभावात् पलाशैस्तु कृत्वा प्रतिकृतिं पुनः / दाहः कार्यो यथान्यायं सपिण्डैः श्रद्धयान्वितैः
ଦେହ ନଥିଲେ, ପଲାଶ କାଠରେ ପ୍ରତିକୃତି ତିଆରି କରି, ନିୟମାନୁସାରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ପୁନଃ ଦାହକ୍ରିୟା କରିବେ।
Verse 79
सकृत्प्रसिञ्चन्त्युदकं नामगोत्रेण वाग्यताः / दशाहं बान्धवैः सार्धं सर्वे चैवार्द्रवाससः
ବାକ୍ ସଂଯମ କରି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେମାନେ ଏକଥର ଜଳ ଛିଟାନ୍ତି; ଏବଂ ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
Verse 80
पिण्डं प्रतिदिनं दद्युः सायं प्रातर्यथाविधि / प्रेताय च गृहद्वारि चतुर्थे भोजयेद् द्विजान्
ପ୍ରତିଦିନ ବିଧିଅନୁସାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବ; ଗୃହଦ୍ୱାରେ ପ୍ରେତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।
Verse 81
द्वितीये ऽहनि कर्तव्यं क्षुरकर्म सबान्धवैः / चतुर्थे बान्धवैः सर्वैरस्थनां संचयनं भवेत् / पूर्वं तु भोजयेद् विप्रानयुग्मान् श्रद्धया शुचीन्
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ କ୍ଷୌରକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ) କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ମିଶି ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଚିତା ସହ ବିଜୋଡ଼ ସଂଖ୍ୟାର ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।
Verse 82
पञ्चमे नवमे चैव तथैवैकादशे ऽहनि / अयुग्मान् भोजयेद् विप्रान् नवश्राद्धं तु तद्विदुः
ପଞ୍ଚମ, ନବମ ଏବଂ ଏକାଦଶ ଦିନରେ ବିଜୋଡ଼ ସଂଖ୍ୟାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ନବ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କହନ୍ତି।
Verse 83
एकादशे ऽह्नि कुर्वोत प्रेतमुद्दिश्य भावतः / द्वादशे वाथ कर्तव्यमनिन्द्ये त्वथवाहनि / एकं पवित्रमेकोर्ऽघः पिण्डपात्रं तथैव च
ଏକାଦଶ ଦିନରେ ପ୍ରେତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଭାବପୂର୍ବକ କର୍ମ କରିବ। ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ—ନିନ୍ଦାରହିତ ଶୁଭ ଦିନରେ କିମ୍ବା ସେହି ଦିନେ—କରିବା ଉଚିତ। ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର (କୁଶ-ବଳୟ), ଗୋଟିଏ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡପାତ୍ର ମାତ୍ର ରଖିବ।
Verse 84
एवं मृताह्नि कर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम् / सपिण्डीकरणं प्रोक्तं पूर्णे संवत्सरे पुनः
ଏହିପରି ମୃତାହ୍ନି (ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥି) ଦିନ ପ୍ରତିମାସ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ପୁନଃ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ବିଧି କହାଯାଇଛି।
Verse 85
कुर्याच्चत्वारि पात्राणि प्रेतादीनां द्विजोत्तमाः / प्रेतार्थं पितृपात्रेषु पात्रमासेचयेत् ततः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପ୍ରେତାଦି କ୍ରିୟାର୍ଥେ ଚାରିଟି ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ପରେ ପ୍ରେତାର୍ଥେ ସେଇ ଅର୍ପଣକୁ ପିତୃପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଢାଳ।
Verse 86
ये समाना इति द्वाभ्यां पिण्डानप्येवमेव हि / सपिण्डीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं विधीयते
“ଯେ ସମାନା…” ଆରମ୍ଭ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ସେହିପରି ବିଧିମତେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କର। ଏଭଳି ଦେବପୂଜା ପୂର୍ବକ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
Verse 87
पितॄनावाहयेत् तत्र पुनः प्रेतं च निर्दिशेत् / ये सपिण्डीकृताः प्रेतान तेषां स्यात् पृथक्क्रियाः / यस्तु कुर्यात् पृथक् पिण्डं पितृहा सो ऽभिजायते
ସେଠାରେ ପୁଣି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ପ୍ରେତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର। ଯେ ପ୍ରେତମାନେ ସପିଣ୍ଡୀକୃତ, ସେମାନଙ୍କର ପୃଥକ କ୍ରିୟା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ପିଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ପିତୃହନ୍ତା ହୁଏ।
Verse 88
मृते पितरि वै पुत्रः पिण्डमब्दं समाचरेत् / दद्याच्चान्नं सोदकुम्भं प्रत्यहं प्रेतधर्मतः
ପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ପୁତ୍ର ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବ। ଏବଂ ପ୍ରେତଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବ।
Verse 89
पार्वणेन विधानेन संवत्सरिकमिष्यते / प्रतिसंवत्सरं कार्यं विधिरेष सनातनः
ସଂବତ୍ସରିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାର୍ବଣ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହା କରିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଏହି ବିଧି ସନାତନ।
Verse 90
मातापित्रोः सुतैः कार्यं पिण्डदानादिकं च यत् / पत्नी कुर्यात् सुताभावे पत्न्य भावे सहोदहः
ମାତା–ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଆଦି ଯେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ। ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ପତ୍ନୀ କରିବେ; ପତ୍ନୀ ନଥିଲେ ସହୋଦର ଭାଇ କରିବେ।
Verse 91
अनेनैव विधाने जीवन् वा श्राद्धमाचरेत् / कृत्वा दानादिकं सर्वं श्रद्धायुक्तः समाहितः
ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଓ ସମାହିତ ମନରେ ରହିବା ଉଚିତ।
Verse 92
एष वः कथितः सम्यग् गृहस्थानां क्रियाविधिः / स्त्रीणां तु भर्तृशुश्रूषा धर्मो नान्य इहेष्यते
ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-କ୍ରିୟାବିଧି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହାଗଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପତି-ଶୁଶ୍ରୂଷା ହିଁ ଧର୍ମ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ।
Verse 93
स्वधर्मपरमो नित्यमीश्विरार्पितमानसः / प्राप्नोति तत् परं स्थानं यदुक्तं वेदवादिभिः
ଯେ ସଦା ସ୍ୱଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ଓ ମନକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥାଏ, ସେ ବେଦବାଦୀମାନେ ଘୋଷିତ କରିଥିବା ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Frequently Asked Questions
One continues obligatory daily duties while avoiding kāmya (desire-motivated) rites, maintains restraint in social exchange (no accepting/taking and restricted touch), and sustains svādhyāya even mentally; limited offerings and carefully regulated brāhmaṇa hospitality are permitted under purity constraints.
Sapinda status is said to end with the seventh person (seven-generation scope), while water-libation relations (samānodaka/ekodaka) apply beyond or where lineage identifiers are uncertain; these categories determine whether impurity is immediate, one night, three nights, ten nights, or otherwise.
It is granted in contexts where dharma’s public or sacrificial demands override extended impurity—e.g., during sacrifices, marriages, deity worship, famine/calamity, certain violent or extraordinary deaths (battle, lightning, snakes), and for renunciant/ascetic life-stages where āśauca is not observed.
It prescribes ten-day observances with daily piṇḍa offerings (including a doorway offering for the preta), shaving and bone-collection on specified days, brāhmaṇa feedings (nava-śrāddha pattern), monthly rites for a year, and then the sapiṇḍīkaraṇa that ritually joins the preta to the pitṛ line, followed by the annual śrāddha.
The chapter frames gṛhastha rites as svadharma offered to Īśvara: faithful performance, inner steadiness, and surrender transform social-ritual obligations into a path aligned with the Veda’s declared supreme abode.