Sarga 100

Verse 1

जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि।ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करंयथा।।।।

ရာမသည် ဘရတကို မြင်တော်မူ၏—ဆံပင်ကို ဇဋာချည်ထား၍ သစ်ခွံဝတ်စုံဝတ်ဆင်ကာ—လက်အုပ်ချီ၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲကျနေသည်ကို။ ထိုမြင်ကွင်းသည် ယုဂအဆုံးက နေမင်းကဲ့သို့ ကြည့်ရခက်၊ ခံနိုင်ခက်လှ၏။

Verse 2

कथंचिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम्।भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना।।।।

အခက်အခဲဖြင့်သာ မောင်တော် ဘရတကို သိမြင်နိုင်ပြီး—မျက်နှာအရောင်ဖျော့၍ ကိုယ်ခန္ဓာလည်း ပိန်လှီသွားသည်ကိုမြင်ကာ—ရာမသည် လက်မောင်းဖြင့် ဆွဲကပ်၍ ချစ်ခင်စွာ ပွေ့ဖက်လေ၏။

Verse 3

आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः।अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत्समाहितः।।।।

ရဃုဝంశ၏ သီရိရာမသည် ဘရတ၏ နဖူးကို နမ်း၍ ဖက်လှုပ်ကာ၊ ထို့နောက် မိမိပေါင်ပေါ်တွင် ထိုင်စေပြီး စိတ်တည်ငြိမ်၍ တည်ကြည်စွာ အခြေအနေကို မေးမြန်း하였다။

Verse 4

क्व नु तेऽभूत्पिता तात यदरण्यं त्वमागतः।न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि।।।।

ချစ်သား၊ သင်သည် တောထဲသို့ ရောက်လာသည်မှာ သင်၏ဖခင် ဘယ်မှာရှိပါသနည်း။ သူအသက်ရှင်နေသရွေ့ သင်က ဤတောရိုင်းသို့ လာရခြင်း မသင့်တော်ပါ။

Verse 5

चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम्।दुष्प्रतीकमरण्येऽस्मिन् किं तात वनमागतः।।।।

အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် အို… ငါသည် အဝေးမှ ဘရတကို မြင်ရပြီ—ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ မျက်နှာမလန်း—ဤတောအုပ်ထဲသို့ ရောက်လာသည်။ အချစ်ရသောညီတော်ရေ၊ အဘယ်ကြောင့် ဤတောရိုင်းသို့ လာရသနည်း?

Verse 6

कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहाऽगतः।कच्चिन्न दीन स्सहसा राजा लोकान्तरं गतः।।।।

ချစ်သားရေ၊ ယခု သင်ဒီကို ရောက်လာပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် မျက်နှာမလှည့်ဘဲ အသက်ရှင်တော်မူသေးသလော။ ရုတ်တရက် စိတ်ညှိုးငယ်မှုကြောင့် အခြားလောကသို့ ကွယ်လွန်သွားခြင်း မဖြစ်ပါစေနှင့်။

Verse 7

कच्चित्सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम्।कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम्।।।।

အို သဘောနူးညံ့သူ၊ သင်သည် များမကြာသေးသော အရွယ်ဖြစ်သဖြင့် ဤနိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်မကယ်တင်နိုင်အောင် မပျက်စီးစေခဲ့ပါစေနှင့်။ ချစ်သားရေ၊ သင်သည် အမှန်တရား၌သာ အစစ်အမှန်သော အင်အားတည်ရှိသော သင်၏ဖခင်ကို သစ္စာရှိစွာ ရိုသေပြုစုနေပါသလော။

Verse 8

कच्चिद्धशरथो राजा कुशली सत्यसंङ्गरः।राजसूयाश्वमेधानामाहर्ता धर्मनिश्चयः।।।।

ဒဿရထ မင်းတရားသည် ကျန်းမာချမ်းသာတော်မူပါသလား—သစ္စာကတိ၌ တည်ကြည်၍ ရာဇသူယ နှင့် အရှွမေဓ ယဇ္ဉများကို ဆောင်ရွက်သူ၊ ဓမ္မအပေါ် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသူ ဖြစ်တော်မူပါသလား။

Verse 9

स कच्चिद्ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः।इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते।।।।

သားရေ၊ ဗြာဟ္မဏ ပညာရှိတော်မူ၍ ဓမ္မ၌ အမြဲတည်ကြည်ကာ တောက်ပမြင့်မြတ်သော—ဣက္ခဝါကူ မင်းမျိုး၏ ဥပာဓျာယ (ဆရာကြီး) ကို သင့်တော်သလို ရိုသေလေးစားပူဇော်နေကြပါသလား။

Verse 10

सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती।सुखिनी कच्चिदार्या च देवी नन्दति कैकयी।।।।

“ညီလေးရေ၊ ကောသလျာမယ်တော်က ကောင်းကောင်းနေပါသလား၊ သားကောင်းများကို ပိုင်ဆိုင်သော စုမိတ္ရာမယ်တော်လည်း ချမ်းသာပါသလား။ ထို့ပြင် မြတ်သော မဟာဒေဝီ ကైကေယီလည်း ပျော်ရွှင်တော်မူနေပါသလား။”

Verse 11

कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः।अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः।।।।

“သင်သည် မိမိ၏ ပုရောဟိတ်—မိသားစုအာචာရျ—ကို သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုကာ ရိုသေပါသလား။ သူသည် အကျင့်ဝတ်သိက္ခာပြည့်ဝ၍ မျိုးရိုးမြင့်၊ ဝေဒသဒ္ဓမ္မကို ကျွမ်းကျင်၊ မနာလိုစိတ်ကင်း၍ သင့်ကို လမ်းညွှန်နိုင်သူဖြစ်၏။”

Verse 12

कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः।हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा।।।।

“သင်၏ သန့်ရှင်းသော မီးပူဇော် (အဂ္နိ) များ၌ ပွဲထုံးတရားကို သိကျွမ်းသော ယဇ္ဉကျွမ်းကျင်သူ—ပညာရှိ၍ ဖြောင့်မတ်သူ—ကို တာဝန်ပေးထားပါသလား။ ထိုသူသည် အချိန်တန်တိုင်း ပူဇော်ပြီးသည့် အဟုတနှင့် မပူဇော်ရသေးသည့် အဟုတတို့ကို သင့်အား အမြဲတမ်း အသိပေးပါသလား။”

Verse 13

कच्चिद्देवान्पित्रून् मातृ़र्गुरून्पितृसमानपि।वृद्धांश्च तात वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे।।।।

ချစ်သောညီတော်၊ သင်သည် ဒေဝတားများ၊ ပိတೃဘိုးဘွားများ၊ မိခင်များ၊ ဂုရုဆရာများ၊ ဖခင်နှင့်တူသောသူများ၊ အိုမင်းသူများ၊ ဆေးဆရာများနှင့် ဗြာဟ္မဏများကို ဆက်လက်ရိုသေကန်တော့နေသလား။

Verse 14

इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्र विशारदम्।सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे।।।।

ချစ်သောညီတော်၊ အကောင်းဆုံးလက်နက်အတတ်ပညာ၌ ကျွမ်းကျင်ပြီး အර්ထသတ္တရ (နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဗေဒ) ကိုလည်း ထူးချွန်သိမြင်သော ဥပာဓျာယ ဆုဓန္ဝန် ဆရာတော်ကို သင်သည် သင့်တော်သလို ရိုသေဂရုတစိုက်ထားသလား။

Verse 15

कच्चिदात्मसमा श्शूरा श्श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः।कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः।।।।

ချစ်သောညီတော်၊ သင်နှင့်တန်းတူသင့်တော်သော—ရဲရင့်သူ၊ ပညာရှိသူ၊ အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ မျိုးရိုးမြင့်သူ၊ အနုသိမ်သင်္ကေတများမှ စိတ်ရည်ကို ဖတ်ရှုတတ်သူ—တို့ကို မန္တ្រីအဖြစ် ခန့်အပ်ထားပြီးပြီလား။

Verse 16

मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव।सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यै श्शास्त्रकोविदैः।।।।

အို ရာဃဝ (ဘရတ)၊ မန္တရားနှင့် အကြံပေးမှုသည် မင်းတို့၏ အောင်မြင်မှု၏ အမြစ်တိုင်ပင် ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် သာသ္တရကို ကျွမ်းကျင်၍ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းတတ်သော အမတ်များက ကောင်းစွာကာကွယ်ထားလျှင် ပိုမိုဖြစ်၏။

Verse 17

कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित् कालेऽवबुध्यसे।कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तियस्यर्थनैपुणम्।।।।

သင်သည် အိပ်ငိုက်ခြင်း၏ အာဏာအောက် မကျသွားဘူးလား—အချိန်တော်တော်တွင် နိုးထတတ်သလား။ ထို့ပြင် ည၏နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအတတ်ပညာနှင့် နည်းလမ်းကျွမ်းကျင်မှုကို စဉ်းစားဆင်ခြင်တတ်သလား။

Verse 18

कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिस्सह।कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति।।।।

သင်သည် အကြံပေးမှုကို တစ်ယောက်တည်းသာ မလုပ်ဘဲ၊ တစ်ပြိုင်နက် လူအများအပြားနှင့်လည်း မလုပ်ဘူးမဟုတ်ပါသလော။ ထို့ပြင် သင်က မူဝါဒတစ်ရပ်ကို ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက်၊ ထိုအကြံအစည်သည် နိုင်ငံတော်၏ လျှို့ဝှက်ချက်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထား၍ နိုင်ငံအနှံ့ မပြန့်ပွားစေဘူးမဟုတ်ပါသလော။

Verse 19

कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम्।क्षिप्रमारभसे कर्तुं न दीर्घयसि राघव।।।।

အို ရာဃဝ (ဘရတ)၊ သင်သည် လုပ်ဆောင်ရမည့် လမ်းကြောင်းတစ်ရပ်ကို သေချာဆုံးဖြတ်ပြီး—အရင်းအမြစ်နည်းသော်လည်း အကျိုးကြီးမားသောအရာ—ထိုအလုပ်ကို အမြန်စတင်ကာ မလိုအပ်ဘဲ မနှောင့်နှေးဘူးမဟုတ်ပါသလော။

Verse 20

कच्चित्तु सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः।विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्तव्यानि पार्थिवाः।।।।

အခြားဘုရင်များသည် သင်၏လုပ်ငန်းများကို အောင်မြင်စွာ ပြီးစီးပြီးမှ—သို့မဟုတ် အောင်မြင်လုနီးပါးဖြစ်မှ—သာ သိရှိကြသလော၊ ထို့ကြောင့် မပြီးသေးသော လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာများကို မတိုင်မီ မဖော်ထုတ်စေဘူးမဟုတ်ပါသလော။

Verse 21

कच्चिन्नतर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः।त्वया वा तवामात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम्।।।।

ချစ်ခင်ရသောညီတော်၊ သင် သို့မဟုတ် သင်၏အမတ်များက ဆုံးဖြတ်ထားသော အကြံအစည်ကို အခြားသူများက ခန့်မှန်းခြင်း၊ အနုမာနဖြင့် တွက်ချက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် မဖော်ပြသော လျှို့ဝှက်နည်းလမ်းများဖြင့် မသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။

Verse 22

कच्चित्सहस्रान्मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम्।पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्निश्रेयसं महत्।।।।

လူမိုက်တစ်ထောင်ကို ချန်ထားပြီး ပညာရှိတစ်ယောက်တည်းကိုပင် ရွေးချယ်သလား။ အခက်အခဲကြုံရာတွင် ပညာရှိသည် အကျိုးကြီးမားမှုနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ကောင်းကျိုးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်သည်။

Verse 23

सहस्राण्यपि मूर्खाणां युद्युपास्ते महीपतिः।अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता।।।।

ဘုရင်သည် လူမိုက်ထောင်ပေါင်းများစွာထံမှ—တစ်သောင်းပေါင်းများစွာထံမှပင်—အကူအညီရှာလျှင်လည်း ထိုသူတို့အတွင်း အမှန်တကယ်သော အထောက်အကူ မရှိပါ။

Verse 24

एकोऽप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः।राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम्।।।।

အမတ်တစ်ယောက်တည်းပင် ဉာဏ်ပညာရှိ၍ သတ္တိရှိ၊ ကျွမ်းကျင်ကာ အမြင်ရှင်းလင်းသူဖြစ်လျှင် ဘုရင်ကိုလည်းကောင်း၊ မင်းသားကိုပင်လည်းကောင်း မဟာစည်းစိမ်ချမ်းသာသို့ ရောက်စေနိုင်သည်။

Verse 25

कच्चिन्मुख्या महात्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः।जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः।।।।

အမှုထမ်းများကို လုပ်ငန်းများတွင် သင့်တော်စွာ ခန့်ထားထားပါစေ—အထူးတော်သူတို့ကို အရေးကြီးသောအလုပ်များတွင်၊ အလယ်အလတ်ကို အလယ်အလတ်တာဝန်များတွင်၊ အနိမ့်ကို အနိမ့်အလုပ်များတွင်။

Verse 26

अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्छुचीन्।श्रेष्ठांछ्रेष्ठेषुकच्चित्वं नियोजयसि कर्मसु।।।।

အမြင့်ဆုံးသောတာဝန်များတွင် လာဘ်စားမခံနိုင်သော၊ ဖခင်ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် အမှုတော်ထမ်းခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သော၊ အကျင့်စာရိတ္တသန့်ရှင်းသော အမတ်မြတ်များကို ခန့်အပ်ပါစေ။

Verse 27

कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम्।राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत।।।।

ကೈကေယီ၏သားရေ၊ မင်း၏အမတ်များက မင်း၏အုပ်ချုပ်မှုကို သဘောတူကြသလား၊ ထို့ပြင် ကြမ်းတမ်းသောဒဏ်ခတ်မှုကြောင့် နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားတို့ အလွန်အမင်း ကြောက်ရွံ့နှောင့်ယှက်မနေကြသလား။

Verse 28

कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा।उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः।।।।

ယဇကပုရောဟိတ်တို့က မင်းကို ကျဆုံးသူကဲ့သို့ မထီမဲ့မြင် မနေကြသလား—ကြမ်းတမ်းသို့မဟုတ် မသင့်လျော်သော လက်ခံယူမှုများကြောင့်လား။ ထို့ပြင် မိန်းမတို့ကလည်း ကာမတဏှာလိုက်စားသူကဲ့သို့ မင်းကို မုန်းတီးမနေကြသလား။

Verse 29

उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसंदूषणे रतम्।शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स हन्यते।।।।

ပညာရှိသော်လည်း လှည့်ကွက်အကြံအစည်၌ ကျွမ်းကျင်၍ အမှုထမ်းများကို ပျက်စီးအောင် လှုံ့ဆော်ခြင်းကို နှစ်သက်ကာ၊ သတ္တိရှိသော်လည်း အာဏာကို လောဘကြီးသူ—ဘုရင်က ထိုသူကို မနှိမ်နင်းလျှင် နောက်ဆုံးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင်ပင် ပျက်စီးရသည်။

Verse 30

कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमान् शुचिः।कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षस्सेनापतिः कृतः।।।।

မင်းသည် ရဲရင့်မကြောက်မရွံ့၊ ဉာဏ်ပညာရှိ၍ သည်းခံတည်ကြည်၊ သန့်ရှင်းသမာဓိရှိ၊ မျိုးရိုးမြင့်မြတ်၊ သစ္စာရှိပြီး လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်သောသူကို စစ်တပ်မူးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားပြီးပြီလား။

Verse 31

बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युध्दविशारदाः।दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्यमानिताः।।।।

အင်အားကြီး၍ စစ်ပညာကျွမ်းကျင်ကာ လုပ်ရပ်ဖြင့် သက်သေပြပြီး သတ္တိပြောင်မြောက်သော အဓိကစစ်သည်တော်များကို သင့်တော်သလို ဂုဏ်ပြုကာ လေးစားချီးမြှောက်ပေးသလော၊ ထိုသူတို့က သင်ထံမှ အလေးအနက်ခံရသည်ဟု ခံစားစေရန်လော။

Verse 32

कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम्।सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे।।।।

စစ်တပ်အတွက် သင့်တော်သော ရိက္ခာနှင့် လစာကို ပေးအပ်သလော၊ ပေးရမည့်အချိန်ရောက်သည့်အခါ အကြွေးအဖြစ်မထားဘဲ နှောင့်နှေးမှုမရှိ ပေးချေသလော။

Verse 33

कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः।भर्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सोऽनर्थ स्सुमहान् स्मृतः।।।।

ရိက္ခာနှင့် လစာကို သတ်မှတ်ကာလကျော်လွန်အောင် နှောင့်နှေးလျှင် အောက်ခံတို့သည် မိမိအရှင်ကို မကျေနပ်၍ ဒေါသထွက်ကာ သစ္စာစိတ်လည်းလျော့နည်းသွားသည်။ ထိုအရာကို အလွန်ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 34

कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः।कच्चित्प्राणां स्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः।।।।

အထူးသဖြင့် အဆင့်အတန်းမြင့်သော မျိုးရိုးကောင်းသားတို့အားလုံးသည် သင်အပေါ် ချစ်ခင်သစ္စာရှိကြသလော။ ထို့ပြင် သူတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ သင့်အရေးအတွက် အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ရန် အဆင်သင့်ရှိကြသလော။

Verse 35

कच्चिज्जानपदो विद्वान्दक्षिणः प्रतिभानवान्।यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः।।।।

အို ဘရတ၊ သင်သည် ပညာရှိ၍ စွမ်းရည်ပြည့်ဝသော သံတမန်တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ထားသလော—ဒေသခံဖြစ်၍ သတင်းအချက်အလက်သိကျွမ်း၊ စေတနာကောင်း၊ ဉာဏ်မြန်ပြီး—ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း တိတိကျကျ ပြန်ကြားတင်ပြနိုင်သူကိုလော။

Verse 36

कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च।त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः।।।।

မသိသာအောင်ဖုံးကွယ်ထားသော စုံထောက်များကို—တစ်နေရာစီ သုံးယောက်စီ ခန့်ထား၍—ရန်သူဘက်ရှိ အရေးကြီးရာထူးနှင့် အဓိကနေရာ ၁၈ ခု၊ မိမိဘက်ရှိ ၁၅ ခုတို့၏ သတင်းကို အမြဲသိရှိနေပါသလော။

Verse 37

कच्चिद्व्यपास्तानहितान्प्रतियातांश्च सर्वदा।दुर्बलाननवज्ञाय वर्तसे रिपुसूदन।।।।

ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူအရှင်၊ အမြဲတမ်းသတိရှိနေပါသလော—တစ်ခါတုန်းက ပြန်လှန်ထုတ်ပယ်ခဲ့သော်လည်း ပြန်လာသော ရန်သူကို အားနည်းသည်ဟုထင်ကာ မလျစ်လျူရှုဘဲ ရှိပါသလော။

Verse 38

कच्चिन्न लौकायतिकान्ब्राह्मणांस्तात सेवसे।।अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः।।।।

ချစ်သား၊ လောကာယတိက အမြင်ရှိ၍ လောကရေးကိုသာလိုက်ပြီး သံသယစိတ်များသော ဗြာဟ္မဏများနှင့် မပေါင်းသင်းပါစေနှင့်။ သူတို့သည် ကလေးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်ကို ပညာရှိဟုထင်ကာ အန္တရာယ်ကိုသာ ဖန်တီးရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။

Verse 39

धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः।बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते।।।।

အဓိကသော ဓမ္မရှာස්တရများ ရှိနေသော်လည်း ဉာဏ်နည်းသူတို့သည် ဝိက္ခိကီ—အငြင်းပွားတက္ကဗေဒ—ကိုသာ လိုက်လံယူကာ အကျိုးမဲ့စကားများကိုသာ ပြောဆိုကြသည်။

Verse 40

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।।।

ချစ်မြတ်နိုးသူရေ၊ သင်သည် အမည်အတိုင်း သစ္စာတရားနှင့်ညီသော အယောဓျာမြို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေသလား။ အယောဓျာသည် ယခင်က ကျွန်ုပ်တို့၏ ရဲရင့်သော ဘိုးဘွားများက နေထိုင်ကာ ကာကွယ်ထားခဲ့သော မြို့ဖြစ်ပြီး တံခါးတိုင်ခိုင်မာ၍ ဆင်၊ မြင်း၊ စစ်ရထားများဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ ထို့ပြင် မိမိတို့၏ ဓမ္မကာရိယာ၌ အမြဲတမ်း တည်ကြည်နေသော အရိယ ဘြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျတို့ အင်ဒြိယကို ထိန်းချုပ်၍ စိတ်ဓာတ်မြင့်မားသူများ အထောင်ပေါင်းများစွာက ဝန်းရံနေသည်။ အမျိုးမျိုးသော နန်းတော်များဖြင့် လှပကာ ဆရာဝန်နှင့် ပညာရှိများလည်း များပြားသဖြင့်—အယောဓျာသည် စည်ပင်ချမ်းသာ၍ ရွှင်လန်းနေသလား။

Verse 41

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।2.100.40।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।2.100.41।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।2.100.42।।

ရాఃဂဝ (ဘရတ) ရေ၊ ကျေးလက်ဒေသသည် စည်ပင်ချမ်းသာ၍ အေးချမ်းနေသလား—စေတီယ (သန့်ရှင်းသော အမှတ်တရဘုရားတိုင်) များစွာဖြင့် တင့်တယ်ကာ လူနေထိုင်ရာကောင်းမွန်၍ လူဦးရေပြည့်နှက်သလား။ ဒေဝစ្ថာန (ဘုရားကျောင်း) များ၊ ရေသောက်စခန်းများနှင့် ရေကန်များကြောင့် လှပသလား။ ပွဲတော်များနှင့် လူထုအခမ်းအနားများကြောင့် တောက်ပ၍ ပျော်ရွှင်သော ယောက်ျားမိန်းမများဖြင့် စည်ကားသလား။ နယ်နိမိတ်လယ်ယာများကို ကောင်းစွာ ထွန်ယက်ထား၍ တိရစ္ဆာန်များပေါများကာ အကြမ်းဖက်မှုကင်းသလား။ သာယာလှပ၍ မိုးရေကို မမှီခိုရ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကင်းသလား။ ကြောက်ရွံ့မှုအားလုံး ပယ်ဖျက်ပြီး သတ္တုတွင်းများဖြင့် တင့်တယ်သလား။ အပြစ်သားများကင်းစင်၍ ကျွန်ုပ်၏ ဘိုးဘွားခေတ်ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ကာကွယ်ထားသလား—ပြည်သူတို့ သက်သာစွာ နေထိုင်ကြသလား။

Verse 42

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।2.100.40।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।2.100.41।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।2.100.42।।

ချစ်ခင်ရသော ညီတော်၊ နာမတော်နှင့်တကွ သစ္စာတည်သော အယောဓျာမြို့ကို သင်ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေသလား—ယခင်က ကျွန်ုပ်တို့၏ သူရဲကောင်းဘိုးဘွားများ နေထိုင်ကာ ကာကွယ်ခဲ့သည့် မြို့၊ တံခါးတံတိုင်းခိုင်မာ၍ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားများဖြင့် စည်ကားသော မြို့၊ ဗြာဟ္မဏ၊ က္ଷတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ တို့အပါအဝင် မိမိဓမ္မတာဝန်၌ အမြဲတစေ တည်ကြည်၍ အင်ဒြိယကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော မဟာအုတ်စဟာရှိ အာရျယလူကြီးများ ထောင်ပေါင်းများစွာဖြင့် ဝန်းရံနေသည့် မြို့၊ ပုံသဏ္ဍာန်မျိုးစုံသော နန်းတော်များဖြင့် တင့်တယ်၍ ဆရာဝန်နှင့် ပညာရှင်များ ပေါများကာ ပျော်ရွှင်စည်ပင် ကြွယ်ဝတိုးတက်နေသလား။

Verse 43

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।।।

ရాఃဂဝ (ဘရတ) ရေ၊ ကျေးလက်ဒေသသည် စည်ပင်ချမ်းသာ၍ အေးချမ်းနေသလား—စေတီယ (သန့်ရှင်းသော အမှတ်တရဘုရားတိုင်) များစွာဖြင့် တင့်တယ်ကာ လူနေထိုင်ရာကောင်းမွန်၍ လူဦးရေပြည့်နှက်သလား။ ဒေဝစ្ថာန (ဘုရားကျောင်း) များ၊ ရေသောက်စခန်းများနှင့် ရေကန်များကြောင့် လှပသလား။ ပွဲတော်များနှင့် လူထုအခမ်းအနားများကြောင့် တောက်ပ၍ ပျော်ရွှင်သော ယောက်ျားမိန်းမများဖြင့် စည်ကားသလား။ နယ်နိမိတ်လယ်ယာများကို ကောင်းစွာ ထွန်ယက်ထား၍ တိရစ္ဆာန်များပေါများကာ အကြမ်းဖက်မှုကင်းသလား။ သာယာလှပ၍ မိုးရေကို မမှီခိုရ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကင်းသလား။ ကြောက်ရွံ့မှုအားလုံး ပယ်ဖျက်ပြီး သတ္တုတွင်းများဖြင့် တင့်တယ်သလား။ အပြစ်သားများကင်းစင်၍ ကျွန်ုပ်၏ ဘိုးဘွားခေတ်ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ကာကွယ်ထားသလား—ပြည်သူတို့ သက်သာစွာ နေထိုင်ကြသလား။

Verse 44

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।

အို မဟာပညာရှိ၊ သင်သည် သန့်ရှင်းပြတ်သားသော ဉာဏ်ဖြင့် မှန်ကန်စွာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနေသလား—အင်ဒြိယတို့ကို အနိုင်ယူခြင်း; မူဝါဒခြောက်ပါး (ṣāḍguṇya) ကို အသုံးချခြင်း; ကံကြမ္မာကြောင့်ဖြစ်သောနှင့် လူ့ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်သော အခက်အခဲတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း; လိုအပ်သော ရာဇကိစ္စများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက် နှစ်ဆယ်မျိုး; ထို့ပြင် ပရကృతိမဏ္ဍလ—နိုင်ငံ၏ အင်္ဂါရပ်များနှင့် မဟာမိတ်ဝိုင်း; စစ်ယာဉ်တပ်လှုပ်ရှားမှု (ယာတရာ) နှင့် ဒဏ်ခတ်စီမံချက်တို့ကို သင့်လျော်စွာ စီစဉ်ခြင်း၊ ထို့အတူ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စစ်ပွဲ ဟူသော လမ်းနှစ်သွယ်ကိုလည်း မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်း။

Verse 45

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।

သာယာလှပသော ထိုဒေသသည် မိုးရေကို မမှီခိုရ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကင်းစင်၍ ကြောက်ရွံ့မှုအမျိုးမျိုးကို ပယ်ဖျက်ပြီး၊ သတ္တုတွင်းများကြောင့် ထပ်မံတင့်တယ်နေသလား။

Verse 46

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।

ကျေးလက်ဒေသသည် အပြစ်သားများကင်းစင်၍ ကျွန်ုပ်၏ ဘိုးဘွားခေတ်ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ကာကွယ်ထားပြီး—ရాఃဂဝရေ—စည်ပင်ချမ်းသာသဖြင့် ပြည်သူတို့ သက်သာစွာ နေထိုင်ကြသလား။

Verse 47

कच्चित्ते दयितास्सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः।वार्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते।।।।

သင်ချစ်မြတ်နိုးသူအားလုံး—လယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် နွားမွေးမြူရေးဖြင့် အသက်မွေးသူများ—ကောင်းမွန်စွာ ရှိနေကြသလား။ အဖေတော်ရေ၊ လူထုသည် ဝါရ္တ္တာဟူသော ထုတ်လုပ်မှုအခြေပြု အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြင့် ထောက်ပံ့ခံရလျှင် ပျော်ရွှင်စွာ စည်ပင်တိုးတက်လာသည်။

Verse 48

तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम्।रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः।।।।

သူတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ အခက်အခဲများကို ဖယ်ရှားပေးကာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် ထောက်ပံ့စီမံထားပြီးပြီလော? ဓမ္မအတိုင်း နိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်သူအားလုံးကို မင်းသည် ကာကွယ်ရမည်။

Verse 49

कच्चिस्त्रिय स्सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः।कच्चिन्न श्रद्धास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे।।।।

မိန်းမတို့ကို အမြဲနှစ်သိမ့်ပေးနေသလော၊ ထို့ပြင် သူတို့ကို ကောင်းစွာကာကွယ်ထားသလော? ထို့အပြင် သူတို့၏စကားကို အလွယ်တကူမယုံကြည်ဘဲ လျှို့ဝှက်ချက်ကိုလည်း မဖွင့်ဟဘူးလော?

Verse 50

कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः।कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि।।।।

ဆင်တောကို ကောင်းစွာကာကွယ်ထားသလော၊ နို့ပေးနွားများလည်း များပြားသလော? ထို့ပြင် မိန်းမမြင်းနှင့် ဆင်တို့အရေးတွင် ရှိသမျှနဲ့ပဲ ကျေနပ်မနေဘဲ မင်းရဲ့အရင်းအမြစ်များကို လုံလောက်အောင် ထိန်းသိမ်းထားသလော?

Verse 51

कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम्।उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे।।।।

မင်းသားကြီးရေ၊ နေ့စဉ် မနက်စောစော ထ၍ လူထုအတွက်—အလှဆင်သပ်ရပ်စွာ—လမ်းမကြီးပေါ်တွင် ကိုယ်တော်ကို ပြသနေသလော?

Verse 52

कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्तेऽविशङ्कया।सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम्।।।।

သင်၏အမှုထမ်းအပေါင်းတို့သည် သံသယမရှိဘဲ တိုက်ရိုက်လာရောက်တွေ့ဆုံနိုင်ကြသလော၊ ထို့ပြင် အလွန်နီးကပ်လွန်း၍ စည်းကမ်းပျက်စီးသွားအောင်လည်း မထားဘူးသလော။ ဤအရာ၌ အလယ်လမ်းသည် မှန်ကန်သောအကြောင်းတရား ဖြစ်၏။

Verse 53

कच्चित्सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः।यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः।।।।

သင်၏ခံတပ်အပေါင်းတို့သည် ငွေကြေးဥစ္စာ၊ စပါးသီးနှံ၊ လက်နက်နှင့် ရေတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသလော၊ ထို့ပြင် ကာကွယ်ရေးယန္တရားများနှင့်အတူ လက်မှုပညာရှင်များ၊ မြားပစ်သူများလည်း ပြည့်ဝရှိသလော။

Verse 54

आयस्ते विपुलः कच्चित्कच्चिदल्पतरो व्ययः।अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव।।।।

ရాఃဂဝ (ဘရတ) အို၊ သင်၏ဝင်ငွေသည် များပြားသလော၊ သုံးစွဲမှုကိုလည်း ချုပ်တည်းထားသလော။ ထို့ပြင် မထိုက်တန်သူတို့အပေါ်၌ ရာဇဘဏ္ဍာ မဖြုန်းတီးသွားအောင် စောင့်ရှောက်သလော။

Verse 55

देवतार्थे च पित्रर्थेब्राह्मणाभ्यागतेषु च।योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः।।।।

သင်၏အသုံးစရိတ်သည် ထိုက်သင့်သောတာဝန်များအတွက် သုံးစွဲသလော—ဒေဝတာတို့နှင့် ပိတೃဘိုးဘွားတို့အတွက် ပူဇော်ပဏာမများ၊ ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် ဧည့်သည်အဂန္တုတို့ကို ထောက်ပံ့ကူညီခြင်း၊ ထို့ပြင် စစ်သည်များနှင့် မိတ်သဟာယအဖွဲ့တို့ကို သင့်တော်စွာ ပံ့ပိုးခြင်းတို့အတွက် ဖြစ်သလော။

Verse 56

कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारित श्चापरकर्मणा।अपृष्ट श्शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः।।।।

သမာဓိရှိ၍ စိတ်နှလုံးသန့်ရှင်းသော အာရျမင်းမြတ်တစ်ဦးကို မကောင်းသောစွပ်စွဲချက်ဖြင့် အပြစ်တင်စော်ကားထားသော်လည်း၊ သာသနာကျမ်းရှာစတရ (śāstra) ကို ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် မတိုင်ပင်ဘဲ လောဘကြောင့် အပြစ်မဲ့စွာ သတ်ဖြတ်မထားကြသလောဟု ငါမျှော်လင့်၏။

Verse 57

गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टस्सकारणः।कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ।।।।

အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ အချိန်မီ ဖမ်းမိ၍ ထိန်းသိမ်းကာ စစ်မေးပြီး အကြောင်းအရင်းနှင့် သက်သေခံချက်ဖြင့် ထင်ရှားသည့် သူခိုးကို ငွေကြေးလောဘကြောင့်သာ လွှတ်မပေးကြောင်း ဖြစ်ပါစေ။

Verse 58

व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव।अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः।।।।

အို ရာဃဝ (ဘရတ) ဒုက္ခကာလ၌ သင်၏ ဗဟုသုတပြည့်ဝသော အမတ်များသည် အချမ်းသာသူဖြစ်စေ ဆင်းရဲသူဖြစ်စေ မ偏မလွဲ စိတ်မလွဲဘဲ အရေးကိစ္စများကို စိစစ်သုံးသပ်ကြသလော။

Verse 59

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि राघव।तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः।।।।

အို ရာဃဝ (ဘရတ) မမှန်ကန်စွာ စွပ်စွဲခံရသူတို့၏ မျက်ရည်များသည်—အုပ်ချုပ်သူက ကိုယ့်အပျော်အပါးအတွက်သာ အပြစ်ပေးသည့်အခါ—ထိုအုပ်ချုပ်သူ၏ သားသမီးနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို ပျက်စီးစေတတ်၏။

Verse 60

कच्चिद्वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यामुख्यांश्च राघव।दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे।।।।

အို ရာဃဝ (ဘရတ) သင်သည် နိုင်ငံတော်၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရှာဖွေရန် အိုမင်းသူများ၊ ကလေးငယ်များနှင့် ပညာရှိတို့အနက် အထူးထင်ရှားသူများကို သုံးပါးသောနည်း—ဒါန၊ စေတနာကောင်း၊ နှလုံးသားနူးညံ့သောစကား—ဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သလော။

Verse 61

कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन्।चैत्यांश्च सर्वान्सिध्दार्थान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि।।।।

သင်သည် ဆရာဂုရုများနှင့် အရွယ်ကြီးသူများ၊ တပသီ (တပသ) များ၊ ဒေဝတားများနှင့် ဧည့်သည်များ၊ သန့်ရှင်းရာဌာန (ချೈတျ) များ၊ အောင်မြင်ပြီးပြည့်စုံသူ (သိဒ္ဓ) များနှင့် ဗြာဟ္မဏများကို သင့်လျော်စွာ ရိုသေကန်တော့ပါသလော။

Verse 62

कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः।उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे।।।।

သင်သည် ဥစ္စာအတွက် ဓမ္မကို မချိုးဖောက်စေ၊ ဓမ္မအတွက်လည်း ဥစ္စာကို မပျက်စီးစေ—ထို့ပြင် နှစ်ဖက်လုံးကိုပါ—အပျော်အပါးအပေါ် လောဘနှင့် ကာမဆန္ဒကြောင့် မထိခိုက်စေပါစေနှင့်။

Verse 63

कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर।विभज्य काले कालज्ञ सर्वान्वरद सेवसे।।।।

အို အောင်မြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ အချိန်ကာလကို သိမြင်တတ်၍ ကောင်းချီးပေးသူကဲ့သို့သောသူ၊ သင်သည် အချိန်ကို သင့်လျော်စွာ ခွဲဝေကာ ဓမ္မ၊ အဓိပ္ပါယ်(အර්ထ) နှင့် ကာမ—ဘဝရည်မှန်းချက် သုံးပါးလုံးကို ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်နေပါသလော။

Verse 64

कच्चित्ते ब्राह्मणा श्शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः।आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैस्सह।।।।

အို မဟာပညာရှိ၊ သာස්တရားအပေါင်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်သော ဗြာဟ္မဏများသည် မြို့သူမြို့သားများနှင့် ကျေးလက်ပြည်သူများနှင့်အတူ သင်၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ဆုတောင်းမျှော်လင့်နေကြပါသလော။

Verse 65

नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।।।

မင်းမြတ်သည် မင်း၏အပြစ် ၁၄ ပါးကို ရှောင်ကြဉ်နေသလော—ယုံကြည်မှုမဲ့ခြင်း(နာစတိက) မုသားစကား ဒေါသ ပေါ့လျော့မေ့လျော့ခြင်း အချိန်ဆွဲနှောင့်နှေးခြင်း ပညာရှိတို့ကို မမြင်မနာရှောင်ခြင်း ပျင်းရိခြင်း နှင့် အာရုံငါးပါး၏ အာသာတဏှာ၌ မူးမောခြင်း; နိုင်ငံရေးကိစ္စကို တစ်ယောက်တည်း စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ခြင်း; မသိမမြင်သူတို့နှင့် အကြံတိုင်ပင်ခြင်း; ဆုံးဖြတ်ပြီးသားကို မစတင်ခြင်း; အကြံမူ၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို မကာကွယ်ခြင်း; မင်္ဂလာအကျင့်အထုံးကို လျစ်လျူရှုခြင်း; နှင့် ရန်သူအားလုံးကို တပြိုင်နက် မစဉ်းစားဘဲ တိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကိုလော?

Verse 66

नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।2.100.65।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।2.100.66।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।2.100.67।।

မင်းမြတ်သည် မင်း၏အပြစ် ၁၄ ပါးကို ရှောင်ကြဉ်နေသလော—ယုံကြည်မှုမဲ့ခြင်း(နာစတိက) မုသားစကား ဒေါသ ပေါ့လျော့မေ့လျော့ခြင်း အချိန်ဆွဲနှောင့်နှေးခြင်း ပညာရှိတို့ကို မမြင်မနာရှောင်ခြင်း ပျင်းရိခြင်း နှင့် အာရုံငါးပါး၏ အာသာတဏှာ၌ မူးမောခြင်း; နိုင်ငံရေးကိစ္စကို တစ်ယောက်တည်း စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ခြင်း; မသိမမြင်သူတို့နှင့် အကြံတိုင်ပင်ခြင်း; ဆုံးဖြတ်ပြီးသားကို မစတင်ခြင်း; အကြံမူ၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို မကာကွယ်ခြင်း; မင်္ဂလာအကျင့်အထုံးကို လျစ်လျူရှုခြင်း; နှင့် ရန်သူအားလုံးကို တပြိုင်နက် မစဉ်းစားဘဲ တိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကိုလော?

Verse 67

नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।2.100.65।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।2.100.66।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।2.100.67।।

အို ရာဃဝ၊ မဟာပညာရှိရေ—နိုင်ငံရေးနှင့် အကျင့်သဘောတရားတို့၏ ဤစနစ်များကို အဓိပ္ပါယ်မှန်အတိုင်း သေချာနားလည်၍ သင့်တော်စွာ အသုံးချနေသလော—ဆယ်မျိုး၊ ငါးမျိုး၊ လေးမျိုး အုပ်စုများ; ခုနစ်မျိုး၊ ရှစ်မျိုး၊ သုံးမျိုး စုများ; ဝိဒ္ယာ သုံးခွဲ; ပုဓ္ဓိဖြင့် အင်ဒြိယများကို အောင်နိုင်ခြင်း; မူဝါဒ ခြောက်ပါး(ṣāḍguṇya); ကံကြမ္မာနှင့် လူ့ကြိုးပမ်းမှုမှ ပေါ်လာသော ဘေးအန္တရာယ်များ; ‘ကృတ்ய’ ဟုခေါ်သော တာဝန်များ; အမျိုးအစား ၂၀ ခွဲခြားမှု; ပရကృతိမဏ္ဍလနှင့် မဏ္ဍလဝိုင်း; ခရီးထွက်စစ်(ယာတြာ) နှင့် ဒဏ်ပေးခြင်း၏ စည်းကမ်း; ထို့ပြင် ငြိမ်းချမ်းရေး(သန္ဓိ) နှင့် စစ်(ဝိဂ္ဂရဟ) ဟူသော လမ်းနှစ်လမ်းကိုလော?

Verse 68

दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।।।

အို ရာဃဝ၊ မဟာပညာရှိရေ—နိုင်ငံရေးနှင့် အကျင့်သဘောတရားတို့၏ ဤစနစ်များကို အဓိပ္ပါယ်မှန်အတိုင်း သေချာနားလည်၍ သင့်တော်စွာ အသုံးချနေသလော—ဆယ်မျိုး၊ ငါးမျိုး၊ လေးမျိုး အုပ်စုများ; ခုနစ်မျိုး၊ ရှစ်မျိုး၊ သုံးမျိုး စုများ; ဝိဒ္ယာ သုံးခွဲ; ပုဓ္ဓိဖြင့် အင်ဒြိယများကို အောင်နိုင်ခြင်း; မူဝါဒ ခြောက်ပါး(ṣāḍguṇya); ကံကြမ္မာနှင့် လူ့ကြိုးပမ်းမှုမှ ပေါ်လာသော ဘေးအန္တရာယ်များ; ‘ကృတ்ய’ ဟုခေါ်သော တာဝန်များ; အမျိုးအစား ၂၀ ခွဲခြားမှု; ပရကృతိမဏ္ဍလနှင့် မဏ္ဍလဝိုင်း; ခရီးထွက်စစ်(ယာတြာ) နှင့် ဒဏ်ပေးခြင်း၏ စည်းကမ်း; ထို့ပြင် ငြိမ်းချမ်းရေး(သန္ဓိ) နှင့် စစ်(ဝိဂ္ဂရဟ) ဟူသော လမ်းနှစ်လမ်းကိုလော?

Verse 69

दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।2.100.68।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।2.100.69।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।2.100.70।।

အို မဟာပညာရှိ၊ သင်သည် သန့်ရှင်းပြတ်သားသော ဉာဏ်ဖြင့် မှန်ကန်စွာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနေသလား—အင်ဒြိယတို့ကို အနိုင်ယူခြင်း; မူဝါဒခြောက်ပါး (ṣāḍguṇya) ကို အသုံးချခြင်း; ကံကြမ္မာကြောင့်ဖြစ်သောနှင့် လူ့ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်သော အခက်အခဲတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း; လိုအပ်သော ရာဇကိစ္စများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက် နှစ်ဆယ်မျိုး; ထို့ပြင် ပရကృతိမဏ္ဍလ—နိုင်ငံ၏ အင်္ဂါရပ်များနှင့် မဟာမိတ်ဝိုင်း; စစ်ယာဉ်တပ်လှုပ်ရှားမှု (ယာတရာ) နှင့် ဒဏ်ခတ်စီမံချက်တို့ကို သင့်လျော်စွာ စီစဉ်ခြင်း၊ ထို့အတူ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စစ်ပွဲ ဟူသော လမ်းနှစ်သွယ်ကိုလည်း မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်း။

Verse 70

दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।2.100.68।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।2.100.69।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।2.100.70।।

အို မဟာရာဇာတော်—နှစ်သက်ပျော်ရွှင်စွာ ယခု ကျွန်ုပ်တို့စားနေသည့် အစာကိုပင် သုံးဆောင်ပါ။ လူတစ်ဦးနှင့် ဆက်နွယ်သော ဒေဝတားတို့သည်လည်း သူစားသည့်အစာနှင့် တူညီသော အစာကိုပင် ရရှိကြသည်။

Verse 71

मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा।कच्चित्समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्रं मन्त्रयसे मिथः।।।।

သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ဝန်ကြီး သုံးဦး သို့မဟုတ် လေးဦးနှင့်—တစ်စုတစ်စည်းဖြစ်စေ၊ တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ—လျှို့ဝှက်စွာ အကြံတိုင်ပင်ကာ မူဝါဒကို စမ်းသပ်သေချာစေပြီး အကြံမူ၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ကာကွယ်ထားသလော?

Verse 72

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः।कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम्।।।।

သင်၏ ဝေဒပညာလေ့လာမှုသည် အကျိုးပွားပါစေ။ သင်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများသည် အောင်မြင်ပါစေ။ သင်၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝသည် ကောင်းကျိုးဖြစ်ထွန်းပါစေ။ ထို့ပြင် သင်သည် သာස්တရမှ ကြားသိခဲ့သမျှသည် လက်တွေ့အကျင့်၌ ပညာအလင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲထွန်းတောက်ပါစေ။

Verse 73

कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव।आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थ संहिता।।।।

အို ရာဃဝ(ဘရတ) ရေ—ငါပြောခဲ့သကဲ့သို့ သင်၏ နားလည်မှုသည် ထိုအတိုင်း ဖြစ်နေသလော။ ထိုနားလည်မှုသည် အသက်ရှည်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်သတင်းကောင်းကို ထောက်ပံ့ကာ၊ ဓမ္မ၊ ကာမ(တရားသင့်သော ပျော်ရွှင်မှု) နှင့် အර්ထ(စည်းစိမ်) တို့နှင့် ညီညွတ်စေ၏။

Verse 74

यां वृत्तिं वर्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः।तां वृत्तिं वर्तसे कच्चिद्याच सत्पथगा शुभा।।।।

သားရေ၊ ငါတို့အဖေ လိုက်နာသည့် အကျင့်လမ်းစဉ်နှင့် ငါတို့ဘိုးဘွားများ လိုက်နာခဲ့သည့် အကျင့်လမ်းစဉ်တည်းဟူသော မင်္ဂလာရှိ၍ သစ္စာလမ်းကြောင်းပေါ် လျှောက်သည့် လမ်းကို သင်လည်း လိုက်နာနေသလား။

Verse 75

कच्चित्स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव।कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्य स्सम्प्रयच्छसि।।।।

ရాఃဃဝ (ဘရတ) ရေ၊ အရသာရှိသော အစားအစာကို သင်တစ်ယောက်တည်း မစားဘဲ ရှိသလား။ ထို့ပြင် လိုလားတောင်းဆိုသော မိတ်ဆွေများအားလည်း သင့်တော်သလို ဝေမျှပေးနေသလား။

Verse 76

राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम्।अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युत स्स्वर्गमुपैति विद्वान्।।।।

သို့သော် မင်းတရားသည်—ပညာရှိ၍ သိပ္ပံပညာပြည့်ဝကာ ပြည်သူတို့အတွက် တရားဒဏ္ဍကို ကိုင်ဆောင်သူ—ဓမ္မအတိုင်း စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်၍ မြေပြင်တစ်လုံးလုံး၏ အာဏာကို ရရှိပြီးနောက် ဤလောကမှ လွတ်မြောက်သွားသော် အမှန်တကယ် စွဝဂ္ဂ (ကောင်းကင်ဘုံ) သို့ ရောက်သည်။