Adhyaya 80: Cosmographic Ordering of the Southern and Western Quarters: Valleys, Forest-Plateaus, and Sacred Sites
Dakṣiṇa-Paścima-digvyavasthā: Giridroṇī-vanasthalī-tīrtha-varṇanam
Ancient-Geography (Purāṇic cosmography) / Sacred Ecology
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း (ဤအပိုင်းတွင် ရုဒြ၏ မိန့်ခွန်းဟု သတ်မှတ်ထားသည်) ဤအဓ್ಯಾಯသည် မြေပြင်နေရာများကို သာသနာတော်ဆန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အဖြစ် မော်ဒယ်ပြုသည့် သင်ခန်းစာဆန်သော စာရင်းတစ်ရပ်ကို တင်ပြသည်။ ပထမဦးစွာ တောင်ဘက်ကို မြေပုံဆွဲကာ တောင်တန်းချိုင့်ဝှမ်းများ၊ သစ်သီးနှင့် ငှက်ပေါများသော တောအုပ်များ၊ ချိုမြိန်ရေမြစ်များနှင့် ကရ္ဒမ ပ္ရဇာပတိ၏ အာရှရမ်ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ကြာပန်းပြည့်ဝသော ရေကန်ကြီး၊ အလယ်တောင်ထိပ်ပေါ် ရတနာလမ်းကြောင်းနှင့် ပုလိုမန် အုပ်ချုပ်သော ဝိဒျာဓရ မြို့တော်၊ နတ်များနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗများ လာရောက်လေ့ရှိသည့် သရက်တောများကို ဆိုသည်။ ဘိလ္ဝသ္ထလီ စသည့် အမည်ရှိ စ္ထလီများ၊ မွှေးကြိုင်တောများနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ ဆင်းသက်မော်တီဖ်ပါသော အာဒိတျ ဘုရားကျောင်းလည်း ရေတွက်ထားသည်။ နောက်တစ်ဖက် အနောက်ဘက်တွင် လောင်စာမလိုဘဲ အစဉ်တောက်လောင်နေသော ကောစမစ်မီးဒေသ၊ မရောက်နိုင်သော သစ်သီးမြေများ၊ ရေကန်နှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ဝိષ્ણု၊ ရှိဝ/ဩမာပတိ၊ အိန္ဒြ၏ ဒေဝီယ နေရာတော်များကို ဖော်ပြပြီး၊ အဆုံးတွင် ထပ်မံသော မြင့်ပြင်များ၊ တောဥယျာဉ်များနှင့် အန္တရာယ်ရှိ တောင်တန်းဒေသများကို စာရင်းပြုကာ ကာကွယ်ထားသော သာသနာတော်ဆန်သည့် မြေမြင်ကွင်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ချိန်ညှိမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 80
Verse 1
रुद्र उवाच । अथ दक्षिणदिग्व्यवस्थिताः पर्वतद्रोण्यः सिद्धाचारिताः कीर्त्यन्ते । शिशिरपतङ्गयोर्मध्ये शुक्लभूमिस्त्रिया मुक्तलतागलितपादपम् । इक्षुक्षेपे च शिखरे पादपैरुपशोभितम् । उदुम्बरवनं रम्यं पक्षिसङ्घनिषेवितम् ॥ ८०.१ ॥
ရုဒ္ဒရက မိန့်တော်မူသည်– ယခု တောင်ဘက်ဒిశ၌ တည်ရှိသော တောင်ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ စိဒ္ဓတို့ အလေ့အကျင့်ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးရာ အရပ်များကို ဖော်ပြမည်။ ရှိရှိရနှင့် ပတင်ဂ အကြားတွင် ဖြူဝင်းသော မြေပြင်တစ်ချပ်ရှိ၍ ကိုယ်တိုင်ပေါက်မြောက်သော လျားပင်များ၏ အစုအဝေးများ လျှောကျလျက်ရှိသည့် သစ်ပင်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ထို့ပြင် ‘အိက္ရှုက்ஷေပါ’ ဟုခေါ်သော တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် သစ်ပင်များဖြင့် လှပစွာ တင့်တယ်သော ဥဒုမ္ဗရ (သဖန်း) တောအုပ်တစ်ခုရှိပြီး ငှက်အုပ်စုများ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
Verse 2
फलितं तद्वनं भाति महाकूर्मोपमैः फलैः ॥ तद्वनं देवयोन्योऽष्टौ सेवन्ते सर्वदैव ॥ ८०.२ ॥
ထိုတောအုပ်သည် အသီးအနှံများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ တောက်ပလှသည်။ ၎င်း၏အသီးများသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် မဟာလိပ်ကြီးများနှင့် တူညီသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုတောအုပ်ကို နတ်မျိုးရင်းမှ ဖြစ်သော သတ္တဝါရှစ်ပါးက အမြဲတမ်း လာရောက်စောင့်ရှောက်၍ ဆည်းကပ်နေကြသည်။
Verse 3
तत्र प्रसन्नस्वादुसलिला बहूदका नद्यः वहन्ति । तत्राश्रमो भगवतः कर्दमस्य प्रजापतेः । नानामुनिजनाकीर्णस् तच्च शतयोजनम् एकं परिमण्डलं वनं च । तथा च ताम्राभस्य शैलस्य पतङ्गस्य चान्तरे शतयोजनविस्तीर्णं द्विगुणायतं बालार्कसदृशराजीवपुण्डरीकैः समन्ततः सहस्रपत्रैरविरलैरलङ्कृतं महत्सरः । अनेकसिद्धगन्धर्वाध्युषितम् ॥ ८०.३ ॥
ထိုနေရာတွင် ကြည်လင်၍ အရသာချိုမြိန်သော ရေများနှင့် ရေစီးအားကောင်းသော မြစ်များစွာ စီးဆင်းနေသည်။ ထိုနေရာတွင် ဘုရားသခင် ပရဇာပတိ ကရ္ဒမ၏ အာရှရမ်ရှိပြီး မုနိများစွာဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထို့ပြင် ယောဇနာတစ်ရာအကျယ်ရှိသော ဝိုင်းဝန်းသဏ္ဌာန် တောအုပ်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ထို့အတူ တာမ္ရာဘ္ဟ တောင်နှင့် ပတင်ဂ တောင်အကြားတွင် ကြီးမားသော ရေကန်တစ်ကန်ရှိ၍ အကျယ် ယောဇနာတစ်ရာ၊ အလျား နှစ်ဆဖြစ်သည်။ ၎င်းကို နေထွက်ရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော အနီရောင် ကြာပန်းများနှင့် အဖြူရောင် ပုဏ္ဍရိက ကြာပန်းများ၏ ထူထပ်သော ထောင်ပွင့်ရွက်များဖြင့် လေးဘက်လုံး အလှဆင်ထားပြီး စိဒ္ဓနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗများစွာ နေထိုင်ကြသည်။
Verse 4
तस्य च मध्ये महाशिखरः शतयोजनायामस्त्रिंशद्योजनविस्तीर्णोऽनेकधातुरत्नभूषितः तस्य चोपरि महती रथ्या रत्नप्राकारतोरणा । तस्यां महद् विद्याधरपुरम् । तत्र पुलोमानामा विद्याधरराजः शतसहस्रपरिवारः । तथा च विखाखाचलेन्द्रस्य श्वेतस्य चान्तरे सरः । तस्य च पूर्वतीरे महदाम्रवनं कनकसंकाशैः फलैरतिसुगन्धिभिर्महाकुम्भमात्रैः सर्वतश्चितम् । देवगन्धर्वादयश्च तत्र निवसन्ति ॥४॥
၎င်း၏အလယ်တွင် ယောဇနာတစ်ရာအလျား၊ ယောဇနာသုံးဆယ်အကျယ်ရှိသော မဟာတောင်ထိပ်တစ်ခု ရှိပြီး သတ္တုဓာတ်မျိုးစုံနှင့် ရတနာများဖြင့် တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထားသည်။ ထိုထိပ်ပေါ်တွင် ရတနာဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ကာရံတံတိုင်းနှင့် တံခါးတော်များပါသော ကျယ်ဝန်းသည့် မင်းလမ်းကြီး (ရထ္ယာ) ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် ဝိဒ္ယာဓရတို့၏ မြို့ကြီးတစ်မြို့ ရှိသည်။ ထိုမြို့၌ ပုလိုမာ အမည်ရှိ ဝိဒ္ယာဓရဘုရင်တစ်ပါးက အဖော်အပါး တစ်သိန်းနှင့်အတူ နေထိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဝိခာခာ တောင်မင်းနှင့် ရွှေတောင် (ရှွေတ) အကြားတွင် ရေကန်တစ်ကန် ရှိသည်။ ၎င်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် သရက်တောကြီးတစ်ခု ရှိပြီး အလွန်မွှေးကြိုင်၍ ရွှေရောင်တောက်ပကာ အိုးကြီးအရွယ်ရှိသော အသီးများဖြင့် အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနေရာတွင် နတ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အခြားသူများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
Verse 5
सुमूलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे । त्रिंशद्योजनविस्तीर्णे पञ्चाशद्योजनायते ॥५॥
စုမူလ အမည်ရှိ တောင်မင်းနှင့် ဝသုဓာရာ (မြေကိုထမ်းဆောင်သူ) အကြား၌ ၎င်း၏အကျယ်မှာ ယောဇနာသုံးဆယ်၊ အလျားမှာ ယောဇနာငါးဆယ် ဖြစ်သည်။
Verse 6
बिल्वस्थली नाम । तत्र फलानि विद्रुमसंकाशानि तैश्च पतद्भिः स्थलमृत्तिका क्लिन्ना । तां च स्थलीं सुगुह्यकादयः सेवन्ते बिल्वफलाशिनः । तथा च वसुधारारत्नधारयोरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतं सुगन्धिकिंशुकवनं सदाकुसुमं यस्य गन्धेन वास्यते योजनशतम् । तत्र सिद्धाध्युषितं जलोपेतं च ॥६॥
ထိုနေရာတွင် “ဘိလ္ဝသ္ထလီ” ဟု အမည်ရသော သန့်ရှင်းရာဒေသတစ်ခုရှိသည်။ ထိုဒေသ၌ သီးများသည် ဗိဒ္ဒရုမ (ပုလဲကျောက်/ကော်ရယ်) ကဲ့သို့ မြင်ရပြီး၊ သီးများကျသွားသဖြင့် မြေညက်သည် စိုစွတ်လာသည်။ ထိုပြင်မြေကို စုဂုဟျကာတို့ကဲ့သို့သော ဒေဝသတ္တဝါများ လာရောက်သုံးဆောင်ကြပြီး ဘိလ္ဝသီးကို စားသုံးကာ အသက်မွေးကြသည်။ ထို့ပြင် ဝသုဓာရာနှင့် ရတ္နဓာရာကြားတွင် အမြဲပန်းပွင့်နေသော မွှေးကြိုင်သည့် ကിംရှုက သစ်တောတစ်ခုရှိ၍ အကျယ် သုံးဆယ် ယောဇနာ၊ အလျား တစ်ရာ ယောဇနာ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အနံ့သည် တစ်ရာ ယောဇနာအထိ ပျံ့နှံ့စေသည်။ ထိုနေရာတွင် စိဒ္ဓများ နေထိုင်ကြပြီး ရေဓာတ်လည်း ပြည့်စုံသည်။
Verse 7
तत्र चादित्यस्य देवस्य महदायतनम् । समासे मासे च भगवानवतारति सूर्यः प्रजापतिः । कालजनकं देवाऽऽदयो नमस्यन्ति । तथा च पञ्चकूटस्य कैलासस्य चान्तरे सहस्रयोजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनं हंसपाण्डुरं क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं स्वर्गसोपानमिव भूमण्डलम् ॥७॥
ထိုနေရာတွင် အာဒိတျယ ဒေဝ၏ အလွန်ကြီးမားသော အာယတန (ဘုရားကျောင်း) တစ်ခုရှိသည်။ ရာသီကူးပြောင်းချိန်နှင့် လစဉ်တိုင်းတွင် ဘဂဝန် စူရျ—ပရာဇာပတိ (မျိုးဆက်တို့၏ အရှင်)—သည် ပေါ်ထွန်းအဝတားတော်မူသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒေဝများနှင့် အခြားသတ္တဝါများသည် အချိန်ကာလကို ဖြစ်ပေါ်စေသူအဖြစ် ထိုအရှင်ကို ဦးညွှတ်ပူဇော်ကြသည်။ ထို့ပြင် ပဉ္စကူဋနှင့် ကိုင်လာသကြားတွင် မြေပြင်ဒေသတစ်ခုရှိ၍ အလျား တစ်ထောင် ယောဇနာ၊ အကျယ် တစ်ရာ ယောဇနာ ဖြစ်ကာ ဟင်္သာကဲ့သို့ ဖြူစင်ပြီး သေးငယ်သော သတ္တဝါများ မထိခိုက်နိုင်သကဲ့သို့၊ မြေမণ্ডလပေါ်ရှိ ကောင်းကင်သို့တက်ရာ လှေကားတစ်စင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 8
अथ पश्चिमदिग्भागे व्यवस्थिताः गिरिद्रोण्यः कीर्त्यन्ते । सुपार्श्वशिखिशैलयोर्मध्ये समन्ताद् योजनशतमेकेन भौमशिलातलं नित्यतप्तं दुःस्पर्शम् । तस्य मध्ये त्रिंशद् योजनविस्तीर्णं मण्डलं वह्निस्थानम् । स च सर्वकालमनिन्धनो भगवान् लोकक्षयकारी संवर्तको ज्वलते । अन्तरे च शैलवरयोः कुमुदाञ्जनयोः शतयोजनविस्तीर्णामातुलुङ्गस्थली सर्वसत्त्वानामगम्या । पीतवर्णैः फलैरावृताऽसती सा स्थली शोभते । तत्र च पुण्यो ह्रदः सिद्धैरुपेतः । बृहस्पतेस्तद्वनम् । तथा च शैलयोः पिञ्जरगौरयोरन्तरेण सरोद्रोणी ह्यनेकशतयोजनायता महद्भिश्च षट्पदोद्घुष्टैः कुमुदैरुपशोभिता ॥८॥
ယခု အနောက်ဘက်ဒေသရှိ တောင်ချိုင့်ဝှမ်းများကို ဖော်ပြသည်။ စုပားရှွဝနှင့် ရှိခိ တောင်များကြားတွင် လေးဘက်လုံး စုစုပေါင်း တစ်ရာ ယောဇနာအထိ ကျောက်တုံးမြေပြင်ရှိ၍ အမြဲပူလောင်ကာ ထိတွေ့ရန် ခက်ခဲသည်။ ၎င်း၏ အလယ်တွင် အကျယ် သုံးဆယ် ယောဇနာရှိသော စက်ဝိုင်းမဏ္ဍလတစ်ခု—မီးတည်ရာ—ရှိသည်။ ထိုနေရာ၌ အင်္ဂါရပ်မလိုဘဲ အမြဲလောင်ကျွမ်းသော၊ လောကပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည့် သံဝရ္တက ဘဂဝန်သည် အချိန်မရွေး တောက်လောင်နေသည်။ ထို့ပြင် ကုမုဒနှင့် အဉ္ဇန တောင်မြတ်နှစ်လုံးကြားတွင် အကျယ် တစ်ရာ ယောဇနာရှိသော အာတုလုင်္ဂ ပြင်မြေရှိ၍ သတ္တဝါအားလုံး မရောက်နိုင်; အဝါရောင်သီးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် ထိုပြင်မြေသည် လှပတင့်တယ်သည်။ ထိုနေရာတွင် စိဒ္ဓများ လာရောက်စောင့်ရှောက်သည့် ကုသိုလ်ရေကန်တစ်ကန်လည်းရှိပြီး ၎င်းသည် ဗြဟ္စပတိ၏ တောဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ပိဉ္ဇရနှင့် ဂေါရ တောင်များကြားတွင် ရေကန်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိ၍ ရာချီ ယောဇနာအလျား ရှည်လျားကာ ကုမုဒ (ကြာ) များဖြင့် လှပပြီး ပျားအုပ်ကြီးများ၏ ဟုန်ဟုန်သံဖြင့် မြည်ဟည်းနေသည်။
Verse 9
तत्र च भगवतो विष्णोः परमेश्वरस्यायतनम् । तथा च शुक्लपाण्डुरयोऽपि महागिर्योरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो नवत्यायत एकः शिलोद्देशो वृक्षविवर्जितः । तत्र निष्पङ्का दीर्घिका सवृक्षा च स्थलपद्मिनी अनेकजातीयैश्च पद्मैः शोभिता । तस्याश्च मध्ये पञ्चयोजनप्रमाणो महान्यग्रोधवृक्षः । तस्मिंश्चन्द्रशेखरोमापतिर्नीलवासाश्च देवो निवसति यक्षादिभिरीड्यमानः । सहस्रशिखरस्य गिरेः कुमुदस्य चान्तरे पञ्चाशद्योजनायामं विंशद्योजनविस्तृतमिक्षुक्षेपोच्चशिखरमनेकपक्षिसेवितम् । अनेकवृक्षफलैर्मधुरस्त्रवैरुपशोभितम् । तत्र चेन्द्रस्य महानाश्रमो दिव्याभिप्रायनिर्मितः । तथा च शङ्खकूटऋषभयोर्मध्ये पुरुषस्थलीरम्या । अनेकगुणानेकयोजनायता बिल्वप्रमाणैः कङ्कोलकैः सुगन्धिभिरुपेता । तत्र पुरुषकरसोन्मत्ता नागाद्याः प्रतिवसन्ति ॥९॥
ထိုနေရာတွင်လည်း ဘဂဝန် ဗိဿဏု—အမြင့်ဆုံးအရှင် ပရမေရှွရ—၏ အာယတန (သန့်ရှင်းရာဌာန) တစ်ခုရှိသည်။ ထို့ပြင် ရှုကလနှင့် ပာဏ္ဍုရ မဟာတောင်များကြားတွင် သစ်ပင်မရှိသော ကျောက်ပြင်ဒေသတစ်ခုရှိ၍ အကျယ် သုံးဆယ် ယောဇနာ၊ အလျား ကိုးဆယ် ယောဇနာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် အညစ်အကြေးမရှိသော ရေကန်ရှည်တစ်ကန်ရှိပြီး၊ မြေပြင်ပေါ်တွင် ကြာကန်တစ်ကန်လည်းရှိကာ မျိုးစုံသော ကြာပန်းများဖြင့် လှပသည်။ ၎င်း၏ အလယ်တွင် အရွယ်အစား ငါး ယောဇနာရှိသော နျဂ္ရောဓ (ဗညား/ဘန်ယန်) သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင် ရပ်တည်သည်။ ထိုနေရာတွင် အုမာပတိ ခန္ဒြရှေခရ ဒေဝသည် အပြာရောင်ဝတ်စုံဝတ်ဆင်၍ နေထိုင်ကာ ယက္ခတို့နှင့် အခြားသူများက ချီးမွမ်းကြသည်။ သဟသ္ရရှိခရ တောင်နှင့် ကုမုဒ တောင်ကြားတွင် အလျား ငါးဆယ် ယောဇနာ၊ အကျယ် နှစ်ဆယ် ယောဇနာရှိသော မြင့်မားသော တောင်ထိပ်ဒေသတစ်ခုရှိ၍ ငှက်များစွာ လာရောက်နေထိုင်ကြပြီး သစ်ပင်၊ သီးနှံနှင့် ချိုမြိန်သော ရည်စီးများဖြင့် တင့်တယ်သည်။ ထိုနေရာတွင်လည်း ဒေဝစိတ်ကူးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အိန္ဒြ၏ အာရှရမ်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။ ထို့ပြင် ရှင်ခကူဋနှင့် ရိဿဘ တောင်ကြားတွင် ပုရုသသ္ထလီ ဟုခေါ်သော သာယာလှပသည့် နေရာရှိ၍ ယောဇနာများစွာ ကျယ်ပြန့်ကာ အကျိုးဂုဏ်များစွာနှင့် ပြည့်စုံပြီး ဘိလ္ဝသီးအရွယ်ရှိ မွှေးကြိုင်သော ကင်္ကောလ သစ်ပင်များဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ ထိုနေရာတွင် ပုရုသ (သန့်ရှင်းသော တည်ရှိမှု) ၏ ထိတွေ့မှုကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သော နာဂများနှင့် အခြားသူများ နေထိုင်ကြသည်။
Verse 10
तथा कपिञ्जलनागशैलयोरन्तरे द्विशतयोजनमायामविस्तीर्णा शतयोजनस्थली नानावनविभूषिता द्राक्षाखर्जूरखण्डैरुपेता अनेकवृक्षवल्लीभिरनेकैश्च सरोभिरुपेता सा स्थली । तथा च पुष्करमहामेघयोरन्तरे षष्टियोजनविस्तीर्णा शतायामा पाणितलप्रख्या महती स्थली वृक्षवीरुधविवर्जिता । तस्याश्च पार्श्वे चत्वारि महावनानि सरांसि चानेकयोजनानाम् । दश पञ्च सप्त तथाष्टौ त्रिंशद्विंशति योजनानां स्थल्यो द्रोण्यश्च । तत्र काश्चिन्महाघोराः पर्वतक्षयाः ॥१०॥
ထို့အတူ ကပိဉ္ဇလ တောင်နှင့် နာဂ တောင်ကြားတွင် အလျား နှစ်ရာ ယောဇနာ၊ အကျယ် တစ်ရာ ယောဇနာရှိသော ပြင်မြေတစ်ခုရှိ၍ အမျိုးမျိုးသော တောများဖြင့် တင့်တယ်ကာ စပျစ်ခြံများနှင့် ချိုင့်သီး (ဒိတ်) အုပ်စုများပါရှိပြီး သစ်ပင်များ၊ လျှောပင်များနှင့် ရေကန်များစွာဖြင့် ပြည့်စုံသည်။ ထို့ပြင် ပုရှ္ကရနှင့် မဟာမေဃ တောင်ကြားတွင် အကျယ် ခြောက်ဆယ် ယောဇနာ၊ အလျား တစ်ရာ ယောဇနာရှိသော ပြင်လွင်ကြီးတစ်ခုရှိ၍ လက်ဖဝါးကဲ့သို့ ပြားညီသည်ဟု ဆိုကြပြီး သစ်ပင်နှင့် အပင်ပေါက်များ မရှိ။ ၎င်း၏ ဘေးတွင် ယောဇနာများစွာ ကျယ်ပြန့်သော တောကြီး လေးခုနှင့် ရေကန်များရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် အလျားအကျယ် တစ်ဆယ်၊ ငါး၊ ခုနစ်၊ ရှစ် ယောဇနာရှိသော ပြင်မြေများနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ထို့ပြင် သုံးဆယ်နှင့် နှစ်ဆယ် ယောဇနာရှိသော အရွယ်အစားများလည်း ရှိသည်။ ထိုအရပ်၌ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တောင်ချိုင့်ချောက်/ကျောက်ကမ်းပါးများ အချို့ရှိသည်။
Verse 11
ထိုအလယ်၌ အလွန်မြင့်မားသော တောင်ထိပ်ကြီးတစ်ခု ရှိ၏။ အလျား ယောဇနာတစ်ရာ၊ အနံ ယောဇနာသုံးဆယ် ဖြစ်၍ သတ္တုမျိုးစုံနှင့် ရတနာမျိုးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။ ထိုထိပ်ပေါ်၌ ရတနာကာရံနှင့် တံခါးတော်များပါသော လမ်းမကြီး ရှိ၏။ ထိုအတွင်း၌ ဗိဒ္ဓာဓရတို့၏ မြို့ကြီးတစ်မြို့ ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ ပုလိုမာ အမည်ရှိ ဗိဒ္ဓာဓရဘုရင်သည် အဖော်အပါး တစ်သိန်းနှင့်အတူ နေထိုင်၏။ ထို့ပြင် ဗိခာခာ တောင်မင်းနှင့် ရှွေတ တောင်မင်းတို့အကြား၌ ရေကန်တစ်ကန် ရှိ၏။ ထိုကန်၏ အရှေ့ကမ်း၌ သစ်သီးများသည် ရွှေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ အလွန်မွှေးကြိုင်ကာ ကုမ္ဘအရွယ်အစားကြီးမားသော သရက်တောကြီး တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ ဒေဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ စသည့် အဖွဲ့များလည်း နေထိုင်ကြ၏။
Verse 12
တောင်မင်း စုမုလ နှင့် တောင်မင်း ဝသုဓာရာ တို့အကြား၌ အနံ ယောဇနာသုံးဆယ်၊ အလျား ယောဇနာငါးဆယ် ရှိသော နယ်မြေတစ်ခု ရှိ၏။
Verse 13
ထိုနေရာကို «ဘိလွသ္ထလီ» ဟု ခေါ်၏။ ထိုနေရာ၌ သစ်သီးများသည် ပတ္တမြားကဲ့သို့ အနီရောင်တောက်ပ၍ ထိုသစ်သီးများ ကျသဖြင့် မြေပြင်သည် စိုစွတ်နေ၏။ ထိုသ္ထလီကို စုဂုဟျက စသည့် အဖွဲ့များက ဘိလွသီးကို စားသုံးကာ ဆည်းကပ်ကြ၏။ ထို့ပြင် ဝသုဓာရာ နှင့် ရတနဓာရာ တောင်တို့အကြား၌ အနံ ယောဇနာသုံးဆယ်၊ အလျား ယောဇနာတစ်ရာ ရှိသော မွှေးကြိုင်သည့် ကိံရှုက တောတစ်ခု ရှိ၍ အမြဲပန်းပွင့်နေကာ ၎င်း၏ အနံ့သည် ယောဇနာတစ်ရာအထိ ပျံ့နှံ့၏။ ထိုနေရာ၌ စိဒ္ဓတို့ နေထိုင်ပြီး ရေဓာတ်လည်း ပြည့်စုံ၏။
Verse 14
ထိုနေရာ၌ အာဒိတျဒေဝ၏ မဟာအာယတန (ဘုရားကျောင်း) ရှိသည်။ ချိုင်တြာ စသည့် လများ၏ ဆုံချက်ကာလတွင် ဘဂဝန် စူရျ ပရဇာပတိ သည် အဝတားအဖြစ် ဆင်းသက်ပေါ်ထွန်းသည်။ ဒေဝတို့နှင့် အခြားသူတို့က အချိန်၏ မူလဖြစ်သူဟု ယုံကြည်၍ နမസ്കာရပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ပဉ္စကူဋ ကိုင်လာသအတွင်း ယောဇနာတစ်ထောင်ရှည်၍ ယောဇနာတစ်ရာကျယ်သော၊ ဟံသာကဲ့သို့ ဖြူစင်၍ သေးငယ်သော သတ္တဝါတို့ မထိခိုက်နိုင်သော၊ မြေမဏ္ဍလပေါ်၌ ကောင်းကင်သို့တက်ရာ လှေကားတစ်စင်းကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်။
Verse 15
ထို့နောက် အနောက်ဘက်ဒిశ၌ တည်ရှိသော တောင်ကြားများကို ဖော်ပြသည်။ စုပာရှွဝနှင့် ရှိခီ တောင်တို့အကြားတွင် ပတ်လည် ယောဇနာတစ်ရာအကျယ်ရှိသော ကျောက်ပြင်မြေတစ်ခု ရှိပြီး အမြဲပူလောင်ကာ ထိတွေ့ရန် ခက်ခဲသည်။ ထိုအလယ်၌ ယောဇနာသုံးဆယ်ကျယ်သော မဏ္ဍလတစ်ခုရှိ၍ မီး၏နေရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ လောကပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသော ဘဂဝန် “သံဝရတက” အဂ္ဂနီသည် လောင်စာမလိုဘဲ အချိန်မရွေး တောက်လောင်နေသည်။ ထို့ပြင် ကုမုဒနှင့် အဉ္ဇန တောင်ကြီးနှစ်လုံးအကြား ယောဇနာတစ်ရာကျယ်သော အတုလုင်္ဂ သတ္တလီရှိ၍ သတ္တဝါအားလုံး မရောက်နိုင်သော နေရာဖြစ်သည်; အဝါရောင်အသီးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် လှပတင့်တယ်သည်။ ထိုတွင် စိဒ္ဓများနှင့်အတူရှိသော ပုဏ္ဏဟရဒ (သန့်ရှင်းရေကန်) တစ်ခုရှိပြီး၊ ထိုသည် ဘృဟස්ပတိ၏ တောဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပိဉ္ဇရနှင့် ဂေါရ တောင်တို့အကြား ရေကန်ကြားဝှမ်းတစ်ခု ရှိ၍ ယောဇနာရာချီရှည်လျားကာ ကြီးမားသော ပျားများ၏ ဂုဏ်သံနှင့် ကုမုဒပန်းများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။
Verse 16
ထိုနေရာ၌ ပရမေရှ్వర ဘဂဝန် ဗိဿဏု၏ အာယတန ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရှုကလနှင့် ပဏ္ဍုရ ဟူသော တောင်ကြီးနှစ်လုံးအကြား ယောဇနာသုံးဆယ်ကျယ်၍ ယောဇနာကိုးဆယ်ရှည်သော ကျောက်တောင်ပြင်တစ်ခု ရှိပြီး သစ်ပင်မရှိ။ ထိုတွင် ရွံ့မရှိသော ရေကန်ရှည်တစ်ခုနှင့် သစ်ပင်ပါသော မြေပြင်ကြာကန်တစ်ခု ရှိ၍ မျိုးစုံကြာပန်းများဖြင့် လှပသည်။ ထိုအလယ်၌ ယောဇနာငါးအရွယ်ရှိသော မဟာ နျဂ္ရောဓ (ဗန်ယန်) သစ်ပင်တစ်ပင် ရှိသည်။ ထိုသစ်ပင်၌ ချန္ဒြရှေခရ၊ ဥမာပတိ၊ အပြာရောင်ဝတ်စုံဝတ်သော ဒေဝသည် ယက္ခတို့ စသည်ဖြင့် ချီးမွမ်းခံရကာ နေထိုင်သည်။ ထောင်ထိပ်ရှိသော ကုမုဒ တောင်အတွင်း ယောဇနာငါးဆယ်ရှည်၍ ယောဇနာနှစ်ဆယ်ကျယ်သော ကြံအစုကဲ့သို့ မြင့်မားသည့် ထိပ်တစ်ခု ရှိပြီး ငှက်များစွာ လာရောက်အိမ်ရာပြုကာ သစ်သီးများ၏ ချိုမြိန်ရည်စီးဆင်းမှုဖြင့် တင့်တယ်သည်။ ထိုတွင် ဒိဗ္ဗအလိုတော်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အိန္ဒြ၏ မဟာအာရှ్రమ ရှိသည်။ ထို့ပြင် သံခကူဋနှင့် ရိဿဘ တောင်တို့အကြား လှပသော ပုရုသသတ္တလီ ရှိ၍ အရည်အသွေးများစွာပြည့်ဝကာ ယောဇနာများစွာ လျားပြီး ဘိလွသီးအရွယ် ကင်္ကောလက သစ်သီးနှင့် အနံ့သာများဖြင့် ပြည့်စုံသည်; ထိုတွင် “ပုရုသကရ” ၏ မူးယစ်မှုကြောင့် မူးဝေနေသော နာဂတို့ စသည် နေထိုင်ကြသည်။
Verse 17
ထို့အတူ ကပိဉ္ဇလနှင့် နာဂ တောင်တို့အကြား ယောဇနာနှစ်ရာ လျားဝန်း၍ ယောဇနာတစ်ရာအကျယ်ရှိသော သတ္တလီတစ်ခု ရှိပြီး အမျိုးမျိုးသော တောအလှများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ စပျစ်သီး၊ ချိန်းသီး (ခါဇ္ဇူရ) နှင့် သကြားအစုများပါဝင်၍ သစ်ပင်၊ လျှောပင်များနှင့် ရေကန်များစွာဖြင့် ပြည့်စုံသည်။ ထို့ပြင် ပုရှ္ကရနှင့် မဟာမေဃ တောင်တို့အကြား ယောဇနာခြောက်ဆယ်ကျယ်၍ ယောဇနာတစ်ရာရှည်သော၊ လက်ဖဝါးကဲ့သို့ ပြားညီသော သတ္တလီကြီးတစ်ခု ရှိပြီး သစ်ပင်နှင့် အပင်ပေါက်များ မရှိ။ ထို၏ဘေး၌ မဟာတောလေးခုနှင့် ယောဇနာများစွာကျယ်ပြန့်သော ရေကန်များ ရှိသည်။ ယောဇနာ ၁၀၊ ၁၅၊ ၇၊ ၈၊ ၃၀ နှင့် ၂၀ အရွယ်အစားရှိသော သတ္တလီများနှင့် တောင်ကြားများလည်း များစွာ ရှိသည်။ ထိုနေရာ၌ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် တောင်ပျက်စီးရာ (ပရဝတ-ခ္ရှယ) များလည်း ရှိသည်။
Inside Adhyaya 80
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī instructional frame (with this manuscript segment attributing the descriptive voice to Rudra), the chapter opens as a digvyavasthā-style ordering of terrestrial space, beginning with the southern quarter and treating geography as a sacralized, regulated ecology.
- Central event
A didactic catalogue of the southern and then western quarters: mountain-valleys (giridroṇī) and sthalīs are enumerated with their rivers, lotus-lakes, fruit-forests, bird-filled groves, and resident āśramas/āyatanas (Kardama Prajāpati’s āśrama; Āditya shrine; divine residences of Viṣṇu, Śiva/Umāpati, Indra). The narrative highlights a jeweled roadway on a central peak leading to a Vidyādhara city ruled by Puloman, and contrasts accessible abundance with restricted or hazardous zones (fuel-less cosmic fire region; treeless heated stone plateaus; inaccessible fruit-lands).
- Climax resolution
The climax is the western-quarter boundary imagery: the anindhana saṃvartaka-like fire region and other agamyā/hazard landscapes that function as cosmographic ‘limits,’ resolving the catalogue by showing Earth’s order as a balance of fertility, sanctity, and prohibition—spaces protected by divinity, siddhas, or intrinsic danger.
Geographical context
Southern and western directional regions (dakṣiṇa-dik, paścima-dik); named mountains and inter-mountain corridors: Tāmra, Pataṅga, Vikhyākha, Śveta, Sumula, Vasudhārā, Ratnadhārā, Pañcakūṭa, Kailāsa, Supārśva, Śikhi, Kumuda, Añjana, Piñjara, Gaura, Sahasraśikhara, Śaṅkhakūṭa, Ṛṣabha, Kapiñjala, Nāga, Puṣkara, Mahāmegha; forests/lands and waters: Udumbaravana, Āmravana, Bilvasthalī, Sugandhikiṃśukavana, Atuluṅgasthalī, multiple saraḥ/hrada/dīrghikā; settlements and sacred residences: Kardama Prajāpati’s āśrama, Vidyādharapura (ruled by Puloman), Āditya āyatana, Viṣṇu āyatana, Indra āśrama; notable landscape features: lotus-lake with sahasrapatra padmas, svarga-sopāna-like expanse, anindhana saṃvartaka fire zone, vṛkṣa-vivarjita stone plateaus.
Tirtha focus
- Associated RegionDakṣiṇa-dik and Paścima-dik (southern and western quarters in Purāṇic cosmography)
- Pilgrimage MeritMerit is implied through proximity to āśramas and divine āyatanas: visiting/remembering these kṣetra-like landscapes is framed as contact with protected, numinous ecology (deva–ṛṣi habitation), encouraging restraint and reverence; explicit merit-quantification is not stated in the provided excerpt.
Ritual instructions
- Primary RitualĀditya-upāsanā at the Āditya āyatana aligned to monthly cycles (calendrical ‘descent’ motif); general tīrtha-style reverential approach to āśramas/āyatanas.
- BenefitAlignment with solar order (ṛtu/māsa rhythm), purification through reverent contact with sacred waters and shrines, and participation in the chapter’s ethic of ecological restraint within sanctified landscapes.
The narrative frame
- Rudra (as attributed in the manuscript segment) within the broader Varāha–Pṛthivī instructional framePṛthivī (Earth), within the Varāha–Pṛthivī dialogue setting · Didactic, enumerative, cosmographic; reverential toward sacred habitats and cautionary toward restricted zones
The emotional journey
- Dominant RasaAdbhuta (wonder) with a secondary Śānta (contemplative) tone
- Emotional ProgressionWonder at abundance (fruit-forests, birds, sweet waters, lotus-lakes) → awe at divine habitation (āyatanas, siddha/deva presence, jeweled roadway and celestial city) → sobriety/caution at boundary landscapes (cosmic fire, treeless heated stone, inaccessible regions) → contemplative acceptance of Earth’s balanced ordering.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityPrimarily cosmographic/mythic geography rather than reliably mappable terrestrial sites; feasible as a ‘textual pilgrimage’ (pāṭha, smaraṇa, and shrine-visits to Sūrya/Viṣṇu/Śiva locally) rather than a single modern itinerary.
- Best SeasonMonths associated with Sūrya observances (general māsa-based timing); practically, clear-sky seasons for Sūrya worship and waterbody visits.
- Related FestivalSūrya-focused observances (general), e.g., monthly solar worship; specific festival not named in the excerpt.
Frequently Asked Questions
The text’s instruction is conveyed through cosmographic description: Earth (Pṛthivī) is presented as an ordered system of protected landscapes—forests, waters, and mountain-valleys—whose sacralization (āyatanas, āśramas, divine/ṛṣi habitation) implicitly regulates human approach, access, and restraint. The chapter frames environmental abundance and danger-zones alike as parts of a balanced terrestrial design.
A calendrical marker appears in connection with the Āditya shrine: the Sun (Sūrya/Āditya Prajāpati) is said to ‘descend’ in specific months—samāsa and māsa—indicating ritual or observance timing tied to monthly cycles rather than explicit tithi lists in this excerpt.
Balance is articulated through spatial partitioning (digvyavasthā) and ecological diversification: sweet-water rivers, fertile fruit forests, fragrant groves, lotus lakes, and restricted/inaccessible zones (agamyā sthalīs; vṛkṣa-vivarjita heated stone; perpetual fire region) together form a managed Earthscape. The narrative implies stewardship by marking certain regions as sanctified, inhabited by siddhas/devas, or hazardous—thereby limiting exploitation.
The excerpt references Kardama Prajāpati (as an āśrama-holder), Puloman (as Vidyādhara-rāja with a large retinue), and divine figures whose residences structure the landscape—Viṣṇu (parama-īśvara), Śiva as Umāpati/Candraśekhara, Bṛhaspati (associated with a forest), Indra (with an āśrama), and Āditya/Sūrya (with an āyatana).
Ask anything about Adhyaya 80 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
