Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 50
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे
Transliteration
pittamagniḥ smṛto hyetadagnīṣomātmakaṃ jagat / evaṃ pravarttite garbhe vṛtte karkandhusaṃnibhe
Translation
ପିତ୍ତକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜଗତ ଅଗ୍ନି-ସୋମମୟ। ଏଭଳି ଗର୍ଭ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, କର୍କନ୍ଧୁ (ବରକୋଳି) ପରି ଗୋଲ ହୁଏ।
Word by Word
पित्तम्pitta
पित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Apposition)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis said to be
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/remembered as’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता/Subject; of implied ‘(अस्ति)’)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अग्नि-ईषोम-आत्मकम्of the nature of Agni and Soma
अग्नि-ईषोम-आत्मकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of जगत्)
TypeAdjective
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + सोम (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (द्वन्द्व-पूर्वपद ‘अग्नि-सोम’ + आत्मक = ‘having the nature of Agni and Soma’)
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
प्रवर्तितेwhen set in motion/when proceeding
प्रवर्तिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत्/वर्त् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP) सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (it is) set in motion/occurred’
गर्भेin the embryo/womb
गर्भे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
वृत्तेwhen formed/rounded
वृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP) सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी: ‘when (it is) rounded/formed’
कर्कन्धु-संनिभेresembling a jujube (karkandhu)
कर्कन्धु-संनिभे:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of गर्भे/वृत्ते in locative absolute)
TypeAdjective
Rootकर्कन्धु (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (उपमान-सम्बन्ध: ‘कर्कन्धु-सदृशे’ = resembling jujube)