Adhyaya 21
Āvāhāryaka-Śrāddha: Qualifications of Recipients, Paṅkti-Pāvana, and Exclusions
ଉତ୍ତରଭାଗର ପିତୃକର୍ମ-ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାସ କ୍ଷୟପକ୍ଷରେ ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ପରେ କରିବାକୁ ଥିବା ଆବାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧି କହନ୍ତି। ପରେ ‘କାହାକୁ ଭୋଜନ କରାଇବେ’ ବୋଲି ପାତ୍ରତାର କ୍ରମ ଦିଆଯାଏ—ପ୍ରଥମେ ଯୋଗୀ ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞ, ପରେ ନିୟମଶୀଳ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ସେବାପର ତପସ୍ବୀ, ପରେ ମୋକ୍ଷାଭିମୁଖ ବିରକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନ ମିଳିଲେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ସାଧକ। ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଲକ୍ଷଣ—ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଶ୍ରୌତ ଅଗ୍ନି/ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦାଙ୍ଗଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣାଦି ବ୍ରତ; ସହିତ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା, ମହାଦେବଭକ୍ତି ଓ ବୈଷ୍ଣବ-ଶୁଦ୍ଧିର ସମନ୍ୱୟ। ପଙ୍କ୍ତି-ପାବନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରି ସ୍ୱଜନ ଓ ସମଗୋତ୍ରକୁ ନ ଡାକିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଘୁଷ ନେଇ ଆସିଥିବା, କାମନାରେ ବାଛା ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରଅଜ୍ଞ ଭୋଜକ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ, ପତିତ, ପାଷଣ୍ଡସଙ୍ଗୀ, ଦୁରାଚାରୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା/ମହାୟଜ୍ଞ ଅବହେଳକ ଆଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧଫଳ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି ଓ ଧର୍ମସଙ୍ଗତିକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି—ଏହିପରି ଆଗାମୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୁଦ୍ଧି, ବିଧି ଓ ପରିଣାମ ଆଲୋଚନାର ଭୂମିକା ତିଆରି ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे विशो ऽध्यायः व्यास उवाच स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄंश्चन्द्रक्षये द्विजः / पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यात् सौम्यमनाः शुचिः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯଥୋକ୍ତ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟକାଳେ ଦ୍ୱିଜ ଶୁଚି ହୋଇ ସୌମ୍ୟ-ସଂୟତ ମନରେ ପିଣ୍ଡାବାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ।
Verse 2
पूर्वमेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् / तीर्थं तद् हव्यकव्यानां प्रदाने चातिथिः स्मृतः
ପ୍ରଥମେ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ। ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ପ୍ରଦାନରେ ସେ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ଦାନକାଳେ ସେଇ ସତ୍ୟ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 3
ये सोमपा विरजसो धर्मज्ञाः शान्तचेतसः / व्रतिनो नियमस्थाश्च ऋतुकालाभिगामिनः
ଯେ ସୋମପାନୀ, ରଜୋଧୂଳିରହିତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶାନ୍ତଚେତସ; ଯେ ବ୍ରତୀ, ନିୟମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଋତୁକାଳରେ ମାତ୍ର ପତ୍ନୀଗମନ କରନ୍ତି।
Verse 4
पञ्चाग्निरप्यधीयानो यजुर्वेदविदेव च / बह्वृचश्च त्रिसौपर्णस्त्रिमधुर्वाथ यो भवेत्
ଯେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିଧାରୀ ହୋଇ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ—ଯଜୁର୍ବେଦବିଦ୍, ଋଗ୍ବେଦପାଠକ, ଏବଂ ତ୍ରିସୌପର୍ଣ ଓ ତ୍ରିମଧୁ ସୂକ୍ତରେ ପାରଦର୍ଶୀ—ସେ ଏହି ବୈଦିକ ଗୁଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 5
त्रिणाचिकेतच्छन्दोगो ज्येष्ठसामग एव च / अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्राध्यायी विशेषतः
ସେ ତ୍ରିଣାଚିକେତ-ଛନ୍ଦୋଗ ହେଉ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ସାମର ଗାୟକ ମଧ୍ୟ ହେଉ; ଅଥର୍ବଶିରସର ଅଧ୍ୟେତା ହେଉ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟର ପାଠ-ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ ହେଉ।
Verse 6
अग्निहोत्रपरो विद्वान् न्यायविच्च षडङ्गवित् / मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः
ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ପର, ନ୍ୟାୟରେ କୁଶଳ, ଷଡ଼ଙ୍ଗ (ବେଦାଙ୍ଗ) ବିଦ୍; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାଗ ଉଭୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ ଧର୍ମପାଠକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 7
ऋषिव्रती ऋषीकश्च तथा द्वादशवार्षिकः / ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः
ଯେ ଋଷିବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ, ଋଷୀକ ଆଚାରରେ ନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶବାର୍ଷିକ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ; ବ୍ରହ୍ମଦେୟର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରାଧାରୀ, ଗର୍ଭରୁ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶଜ—ସେ ‘ସହସ୍ରଦ’, ଅର୍ଥାତ୍ ସହସ୍ରଦାନଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 8
चान्द्रायणव्रतचरः सत्यवादी पुराणवित् / गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः
ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଆଚରଣକାରୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପୁରାଣବିଦ୍ ହେଉ; ଗୁରୁ-ଦେବ-ଅଗ୍ନି ପୂଜାରେ ନିରତ ରହୁ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ସଦା ତତ୍ପର ହେଉ।
Verse 9
विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्मभूतो द्विजोत्तमः / महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः
ଯେ ସର୍ବତଃ ବିମୁକ୍ତ, ସର୍ବାବସ୍ଥାରେ ଧୀର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ—ସେ ମହାଦେବାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ; ସେଇ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମଧ୍ୟ, ଯାହାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପଂକ୍ତି ପବିତ୍ର ହୁଏ।
Verse 10
अहिंसानिरतो नित्यमप्रतिग्रहणस्तथा / सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
ଯେମାନେ ସଦା ଅହିଂସାରେ ରତ, ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସତ୍ରଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—ସେମାନେ ‘ପଂକ୍ତିପାବନ’ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
Verse 11
युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञपरायणाः / सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः
ଯୁବ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ (ବେଦଜ୍ଞ) ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଯେମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ମହାଯଜ୍ଞରେ ପରାୟଣ ଏବଂ ସଦା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପରେ ନିଷ୍ଠ—ସେମାନେ ‘ପଂକ୍ତିପାବନ’।
Verse 12
कुलीनाः श्रुतवन्तश्च शीलवन्तस्तपस्विनः / अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁଳୀନ, ଶ୍ରୁତିସମ୍ପନ୍ନ, ଶୀଳବାନ ଓ ତପସ୍ବୀ—ବିଶେଷତଃ ଅଗ୍ନିଚୟନ କରିଥିବା ଏବଂ ସ୍ନାତକବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ବିପ୍ର—ସେମାନେ ‘ପଂକ୍ତିପାବନ’ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
Verse 13
मातापित्रोर्हिते युक्तः प्रातः स्नायी तथा द्विजः / अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମାତାପିତାଙ୍କ ହିତରେ ନିୟୁକ୍ତ, ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରେ, ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍, ମୁନିସଦୃଶ ଏବଂ ଦାନ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ)—ସେ ‘ପଂକ୍ତିପାବନ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 14
ज्ञाननिष्ठो महायोगी वेदान्तार्थविचिन्तकः / श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ଯେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ମହାଯୋଗୀ ଓ ବେଦାନ୍ତାର୍ଥ ଚିନ୍ତନକାରୀ; ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ରତ—ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିପାବନ।
Verse 15
वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा / अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ଯେ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ରତ, ସ୍ନାତକ ସଂସ୍କାରରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟପର, ଅଥର୍ବଣ ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ଥିତ ଓ ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛୁକ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିପାବନ।
Verse 16
असमानप्रवरको ह्यसगोत्रस्तथैव च / असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
ଯେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରବରର, ସମାନ ଗୋତ୍ରର ନୁହେଁ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିପାବନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 17
भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्वज्ञानरतं यतिम् / अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा
ପ୍ରଥମେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ରତ ଯତି-ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଉ। ସେ ନ ମିଳିଲେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଦାନ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ) ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ଉପକାରସେବାରେ ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଯାଉ।
Verse 18
तदलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्गवर्जितम् / सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत्
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ ସଙ୍ଗବର୍ଜିତ ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛୁକ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଉ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ହେଲେ ସାଧକ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 19
प्रकृतेर्गुणतत्त्वज्ञो यस्याश्नाति यतिर्हविः / फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते
ଯାହାଙ୍କ ଗୃହେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଗୁଣତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଯତି ହବ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଫଳ କେବଳ ବେଦବିଦଙ୍କ ଫଳକୁ ସହସ୍ରଗୁଣ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
Verse 20
तस्माद् यत्नेन योगीन्द्रमीश्वरज्ञानतत्परम् / भोजयेद् हव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान्
ଏହେତୁ ହବ୍ୟ‑କବ୍ୟ କର୍ମରେ ଈଶ୍ୱରଜ୍ଞାନରେ ତତ୍ପର ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ସେ ଲଭ୍ୟ ନ ହେଲେ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଉ।
Verse 21
एष वै प्रथमः कल्पः प्रिदाने हव्यकव्ययोः / अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः
ହବ୍ୟ‑କବ୍ୟ ବିଧାନରେ ଏହିଟି ହିଁ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁକଳ୍ପ—ଅଧିକୃତ ଉପପ୍ରକ୍ରିୟା—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସଦ୍ଜନମାନେ ସଦା ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
Verse 22
मातामहं मातुलं च स्वस्त्रीयं श्वशुरं गुरुम् / दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत्
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମାତାମହ, ମାତୁଳ, ଭଉଣୀପୁଅ, ଶ୍ୱଶୁର, ଗୁରୁ, ଦୌହିତ୍ର, ସମୁଦାୟର ମୁଖିଆ, ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଋତ୍ୱିଗ୍ ଓ ଯାଜ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 23
न श्राद्धे भोजयेन्मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः / पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମିତ୍ରକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଧନ ଦେଇ ତାକୁ ‘ସଂଗ୍ରହ’ କରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି ଦକ୍ଷିଣା ‘ପୈଶାଚୀ’ କୁହାଯାଏ; ଏହା ପରଲୋକରେ କୌଣସି ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ।
Verse 24
काम श्राद्धे ऽर्चयेन्मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् / द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्
ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ନିଜ କାମନାବଶେ ମିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ, ରୂପବାନ୍ ଓ ତ୍ୱରିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ, ପାତ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱେଷୀ ଯେ ହବି ଭୋଗ କରେ, ତାହା ପରଲୋକେ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
Verse 25
ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति / तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରେନାହିଁ, ସେ ତୃଣାଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ତାହାକୁ ହବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଭସ୍ମରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 26
यथेरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् / तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्
ଯେପରି ବଞ୍ଜର ଭୂମିରେ ବୀଜ ବୁଣିଲେ ବୁଣୁଥିବା ଲୋକ ଫଳ ପାଉନାହିଁ, ସେପରି ଅନୁଚିତ/ଅଶୁଦ୍ଧ ଋଚା ସହ ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଦେଲେ ଦାତା ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଉନାହିଁ।
Verse 27
यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् / तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान्
ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଅର୍ପଣରୁ ଯେତେ ପିଣ୍ଡ ଜଣେ ଅମନ୍ତ୍ରବିତ୍ (ମନ୍ତ୍ର-ଅଜ୍ଞ) ଗ୍ରସେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରେତାବସ୍ଥାରେ ସେତେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ମୋଟା ଲୋହା ଢେଲା ତାକୁ ଗିଳିବାକୁ ପଡ଼େ।
Verse 28
अपि विद्याकुलैर्युक्ता हीनवृत्ता नराधमाः / यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुर द्विजाः
ବିଦ୍ୟା ଓ କୁଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ହୀନ ଆଚରଣର ନରାଧମ, ସେମାନେ ‘ଆସୁର’ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ହବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ଥାନ (ଓ କର୍ମ) ଆସୁର ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।
Verse 29
यस्य वेदश्च वेदी च विच्छिद्येते त्रिपूरुषम् / स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन
ଯାହାର ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ବୈଦିକ ପରମ୍ପରା ତିନି ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଦୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ’; ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି ପିତୃକର୍ମରେ ସେ କେବେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 30
शूद्रप्रेष्यो भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः / बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः
ଯେ ଶୂଦ୍ରର ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ, ଯେ ରାଜାଙ୍କ ବେତନଭୋଗୀ ଭୃତ୍ୟ, ଯେ ପତିତ ‘ବୃଷଳ’, ଯେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗ୍ରାମଯାଜକ ହୋଇ କର୍ମ କରାଏ, ଏବଂ ଯେ ବଧ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ-କାରାଗାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାଏ—ଏହି ଛଅଜଣ ‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
Verse 31
दत्तानुयोगान् वृत्यर्थं पतितान् मनुरब्रवीत् / वेदविक्रायिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः
ଜୀବିକା ପାଇଁ ଯେମାନେ ଦତ୍ତାନୁଯୋଗ (ପାରିଶ୍ରମିକ ନେଇ କର୍ମ କରିବା ନିଯୁକ୍ତି) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ମନୁ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ପତିତ’ କହିଛନ୍ତି; କାରଣ ସେମାନେ ବେଦବିକ୍ରେତା, ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମରେ ନିନ୍ଦିତ।
Verse 32
श्रुतिविक्रयिणो ये तु परपूर्वासमुद्भवाः / असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः
ଯେମାନେ ଶ୍ରୁତି/ବେଦକୁ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଯଥୋଚିତ ପୂର୍ବଜ-କ୍ରମରୁ ବାହାର ପରମ୍ପରାରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅସମାନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ପତିତ’ ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ।
Verse 33
असंस्कृताध्यापका ये भृत्या वाध्यापयन्ति ये / अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः
ଯେମାନେ ଯଥୋଚିତ ସଂସ୍କାର ଓ ନିୟମ ଛଡ଼ା ବେଦ ପଢ଼ାନ୍ତି, ଯେମାନେ ଭୃତ୍ୟ/ସେବକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବେଦ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଲାଗାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସେହି ଅନୁଚିତ ରୀତିରେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ପତିତ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
Verse 34
वृद्धश्रावकनिर्ग्रन्थाः पञ्चरात्रविदो जनाः / कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः
ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରାବକ ଓ ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ, ପଞ୍ଚରାତ୍ରବିଦ ଲୋକ, କାପାଳିକ, ପାଶୁପତ ଏବଂ ‘ପାଷଣ୍ଡ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ତଦ୍ବିଧ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 35
यस्याश्नन्ति हवींष्येते दुरात्मानस्तु तामसाः / न तस्य तद् भवेच्छ्राद्धं प्रेत्य चेह फलप्रदम्
ଯାହାଙ୍କ ନାମେ ଅର୍ପିତ ହବିଷ୍ୟ ଏହିପରି ତାମସ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ପରଲୋକେ କିମ୍ବା ଇହଲୋକେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
Verse 36
अनाश्रमो यो द्विजः स्यादाश्रमी वा निरर्थकः / मिथ्याश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिदूषकाः
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଆଶ୍ରମହୀନ, କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମୀ ନାମ ଧାରି ଶାସ୍ତ୍ରାଚାର ବିନା ନିରର୍ଥକ, ଏବଂ ଯେ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ରମୀ—ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକ, ଅର୍ଥାତ୍ ପବିତ୍ର ଭୋଜନପଙ୍କ୍ତିକୁ କଳୁଷିତ କରୁଥିବା ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 37
दुश्चर्मा कुनखी कुष्ठी श्वित्री च श्यावदन्तकः / विद्धप्रजननश्चैव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः
ଏପରି ଦୋଷରୁ ଦୁଶ୍ଚର୍ମ (ଚର୍ମରୋଗ), ବିକୃତ ନଖ, କୁଷ୍ଠ, ଶ୍ୱିତ୍ରି, ଦାନ୍ତ କଳା ପଡ଼ିବା, ପ୍ରଜନନଶକ୍ତି କ୍ଷୟ—ଏବଂ ଶେଷେ ଚୋରି, ନପୁଂସକତା ଓ ନାସ୍ତିକତା ଜନ୍ମେ।
Verse 38
मद्यपो वृषलीसक्तो वीरहा दिधिषूपतिः / आगारदाही कुण्डाशी सोमविक्रयिणो द्विजाः
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ଶୂଦ୍ରା-ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, ବୀରହନ୍ତା, ଜୀବିତ ପତି ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପତ୍ନୀ କରେ, ଘର ଜଳାଏ, କୁଣ୍ଡାଗ୍ନି ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ଏବଂ ସୋମ ବିକ୍ରୟ କରେ—ଏମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ।
Verse 39
परिवेत्ता तथा हिंस्त्रः परिवित्तिर्निराकृतिः / पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्रदर्शकः
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଥାଉଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବେ ବିବାହ କରୁଥିବା, ହିଂସ୍ର, କନିଷ୍ଠ ବିବାହ କରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅବିବାହିତ ରହୁଥିବା, ବହିଷ୍କୃତ, ପୁନର୍ବିବାହୀ, ସୁଦଖୋର ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରଦର୍ଶନରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା—ଏମାନେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଗଣାଯାନ୍ତି।
Verse 40
गीतवादित्रनिरतो व्याधितः काण एव च / हीनाङ्गश्चातिरिक्ताङ्गो ह्यवकीर्णिस्तथैव च
ଗୀତ‑ବାଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ରୋଗୀ, ଏକଚକ୍ଷୁ, ଅଙ୍ଗହୀନ, ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗବାନ, ଏବଂ ‘ଅବକୀର୍ଣି’ (ବ୍ରତଭ୍ରଷ୍ଟ/ଅଶୌଚଗ୍ରସ୍ତ)—ଏମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କର୍ମରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 41
कन्यादूषी कुण्डगोलौ अभिशस्तो ऽथ देवलः / मित्रध्रुक् पिशुनश्चैव नित्यं भार्यानुवर्तकः
କନ୍ୟାଦୂଷଣକାରୀ, କୁଣ୍ଡ‑ଗୋଲ (ଅନୈତିକ ସଂଯୋଗ) ଜନ୍ମ, ଲୋକନିନ୍ଦିତ, ଦେବଲ (ଭାଡାରେ ମୂର୍ତ୍ତିସେବା କରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା), ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ପିଶୁନ, ଏବଂ ସଦା ଭାର୍ଯ୍ୟାଧୀନ—ଏମାନେ ପତିତ ଓ ନିନ୍ଦ୍ୟ।
Verse 42
मातापित्रोर्गुरोस्त्यागी दारत्यागी तथैव च / गोत्रभिद् भ्रष्टशौचश्च काण्डस्पृष्टस्तथैव च
ମାତା‑ପିତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା, ପତ୍ନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା, ଗୋତ୍ର‑ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଆଚାର‑ଶୌଚରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ (କଳୁଷିତ)—ଏମାନେ ଧର୍ମବିଷୟରେ ଅପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 43
अनपत्यः कूटसाक्षी याचको रङ्गजीवकः / समुद्रयायी कृतहा तथा समयभेदकः
ସନ୍ତାନହୀନ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ଯାଚନାକୁ ବୃତ୍ତି କରୁଥିବା, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ କରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରୀ, ଭାଡାରେ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ଏବଂ ସମୟ‑ସମ୍ମତି/ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ବୃତ୍ତି ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
Verse 44
देवनिन्दापरश्चैव वेदनिन्दारतस्तथा / द्विजनिन्दारतश्चैते वर्ज्याः श्राद्धादिकर्मसु
ଯେ ଦେବନିନ୍ଦାରେ ନିରତ, ଯେ ବେଦନିନ୍ଦାରେ ରତ, ଏବଂ ଯେ ଦ୍ୱିଜନିନ୍ଦାରେ ଆସକ୍ତ—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମରୁ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 45
कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेदनिन्दकः / मित्रध्रुक् कुहकश्चैव विशेषात् पङ्क्तिदूषकाः
କୃତଘ୍ନ, ପିଶୁନ, କ୍ରୂର, ନାସ୍ତିକ, ବେଦନିନ୍ଦକ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ଓ କୁହକ—ଏମାନେ ବିଶେଷତଃ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକ।
Verse 46
सर्वे पुनरभोज्यान्नास्त्वदानार्हाश्च कर्मसु / ब्रह्मभावनिरस्ताश्च वर्जनीयाः प्रयत्नतः
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନଃ ଭୋଜ୍ୟ ନୁହେଁ; କର୍ମରେ ତୁମ ଦାନର ଅର୍ହ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଭାବନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନରେ ବର୍ଜନ କର।
Verse 47
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गः संध्योपासनवर्जितः / महायज्ञविहीनश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନରସରେ ଦେହ ପୁଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା ବର୍ଜିତ, ମହାଯଜ୍ଞବିହୀନ—ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକ ହୁଏ।
Verse 48
अधीतनाशनश्चैव स्नानहोमविवर्जितः / तामसो राजसश्चैव ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଅଧୀତ (ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ) କୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ ବିହୀନ, ଏବଂ ତମସ-ରଜସର ଅଧୀନ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକ।
Verse 49
बहुनात्र किमुक्तेन विहितान् ये न कुर्वते / निन्दितानाचरन्त्येते वर्जनीयाः प्रयत्नतः
ଏଠାରେ ବହୁତ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଯେମାନେ ବିହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
A prescribed śrāddha performed in the waning moon phase after ritual bath and satisfaction of the Pitṛs, featuring piṇḍa-offerings and careful selection of qualified recipients for havya-kavya efficacy.
Those whose Vedic learning, conduct, vows, and inner steadiness make the communal feeding line ritually pure—especially disciplined Veda-learned brāhmaṇas and truth-knowing yogic types; additionally, eligibility is strengthened by being of different pravara/gotra and not a close relation to the other diners.
Because it claims the śrāddha fruit multiplies when the offering is consumed by ascetics who know truth—particularly those who understand Prakṛti and the guṇas and are devoted to knowledge of the Lord—making recipient-realization a key amplifier of ritual merit.
Neglect of svādhyāya, selling or commodifying Vedic rites, serving for livelihood in censured ways, serious ethical transgressions (violence, illicit relations, deceit), reviling Veda/devas/dvijas, and failure to perform sandhyā and mahāyajñas—such traits are said to defile the paṅkti and void the rite’s fruit.