Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 18
Ayodhya KandaSarga 1841 Verses

Sarga 18

अष्टादशः सर्गः · Kaikeyī Discloses the Boons: Exile to Daṇḍaka and Bharata’s Consecration

अयोध्याकाण्ड

ရာမသည် အတွင်းခန်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ မင်္ဂလာရှိသော အိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော ဒဿရထကို မြင်ရသည်။ မင်းကြီးသည် ဝမ်းနည်းပင်ပန်း၍ မျက်နှာဖျော့နေပြီး အနားတွင် ကေကေယီ မိဖုရား ထိုင်နေသည်။ ရာမသည် အရင်ဆုံး ဖခင်မင်းကြီးကို၊ ထို့နောက် ကေကေယီကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ရာ မင်းကြီးသည် မျက်နှာမော့မကြည့်နိုင်၊ “ရာမ” ဟုသာ ခေါ်ကာ မျက်ရည်နှင့် အသက်ရှူသံပြင်းပြင်းဖြင့် တုန်လှုပ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရာမ၏ မေးမြန်းမှုသည် အကြောင်းရင်းကို စနစ်တကျ စိစစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်—မိမိမသိဘဲ အပြစ်ပြုမိသလား၊ မင်းကြီးတွင် ကိုယ်ခန္ဓာနာကျင်မှု သို့မဟုတ် စိတ်ဝေဒနာရှိသလား၊ ဘရတ၊ သတ္တရုဃ္န သို့မဟုတ် မိဖုရားများအပေါ် အမင်္ဂလာတစ်စုံတစ်ရာကျရောက်သလား၊ သို့မဟုတ် ကေကေယီက ခက်ထန်သောစကားဖြင့် မင်းကြီး၏ စိတ်ကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့သလား ဟု မေးသည်။ ကေကေယီကတော့ ဤတိတ်ဆိတ်မှုကို ချစ်သားအား မနာလိုစရာ အမှန်တရားကို ပြောရန် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဟု ပြန်လည်ဖော်ပြပြီး ယခင်က ပေးထားသော ကတိအတိုင်း “အပေးအယူနှစ်ပါး” ကို ရာမက ပြည့်စုံစေရမည်ဟု တောင်းဆိုသည်။ ရာမသည် ဖခင်မင်းကြီးကို ဂုရုနှင့် ကောင်းကျိုးလိုလားသူအဖြစ် ယုံကြည်ကာ အမိန့်ရှိလျှင် မီးထဲဝင်ခြင်း၊ အဆိပ်သောက်ခြင်း၊ ရေထဲမြုပ်ခြင်းတိုင်အောင် လိုက်နာမည်ဟု မလှုပ်မရှား သစ္စာပြု၍ မင်းကြီး၏ အမိန့်ကို ကြားလိုကြောင်း တောင်းပန်သည်။ ထိုအခါ ကေကေယီက အပေးအယူနှစ်ပါးကို ထုတ်ဖော်သည်—ဘရတ၏ ရာဇာဘိသေကနှင့် ရာမ၏ ဒဏ္ဍကာတောသို့ ဆယ့်လေးနှစ် ထွက်ခွာခြင်း၊ စီစဉ်ထားသော အဘိသေကကို စွန့်လွှတ်ကာ ဇဋာနှင့် အဇိနကို ဝတ်ဆင်၍ တပသီဘဝဖြင့် နေထိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စರ್ಗအဆုံးတွင် ခက်ထန်သောစကားများကြား၌ပင် ရာမ၏ တည်ငြိမ်မှုနှင့် သားတော်အပေါ် မဟာဘေးကျရောက်သဖြင့် ဒဿရထ၏ ပြင်းထန်သော ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုတို့ကို ထင်ရှားစွာ ဆန့်ကျင်ဖော်ပြကာ သစ္စာ၊ ကတိနှင့် အမွေဆက်ခံမှုကို ဗဟိုထားသော ဓမ္မအကျပ်အတည်းကို ပိုမိုတောက်ပစေသည်။

Characters and places

अयोध्या (Ayodhyā)दण्डकारण्य (Daṇḍakāraṇya / Dandaka forest)
Recitation with translationValmiki Ramayana 2.18

Shlokas

Verse 1

स ददर्शासने रामो निषण्णं पितरं शुभे ।कैकेयीसहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥१॥

ထိုနေရာတွင် ရာမသည် မင်္ဂလာအာසနပေါ်၌ ထိုင်နေသော ဖခင်တော်ကို မြင်တော်မူ၏။ ကေကေယီသည် အနား၌ရှိပြီး၊ မင်းကြီးသည် အလွန်စိတ်ညစ်ညူးကာ မျက်နှာအရောင်မဲ့၍ ဒုက္ခကြောင့် ခြောက်သွေ့နေသကဲ့သို့ မြင်ရ၏။

Verse 2

स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत् ।ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्या स्सुसमाहितः ॥२॥

သူသည် ယဉ်ကျေးနိမ့်ချစွာနှင့် စိတ်တည်ငြိမ်လျက် အရင်ဆုံး အဖဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက်၊ ကေကေယီ၏ ခြေတော်တို့ကိုလည်း လေးစားစွာ ကန်တော့လေ၏။

Verse 3

रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः ।शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥३॥

မင်းကြီးသည် “ရာမ” ဟုသာ မိန့်တော်မူပြီးနောက် မျက်လုံးများသည် မျက်ရည်ဖြင့် မိုးမွှန်ကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် အလွန်အမင်း လဲလျောင်းသွားသဖြင့် ရာမကို မကြည့်နိုင်သကဲ့သို့ ထပ်မံ မိန့်မနိုင်တော့လေ။

Verse 4

तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम् ।रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥४॥

လူတို့၏ အရှင် မင်းကြီးကို မမြင်ဖူးသေးသော ကြောက်မက်ဖွယ်အခြေအနေဖြင့် တွေ့မြင်ရာတွင် ရာမတော်တောင် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဝင်လာ၍ ခြေဖြင့် မြွေကို ထိမိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verses 5-6

इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम् ।निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥५॥ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम् ।उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥६॥

အာရုံများ မပျော်ရွှင်တော့သဖြင့် မဟာရာဇာသည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ဒုက္ခ၏အပူကြောင့် ခြောက်သွေ့နွမ်းပါးကာ လေးလံစွာ သက်ပြင်းချ၍ စိတ်နှလုံး လှုပ်ရှားကာ ရှုပ်ထွေးနေ၏။ သဘာဝအားဖြင့် မလှုပ်မရှားနိုင်သူဖြစ်သော်လည်း လှိုင်းပန်းကုံးဆင်ထားသကဲ့သို့ လှိုင်းထန်သော သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ တုန်လှုပ်နေသကာ; ဂြိုဟ်ကြတ်ကာ ဖုံးလွှမ်းခံရသော နေရောင်ကဲ့သို့; မမှန်ကန်သောစကား ပြောမိ၍ ဂုဏ်သိက္ခာကျသွားသော ရှင်ရသီကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။

Verse 7

अचिन्त्यकल्पं हि पितुस्तं शोकमुपधारयन् ।बभूव संरब्धतर स्समुद्र इव पर्वणि ॥७॥

ရာမသည် ဖခင်၏ စိတ်ကူးမရနိုင်လောက်သော ဝမ်းနည်းမှုကို စဉ်းစားသော် ပို၍ပင် စိတ်လှုပ်ရှားကာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်လာ၏—လပြည့်ရက် ရေတက်ချိန်၌ သမုဒ္ဒရာက လှိုင်းထန်သကဲ့သို့။

Verse 8

चिन्तयामास च तदा रामः पितृहिते रतः ।किं स्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥८॥

ထိုအခါ ဖခင်၏ အကျိုးကိုသာ အလေးထားသော ရာမသည် စဉ်းစားမိ၏—“ယနေ့ ဘုရင်သည် အဘယ်ကြောင့် ငါ့ကို မင်္ဂလာနှုတ်ဆက်ပြန်မပေးသနည်း?”

Verse 9

अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति ।तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥९॥

အခြားအခါများတွင် အဖေတော်သည် ဒေါသထွက်နေသော်လည်း ကျွန်ုပ်ကို မြင်လျှင် စိတ်ပြေလည်တော်မူတတ်သည်။ သို့ဖြစ်လျှင် ယနေ့ ကျွန်ုပ်ကို ကြည့်မြင်ပြီးနောက် အဘယ်ကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းမှုနှင့် အကြပ်အတည်းက သူ့အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာသနည်း။

Verse 10

स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः ।कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥१०॥

ရာမသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသူကဲ့သို့ မျက်နှာတောက်ပမှုလျော့နည်း၍ စိတ်မောပန်းနေကာ၊ အရင်ဆုံး ကေကေယီကို ဂါရဝပြု၍ ထို့နောက် စကားတော်ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

Verse 11

कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद्येन मे पिता ।कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय ॥११॥

မသိမသာနဲ့ ကျွန်တော် အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ကျူးလွန်မိလို့ အဖခင်မင်းကြီး စိတ်ဆိုးတော်မူသလား။ အကြောင်းကို ပြောပြပါ၊ ထို့ပြင် သင်ကိုယ်တိုင်လည်း မင်းကြီး၏ စိတ်ကို ပြေလျော့အောင် တောင်းပန်ပေးပါ။

Verse 12

अप्रसन्नमनाः किन्नु सदा मां प्रति वत्सलः ।विवर्णवदनो दीनो न हि मामभिभाषते ॥१२॥

အမြဲတမ်း ကျွန်တော်ကို ချစ်ခင်မေတ္တာထားတော်မူသော မင်းကြီး၏ စိတ်သည် ယခုအခါ အဘယ်ကြောင့် မပျော်ရွှင်သနည်း။ မျက်နှာအရောင် ပျော့ပြီး ဝမ်းနည်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ ကျွန်တော်ကို မိန့်ကြားမပြောဆိုသနည်း။

Verse 13

शरीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते ।सन्तापोवाऽभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥१३॥

မင်းကြီးကို ကိုယ်ခန္ဓာရောဂါတစ်စုံတစ်ရာက နှောင့်ယှက်နေသလား၊ သို့မဟုတ် စိတ်နှလုံးဒုက္ခ—ပူပန်မှု သို့မဟုတ် အလွန်ပြင်းထန်သော ဝေဒနာတစ်ရပ်က ဖိစီးနေသလား။ အမြဲတမ်းတည်မြဲသော သုခသည် အမှန်တကယ် ရခဲပါသည်။

Verse 14

कच्चिन्न किञ्चिद्भरते कुमारे प्रियदर्शने ।शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मात्रूणां वा ममाशुभम् ॥१४॥

ရုပ်ရည်လှပသော မင်းသား ဘရတ၊ မဟာသတ္တဝါဖြစ်သော သတ္တရုဃ္န၊ သို့မဟုတ် ကျွန်တော်၏ မိခင်များအပေါ် အမင်္ဂလာ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်တစ်စုံတစ်ရာ မကျရောက်ပါစေနှင့်။

Verse 15

अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वा पितुर्वचः ।मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥१५॥

ကျွန်တော်က မဟာရာဇာ—အဖခင်မင်းကြီး—၏ စိတ်ကို မပျော်ရွှင်စေခဲ့မိသလား၊ သို့မဟုတ် အမိန့်တော်ကို မလိုက်နာခဲ့မိသလား၊ ထို့ကြောင့် မင်းကြီး စိတ်ဆိုးတော်မူလျှင် ကျွန်တော်သည် တစ်ခဏတောင် အသက်ရှင်လိုခြင်း မရှိပါ။

Verse 16

यतोमूलं नरः पश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः ।कथं तस्मिन्नवर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥१६॥

ဤလောက၌ မိမိပေါ်ပေါက်လာရာ အမြစ်ရင်းမြစ်ကို မျက်မြင်တင်မြင်ရသောအခါ၊ မျက်နှာချင်းဆိုင် ထင်ရှားနေသော ဒေဝတော်ရှိသော်လည်း ထိုဒေဝတော်နှင့် ကိုက်ညီစွာ မကျင့်မနေရနိုင်ပါသလော။

Verse 17

कच्चित्ते परुषं किञ्चिदभिमानात्पतिता मम ।उक्तो भवत्या कोपेन यत्रास्य लुलितं मनः ॥१७॥

မိမိဂုဏ်မာန ထိခိုက်သဖြင့် ဒေါသဖြင့် မိဘတော်ကို ကြမ်းတမ်းသောစကားတစ်စုံတစ်ရာ ပြောမိ၍၊ ထိုစကားကြောင့် အဖဘုရား၏ စိတ်နှလုံး လှုပ်ရှားယိုင်ယွင်းသွားခဲ့သလော။

Verse 18

एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः ।किं निमित्तमपूर्वोयं विकारो मनुजाधिपे ॥१८॥

ဒေဝီ မဟေသီတော်၊ အမှန်တရားကို သိလို၍ မေးမြန်းပါ၏။ လူတို့၏ အရှင်မင်းကြီး၌ ယခင်မရှိဖူးသော ဤပြောင်းလဲမှုသည် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း၊ တိတိကျကျ ပြောပြပါ။

Verse 19

एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना ।उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥१९॥

ဤသို့ မဟာသတ္တိရှိသော ရာဃဝက မေးမြန်းသော်၊ အရှက်မရှိလှသော ကေကေယီသည် မိမိအကျိုးအတွက်သာ ရည်ရွယ်၍ ရဲရင့်ခက်ထန်သော စကားများကို ပြောလေ၏။

Verse 20

न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किञ्चन ।किञ्चिन्मनोगतंत्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते ॥२०॥

အို ရာမ၊ မင်းကြီးသည် မင်းအပေါ် မက怒မိ၊ မည်သည့်အပျက်အဆီးမျှလည်း မကြုံရသေးပါ။ သို့သော် မင်းကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် စိတ်ထဲရှိသမျှကို မပြောနိုင်ပါ။

Verse 21

प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्योपवर्तते ।तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥२१॥

မင်းသည် သူ့အတွက် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရာဖြစ်သဖြင့် မင်းကို မနှစ်သက်စရာစကားကို သူ့နှုတ်က မထွက်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် သူက အတိတ်က ငါ့အား ကတိပြုခဲ့သမျှကို မင်းက မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 22

एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च ।स पश्चात्तप्यते राजा यथाऽन्यः प्राकृतस्तथा ॥२२॥

ဤမင်းကြီးသည် အတိတ်က ငါ့ကို ဂုဏ်ပြုကာ ဆုတောင်းအခွင့်တစ်ပါး ပေးခဲ့သည်။ ယခုမူ နောက်မှပင် နောင်တရနေသည်—သာမန်လူတစ်ယောက်ကဲ့သို့ပင်။

Verse 23

अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशांपतिः ।स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥२३॥

“ငါပေးမည်” ဟုဆိုကာ လူတို့၏အရှင်သည် ငါ့အား ဆုတောင်းအခွင့်ကို လွတ်လပ်စွာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ယခုမူ ရေက ခြောက်သွားပြီးသောနေရာ၌ တံတားတားတံတားကာ (တံတားတားတံတား) တားဆီးမည်ဟု အကျိုးမဲ့စွာ ကြံနေသည်။

Verse 24

धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि ।तत्सत्यं न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥२४॥

အို ရာမ၊ ဤသည်မှာ ဓမ္မ၏ အမြစ်တည်းဟူသော အရာဖြစ်ပြီး သီလဝါဒင်တို့တောင် သိရှိကြသည်။ မင်းကြီးသည် ထိုသစ္စာကို မစွန့်လွှတ်သင့်—မင်းကြောင့် ဒေါသထွက်နေသော်လည်း။

Verse 25

यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।करिष्यसि ततस्सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥२५॥

မင်းကြီးက မိန့်ကြားသမျှကို—နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်စေ မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်စေ—သင်က အားလုံးလိုက်နာမည်ဆိုလျှင်၊ ထို့နောက် ငါသည် အကြောင်းအရာအားလုံးကို ထပ်မံပြောပြမည်။

Verse 26

यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते ।ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥२६॥

မင်းကြီးက သင့်အား မိန့်ကြားထားသည့်အရာကို သင် မဖောက်ဖျက်မည်ဆိုလျှင်၊ ထို့နောက် ငါပြောမည်။ အကြောင်းမူကား မင်းကြီးကိုယ်တိုင် သင့်အား မပြောမည်ဖြစ်သည်။

Verse 27

एतत्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम् ।उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसन्निधौ ॥२७॥

ကေကေယီ၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် စိတ်ထိခိုက်ဝမ်းနည်းနေသော ရာမသည် မင်းကြီး၏ရှေ့တော်၌ ထိုမိဖုရားကို မိန့်ကြားလေ၏။

Verses 28-29

अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः ।अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके ॥२८॥भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे ।नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥२९॥

အို—အရှက်တကွယ်ပါ၏! အရှင်မိဖုရားတော်၊ ငါ့အား ဤသို့သောစကားကို မိန့်ခြင်းသည် မသင့်တော်ပါ။ မင်းကြီး၏ အမိန့်တော်ကြောင့် ငါသည် မီးထဲသို့ပင် ခုန်ချမည်၊ သေစေနိုင်သော အဆိပ်ပြင်းကိုပင် သောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲ၌ပင် နစ်မြုပ်မည်—အကြောင်းမူကား ထိုအမိန့်သည် ငါ၏အဘ၊ ဂုရုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငါ့အကျိုးကိုလိုလားသော မင်းကြီးထံမှ လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 30

तद्ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकाङ्क्षितम् ।करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥३०॥

ထို့ကြောင့် မဟာဒေဝီတော်၊ မင်းကြီးအလိုရှိသည့်အရာကို ရှင်းလင်းစွာ မိန့်ကြားပါ။ ကျွန်ုပ်က လုပ်ဆောင်မည်—ကတိပြုပါ၏; ရာမသည် စကားကို နှစ်မျိုးမပြော (ကတိကို မဖျက်) ပါ။

Verse 31

तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम् ।उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥३१॥

ထို့နောက် အကျင့်အကြံ မမြတ်သော ကေကေယီသည် တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်မှုနှင့် သစ္စာကို ချစ်မြတ်နိုးသော ရာမအား အလွန်ကြမ်းတမ်းရက်စက်သည့် စကားကို မိန့်ကြားလေ၏။

Verse 32

पुरा दैवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव ।रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥३२॥

(ကေကေယီက ဆိုသည်:) အတိတ်ကာလ၌ ရာဃဝာရေ၊ ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ မဟာစစ်ပွဲတွင် သင်၏ဖခင်သည် ဒဏ်ရာရနေစဉ် ကျွန်မက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုမဟာတိုက်ပွဲ၌ မင်းကြီးသည် ကျွန်မအား ဆုတောင်းအခွင့် (ဗရ) နှစ်ပါး ပေးအပ်ခဲ့သည်။

Verse 33

तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम् ।गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥३३॥

ထို့ကြောင့် မင်းကြီးထံ ကျွန်မက တောင်းဆိုထားသည်မှာ—ဘရတ၏ အဘိသေက (နန်းတင်ပွဲ) ကို ပြုစေခြင်းနှင့်၊ ရာဃဝာရေ၊ သင်သည် ယနေ့ပင် ဒဏ္ဍကာတောသို့ ထွက်ခွာသွားရမည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 34

यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि ।आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥३४॥

သင်သည် အဖခင်တော်ကို သစ္စာကတိတော်အတိုင်း မှန်ကန်စေလိုပြီး၊ အို လူမြတ်ကြီး၊ ကိုယ်တိုင်လည်း သစ္စာတည်စေလိုလျှင်၊ ငါ၏ဤစကားကို နားထောင်လော့။

Verse 35

सन्निदेशे पितुस्तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम् ।त्वयाऽरण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥३५॥

အဖခင်တော်၏ အမိန့်တော်အတိုင်း၊ သူက ကတိပြုထားသကဲ့သို့ တည်ကြည်လော့။ သင်သည် တောအရပ်သို့ ကိုးနှစ်နှင့် ထပ်မံ ငါးနှစ်—စုစုပေါင်း ဆယ့်လေးနှစ်—ဝင်ရမည်။

Verse 36

भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम् ।त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥३६॥

အို ရာဃဝ၊ မင်းကြီးက သင်အတွက် ပြုလုပ်ထားသော ဤအဘိသေကပြင်ဆင်မှုများဖြင့်ပင် ဘရတကို အဘိသေက ချီးမြှင့်၍ မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်စေ။

Verse 37

सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।अभिषेकमिमं त्यक्त्वा जटाजिनधरो वस ॥३७॥

ဤအဘိသေကကို စွန့်လွှတ်၍ ဒဏ္ဍကတောသို့ အားကိုးဝင်ရောက်ကာ ခုနှစ်နှစ်နှင့် ခုနှစ်နှစ်—စုစုပေါင်း ဆယ့်လေးနှစ်—ဇဋာဆံထုံးနှင့် သမင်အရေဝတ်ဆင်၍ နေထိုင်လော့။

Verse 38

भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधामिमाम् ।नानारत्न समाकीर्णां सवाजिरथकुञ्जराम् ॥३८॥

“ကိုဆလမြို့ (အယောဓျာ) မှ ဤမြေပြင်ကို ဘရတအား အုပ်ချုပ်စေပါစေ—ရတနာမျိုးစုံဖြင့် ပြည့်နှက်၍ မြင်း၊ ရထားနှင့် ဆင်တို့ဖြင့်လည်း ကြွယ်ဝသော နိုင်ငံတော်ကိုပင်။”

Verse 39

एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः ।शोकसंक्लिष्ट वदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥३९॥

ဤအကြောင်းကြောင့် နရေန္ဒြမင်းသည် ကရုဏာမေတ္တာဖြင့် လွှမ်းမိုးကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မျက်နှာအမူအရာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ သင်ကို ကြည့်ရှုရန် မခံနိုင်တော့ပါ။

Verse 40

एतत्कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन ।सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥४०॥

ရဃုနန္ဒနာ၊ နရေန္ဒြမင်း၏ အမိန့်တော်ကို ပြည့်စုံစေပါ။ ရာမမြတ်၊ မဟာသစ္စာကို မတုန်မလှုပ် ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့် လူတို့၏အရှင်ကို ကယ်တင်ပါ။

Verse 41

इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां न चैव रामः प्रविवेश शोकम् ।प्रविव्यथे चापि महानुभावो राजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥४१॥

သူမက ထိုသို့ ကြမ်းတမ်းသောစကားများ ပြောနေသော်လည်း ရာမသည် ဝမ်းနည်းခြင်းထဲ မကျရောက်ခဲ့ပါ။ သို့သော် မဟာဂုဏ်ရှိသော မင်းကြီးသည် သားတော်အပေါ် ကျရောက်သည့် အပျက်အဆီးကြောင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ နာကျင်တုန်လှုပ်ခဲ့သည်။

Inside Sarga 18

Core principles

  • Satya (truthfulness and vow-keeping)
  • Pitṛbhakti / filial duty
  • Rājadharma (succession ethics and legitimacy)
  • Maryādā (normative restraint under provocation)
  • Dharma-sankat (ethical crisis under conflicting obligations)

Frequently Asked Questions

The sarga presents a dharma-sankat where Daśaratha’s prior promise (two boons) collides with the planned coronation; Rāma must choose whether vow-keeping and filial obedience override personal and political entitlement to kingship.

Truth is treated as dharma’s root: Rāma models maryādā by committing to fulfill the father’s word even under manipulation, illustrating that ethical legitimacy arises from self-governed restraint and fidelity to pledged speech.

Daṇḍakāraṇya is named as the exile destination, while Ayodhyā/Kosala is framed as the seat of royal consecration (abhiṣeka); ascetic markers—jaṭā and ajina—signal the cultural transition from courtly life to forest discipline.

Ask anything about Sarga 18 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play