Adhyaya 72

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपदे वृष्णिवंशानुकीर्त्तनं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः // ७१// सूत उवाच मनुष्यप्रकृतीन्देवान्कीर्त्यमानान्निबोधत / संकर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः सांब एव च

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ମଧ୍ୟମଭାଗରେ ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ‘ବୃଷ୍ଣିବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ଏକସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟପ୍ରକୃତି ଦେବମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଶୁଣ: ସଂକର୍ଷଣ, ବାସୁଦେବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ।

Verse 2

अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः / सप्तर्ष्यः कुबेरश्च यज्ञे मणिवरस्तथा

ଅନିରୁଦ୍ଧ ସହ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ବଂଶବୀର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷି, କୁବେର ଓ ଯଜ୍ଞରେ ମଣିବର ମଧ୍ୟ।

Verse 3

शालूकिर्नारदश्चैव विद्वान्धन्वन्तरिश्तथा / नन्दिनश्च महादेवः सालकायन एव च / आदिदेव स्तदा विष्णुरेभिश्च सह दैवतैः

ଶାଲୂକି, ନାରଦ, ବିଦ୍ୱାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରି; ନନ୍ଦିନ, ମହାଦେବ ଓ ଶାଲକାୟନ—ଏବଂ ଆଦିଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः विष्णुः किमर्थं संभूतः स्मृताः संभूतयः कति / भविष्याः कति चान्ये च प्रादुर्भावा महात्मनः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମ୍ଭୂତ ହେଲେ? ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ସମ୍ଭୂତି (ଅବତାର) କେତେ? ଭବିଷ୍ୟରେ କେତେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେଉଁ କେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେବ?

Verse 5

ब्रह्मक्षत्रेषु शस्तेषु किमर्थमिह जायते / पुनः पुनर्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ କେଉଁ ହେତୁରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି? ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ କାହିଁକି ଆସୁଛି—ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଆମକୁ କୁହ।

Verse 6

विस्तरेणैव सर्वाणि कर्माणि रिपुघातिनः

ଶତ୍ରୁଘାତୀ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 7

श्रोतुमिच्छामहे सम्यग्वद कृष्णस्य धीमतः / कर्मणामानुपूर्वीं च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଧୀମାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କର୍ମମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁକ୍ରମ ଓ ଯେଯେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 8

या वास्य प्रकृतिस्तात तां चास्मान्वक्तुमर्हसि / कथं स भगवान्विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः

ହେ ତାତ! ତାଙ୍କର ଯେ ପ୍ରକୃତି (ସ୍ୱରୂପଶକ୍ତି) ଅଛି, ସେଥି ମଧ୍ୟ ଆମକୁ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ; ଏବଂ ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସୁରେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁନାଶକ, କିପରି (ଅବତରିଲେ)?

Verse 9

वसुदेवकुले धीमान्वासुदेवत्वमागतः / अमरैरावृतं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलङ्कृतम्

ସେ ଧୀମାନ୍ ବସୁଦେବଙ୍କ କୁଳରେ ବାସୁଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେ ପୁଣ୍ୟଧାମ ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 10

देवलोकं किमुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः / देवमानुषयोर्नेता धातुर्यः प्रसवो हरिः

ଦେବଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିଲେ? ଯିଏ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କ ନେତା, ଏବଂ ଧାତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ-ପ୍ରସବ ହରି।

Verse 11

किमर्थं दिव्यमात्मानं मानुष्ये समवेशयत् / यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मनुष्याणां मनोमयम्

ସେ କାହିଁକି ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ମାନୁଷ୍ୟତ୍ୱରେ ସମାବେଶ କଲେ? ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମନୋମୟ ଚକ୍ରକୁ ଚଳାଉଥିବା ଏକମାତ୍ର ସେଇ।

Verse 12

मानुष्ये स कथं बुद्धिं चक्रे चक्रभृतां वरः / गोपायन यः कुरुते जगतः सर्वकालिकम्

ମାନବ ରୂପେ ଚକ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ କିପରି ଏମିତି ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ସର୍ବକାଳ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?

Verse 13

स कथं गां गतो विष्णुर्गोपत्वमकरोत्प्रभुः / महाभूतानि भूतात्मा यो दधार चकार ह

ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି କିପରି ଗୋପତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଯିଏ ଭୂତାତ୍ମା ହୋଇ ମହାଭୂତମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 14

श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया वृतः / येन लोकान्क्रमैर्जित्वा सश्रीकास्त्रिदशाः कृताः

ଶ୍ରୀଗର୍ଭ ପ୍ରଭୁ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରୁଥିବା ନାରୀର ଗର୍ଭରେ ଆବୃତ ହେଲେ—ଯିଏ କ୍ରମେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ କଲେ?

Verse 15

स्थापिता जगतो मार्गास्त्रिक्रमं वपुराहृतम् / ददौ जितां वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः

ଜଗତର ମାର୍ଗମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ତ୍ରିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜିତା ଭୂମିକୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 16

येन सैंहं वपुः कृत्वा द्विधाकृत्वा च तत्पुनः / पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर्हतः

ଯିଏ ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୁନଃ ତାହାକୁ ଦ୍ୱିଧା କଲେ—ସେ ପୂର୍ବ ଦୈତ୍ୟ ମହାବୀର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ହତ ହେଲା।

Verse 17

यः पुरा ह्यनलो भूत्वा त्वौर्वः संवर्त्तको विभुः / पातालस्थोर्ऽणवगतः पपौ तोयमयं हविः

ଯେ ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ନିରୂପ ହୋଇ, ବିଭୁ ଔର୍ବ ସଂବର୍ତ୍ତକ ହେଲେ; ପାତାଳସ୍ଥ ଅର୍ଣ୍ଣବକୁ ଯାଇ ଜଳମୟ ହବି ପାନ କଲେ।

Verse 18

सहस्रचरणं देवं सहस्रांशुं सहस्रशः / सहस्रशिरसं देवं यमाहुर्वै युगे युगे

ସହସ୍ର ଚରଣବାନ୍ ଦେବ, ସହସ୍ର କିରଣମୟ, ସହସ୍ର ଶିରୋଧାରୀ—ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏମିତି କୁହାଯାଏ।

Verse 19

नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम् / एकार्णवगते लोके तत्पङ्कजमपङ्कजम्

ଯାହାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଗୃହ ନାଭି-ଅରଣ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ; ଲୋକ ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଦ୍ମ କାଦା-ରହିତ, ନିର୍ମଳ ଥିଲା।

Verse 20

येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये / सर्वदेवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः

ତାରକାମୟ ସଂଗ୍ରାମରେ, ସର୍ବଦେବମୟ ଓ ସର୍ବାୟୁଧଧାରୀ ରୂପ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 21

महाबलेन वोत्सिक्तः कालनेमिर्निपातितः / उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधेः / यः शेतेशश्वतं योगमाच्छाद्य तिमिरं महत्

ମହାବଳରେ ଉତ୍ସିକ୍ତ କାଳନେମି ପତିତ ହେଲା; କ୍ଷୀରୋଦ ନାମକ ଅମୃତ-ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ମହାତିମିରକୁ ଆଛାଦି ଯିଏ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 22

सुरारणीगर्भमधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाददितिः पुरायम् / शक्रं च यो दैत्यगणं च रूद्धं गर्भावमानेन भृशं चकार ह

ପୁରାକାଳେ ଅଦିତି ତପଃପ୍ରକର୍ଷରୁ ଦିବ୍ୟ ସୁରାରଣୀ-ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ; ଗର୍ଭାବମାନ ହେତୁ ସେ ଶକ୍ର ଓ ଦୈତ୍ୟଗଣକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ରୋକିଦେଲେ।

Verse 23

पदानि यो लोकपदानि कृत्वा चकार दैत्यान्सलिलेशयांस्तान् / कृत्वा च देवांस्त्रिदिवस्य देवांश्चक्रे सुरेशं पुरुहूतमेव

ଯିଏ ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥାର ପଦଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କରି ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜଳଶୟୀ କଲେ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ତ୍ରିଦିବର ଦେବ କରି ପୁରୁହୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୁରେଶ କଲେ।

Verse 24

गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा

ଗାର୍ହପତ୍ୟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୱାହାର୍ୟ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ।

Verse 25

अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव कुशं स्रुवम् / प्रोक्षणीयं श्रुतं चैव आवभृथ्यं तथैव च

ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି, ବେଦୀ, କୁଶ, ସ୍ରୁବ; ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀୟ ଜଳ, ଶ୍ରୁତ (ମନ୍ତ୍ରପାଠ) ଏବଂ ଆବଭୃଥ୍ୟ—ଏସବୁକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 26

अथर्षींश्चैव यश्चक्रे हव्यभागप्रदान्मखे / हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄनपि / भोगार्थं यज्ञविधिना यो यज्ञो यज्ञकर्मणि

ଯଜ୍ଞରେ ହବ୍ୟଭାଗ ପ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ହବ୍ୟଭୋଜୀ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ କବ୍ୟଭୋଜୀ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଯଜ୍ଞବିଧି ଅନୁସାରେ ଭୋଗାର୍ଥ ଯେ ଯଜ୍ଞ—ସେଇ ତାହା।

Verse 27

यूपान्समित्स्रुवं सोमं पवित्रं परिधीनपि / यज्ञियानि च द्रव्याणि यज्ञियांश्च तथानलान्

ୟୂପ, ସମିଧା, ସ୍ରୁବ, ସୋମ, ପବିତ୍ର ଓ ପରିଧି—ଏବଂ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

सदस्यान्यजमानांश्च ह्यश्वमेधान्क्रतुत्तमान् / विचित्रान्राजसूयदीन्पारमेष्ठ्येन कर्मणा

ସଦସ୍ୟମାନେ, ଯଜମାନମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମେଧ କ୍ରତୁମାନେ; ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ରାଜସୂୟାଦି—ସବୁ ପାରମେଷ୍ଠ୍ୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା।

Verse 29

उद्गात्रादींश्च यः कृत्वा यज्ञांल्लोकाननुक्रमम् / क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च

ଉଦ୍ଗାତା ଆଦି ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର କ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିବା; ଏବଂ କ୍ଷଣ, ନିମେଷ, କାଷ୍ଠା, କଳା ଓ ତ୍ରିକାଳକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 30

मुहूर्त्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरं तथा / ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु

ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ତିଥି, ମାସ, ଦିନ ଓ ସଂବତ୍ସର; ଏବଂ ଋତୁ ଓ କାଳଯୋଗ—ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରମାଣ ତ୍ରିବିଧ ଅଟେ।

Verse 31

आयुः क्षेत्राण्यथ बलं क्षणं यद्रूपसौष्ठवम् / मेधावित्वं च शौर्यं च शास्त्रस्येव च पारणम्

ଆୟୁ, କ୍ଷେତ୍ରମାନେ, ବଳ, ଏବଂ ରୂପସୌଷ୍ଠବ ଯେଉଁ କ୍ଷଣରେ; ମେଧାବିତ୍ୱ ଓ ଶୌର୍ୟ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରପାରାୟଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः / त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि तिस्रो मात्रा गुणास्त्रयः

ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଲୋକ, ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ ଓ ତିନି ପାବକ; ତ୍ରିକାଳ, ତିନି କର୍ମ, ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ତିନି ଗୁଣ।

Verse 33

सृष्टा लोकेश्वराश्चैव येन येन च कर्मणा / सर्वभूतगणाः सृष्टाः सर्वभूतगणात्मना

ଯେଉଁ ଯେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଲୋକେଶ୍ୱରମାନେ ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେଇ ସର୍ବଭୂତଗଣାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜୀବଗଣକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 34

क्षणं संधाय पूर्वेण योगेन रमते च यः / गतागतानां यो नेता सर्वत्र विविधेश्वरः

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଯୋଗରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସଂଧାନ କରି ଯେ ରମେ; ଗତାଗତମାନଙ୍କ ନେତା, ସେ ସର୍ବତ୍ର ବିବିଧେଶ୍ୱର।

Verse 35

यो गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मणाम् / चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ଧର୍ମଯୁକ୍ତମାନଙ୍କର ଗତି ସେ, ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କର ଅଗତି ମଧ୍ୟ ସେ; ସେଇ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ପ୍ରଭବ ଓ ରକ୍ଷକ।

Verse 36

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराशम्यसंश्रयः / दिगन्तरं नभो भूमिरापो वायुर्विभावसुः

ଯେ ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟାର ବେତ୍ତା ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ଆଶ୍ରୟ; ସେଇ ଦିଗନ୍ତର, ନଭ, ଭୂମି, ଆପ, ବାୟୁ ଓ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)।

Verse 37

चन्द्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशाः क्षणदाचराः / यः परं श्रुयते देवो यः परं श्रूयते तपः

ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୱୟ ଜ୍ୟୋତି, ଯୁଗାଧୀଶ ଓ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବିଚରଣକାରୀ। ଯିଏ ପରମ ଦେବ ଭାବେ ଶ୍ରୁତ, ସେଇ ପରମ ତପ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତ।

Verse 38

यः परं तमसः प्राहुर्यः परं परमात्मवान् / आदित्यादिस्तु यो देवो यश्च दैत्यान्तको विभुः

ଯିଏ ତମସର ପରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପରମ। ଯିଏ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଦିଦେବ, ଏବଂ ଯିଏ ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ।

Verse 39

युगान्तेष्वन्तको यश्च यश्च लोकान्तकान्तकः / सेतुर्यो लोकसेतूनां मेधो यो मध्यकर्मणाम्

ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅନ୍ତକ ଯିଏ, ଏବଂ ଲୋକାନ୍ତକାନ୍ତକ ଯିଏ। ଲୋକସେତୁମାନଙ୍କର ସେତୁ ଯିଏ, ମଧ୍ୟକର୍ମମାନଙ୍କର ମେଧା ଯିଏ।

Verse 40

वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् / सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्

ଯିଏ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ୍ୟ, ଏବଂ ଯିଏ ପ୍ରଭବାତ୍ମମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ। ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମସ୍ୱରୂପ, ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଚସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ।

Verse 41

मनुष्याणां मनुर्भूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् / विनयो नयतृप्तानां तेजस्तेजस्विनामपि

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମନୁ ହୁଏ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ତପ ହୁଏ। ନୟରେ ତୃପ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବିନୟ, ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ତେଜ ମଧ୍ୟ।

Verse 42

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि / आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः

ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଗ୍ରହଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଏବଂ ଗତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି; ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମେ, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରାଣରୁ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ପ୍ରକଟେ।

Verse 43

देवा हुताशनप्राणाः प्राणो ऽग्नेर्मधुसूदनः / रसाच्छोणितसंभूतिः शोणितान्मासमुच्यते

ଦେବମାନେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି)ର ପ୍ରାଣ; ଅଗ୍ନିର ପ୍ରାଣ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)। ରସରୁ ଶୋଣିତ ଜନ୍ମେ, ଶୋଣିତରୁ ମାଂସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 44

मांसात्त मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते / अस्य्नो मज्जा समभवन्मज्जातः शुक्रसंभवः

ମାଂସରୁ ମେଦ (ଚର୍ବି) ଜନ୍ମେ, ମେଦରୁ ଅସ୍ଥି (ହାଡ଼) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅସ୍ଥିରୁ ମଜ୍ଜା ହୁଏ, ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 45

शुक्राद्गर्भः समाभव द्रसमूलेन कर्मणा / तत्रापां प्रथमावापः स सौम्यो राशिरुच्यते

ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭ ରସମୂଳ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଜଳର ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗ ହୁଏ; ତାହାକୁ ସୌମ୍ୟ ରାଶି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 46

गर्भो ऽश्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते / शुक्रं सोमात्मकं विद्यादार्त्तवं पावकात्मकम्

ଗର୍ଭ ଅଶ୍ମ (ପାଷାଣ/ସ୍ଥୂଳ)ରୁ ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଶି କୁହାଯାଏ। ଶୁକ୍ରକୁ ସୋମାତ୍ମକ ଜାଣ, ଏବଂ ଆର୍ତ୍ତବ (ରଜଃ)କୁ ପାବକାତ୍ମକ (ଅଗ୍ନିସ୍ୱଭାବ) ଜାଣ।

Verse 47

भावौ रसानुगावेतौ वीर्ये च शशिपावकौ / कफवर्गे भवेच्छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्

ଭାବ ଓ ରସ ପରସ୍ପର ଅନୁଗାମୀ; ବୀର୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଭାବ। କଫବର୍ଗରେ ଶୁକ୍ର, ପିତ୍ତବର୍ଗରେ ଶୋଣିତ (ରକ୍ତ) ହୁଏ।

Verse 48

कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्

କଫର ସ୍ଥାନ ହୃଦୟ; ନାଭିରେ ପିତ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଦେହମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହୃଦୟକୁ ମନର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 49

नाभिश्चोदर संस्था तु तत्र देवो हुताशनः / मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते

ନାଭି ଉଦରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ଦେବ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ବିରାଜନ୍ତି। ମନକୁ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; କଫକୁ ସୋମରୂପେ ଭାବିବା ଉଚିତ।

Verse 50

पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे

ପିତ୍ତକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜଗତ ଅଗ୍ନି-ସୋମମୟ। ଏଭଳି ଗର୍ଭ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, କର୍କନ୍ଧୁ (ବରକୋଳି) ପରି ଗୋଲ ହୁଏ।

Verse 51

वायुः प्रवेशनं चक्रे संगतः परमात्मना / स पञ्चधा शरीरस्थो विद्यते वर्द्धयेत्पुनः

ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ହୋଇ ବାୟୁ (ଗର୍ଭରେ) ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ବାୟୁ ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି କରାଏ।

Verse 52

प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ—ଏ ସମସ୍ତ; ପ୍ରାଣ ହିଁ ଏହାର ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 53

अपानः पश्चिमं कायमु दानो ऽर्द्धं शरीरिणः / व्यानो व्यानीयते येन समानः सर्वसंधिषु

ଅପାନ ଶରୀରର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ରହେ; ଉଦାନ ଦେହୀର ଅର୍ଧଭାଗରେ; ବ୍ୟାନ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଚାଳିତ ହୁଏ; ଏବଂ ସମାନ ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 54

भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतेन्द्रियगोचरा / पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्

ତାପରେ ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଆପଃ (ଜଳ) ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ତେଜ।

Verse 55

सर्वेद्रियनिविष्टास्ते स्वस्वयोगं प्रचक्रिरे / पार्थिवं देहमाहुस्तु प्राणात्मानं च मारुतम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କରେ ନିବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଚଳିତ କରନ୍ତି; ଦେହକୁ ପାର୍ଥିବ କୁହନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣାତ୍ମାକୁ ମାରୁତ—ବାୟୁମୟ—କୁହନ୍ତି।

Verse 56

छिद्राण्याकाशयोनीनि जलात्स्रावः प्रवर्त्तते / ज्योतिश्चक्षुषि कोष्ठो ऽस्मात्तेषां यन्नामतः स्मृतम्

ଛିଦ୍ରମାନେ ଆକାଶ-ଯୋନି; ଜଳରୁ ସ୍ରାବ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରେ ତେଜ ଅଛି—ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏପରି ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି।

Verse 57

संग्राह्य विषयांश्चैव यस्य वीर्यात्प्रवर्तिताः / इत्येतान्पुरुषः सर्वान्सृजत्येकः सनातनः

ଯାହାଙ୍କ ବୀର୍ୟରୁ ଗ୍ରାହ୍ୟ ବିଷୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଇ ଏକ ସନାତନ ପୁରୁଷ ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

Verse 58

नैधने ऽस्मिन्कथं लोके नरत्वं विष्णुरागतः / एष नः संशयो धीमन्नेष वै विस्मयो महान्

ହେ ଧୀମନ୍! ଏହି ନଶ୍ୱର ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ନରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏହା ଆମ ସନ୍ଦେହ; ଏହା ମହା ବିସ୍ମୟ।

Verse 59

कथं गतिर्गतिमतामापन्नो मानुषीं तनुम् / श्रोतुमिच्छामहे विष्णोः कर्माणि च यथाक्रमम्

ଗତିମାନମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କର୍ମମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 60

आश्चर्यं परमं विष्णुर्वेदैर्देवश्चै कथ्यते / विष्णोरुत्पत्तिमाश्चय कथयस्व महामते

ବେଦମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି। ହେ ମହାମତେ! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ୟମୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହ।

Verse 61

एतदाश्चर्यमाख्यातं कथ्यतां वै सुखावहम् / प्रख्यातबलवीर्यस्य प्रादुर्भावन्महात्मनः / कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोः सत्त्वमिहोच्यते

ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ୟ କଥା କୁହାଯାଉ, ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖଦାୟକ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳ-ବୀର୍ୟ ଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ, ଏବଂ କର୍ମରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଭୂତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

Verse 62

सूत उवाच अहं वः कीर्त्तयिष्यामि प्रादुर्भावं महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି।

Verse 63

यथा बभूव भगवान्मानुषेषु महातपाः / भृगुस्त्रीवधदोषेण भृगुशापेन मानुषे

ଯେପରି ସେ ଭଗବାନ୍ ମହାତପା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଲେ—ଭୃଗୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀବଧଦୋଷରେ, ଭୃଗୁଶାପରେ, ମାନବରୂପେ।

Verse 64

जायते च युगान्तेषु देवकार्यार्थसिद्धये / तस्य दिव्यां तनुं विष्णोर्गदतो मे निबोधत

ଯୁଗାନ୍ତରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ତନୁ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 65

युगधर्मे परावृत्ते काले च शिथिले प्रभुः / कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानं जायते मानुषेष्विह / भृगोः शापनिमित्तेन देवासुरकृतेन च

ଯୁଗଧର୍ମ ଉଲଟିଗଲେ ଓ କାଳ ଶିଥିଳ ହେଲେ, ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପନିମିତ୍ତରେ ଓ ଦେବାସୁରକୃତ କାରଣରେ।

Verse 66

ऋषय ऊचुः कथं देवासुरकृते तद्व्याहारमवाप्तवान् / एतद्वेदितुमिच्छामो वृत्तं देवासुरं कथम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ କୃତ କାରଣରେ ସେଇ ବ୍ୟାହାର କିପରି ଘଟିଲା? ଦେବାସୁରଙ୍କ ସେଇ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କିପରି ଥିଲା, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 67

सूत उवाच देवासुरं यथावृत्तं ब्रुवतस्तन्निबोधत

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯଥାବୃତ୍ତ ଘଟଣା ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 68

हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यं प्राक्प्रशासति / बलिनाधिष्ठितं राज्यं पुनर्लोकत्रये क्रमात्

ପୂର୍ବେ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲା; ପରେ କ୍ରମେ ତିନି ଲୋକରେ ବଲିଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରାଜ୍ୟ ହେଲା।

Verse 69

सख्यमासीत्परं तेषां देवानामसुरैः सह / युगाख्या दश संपूर्णा ह्यासीदव्याहतं जगत्

ସେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ସଖ୍ୟ ଥିଲା; ‘ୟୁଗ’ ନାମକ ଦଶ କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଜଗତ ଅବ୍ୟାହତ ରହିଲା।

Verse 70

निदेशस्थायिनश्चैव तयोर्देवासुराभवन् / बद्धे बलौ विवादो ऽथ संप्रवृत्तः सुदारुणः

ସେମାନେ ଉଭୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଥିବା ଦେବ ଓ ଅସୁର ଥିଲେ; ବଲି ବନ୍ଧିତ ହେବା ପରେ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 71

देवासुराणां च तदा घोरः क्षयकरो महान् / तेषां द्वीपनिमित्तं वै संग्रामा बहवो ऽभवेन्

ସେତେବେଳେ ଦେବାସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋର, ମହାନ୍ ଓ କ୍ଷୟକର ସଂଘର୍ଷ ହେଲା; ଦ୍ୱୀପ ନିମିତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କ ଅନେକ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଘଟିଲା।

Verse 72

वराहे ऽस्मिन्दश द्वौ च षण्डामर्कान्तगाः स्मृताः / नामतस्तु समासेन शृणुध्वं तान्विवक्षतः

ଏହି ବରାହକଳ୍ପରେ ‘ଷଣ୍ଡାମର୍କାନ୍ତ’ ନାମରେ ବାରଟି (ଦଶ-ଦ୍ୱୌ) ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି। ମୁଁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 73

प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः / तृतीयः स तु वाराहश्चतुर्थो ऽमृतमन्थनः

ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ; ତୃତୀୟ ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ‘ଅମୃତମନ୍ଥନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 74

संग्रामः पञ्चमश्चैव सुघोरस्तारकामयः / षष्ठो ह्याडीबकस्तेषां सप्तमस्त्रैपुरः स्मृतः

ପଞ୍ଚମ ‘ସଂଗ୍ରାମ’—ଅତି ଘୋର, ତାରକା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ଷଷ୍ଠ ‘ଆଡୀବକ’ ଏବଂ ସପ୍ତମ ‘ତ୍ରୈପୁର’ ସ୍ମୃତ।

Verse 75

अन्धकारो ऽष्टमस्तेषां ध्वजश्च नवमः स्मृतः / वार्त्रश्च दशमो घोरस्ततो हालाहलः स्मृतः

ଅଷ୍ଟମ ‘ଅନ୍ଧକାର’, ନବମ ‘ଧ୍ୱଜ’। ଦଶମ ‘ବାର୍ତ୍ର’ ଅତି ଘୋର; ତାପରେ ‘ହାଲାହଲ’ ସ୍ମୃତ।

Verse 76

स्मृतो द्वादशकस्तेषां घोरः कोलाहलो ऽपरः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः

ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶକ ସ୍ମୃତ; ଅନ୍ୟ ‘କୋଲାହଲ’ ମଧ୍ୟ ଘୋର। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୈତ୍ୟକୁ ନରସିଂହ ନିହତ କଲେ।

Verse 77

वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे कृते / हिरण्याक्षो हतो द्वन्द्वे प्रतिवादे च दैवते

ବାମନ ତ୍ରିଲୋକାକ୍ରମଣ କରି ବଳିକୁ ବାନ୍ଧିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନିହତ ହେଲା।

Verse 78

महाबलो महासत्त्वः संग्रामेष्वपराजितः / दंष्ट्रया तु वराहेण स दैत्यस्तु द्विधाकृतः

ମହାବଳୀ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ, ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଅପରାଜିତ ସେ ଦୈତ୍ୟକୁ ବରାହ ନିଜ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଚିରି ଦ୍ୱିଧା କଲେ।

Verse 79

प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इन्द्रेणामृतमन्थने / विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः

ଅମୃତମନ୍ଥନ ସମୟର ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଜିତିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା।

Verse 80

इन्द्रेणैव स विक्रम्य निहतस्तारकामये / भवादवध्यतां प्राप्य विशेषास्त्रादिभिस्तु यः

ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ପରାକ୍ରମ କରି ତାକୁ ନିହତ କଲେ; ଏବଂ ଯେ ଭବ (ଶିବ) ଠାରୁ ଅବଧ୍ୟତା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ରାଦିରେ ଶେଷେ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 81

स जंभो निहतः षष्ठे शक्राविष्टेन विष्णुना / अशक्नुवत्सु देवेषु परं सोढुमदैवतम्

ଷଷ୍ଠ (ଯୁଦ୍ଧ)ରେ ଜମ୍ଭ ଶକ୍ରାବିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା; କାରଣ ଦେବମାନେ ସେ ପରମ ଦୈତ୍ୟବଳ ସହି ପାରୁନଥିଲେ।

Verse 82

निहता दानवाः सर्वे त्रिपुरे त्र्यंबकेण तु / अथ दैत्याः सुराश्चैव राक्षसास्त्वन्धकारिके

ତ୍ରିପୁରରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ। ପରେ ଅନ୍ଧକାର-ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟ, ଦେବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଲେ।

Verse 83

जिता देवमनुष्येस्ते पितृभिश्चैव संगताः / सवृत्रान्दानवांश्चैव संगतान्कृत्स्नशश्च तान्

ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ; ବୃତ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ କଲେ।

Verse 84

जघ्ने विष्णुसहायेन महेन्द्रस्तेन वर्द्धितः / हतो ध्वजे महेन्द्रेण मयाछत्रश्च योगवित्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବଳବର୍ଦ୍ଧିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ-ପ୍ରହାରରେ ଯୋଗବିଦ୍ ମୟାଛତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲା।

Verse 85

ध्वजलक्षं समाविश्य विप्रचित्तिः महानुजः / दैत्यांश्च दानवांश्चैव संहतान्कृत्स्नशश्च तान्

ଧ୍ୱଜ-ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମହାନୁଜ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଏକତ୍ରିତ ସେହି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ କଲା।

Verse 86

जयद्धालाहले सर्वैर्देवैः परिवृतो वृषा / रजिः कोलाहले सर्वान्दैत्यान्परिवृतो ऽजयत्

ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ହାଲାହଲ-କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଘେରିଥିବା ବୃଷ ବିଜୟୀ ହେଲା। ଏବଂ କୋଳାହଳରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଘେରିଥିବା ରଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଲା।

Verse 87

यज्ञस्यावभृथे जित्वा षण्डामकारै तु दैवतैः / एते देवासुरा वृत्ताः संग्रामा द्वादशैव तु

ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନରେ ଷଣ୍ଡାମକାର ନାମକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୟ ପାଇ, ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଏହି ବାରଟି ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଘଟିଲା।

Verse 88

सुरासुरक्षयकराः प्रजाना मशिवश्च ह / हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

ସେହି ସଙ୍ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ କ୍ଷୟକାରୀ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶିବ (ଅମଙ୍ଗଳ) ଥିଲା; ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତାପୀ ରହିଲେ।

Verse 89

तथा शतसहस्राणि ह्यधिकानि द्विसफतिः / अशीतिश्च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरो ऽभवत्

ତଥା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଇ-ସତ୍ତରି ଏବଂ ଅଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତ୍ରିଲୋକର ଈଶ୍ୱର ହେଲା।

Verse 90

पारंपर्येण राजा तु बलिर्वर्षार्बुधं पुनः / षष्टिश्चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च

ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ରାଜା ବଲି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଏକ ଅର୍ବୁଦ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଓ ତିରିଶ ନିୟୁତ (ଲକ୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କଲେ।

Verse 91

बले राज्याधिकारस्तु यावत्कालं बभूव ह / प्रह्लादो निर्जितो ऽभूच्च तावत्कालं सहासुरैः

ବଲିଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଧିକାର ଯେତେକାଳ ରହିଲା, ସେତେକାଳ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାଜିତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 92

इन्द्रास्त्रयस्ते विख्याता ह्यसुराणां महौ जसः / दैत्यसंस्थमिदं सर्वमासीद्दशयुगं किल

ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ମହାବଳୀ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରୁଥିଲା। କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦଶ ଯୁଗ ଦୈତ୍ୟାଧୀନ ଥିଲା।

Verse 93

अशपत्तु ततः शुक्रो राष्ट्रं दशयुगं पुनः / त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेन्द्रो ह्यभ्ययाद्बलेः

ତାପରେ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ପୁନଃ ଦଶ ଯୁଗ ପାଇଁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ବଳପୂର୍ବକ ବଲିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତ୍ରିଲୋକ ସେତେବେଳେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଥିଲା।

Verse 94

प्रह्लादस्य हृते तस्मिंस्त्रैलोक्ये कालपर्ययात् / पर्यायेणैव संप्राप्तं त्रैलोक्यं पाकशासनम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, କାଳପର୍ଯ୍ୟୟରେ ସେହି ତ୍ରିଲୋକର ଅଧିକାର କ୍ରମେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମିଳିଲା।

Verse 95

ततो ऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानुपागमत् / यज्ञे देवानथ गते काव्यं ते ह्यसुरां ब्रुवन्

ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ର) ଅସୁରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 96

किं तन्नो मिषतां राष्ट्रं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः / स्थातुं न शक्रुमो ह्यद्य प्रविशाम रसातलम्

ଆମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଆମ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସୁରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା—ଆଜି ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଚଳ, ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।

Verse 97

एवमुक्तो ऽब्रवीदेतान्विषण्णः सांत्वयन्गिरा / माभैष्ट धारयिष्यामि तेजसा स्वेन वः सुराः

ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ ବିଷର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁରଗଣ, ଭୟ କର ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଜ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବି ।'

Verse 98

वृष्टिरोषधयश्चैव रसा वस्तु च यत्परम् / कृत्स्नानि ह्यपि तिष्ठन्तु पापस्तेषां सुरेषु वै

ବୃଷ୍ଟି, ଔଷଧି, ରସ ଏବଂ ଯାହା କିଛି ପରମ ବସ୍ତୁ ଅଟେ, ସେ ସମସ୍ତ (ମୋ ନିକଟରେ) ରହୁ; ସେମାନଙ୍କର ପାପ (ଅଭାବ) ସୁରମାନଙ୍କ ଠାରେ ରହୁ ।

Verse 99

युष्मदर्थं प्रदास्यामि तत्सर्व धार्यते मया / ततो देवासुरान्दृष्ट्वा धृतान्काव्येन धीमता

ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଦାନ କରିବି ଯାହା ମୁଁ ଧାରଣ କରିଅଛି । ତତ୍ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତ ଦେବାସୁରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି...

Verse 100

अमन्त्रयंस्तदा ते वै संविघ्ना विजिगीषया / एष काव्य इदं सर्वं व्यावर्त्तयति नो बलात्

ସେତେବେଳେ ସେମାନେ (ଦେବଗଣ), ବିଘ୍ନଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ: 'ଏହି କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ର) ବଳପୂର୍ବକ ଆମ୍ଭର ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସକୁ ନିବୃତ୍ତ କରୁଅଛି ।'

Verse 101

साधु गच्छामहे तूर्णं यावन्नाप्याययेत्तु तान् / प्रसह्य हत्वा शिष्टांस्तु पातालं प्रापयामहे

ଉତ୍ତମ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ୍ଭେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା । ଅବଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ହତ୍ୟା କରି ଆମ୍ଭେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା ।

Verse 102

ततो देवास्तु संरब्धा दानवानभिसृत्य वै / जघ्नुस्तैर्वध्यमानास्ते काव्यमेवाभिदुद्रुवुः

ତେବେ ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଆଘାତରେ ପୀଡିତ ଦାନବମାନେ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

Verse 103

ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान् / समारक्षत संत्रस्तान्देवेभ्यस्तान्दितेः सुतान्

ତାପରେ କାବ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାଉଡ଼ାଯାଉଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 104

काव्यो दृष्ट्वा स्थितान्देवांस्तत्र दैवमचिन्तयत् / तानुवाच ततो ध्यात्वा पूर्ववृत्तमनुस्मरन्

କାବ୍ୟ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୈବକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂର୍ବବୃତ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 105

त्रैलोक्यं विजितं सर्वं वामनेन त्रिभिःक्रमैः / बलिर्बद्धो हतो जंभो निहतश्च विरोचनः

ବାମନ ତିନି ପଦକ୍ରମରେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଜୟ କଲେ; ବଳି ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ଜମ୍ଭ ହତ ହେଲା, ଏବଂ ବିରୋଚନ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲା।

Verse 106

महासुरा द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः / तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहता ये प्रधानतः

ଦ୍ୱାଦଶ ସଂଗ୍ରାମରେ ମହାଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ; ଯେମାନେ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନାନା ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 107

किञ्चिच्छिष्टास्तु वै यूयं युद्धे स्वल्पे तु वै स्वयम् / नीतिं वो हि विधास्यामि कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्

ତୁମେ ଅଳ୍ପ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜେ ଅଳ୍ପକେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛ। ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୀତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି; କିଛି ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର।

Verse 108

यास्याम्यहं महादेवं मन्त्रार्थे विजयाय च / अग्निमाप्याययेद्धोता मेत्रैरेष दहिष्यति

ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି। ହୋତା ଅଗ୍ନିକୁ ପୋଷି ଜ୍ୱଳାଇବ; ଏହା ମୋର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦହିବ।

Verse 109

ततो यास्याम्यहं देवं मन्त्रार्थे नीललोहितम् / युष्माननुग्रहीष्यामि पुनः पश्चादिहागतः

ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥ ପାଇଁ ମୁଁ ନୀଳଲୋହିତ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି। ପଛେ ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସି ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବି।

Verse 110

यूयं तपश्चरध्वं वै संवृता वल्कलैर्वने / न वै देवा वाधिष्यन्ति यावदागमनं मम

ତୁମେ ବନରେ ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କର। ମୋର ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ବାଧା ଦେବେ ନାହିଁ।

Verse 111

अप्रतीपांस्ततो मन्त्रान्देवात्प्राप्य महेश्वरात् / योत्स्यामहे पुनर्देवांस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम्

ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କଠାରୁ ଅପ୍ରତିହତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇ ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ; ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ ପାଇବ।

Verse 112

ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्ततो ऽसुराः / न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे लोकान्यूयं क्रमन्तु वै

ତାପରେ ସମ୍ବାଦ ସମାପ୍ତ କରି ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲୁ; ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 113

वयं तपश्चरिष्यामः संवृत्ता वल्कलैर्वने / प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यानुव्यात्दृतं तु तत्

ଆମେ ବନରେ ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରିବୁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସତ୍ୟାନୁସରଣରେ ଆମେ ଦୃଢ଼ ହେଲୁ।

Verse 114

ततो देवा न्यवर्त्तन्त विज्वरा मुदिताश्च ह / न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान्वै जग्मुर्यथागतान्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଭୟଶୂନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଫେରିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ ବୋଲି ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 115

ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालं प्रतीक्ष्यताम् / निरुत्सुकास्तपोयुक्ताः कालः कार्यार्थसाधकः

ତାପରେ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—କିଛିକାଳ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର; ନିରୁତ୍ସୁକ ହୋଇ ତପରେ ଯୁକ୍ତ ରୁହ, କାରଣ କାଳ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କରାଏ।

Verse 116

पितुर्ममाश्रमस्था वै संप्रतीक्षत दानवाः / स संदिश्यसुरान्काव्यो महोदेवं प्रपद्य च

ହେ ଦାନବମାନେ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର; କାବ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 117

प्रणम्यैवमुवाचायं जगत्प्रभवमीश्वरम् / मन्त्रानिच्छामि हे देव ये न संति बृहस्पतौ

ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଜଗତ୍‌ପ୍ରଭବ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲା— ହେ ଦେବ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ସେହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 118

पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् / एवमुक्तो ऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज

ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଜନ୍ମାଇବାକୁ— ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ଚାହୁଁଛ କି?

Verse 119

व्रतं चर मयोद्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः / पूर्मं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः

ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ବ୍ରତ ଆଚରଣ କର; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଏକାଗ୍ର ରୁହ। ପ୍ରଥମେ ହଜାର ବର୍ଷ କୁଣ୍ଡର ଧୂଆଁ ମଧ୍ୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ରୁହ।

Verse 120

यदि पास्यति भद्रं ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि / तथोक्तो देवदेवेन स शुक्रस्तु महातपाः

ଯଦି ତୁମେ ଏହା ପାଳନ କରିପାର, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ— ତେବେ ମୋଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବ। ଦେବଦେବ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଶୁକ୍ର…

Verse 121

पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभाषत / व्रतं चराम्यहं देव यथोद्दिष्टो ऽस्मि वैप्रभो

ଦେବଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେ କହିଲା— ନିଶ୍ଚୟ। ହେ ଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ବ୍ରତ ଆଚରିବି।

Verse 122

ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारो ऽस्य धूमकृत् / असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा

ତେବେ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ କୁଣ୍ଡଧାର, ଧୂମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅସୁରମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ସେ ସମୟରେ ଶୁକ୍ର ଗତ ହେଲେ ପରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲା।

Verse 123

मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्म चर्यं महेश्वरे / तद्बुद्ध्वा नीतिपूर्वं तु राष्ट्रं न्यस्तं तदासुरैः

ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ସେ ତେଁଠି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି ବସେ; ଏହା ଜାଣି ଅସୁରମାନେ ନୀତିପୂର୍ବକ ତେବେ ରାଷ୍ଟ୍ର ନ୍ୟସ୍ତ କଲେ।

Verse 124

तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षाद्देवास्तान्समभिद्रवन् / प्रगृहीतायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः

ସେଇ ଛିଦ୍ର ମିଳିବା ସହ, କ୍ରୋଧରେ ଦେବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ; ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ବୃହସ୍ପତି ଅଗ୍ରଗାମୀ ଥିଲେ।

Verse 125

दृष्ट्वासुरगणा देवान्प्रगृहीतायुधान्पुनः / उत्पेतुः सहसा सर्वे संत्रस्तास्ते ततो ऽभवन्

ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେଖି, ଅସୁରଗଣ ସହସା ଉଛଳିପଡ଼ିଲେ; ତାହାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 126

न्यस्ते शस्त्रे ऽभये दत्ते ह्याचार्ये व्रतमास्थिते / संत्यज्य समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः

ଶସ୍ତ୍ର ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଅଭୟ ଦିଆଯାଇ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ-ବଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବମାନେ ସମୟ-ସନ୍ଧିକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 127

अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसे स्थिताः / चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

ହେ ମଙ୍ଗଳମୟମାନେ, ଆମେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟବିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସସହ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ। ଚୀର-ବଲ୍କଳ-ଅଜିନ ଧାରୀ, କ୍ରିୟାହୀନ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ।

Verse 128

रणे विजेतुं देवान्वै न शक्ष्यामः कथञ्चन / अयुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम्

ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆମେ କେବେମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବୁ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଆମେ କାବ୍ୟମାତା (ସରସ୍ୱତୀ)ଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛୁ।

Verse 129

प्रापद्यन्त ततो भीतास्तया चैव तदाभयम् / दत्तं तेषां तु भीतानां दैत्यानामभयार्थिनाम्

ତାପରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଭୟମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଭୟ ଦେଲେ।

Verse 130

तया चाभ्युपपन्नांस्तान्दृष्ट्वा देवास्तदासुरान् / अभिजघ्नुः प्रसह्यैतान्विचार्य च बलाबलम्

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଥିବା ସେଇ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ବଳାବଳ ବିଚାର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ କରି ନିହତ କଲେ।

Verse 131

तत स्तान्वध्यमानांस्तु देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा / देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅସୁରମାନେ ବଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱହୀନ କରିଦେବି।”

Verse 132

संस्तभ्य शीघ्रं संरंभादिन्द्रं साभ्यचरत्ततः / ततः संस्तंभितं दृष्ट्वा शक्रं देवास्तु मूढवत्

ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା। ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ ଦେଖି ଦେବମାନେ ମୂଢ଼ ପରି ହେଲେ।

Verse 133

व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् / गतेषु सुरसंघेषु विष्मुरिन्द्रमभाषत

ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବଶୀଭୂତ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ। ସୁରସଂଘ ଚାଲିଗଲାପରେ ବିଷ୍ମୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 134

मां त्वं प्रविश भद्रं ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर / एवमुक्तस्ततो विष्णुः प्रविवेश पुरन्दरः

ସେ କହିଲେ—“ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁମେ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର। ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି।” ଏହିପରି କହିବାରେ ପୁରନ୍ଦର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 135

विष्मुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचो ऽवदत् / एषा त्वां विष्णुना सार्द्ध दहामि मघवन्बलात्

ବିଷ୍ମୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ଦେଖି ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ମଘବନ, ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ତୁମକୁ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଦହିଦେବି।”

Verse 136

मिषता सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् / तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्राविष्णू जजल्पतुः

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ କହିଲା—“ମୋ ତପୋବଳ ଦେଖ!” ଏଭଳି କହି ସେ ଦୁହେଁକୁ ଅଭିଭୂତ କଲା; ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇ ଦେବ ପରସ୍ପର କଥା ହେଲେ।

Verse 137

कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत / इन्द्रो ऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नो न दहे द्विभो

ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆମ୍ଭେ ଦୁହେଁ କିପରି ରକ୍ଷା ପାଇବା?' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ! ସେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ ।'

Verse 138

विशेषेणाभिभूतो ऽहमिमां तज्जहि माचिरम् / ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः

'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାଭୂତ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ ।' ତା’ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ତ୍ରୀ-ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।

Verse 139

अभिध्याय ततश्शक्रमापन्नं सत्वरं प्रभुः / तस्याः संत्वरमाणायाः शीघ्रङ्कारी मुरारिहा

ସେତେବେଳେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଭୁ ଶୀଘ୍ରତା କଲେ । ସେ ଯେତେବେଳେ ବେଗରେ ଆସୁଥିଲେ, ମୁରାରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଧିକ ବେଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।

Verse 140

त्रिधा विष्णुस्ततो देवः क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम् / क्रुद्धस्तदस्त्रमाविध्य शिरश्चिच्छेद माधवः

ତେବେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୂର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜର ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଏବଂ ମାଧବ ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲେ ।

Verse 141

तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः / ततो ऽभिशप्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा

ସେହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ-ହତ୍ୟା ଦେଖି ସମର୍ଥ ଭୃଗୁ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ତେବେ ପତ୍ନୀ ହତ୍ୟା କାରଣରୁ ଭୃଗୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ।

Verse 142

यस्मात्ते जानता धर्ममवध्या स्त्री निषूदिता / तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मनुष्येषु प्रपद्यसे

ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅବଧ୍ୟା ନାରୀକୁ ବଧ କଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ସାତଥର ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବ।

Verse 143

ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः / सर्वलोक हितार्थाय जायते मानुषेष्विह

ସେଇ ଅଭିଶାପରେ ଧର୍ମ ପୁନଃପୁନଃ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତଥାପି ସର୍ବଲୋକ ହିତାର୍ଥେ ସେ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 144

अनुव्याहृत्य विष्मुं स तदादाय शिरः स्वयम् / समानीय ततः काये समायोज्येदमब्रवीत्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରି ସେ ନିଜେ ସେଇ ଶିର ଉଠାଇଲା; ପରେ ଦେହ ପାଖକୁ ଆଣି ଯୋଡ଼ି ଏହିପରି କହିଲା।

Verse 145

एतां त्वां विष्णुना सत्यं हतां संजीवयाम्यहम् / यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायते ऽपि वा

ହେ ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ସତ୍ୟପୂର୍ବକ ତୁମକୁ—ହତାକୁ—ପୁନର୍ଜୀବିତ କରୁଛି; ଯଦି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଧର୍ମ ଆଚରିତ ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଏ।

Verse 146

तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् / सत्याभिव्यहृतात्तस्य देवी संजीविता तदा

ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ଯଦି, ସେଇ ସତ୍ୟବଳରେ ଜୀବିତ ହେଅ; ତାହାର ସତ୍ୟବଚନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ସଂଜୀବିତ ହେଲେ।

Verse 147

तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सो ऽब्रवीत् / ततस्तां सर्वभूतानां दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव

ତେବେ ସେ ଶୀତଳ ଜଳ ଛିଟାଇ କହିଲେ— “ଜୀବ, ଜୀବ।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାକୁ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 148

साधुसाध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वनुर्दिशः / दृष्ट्वा संजीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा

“ସାଧୁ ସାଧୁ” ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା। ତେବେ ଭୃଗୁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ସଂଜୀବିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 149

मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् / असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नी संजीवितां ततः

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା। ତେବେ ଭୃଗୁ ନିର୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସଂଜୀବିତ କଲେ।

Verse 150

दृष्ट्वा शक्रो न लेभे ऽथ शर्म काव्यभयात्ततः / प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्

ତାକୁ ଦେଖି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କାବ୍ୟଭୟରୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ କନ୍ୟା ଜୟନ୍ତୀ ବିଷୟରେ ଜାଗରଣ କଲେ।

Verse 151

प्रोवाच मतिमान्वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः / एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः

ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ— “ଏହି କାବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରନାଶ ପାଇଁ ଦାରୁଣ ତପ କରୁଛି।”

Verse 152

तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमना दृढम् / गच्छ संभावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभे

ହେ କନ୍ୟେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଛି, ତଥାପି ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧରିଛି। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯାଇ ଶ୍ରମ ହରଣକାରୀ ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।

Verse 153

तैस्तैर्मनो ऽनुकूलैश्च ह्युपचारैरतद्रिता / देवी सारीन्द्रदुहिता जयन्ती शुभचारिणी

ମନକୁ ଅନୁକୂଳ ନାନା ଉପଚାରରେ, ଅଲସତା ବିନା, ଦେବୀ—ସାରୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା—ଶୁଭଚାରିଣୀ ଜୟନ୍ତୀ ସେବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ।

Verse 154

सुस्वरूपधरागात्तं दुर्वहं व्रतमास्थितम् / पित्रा यथोक्तं वाक्यं सा काव्ये कृतवती तदा

ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଦୁର୍ବହ ବ୍ରତକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ପିତା କହିଥିବା ବାକ୍ୟକୁ ସେ ତେବେ କାବ୍ୟରୂପେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କଲେ।

Verse 155

गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवन्ती वल्गुभाषिणी / गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना त्वचासुखैः

ଅନୁକୂଳ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା, ମଧୁରଭାଷିଣୀ ସେ ସମୟେ ସମୟେ ଗାତ୍ରସଂବାହନ କରି, ଚର୍ମକୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ସେବାରେ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ।

Verse 156

शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः / पूर्णं धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रके

ଅନୁକୂଳ ହୋଇ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରୁଥିବା ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ତାହାଁରେ ବସିଲେ; ଘୋର ଧୂମବ୍ରତରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷର କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

Verse 157

वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतो ऽभवस्तदा / एवं व्रतं त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केन चित्

ବର ଦେଇ ସେ କାବ୍ୟକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ତେବେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏପରି ବ୍ରତ ତୁମେ ଏକା ହିଁ କରିଛ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 158

तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / तेजसा वापि विबुधान्सर्वानभिभविष्यसि

ଏହିହେତୁ ତୁମେ ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନ, ବଳ ଏବଂ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

Verse 159

यच्च किञ्चिन्ममब्रह्म विद्यते भृगुनन्दन / सांग च सरहस्यं च यज्ञोपनिषदस्तथा

ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ! ମୋର ଯେ କିଛି ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଅଛି—ଅଙ୍ଗସହିତ, ରହସ୍ୟସହିତ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞୋପନିଷଦ୍-ସ୍ୱରୂପ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ—

Verse 160

प्रतिभाति ते सर्वं तद्वाच्यं तु न कस्यचित् / सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि

ସେ ସବୁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଭାସିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତାହା କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସର୍ବାଭିଭାବୀ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।

Verse 161

एवं दत्त्वा वरं तस्यै भार्गवाय भवः पुनः / प्रजेशत्वं धनेशत्वमवध्यत्वं च वै ददौ

ଏଭଳି ଭାବେ ବର ଦେଇ, ପୁନଃ ଭବ (ଶିବ) ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରଜେଶତ୍ୱ, ଧନେଶତ୍ୱ ଏବଂ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 162

एतांल्लब्ध्वा वरान्काव्यः संप्रहृष्टतनूरुहः / हर्षात्प्रादुर्बभौ तस्य दिव्यं स्तोत्रं महेशितुः

ସେଇ ବରଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇ କାବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ। ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 163

तदा तिर्यक्स्थितस्त्वेवं तुष्टुवे नीललोहितम् / नमो ऽस्तु शितिकण्ठाय सुराद्याय सुवर्चसे

ତେବେ ସେ ତିର୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ନୀଲଲୋହିତଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ଶିତିକଣ୍ଠ, ସୁରମାନଙ୍କ ଆଦ୍ୟ, ସୁତେଜସ୍ବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 164

लेलिहानाय लेह्याय वत्सराय जगत्पते / कपर्दिने ह्यूर्द्ध्वरोम्णे हर्यक्षवरदाय च

ଲେଲିହାନ, ଲେହ୍ୟ, ବତ୍ସରସ୍ୱରୂପ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ; କପର୍ଦି, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରୋମ୍ଣ, ହର୍ୟକ୍ଷଙ୍କୁ ବରଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 165

संस्तुताय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे / उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे

ସଂସ୍ତୁତ୍ୟ, ସୁତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ, ଦେବଦେବ, ବେଗସ୍ୱରୂପ; ଉଷ୍ଣୀଷଧାରୀ, ସୁମୁଖ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏବଂ ବର୍ଷାଦାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 166

वसुरेताय रुद्राय तपसे चीरवाससे / निस्वाय मुक्तकेशाय सेनान्ये रोहिताय च

ବସୁରେତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ, ଚୀରବାସସ ଧାରୀଙ୍କୁ; ନିସ୍ୱ, ମୁକ୍ତକେଶ, ସେନାନ୍ୟ ଏବଂ ରୋହିତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 167

कवये राजवृद्धाय तक्षकक्रीडनाय च / गिरिशायार्कनेत्राय यतये चाज्यपाय च

କବିସ୍ୱରୂପ, ରାଜବୃଦ୍ଧ, ତକ୍ଷକକ୍ରୀଡନପ୍ରିୟ, ଗିରୀଶ, ଅର୍କନେତ୍ର, ଯତି ଓ ଆଜ୍ୟପାୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 168

सुवृत्ताय सुहस्ताय धन्विने भार्गवाय च / सहस्रबाहवे चैव सहस्रामलचक्षुषे

ସୁବୃତ୍ତ, ସୁହସ୍ତ, ଧନୁର୍ଧର ଭାର୍ଗବ, ସହସ୍ରବାହୁ ଓ ସହସ୍ର ନିର୍ମଳ ଚକ୍ଷୁଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 169

सहस्रकुक्षये चैव सहस्रचरणाय च / सहस्रशिरसे चैव बहुरूपाय वेधसे

ସହସ୍ର କୁକ୍ଷି, ସହସ୍ର ଚରଣ, ସହସ୍ର ଶିର ଓ ବହୁରୂପ ବେଧସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 170

भवाय विश्वरूपाय श्वेताय पुरुषाय च / निषङ्गिणे कवचिने सूक्ष्माय क्षपणाय च

ଭବ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଶ୍ୱେତ ପୁରୁଷ, ନିଷଙ୍ଗଧାରୀ, କବଚଧାରୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କ୍ଷପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 171

ताम्राय चैव भीमाय उग्राय च शिवाय च / महादेवाय सर्वाय विश्वरूपशिवाय च

ତାମ୍ର, ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ଶିବ, ମହାଦେବ, ସର୍ବ ଓ ବିଶ୍ୱରୂପଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 172

हिरण्याय वसिष्ठाय वर्षाय मध्यमाय च / धाम्ने चैव पिशङ्गाय पिङ्गलायारुणाय च

ହିରଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ବସିଷ୍ଠ, ବର୍ଷ, ମଧ୍ୟମ; ଏବଂ ଧାମସ୍ୱରୂପ, ପିଶଙ୍ଗ, ପିଙ୍ଗଳ, ଅରୁଣ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 173

पिनाकिने चेषुमते चित्राय रोहिताय च / दुन्दुभ्यायैकपादाय अर्हाय बुद्धये तथा / मृगव्याधाय सर्वाय स्थाणवे भीषणाय च

ପିନାକଧାରୀ, ଇଷୁମତି, ଚିତ୍ର, ରୋହିତ; ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଏକପାଦ, ଅର୍ହ, ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ; ମୃଗବ୍ୟାଧ, ସର୍ବ, ସ୍ଥାଣୁ, ଭୀଷଣ—ନମସ୍କାର।

Verse 174

बहुरूपाय चोग्राय त्रिनेत्रायेश्वराय च / कपिलोयैकवीराय मृत्यवे त्र्यंबकाय च

ବହୁରୂପ, ଉଗ୍ର, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଈଶ୍ୱର; କପିଲ, ଏକବୀର, ମୃତ୍ୟୁ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ—ନମସ୍କାର।

Verse 175

वास्तोष्पते पिनाकाय शङ्कराय शिवाय च / आरण्याय गृहस्थाय यतिने बह्मचारिणे

ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି, ପିନାକଧାରୀ, ଶଙ୍କର, ଶିବ; ଏବଂ ଆରଣ୍ୟ, ଗୃହସ୍ଥ, ଯତି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ନମସ୍କାର।

Verse 176

सांख्याय चैव योगाय ध्यानिने दीक्षिताय च / अन्तर्हिताय सर्वाय तप्याय व्यापिने तथा

ସାଂଖ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଯୋଗସ୍ୱରୂପ, ଧ୍ୟାନୀ, ଦୀକ୍ଷିତ; ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ହିତ, ସର୍ବସ୍ୱରୂପ, ତପ୍ୟ, ବ୍ୟାପୀ—ନମସ୍କାର।

Verse 177

बुद्धाय चैव शुद्धाय मुक्ताय केवलाय च / रोधसे चैकितानाय ब्रह्मिष्ठाय महार्षये

ବୁଦ୍ଧସ୍ୱରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୁକ୍ତ ଓ କେବଳ; ଏବଂ ରୋଧସ, ଏକଚିତ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମହର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 178

चतुष्पादाय मेध्याय वर्मिणे शीघ्रगाय च / शिखण्डिने कपालाय दण्डिने विश्वमेधसे

ଚତୁଷ୍ପାଦ, ପବିତ୍ର, କବଚଧାରୀ ଓ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ; ଶିଖଣ୍ଡୀ, କପାଳଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ବିଶ୍ୱମେଧାବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 179

अप्रतीताय दीप्ताय भास्कराय सुमेधसे / क्रूराय विकृतायैव बीभत्साय शिवाय च

ଅପ୍ରତୀତ, ଦୀପ୍ତ, ଭାସ୍କରସଦୃଶ, ସୁମେଧାବୀ; ଏବଂ କ୍ରୂର, ବିକୃତ, ଭୀଭତ୍ସ ଓ ଶିବସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 180

शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे / पिशिताशाय शर्वाय मेघाय वैद्युताय च

ଶୁଚି, ପରିଧାନଧାରୀ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ମୃତ୍ୟୁସ୍ୱରୂପ; ପିଶିତାଶ, ଶର୍ବ, ମେଘ ଓ ବୈଦ୍ୟୁତସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 181

दक्षाय च जघन्याय लोकानामीश्वराय च / अनामयाय चेध्माय हिरण्यायैकचक्षुषे

ଦକ୍ଷ, ଜଘନ୍ୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର; ଅନାମୟ, ଇଧ୍ମ (ସମିଧା) ଓ ହିରଣ୍ୟ; ଏବଂ ଏକଚକ୍ଷୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 182

श्रेष्ठाय वामदेवाय ईशानाय च धीमते / महाकल्पाय दीप्ताय रोदनाय हसाय च

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାମଦେବ, ଈଶାନ ଓ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ; ମହାକଳ୍ପସ୍ୱରୂପ ଦୀପ୍ତ, ରୋଦନ ଓ ହାସ୍ୟରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 183

दृढधन्विने कवचिने रथिने च वरूथिने / भृगुनाथाय शुक्राय गह्वरिष्ठाय धीमते

ଦୃଢ ଧନୁର୍ଧର, କବଚଧାରୀ, ରଥୀ ଓ ବରୂଥୀ; ଭୃଗୁନାଥ ଶୁକ୍ର, ଗହ୍ୱରସ୍ଥ ଧୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 184

अमोघाय प्रशान्ताय सदा विप्रप्रियाय च / दिग्वासः कृत्तिवासाय भगघ्नाय नमो ऽस्तु ते

ଅମୋଘ, ପ୍ରଶାନ୍ତ, ସଦା ବିପ୍ରପ୍ରିୟ; ଦିଗ୍ୱାସ, କୃତ୍ତିବାସ ଓ ଭଗଘ୍ନ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 185

पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः / प्रभवे ऋग्यजुःसाम्ने स्वाहायै च सुधाय च

ପଶୁମାନଙ୍କ ପତି ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମଃ; ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମର ପ୍ରଭବ, ସ୍ୱାହା ଓ ସୁଧାରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 186

वषट्कारतमायैव तुभ्यं मन्त्रात्मने नमः / स्रष्ट्रे धात्रे तथा कर्त्रे हर्त्रे च क्षपणाय च

ବଷଟ୍କାରସ୍ୱରୂପ ମନ୍ତ୍ରାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ସ୍ରଷ୍ଟା, ଧାତା, କର୍ତ୍ତା, ହର୍ତ୍ତା ଓ କ୍ଷପଣରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 187

भूतभव्यभवेशाय तुभ्यं कर्मात्मने नमः / वसवे चैव साध्याय रुद्रादित्याश्विनाय च

ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ଭବର ଈଶ୍ୱର, କର୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।

Verse 188

विश्वाय मरुते चैव तुभ्यं देवात्मने नमः / अग्नीषोमविधिज्ञाय पशुमन्त्रौ षधाय च

ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ, ଦେବସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ନି-ସୋମ ବିଧିଜ୍ଞ, ପଶୁମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧିସ୍ୱରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।

Verse 189

दक्षिणावभृथायैव तुभ्यं यज्ञात्मने नमः / तपसे चैव सत्याय त्यागाय च शमाय च

ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ସହିତ, ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତପ, ସତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଶମ (ଶାନ୍ତି)କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।

Verse 190

अहिंसायाथ लोभाय सुवेषायानिशाय च / सर्वभूतात्प्रभूताय तुभ्यं योगात्मने नमः

ଅହିଂସା, ତଥା ଲୋଭ, ସୁବେଷ ଓ ନିଶା—ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସର୍ବଭୂତଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯୋଗସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 191

पृथिव्यै चान्तरिक्षाय महासे त्रिदिवाय च / जनस्तपाय सत्याय तुभ्यं लोकात्मने नमः

ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ମହସ୍ ଓ ତ୍ରିଦିବକୁ ନମଃ। ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଲୋକରୂପେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଲୋକାତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 192

अव्यक्तायाथ महते भूतायैवेन्द्रियाय च / तन्मात्रायाथ महते तुभ्यं तत्त्वात्मने नमः

ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମହତ୍, ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତନ୍ମାତ୍ରା-ରୂପ ମହାତତ୍ତ୍ୱାତ୍ମା! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 193

नित्याय चाप्यलिङ्गाय सूक्ष्माय चेतराय च / शुद्धाय विभवे चैव तुभ्यं नित्यात्मने नमः

ନିତ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗରହିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରାତ୍ପର, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଭବ-ସ୍ୱରୂପ ନିତ୍ୟାତ୍ମା! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 194

नमस्ते त्रिषु लोकेषु स्वरन्तेषु भुवादिषु / सत्यान्तमहराद्येषु चतुर्षु च नमो ऽस्तु ते

ତିନି ଲୋକରେ, ସ୍ୱର୍ଗାଦି ଭୁବନରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ମହର୍ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି ସ୍ତରରେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 195

नामस्तोत्रे मया ह्यस्मिन्यदसद्व्याहृतं प्रभो / मद्भक्त इतिब्रह्मण्य सर्वं तत्क्षन्तुमर्हसि

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏହି ନାମସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କିଛି ଅନୁଚିତ କୁହାଯାଇଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ! ମୋତେ ଭକ୍ତ ଭାବି ସେ ସବୁ କ୍ଷମା କର।