Adhyaya 1
Book 9.1 opens a strategic ranking of royal capacities, treating conquest as a contest between two power-sources: utsāha (personal energy, courage, initiative) and prabhāva (material-institutional might, resources, prestige). The ācārya-view first privileges utsāha over prabhāva—asserting that a brave, trained, healthy king can defeat a more ‘powerful’ rival and make even a small daṇḍa effective. Kauṭilya then rejects the overstatement: prabhāva can neutralize utsāha by outbidding, hiring, or purchasing superior fighters and by fielding an unimpeded coercive apparatus (horses, elephants, chariots, equipment). The chapter then shifts to prabhāva versus mantra (counsel), where Kauṭilya decisively elevates mantraśakti as the superior force because prajñā (intelligence) and śāstra-vision allow a king, even with limited effort/resources, to compose effective policy and outmaneuver stronger foes via sāmādi and yogopaniṣad (strategic combinations/secret doctrines). Placed early in war-policy, this functions as a diagnostic: victory is not a single-limb phenomenon but a hierarchy of capacities that must be cultivated in the Vijigīṣu to animate the whole saptāṅga organism.
Sutras
Sutra 1
কZ_০৯.১.০১ ॥
ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ସୂଚକ ପାଠଚିହ୍ନ; ଶ୍ଲୋକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Sutra 2
उत्साहप्रभावयोरुत्साहः श्रेयान् ॥ कZ_०९.१.०२ ॥
ଉତ୍ସାହ ଓ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Sutra 3
स्वयं हि राजा शूरो बलवानरोगः कृतास्त्रो दण्डद्वितीयोऽपि शक्तः प्रभाववन्तं राजानं जेतुम् ॥ कZ_०९.१.०३ ॥
ଯେ ରାଜା ନିଜେ ଶୂର, ବଳବାନ, ନିରୋଗ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଦଣ୍ଡ (ଦମନଶକ୍ତି)କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଧନ ଭାବେ ଧାରଣ କରି ସମର୍ଥ, ସେ ଭୌତିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରେ।
Sutra 4
अल्पोऽपि चास्य दण्डस्तेजसा कृत्यकरो भवति ॥ कZ_०९.१.०४ ॥
ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ (ଦମନବଳ) ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତେଜସ୍ (ଆଜ୍ଞାଶକ୍ତି ଓ ଓଜ)ର ସମର୍ଥନରେ କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ହୋଇଯାଏ।
Sutra 5
निरुत्साहस्तु प्रभाववान् राजा विक्रमाभिपन्नो नश्यति इत्याचार्याः ॥ कZ_०९.१.०५ ॥
କିନ୍ତୁ ଭୌତିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଯଦି ଉତ୍ସାହହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ପରାକ୍ରମମୟ (ଜୋଖିମପୂର୍ଣ୍ଣ) ପ୍ରୟାସରେ ଠେଲିଦିଆଯାଏ, ସେ ନଶିଯାଏ—ଏହିପରି ଆଚାର୍ୟମାନେ କହନ୍ତି।
Sutra 7
प्रभाववानुत्साहवन्तं राजानं प्रभावेनातिसंधत्ते तद्विशिष्टमन्यं राजानमावाह्य भृत्वा क्रीत्वा प्रवीरपुरुषान् ॥ कZ_०९.१.०७ ॥
ଭୌତିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହବାନ୍ ରାଜାକୁ ଅତିସନ୍ଧାନ (ଚାଳ) କରେ—ସେହି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ ରାଜାକୁ ଡାକି ଆଣି, ଏବଂ ପ୍ରବୀର ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଭାଡାରେ ରଖି କିମ୍ବା କିଣି ନେଇ।
Sutra 8
प्रभूतप्रभावहयहस्तिरथोपकरणसम्पन्नश्चास्य दण्डः सर्वत्राप्रतिहतश्चरति ॥ कZ_०९.१.०८ ॥
ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ (ଦମନଶକ୍ତି) ପ୍ରଚୁର ପ୍ରଭାବ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଉପକରଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବତ୍ର ଅପ୍ରତିହତ ଭାବେ ଚାଲେ।
Sutra 9
उत्साहवतश्च प्रभाववन्तो जित्वा क्रीत्वा च स्त्रियो बालाः पङ्गवोऽन्धाश्च पृथिवीं जिग्युरिति ॥ कZ_०९.१.०९ ॥
କୁହାଯାଏ ଯେ ଉତ୍ସାହ ଓ ପ୍ରଭାବଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ—ଜିତି କିମ୍ବା କିଣି ମଧ୍ୟ—ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ଖୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଅନ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଛନ୍ତି।
Sutra 10
प्रभावमन्त्रयोः प्रभावः श्रेयान् ॥ कZ_०९.१.१० ॥
ପ୍ରଭାବ ଓ ମନ୍ତ୍ର (ପରାମର୍ଶ/ନୀତି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Sutra 11
मन्त्रशक्तिसम्पन्नो हि वन्ध्यबुद्धिरप्रभावो भवति ॥ कZ_०९.१.११ ॥
ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପ୍ରଭାବହୀନ, ସେ ‘ବନ୍ଧ୍ୟବୁଦ୍ଧି’ ଓ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।
Sutra 12
मन्त्रकर्म चास्य निश्चितमप्रभावो गर्भधान्यमवृष्टिरिवोपहन्ति इत्याचार्याः ॥ कZ_०९.१.१२ ॥
ଆଚାର୍ୟମାନେ କହନ୍ତି: ତାହାର ମନ୍ତ୍ରକର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବାଭାବ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ଯେପରି ଅବୃଷ୍ଟି କଣ୍ଟାରେ ଆସିଥିବା ଧାନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
Sutra 14
मन्त्रशक्तिः श्रेयसी ॥ कZ_०९.१.१४ ॥
ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି (ପରାମର୍ଶ/ନୀତିଶକ୍ତି) ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Sutra 15
प्रज्ञाशास्त्रचक्षुर्हि राजाल्पेनापि प्रयत्नेन मन्त्रमाधातुं शक्तः परानुत्साहप्रभाववतश्च सामादिभिर्योगोपनिषद्भ्यां चातिसंधातुम् ॥ कZ_०९.१.१५ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ରାଜନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାଜା ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ମନ୍ତ୍ର/ନୀତି ଗଢ଼ିପାରେ; ଏବଂ ସାମ ଆଦି ଉପାୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ (ଯୋଗୋପନିଷଦ) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହ ଓ ପ୍ରଭାବଶକ୍ତି ଥିବା ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ।
Sutra 16
एवमुत्साहप्रभावमन्त्रशक्तीनामुत्तरोत्तराधिकोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०९.१.१६ ॥
ଏହିପରି ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ଉତ୍ସାହ, ପ୍ରଭାବ ଓ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ କ୍ରମେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Sutra 17
देशः पृथिवी ॥ कZ_०९.१.१७ ॥
‘ଦେଶ’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଚାରାଧୀନ ପୃଥିବୀ/ଭୂମି।
Sutra 18
तस्यां हिमवत्समुद्रान्तरमुदीचीनं योजनसहस्रपरिमाणं तिर्यक्चक्रवर्तिक्षेत्रम् ॥ कZ_०९.१.१८ ॥
ତାହାର ଭିତରେ ହିମବତ୍ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଉତ୍ତର ଭାଗ—ଯାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ—ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ତିର୍ୟକ୍ କ୍ଷେତ୍ର।
Sutra 19
तत्रारण्यो ग्राम्यः पर्वत औदको भौमः समो विषम इति विशेषाः ॥ कZ_०९.१.१९ ॥
ସେଠାରେ ଦେଶର ବିଶେଷତାଗୁଡ଼ିକ—ଅରଣ୍ୟ, ଗ୍ରାମ୍ୟ/ଚାଷିତ, ପର୍ବତୀୟ; ଜଳସମୃଦ୍ଧ (ଔଦକ), ଭୂମିଆଧାରିତ (ଭୌମ); ସମ, ବିଷମ—ଏହିପରି।
Sutra 20
तेषु यथास्वबलवृद्धिकरं कर्म प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.१.२० ॥
ଏହି ଉପାଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଉକ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ସର୍ବାଧିକ ବଢ଼ାଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 21
व्यसनाभियानं विगृह्ययाने व्याख्यातम् ॥ कZ_०९.१.४१ ॥
‘ବ୍ୟସନରେ/ବ୍ୟସନ ବିରୋଧରେ ଅଭିଯାନ’ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ‘ବିଗୃହ୍ୟ-ଯାନ’ (ଯୁଦ୍ଧଯାତ୍ରା) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
Sutra 22
प्रायशश्चाचार्याः परव्यसने यातव्यमित्युपदिशन्ति ॥ कZ_०९.१.४२ ॥
ସାଧାରଣତଃ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—‘ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟସନରେ (ବିପଦରେ) ଥିଲେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।’
Sutra 23
शक्त्युदये यातव्यमनैकान्न्तिकत्वाद्व्यसनानामिति कौटिल्यः ॥ कZ_०९.१.४३ ॥
କୌଟିଲ୍ୟ କହନ୍ତି—‘ନିଜ ଶକ୍ତି ଉଦୟରେ (ବୃଦ୍ଧିରେ) ଥିବାବେଳେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ବ୍ୟସନ ଅନୈକାନ୍ତିକ (ନିଶ୍ଚିତ ଏକମାତ୍ର ଫଳ ଦେଉନାହିଁ) ଅଟେ।’
Sutra 24
यदा वा प्रयातः कर्शयितुमुच्छेतुं वा शक्नुयादमित्रं तदा यायात् ॥ कZ_०९.१.४४ ॥
ନଚେତ୍, ଯାତ୍ରା କରିଲେ ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଷୟ କରିବା କିମ୍ବା ସମୂଳେ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ସମର୍ଥ ହେବା ସମୟରେ ମାତ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 25
अत्युष्णोपक्षीणे काले हस्तिबलप्रायो यायात् ॥ कZ_०९.१.४५ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ ଓ ଶୁଷ୍କକାରୀ ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନତଃ ହସ୍ତିବଳ ଥିବା ସେନା ସହ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 26
हस्तिनो ह्यन्तःस्वेदाः कुष्ठिनो भवन्ति ॥ कZ_०९.१.४६ ॥
ହାତୀମାନଙ୍କର ଯଦି ଭିତରେ ଘାମ (ଅନ୍ତଃସ୍ୱେଦ) ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ କୁଷ୍ଠ (ଚର୍ମରୋଗ)ରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
Sutra 27
अनवगाहमानास्तोयमपिबन्तश्चान्तरवक्षाराच्चान्धीभवन्ति ॥ कZ_०९.१.४७ ॥
ପାଣିରେ ନ ଡୁବିବା ଏବଂ ପାଣି ନ ପିଇବାରୁ, ସେମାନେ (ହାତୀ) ଭିତର ଖାରତା କାରଣରେ ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
Sutra 28
तस्मात्प्रभूतोदके देशे वर्षति च हस्तिबलप्रायो यायात् ॥ कZ_०९.१.४८ ॥
ଏହିପରି, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା ଦେଶରେ—ଏବଂ ବର୍ଷା ହେଉଥିବାବେଳେ—ହାତୀ-ପ୍ରଧାନ ବଳ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 29
विपर्यये खरोष्ट्राश्वबलप्रायो देशमल्पवर्षपङ्कम् ॥ कZ_०९.१.४९ ॥
ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅଳ୍ପ ବର୍ଷା ଓ କାଦୁଆ ଭୂମି ଥିବା ଦେଶରେ, ଗଧା-ଉଠ-ଘୋଡ଼ା-ପ୍ରଧାନ ବଳ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 30
कालः श्रेयानित्येके ॥ कZ_०९.१.३० ॥
କେତେକଙ୍କ ମତରେ କାଳ (ଯଥାଯଥ ସମୟ/ସୁଯୋଗ) ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Sutra 31
दिवा काकः कौशिकं हन्ति रात्रौ कौशिकः काकमिति ॥ कZ_०९.१.३१ ॥
ଦିନେ କାକ ଉଲୁକକୁ ମାରେ, ରାତିରେ ଉଲୁକ କାକକୁ—ଅର୍ଥାତ୍ (ଜୟ ସମୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ)।
Sutra 33
परस्परसाधका हि शक्तिदेशकालाः ॥ कZ_०९.१.३३ ॥
ଶକ୍ତି (ସମ୍ପଦ), ଦେଶ (ଭୂଭାଗ) ଓ କାଳ (ସମୟ/ଋତୁ) ପରସ୍ପରକୁ ସାଧକ କରେ (ତେଣୁ ଏକାସାଥି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ)।
Sutra 34
तैरभ्युच्चितस्तृतीयं चतुर्थं वा दण्डस्यांशं मूले पार्ष्ण्यां प्रत्यन्ताटवीषु च रक्षा विधाय कार्यसाधनसहं कोशदण्डं चादाय क्षीणपुराणभक्तमगृहीतनवभक्तमसंस्कृतदुर्गममित्रं वार्षिकं चास्य सस्यं हैमनं च मुष्टिमुपहन्तुं मार्गशीर्षीं यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३४ ॥
ଏସବୁ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରି ସେ ସେନାର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶକୁ ମୂଳ (ଆଧାର), ପୃଷ୍ଠ (ପଛ), ପ୍ରତ୍ୟନ୍ତ (ସୀମାନ୍ତ) ଓ ଅଟବୀ-ମାର୍ଚ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖିଦେଉ; ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କୋଷ ଓ ଦଣ୍ଡ (ବଳ) ନେଇ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୀ ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିଯାଉ—ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁର ପୁରୁଣା ରସଦ କ୍ଷୀଣ, ନୂଆ ରସଦ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଗ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ତାହାର ବାର୍ଷିକ (ବର୍ଷାକାଳୀନ) ଓ ହୈମନ (ଶୀତକାଳୀନ) ଫସଲକୁ ‘ମୁଷ୍ଟି’ (ଆରମ୍ଭିକ/ସୀମିତ) ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ଷତି କରିବା ପାଇଁ।
Sutra 35
हैमानं चास्य सस्यं वासन्तिकं च मुष्टिमुपहन्तुं चैत्रीं यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३५ ॥
ତାହାର ହୈମନ (ଶୀତକାଳୀନ) ଓ ବାସନ୍ତିକ (ବସନ୍ତକାଳୀନ) ଫସଲକୁ ‘ମୁଷ୍ଟି’ (ଆରମ୍ଭିକ) ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ଷତି କରିବା ପାଇଁ ଚୈତ୍ରୀ ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିଯାଉ।
Sutra 36
क्षीणकृणकाष्ठोदकमसंस्कृतदुर्गममित्रं वासन्तिकं चास्य सस्यं वार्षिकीं च मुष्टिमुपहन्तुं ज्येष्ठामूलीयां यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३६ ॥
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁର ଘାସ/ଧାନ୍ୟ, କାଠ (ଇନ୍ଧନ) ଓ ଜଳ କ୍ଷୀଣ, ଯାହାର ଦୁର୍ଗ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ—ତାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ; ଏବଂ ତାହାର ବାସନ୍ତିକ ଫସଲ ଓ ବାର୍ଷିକୀ (ବର୍ଷାକାଳୀନ) ଫସଲକୁ ‘ମୁଷ୍ଟି’ (ଆରମ୍ଭିକ) ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ଷତି କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାମୂଲୀୟା ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିଯାଉ।
Sutra 37
अत्युष्णमल्पयवसेन्धनोदकं वा देशं हेमन्ते यायात् ॥ कZ_०९.१.३७ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ଚାରା, ଇନ୍ଧନ ଓ ଜଳ ଅଳ୍ପ—ଏମିତି ଦେଶକୁ ହେମନ୍ତରେ (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶୀତରେ) ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 38
तुषारदुर्दिनमगाधनिम्नप्रायं गहनतृणवृक्षं वा देशं ग्रीष्मे यायात् ॥ कZ_०९.१.३८ ॥
ତୁଷାର ଓ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ଦିନ ଥିବା, କିମ୍ବା ଗଭୀର ଗହ୍ୱର/ନିମ୍ନଭୂମି ଅଧିକ ଥିବା, କିମ୍ବା ଘନ ଘାସ ଓ ଗଛ ଥିବା ଦେଶକୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 39
स्वसैन्यव्यायामयोग्यं परस्यायोग्यं वर्षति यायात् ॥ कZ_०९.१.३९ ॥
ବର୍ଷାକାଳରେ ନିଜ ସେନା ପରିଶ୍ରମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 40
मार्गशीर्षीं तैषीं चान्तरेण दीर्घकालां यात्रां यायात् चैत्रीं वैशाखीं चान्तरेण मध्यमकालां ज्येष्ठामूलीयामाषाढीं चान्तरेण ह्रस्वकालामुपोषिष्यन्व्यसने चतुर्थीम् ॥ कZ_०९.१.४० ॥
ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଯାତ୍ରା ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଓ ତୈଷ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ; ମଧ୍ୟମକାଳୀନ ଯାତ୍ରା ଚୈତ୍ର ଓ ବୈଶାଖ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ; ହ୍ରସ୍ୱକାଳୀନ ଯାତ୍ରା ଜ୍ୟେଷ୍ଠାମୂଲୀୟ ଓ ଆଷାଢ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କରିବା ଉଚିତ। ବିପଦରେ ‘ଚତୁର୍ଥୀ’ (ଉପବାସ/ତପ-ନିୟମ) ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 51
समविषमनिम्नस्थलह्रस्वदीर्घवशेन वाध्वनो यात्रां विभजेत् ॥ कZ_०९.१.५१ ॥
ପଥର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ—ସମ କିମ୍ବା ବିଷମ, ନିମ୍ନସ୍ଥଳ/ଖାଦ ଥିବା ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ କିମ୍ବା ଲମ୍ବା—ଦିନର ଯାତ୍ରାକୁ ବିଭାଜନ (ପରିକଳ୍ପନା) କରିବା ଉଚିତ।
Sutra 52
दीर्घाः कार्यगुरुत्वाद्वा वर्षावासः परत्र च ॥ कZ_०९.१.५२च्द् ॥
କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରତ୍ୱ/କଠିନତା ହେତୁ ଦୀର୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟାୟ/ବିରାମ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ବର୍ଷାବାସ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
Frequently Asked Questions
By prioritizing mantraśakti, the king achieves victories with lower cost and fewer reversals: resources (prabhāva) and valor (utsāha) are correctly allocated, enemies are outmaneuvered through sāmādi, and the state’s coercive capacity (daṇḍa) is applied discriminately—stabilizing rule and protecting prosperity.
No direct statutory penalty is stated in 9.1; the ‘punishment’ is systemic: strategic failure—being outbought/outmaneuvered, loss of troops and resources, and eventual destruction of the king’s enterprise (rājya-kṣaya) due to misranking capacities and acting without effective mantra.