
संज्ञोपाख्यानम् (Saṃjñopākhyānam)
Shumbha and Nishumbha
ဤအဓ್ಯಾಯတွင် သုရိယ၏တောက်ပအပူကို မခံနိုင်သဖြင့် စဉ္ဉာဒေဝီသည် ဆုတ်ခွာ၍ တပသျာပြုကာ မိမိ၏အရိပ် “ချာယာ” ကို အစားထိုးထားသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ယမနှင့် ယမုနာတို့ မွေးဖွားလာခြင်း၊ အမှန်တရားပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့် မိသားစုဓမ္မကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းသည့် ရသာများကို ဖော်ပြသည်။
Verse 1
षट्सप्ततितमः सप्तसप्ततितमोऽध्यायः- ७७ मārkaṇḍeya uvāca मार्तण्ड रस्यवेर्भार्या तनया विश्वकर्मणः । संज्ञा नाम महाभाग तस्यां भानुरजीजनत् ॥
မာရကဏ္ဍေယက ပြောသည်—အို မဟာသုခင်၊ “သံဇ္ဉာ” (Saṃjñā) ဟူသော အမည်ရှိ၍ ဝိශ්ဝကರ್ಮန် (Viśvakarman) ၏ သမီးသည် မာရတဏ္ဍ (Mārtaṇḍa—နေမင်း) ၏ ဇနီးဖြစ်လာ၏။ ထိုမိန်းမ၌ပင် ဘာနု (Bhānu—နေမင်း) သည် သားသမီးကို မွေးဖွားစေ၏။
Verse 2
मनुं प्रख्यातयशसमनेकज्ञानपारगम् । विवस्वतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः ॥
ထိုမနုသည် ကျော်ကြားသော ဂုဏ်သတင်းရှိ၍ အမျိုးမျိုးသော ဗဟုသုတတို့၏ အဝေးကမ်းသို့ ကူးလွန်ပြီးသူ ဖြစ်၏။ ဝိဝස්ဝန် (Vivasvān) ၏ သားဖြစ်သောကြောင့် “ဝိုင်ဝஸ္ဝတ” (Vaivasvata) ဟု ခေါ်ကြ၏။
Verse 3
संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां निष्ठुरमब्रवीत् ॥
ထို့နောက် ရဝိ (Ravi—နေမင်း) က သံဇ္ဉာ (Saṃjñā) ကို ကြည့်သောအခါ သူမသည် မျက်စိပိတ်လိုက်၏။ ထိုကြောင့် အာရက (Arka—နေမင်း) သည် ဒေါသထွက်ကာ သံဇ္ဉာအား ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ပြောလေ၏။
Verse 4
मयि दृष्टे सदा यस्मात् कुरुषे नेत्रसंयमम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम् ॥
သင်သည် ငါ့ကိုကြည့်တိုင်း မျက်လုံးကို အမြဲတမ်းချုပ်ထိန်း၍ အောက်ချထား၏။ ထို့ကြောင့် အမိုက်သူရေ၊ သင်သည် သတ္တဝါတို့ကို ချုပ်ထိန်းအုပ်စိုးသူ ယမကို မွေးဖွားရမည်။
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच । ततः सा चपलां दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်– ထိုအခါ နတ်သမီး (သံဇ္ဉာ) သည် ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်ကာ မျက်စိအကြည့် မတည်ငြိမ်သွား၏။ သူမ၏ မျက်လုံးများ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်နေသည်ကို မြင်၍ ရဝီ (နေမင်း) သည် ထပ်မံ၍ သူမအား ပြောကြား하였다။
Verse 6
यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वयाधुना । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि ॥
ယခု သင်သည် ငါ့ကိုကြည့်ရာတွင် အကြည့်က ယိမ်းယိုင်လာသောကြောင့်၊ ထို့ကြောင့် သင်သည် ယိမ်းယိုင်သော သမီးတစ်ဦး—မြစ်တစ်စင်းကို မွေးဖွားရမည်။
Verse 7
मार्कण्डेय उवाच । ततस्तस्यान्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်– ထိုနောက် သူမ၏ ခင်ပွန်း၏ ထိုကျိန်စာကြောင့်ပင် ယမနှင့် ဤ ယမုနာတို့ မွေးဖွားလာကြပြီး၊ ယမုနာသည် အလွန်ကြီးမြတ်သော မြစ်အဖြစ် နာမည်ကြီးလေသည်။
Verse 8
सापि संज्ञा रवेस्तेजः सेहे दुःखेन भामिनी । असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा ॥
ထို သံဇ္ဉာဟူသော တောက်ပသည့် မိန်းမသည် ရဝီ၏ တောက်ပမှုကို နာကျင်စွာဖြင့်သာ ခံနိုင်ခဲ့၏။ ထို တေဇဿကို မခံနိုင်သဖြင့် ထို့နောက် စိုးရိမ်စွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်လာ하였다။
Verse 9
किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्कश्च नैष्यति ॥
«ငါ ဘာလုပ်ရမလဲ။ ငါ ဘယ်ကို သွားရမလဲ။ သွားပြီးနောက် ငါ့အတွက် ငြိမ်းချမ်းရာ ဘယ်မှာ ရှိမလဲ။ ငါ့ခင်ပွန်း နေမင်းသည် ငါ့အပေါ် အမျက်ကို ဘယ်လို ရပ်တန့်မလဲ။»
Verse 10
इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव सा ॥
ဤသို့ နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် စဉ်းစားနေစဉ် ပရာဇာပတိ၏ သမီးဖြစ်သော ကံကောင်းသည့် မိန်းမမြတ်သည် မိမိအဖထံ၌ ခိုလှုံခြင်းကို အကောင်းဆုံး လမ်းကြောင်းဟု သတ်မှတ်하였다။
Verse 11
ततः पितृगृहे गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं निर्ममे दयितां रवेः ॥
ထို့နောက် မိမိအဖ၏အိမ်သို့ သွားရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ရဝီ၏ ချစ်မြတ်နိုးခံရသော နာမည်ကြီး မိန်းမမြတ်သည် မိမိကိုယ်မှ အရိပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်သဏ္ဌာန်တစ်ခု (ချာယာ) ကို ဖန်တီး하였다။
Verse 12
ताञ्चोवाच त्वया वेष्मन्यत्र भानोः यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ ॥
ထို့နောက် နာမည်ကြီးမိန်းမမြတ်သည် သူမအား ပြော하였다—«ဘานุ (နေမင်း) ၏ အိမ်တွင် ငါပြုမူခဲ့သကဲ့သို့ တိတိကျကျ ပြုမူရမည်။ ကလေးများအပေါ် သင့်လျော်စွာ ဆက်ဆံရမည်၊ ရဝီအပေါ်၌လည်း ထိုနည်းတူ ပြုမူရမည်»။
Verse 13
पृष्टयापि न वाच्यन्ते तथैतद्गमनं मम । सैवास्मि नाम संज्ञेति वाच्यमेतत्सदा वचः ॥
«မေးမြန်းခံရသော်လည်း ငါသွားခြင်းအကြောင်း မပြောရ။ အမြဲတမ်း ‘ငါပင် အဲဒီသူ—အမည်မှာ သံဇ္ဉာ (Saṃjñā) ဖြစ်သည်’ ဟု ဆိုရမည်»။
Verse 14
छायासंज्ञोवाच आकेशग्रहणाद् देवि ! आशापाच्च वचस्तव । करिष्ये कथयिष्यामि वृत्तन्तु शापकर्षणात् ॥
ချာယာ-သံဇ္ညာက ဆိုသည်— «အို ဒေဝီမယ်တော်၊ သင်သည် ကျွန်မ၏ ဆံပင်ကို ဆွဲကိုင်ထားသဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင်၏ စကားက ပေးသော မျှော်လင့်ချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကျွန်မ ပြုမည်—ကျိန်စာ၏ အင်အားမှ ပေါ်ပေါက်လာသော အကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို ပြောပြမည်»။
Verse 15
इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम् ॥
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရပြီးနောက် ဒေဝီ (သံဇ္ညာ) သည် ဖခင်၏ အိမ်သို့ သွားလေသည်။ ထိုနေရာ၌ တပဿာဖြင့် အညစ်အကြေးများ ဆေးကြောသန့်စင်ပြီးသော တ்வဿ္ဋೃ (Tvaṣṭṛ) ကို တွေ့မြင်လေသည်။
Verse 16
बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता ॥
သူလည်း သူမကို အလွန်မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ပြုမှုဖြင့် ကြိုဆိုလေသည်။ ဝိශ්ဝကರ್ಮန် (Viśvakarman) က ပူဇော်ကန်တော့သဖြင့်၊ အပြစ်ကင်းသော သူမသည် ဖခင်အိမ်၌ အချိန်တစ်ခဏ နေထိုင်လေသည်။
Verse 17
ततस्तां प्राह चार्वङ्गी पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरः सरम् ॥
ထို့နောက် ဖခင်သည် အင်္ဂါရပ်လှပသော၊ မကြာခဏသာ နေထိုင်ခဲ့သူမကို စကားပြောလေသည်။ ချစ်ခင်မှုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှုကို ရှေ့တန်းတင်ကာ သမီးကို ချီးမွမ်း၍ (သူမအား) ပြောဆိုလေသည်။
Verse 18
त्वान्तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्धसमानि स्युः किन्तु धर्मो विलुप्यते ॥
«သို့သော် သမီးရေ၊ ငါသည် သင်ကို မြင်နေရသည့် ရက်များ များစွာပင် ရှိသော်လည်း တစ်ခဏ၏ တစ်ဝက်ကဲ့သို့သာ ထင်ရသည်။ သို့ရာတွင် သင်သည် ဤနေရာ၌ မသင့်လျော်စွာ နေထိုင်လျှင် ဓမ္မ (dharma) သည် လျော့နည်းသွားမည်»။
Verse 19
बान्धवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथो बान्धवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः ॥
«မိမိ၏ဆွေမျိုးများအကြား အချိန်ကြာကြာနေခြင်းသည် မိန်းမတို့၏ဂုဏ်သိက္ခာကို မတိုးစေ; ဆွေမျိုးတို့၏ဆန္ဒမှာ မိန်းမသည် ခင်ပွန်း၏အိမ်၌ နေရန်ဖြစ်သည်»။
Verse 20
सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण सङ्गता । पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके ॥
«သင်သည် သုံးလောက၏အရှင်ဖြစ်သော သုရိယကို ခင်ပွန်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားပြီးဖြစ်သည်; ထို့ကြောင့် သမီးရေ၊ ဖခင်အိမ်၌ အချိန်ကြာကြာ မနေရ»။
Verse 21
सा त्वं भर्तृगृहं गच्छ तुष्टो 'हं पूजिता सि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभे मम ॥
«ထို့ကြောင့် ခင်ပွန်း၏အိမ်သို့ သွားလော့။ ငါကျေနပ်ပြီ—သင်သည် ငါ့ကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် မင်္ဂလာရှိသူမ၊ ငါမြင်ရအောင် နောက်တစ်ဖန် ပြန်လာပါ»။
Verse 22
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ता सा तदा पित्रा तथेत्युक्त्वा च सा मुने । संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान् कुरून् ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်—«ဖခင်က ထိုသို့ မိန့်ကြားသဖြင့် သူမက ‘အဲဒီအတိုင်းပါ’ ဟု ပြန်လည်ဆို၏၊ အို ရှင်မြတ်။ ဖခင်ကို သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုပြီးနောက် သူမသည် မြောက်ဘက် ကုရုများ (ဥတ္တရ-ကုရု) ထံသို့ သွားလေ၏»။
Verse 23
सूर्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचारा तत्रापि वडवारूपधारिणी ॥
နေ၏ လောင်ကျွမ်းသော အပူကို မလိုလားဘဲ၊ သူ၏ တောက်ပသော ရောင်ခြည်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့်၊ သူမသည် ထိုနေရာ၌လည်း တပသ (အာစီတ) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်—မြင်းမ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူလျက်။
Verse 24
संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायामहस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्याञ्चैकां मनोरमाम् ॥
သူမကို သံဇ္ဉာဟု ထင်မှတ်၍ အဟස්ပတိ (နေမင်း) သည် ဒုတိယဇနီး (ချာယာ) ထံမှ သားနှစ်ယောက်နှင့် လှပသော သမီးတစ်ယောက်ကို မွေးဖွားစေ하였다။
Verse 25
छायासंज्ञा त्वपत्येषु यथा स्वेष्वतिवत्सला । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चान्ववर्तत ॥
ချာယာ—(သံဇ္ဉာဟု ခေါ်သော်လည်း)—မိမိ၏ကလေးများကို အလွန်ချစ်ခင်သော်လည်း သံဇ္ဉာ၏ သမီးနှင့် (အရွယ်ကြီး) သားများအပေါ်တွင် ထိုသို့တူညီသော ချစ်ခင်မှုကို မပြခဲ့။
Verse 26
लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम् । मनुस्तत्क्षान्तवानस्य यमस्तस्या न चक्षमे ॥
နေ့စဉ်နေ့တိုင်း၊ အလှူအပျော်နှင့် အပျော်အပါးအမျိုးမျိုးဖြင့် ကလေးများအပေါ် ခွဲခြားဆက်ဆံခဲ့သည်။ မနုသည် သည်းခံခဲ့သော်လည်း ယမသည် သူမ၏ အပြုအမူကို မခံနိုင်ခဲ့။
Verse 27
ताडनाय च वै कोपात् पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः ॥
ဒေါသဖြင့် သူသည် သူမကို ကန်ရန် ခြေထောက်ကို မြှောက်လိုက်သော်လည်း၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သောကြောင့် သူမ၏ ကိုယ်ပေါ်သို့ မချလိုက်ခဲ့။
Verse 28
ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्विज । किञ्चित् प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा ॥
ထို့နောက်၊ အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ ချာယာ (သံဇ္ဉာဟု အယောင်ဆောင်သူ) သည် နှုတ်ခမ်းတုန်၍ လက်များတုန်လှုပ်ကာ ဒေါသဖြင့် ယမကို ကျိန်စာတင်하였다။
Verse 29
पितुः पत्नीममर्यादं यन्मां तर्जयसे पदाः । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति ॥
«သင်သည် အဖ၏မယားဖြစ်သော ငါ့ကို သင့်လျော်မှုမရှိဘဲ သင့်ခြေဖြင့် ခြိမ်းခြောက်သောကြောင့်၊ ထိုခြေတော်သည် ယနေ့ပင် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်လိမ့်မည်»။
Verse 30
मार्कण्डेय उवाच इत्याकर्ण्य यमः शापं मात्रा दत्तं भयातुरः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरःसरम् ॥
မားကဏ္ဍေယာက ပြောသည်– မိခင်၏ ကျိန်စာကို ကြားသော် ယမမင်းသည် ကြောက်ရွံ့၍ ဖခင်ထံ ချဉ်းကပ်ကာ ဦးချကန်တော့ပြီးနောက် စကားဆိုလေ၏။
Verse 31
यम उवाच तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिति केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति ॥
ယမမင်းက ပြောသည်– «အဖေ၊ ဤသည်မှာ မည်သူမျှ မမြင်ဖူးသော အံ့ဩဖွယ်ကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ မိခင်သည် မေတ္တာကို စွန့်၍ သားအပေါ် ကျိန်စာပေးခြင်းပင် ဖြစ်၏»။
Verse 32
यथा मनुर्ममाचष्टे नेयं मता तथा मम । विगुणेष्वपि पुत्रेषु न माता विगुणा भवेत् ॥
«မနုက ငါ့အား ပြောသကဲ့သို့ ဤသည်မှာ ငါ့အမြင်လည်း မဟုတ်။ သားတို့တွင် ချို့ယွင်းမှု ရှိသော်လည်း မိခင်သည် (အကျင့်အပြုအမူ၌) ချို့ယွင်းသူ မဖြစ်သင့်»။
Verse 33
मार्कण्डेय उवाच यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवान्स्तिमिरापहः । छायासंज्ञां समाहूय पप्रच्छ क्व गतेति सा ॥
မားကဏ္ဍေယာက ပြောသည်– ယမ၏ စကားကို ကြားသော် အမှောင်ကို ဖယ်ရှားသော ကောင်းမြတ်သည့် နေမင်းသည် ချာယာ (သံဇ္ဉာဟု ခေါ်သောသူ) ကို ခေါ်ယူ၍ «သံဇ္ဉာသည် ဘယ်သို့ သွားသနည်း» ဟု မေးလေ၏။
Verse 34
सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे ॥
ထိုအခါ နန်းက ပြောသည်– «အို ဝိဘ္ဟာဝသု (နေမင်း)၊ ကျွန်မသည် တ္ဝෂ္ဋೃ၏ သမီး စံဇ္ဉာ ဖြစ်၏။ ကျွန်မသည် သင်၏ ဇနီးဖြစ်ပြီး၊ သင်ကြောင့် ဤကလေးတို့ကို ကျွန်မမှ မွေးဖွားလာခဲ့သည်»။
Verse 35
इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे ततो क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः ॥
ထို့ကြောင့် ဝိဝသ္ဝတ်က နန်းကို ထပ်ခါထပ်ခါ မေးမြန်းသော်လည်း နန်းသည် (အမှန်တရားကို) မဖော်ပြခဲ့။ ထိုအခါ တောက်ပသောသူ (နေမင်း စူရျ) သည် ဒေါသထွက်၍ နန်းကို ကျိန်စာချရန် ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 36
ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वतः । विदितार्थश्च भगवान् जगाम त्वष्टुरालयम् ॥
ထို့နောက် နန်းသည် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှကို ဝိဝသ္ဝတ်အား အကုန်အစင် ပြောပြလေ၏။ ထိုအခါ ကောင်းကင်ဘုရား (နေမင်း စူရျ) သည် အကြောင်းအရာကို နားလည်ပြီး တ္ဝෂ္ဋೃ၏ နေရာသို့ သွားလေ၏။
Verse 37
ततः स पूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्तं परया भक्त्या निजगेहमुपागतम् ॥
ထို့နောက် သူ (တ္ဝष္ဋೃ) သည် သုံးလောကလုံးက ပူဇော်ကြသော တောက်ပသောသူ (နေမင်း စူရျ) ကို မိမိအိမ်သို့ ရောက်လာသဖြင့် အမြင့်ဆုံးသော ဘက္တိဖြင့် ပူဇော်လေ၏။
Verse 38
संज्ञां पृष्टस्तदा तस्मै कथयामास विश्वकृत् । आगतैवेह मे वेष्म भवतः प्रेषितेति वै ॥
စံဇ္ဉာ အကြောင်း မေးမြန်းသောအခါ၊ ဝိශ්ဝကೃတ် (အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းသူ ဝိශ්ဝကರ್ಮန်) က သူ့အား ပြောသည်– «သင်က ပို့လိုက်သဖြင့် နန်းသည် အမှန်တကယ် ကျွန်ုပ်အိမ်သို့ ရောက်လာခဲ့သည်»။
Verse 39
दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥
ဒိဝါကရ (နေမင်း) သည် သမာဓိ၌ စူးစိုက်နေစဉ် မြောက်ဘက် ကုရုဒေသ၌ မိန်းမမြင်းရုပ်ကို ဆောင်ကာ တပသ်ကျင့်နေသော နាងကို မြင်တော်မူ၏။
Verse 40
सौम्यमूर्तिः शुभाकारो मम भर्ता भवेदिति । अभिसन्धिं च तपसो बुबुधे 'स्या दिवाकरः ॥
“ကျွန်မ၏ ခင်ပွန်းသည် ရုပ်သဏ္ဌာန်နူးညံ့၍ မင်္ဂလာသဏ္ဌာန်ဖြစ်ပါစေ” ဟူသော ဆန္ဒဖြင့် နាង၏ တပသ်ကို ပြုခဲ့သည်ကို ဒိဝါကရ နားလည်တော်မူ၏။
Verse 41
शातनं तेजसो मे 'द्य क्रियतामिति भास्करः । तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥
ဘ္ဟာස්ကရ (နေမင်း) က “ယနေ့ ငါ၏ တောက်ပမှုကို လျော့ချစေကြ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထို့နောက် သံဇ္ဉာ၏ ဖခင် ဗိශ්ဝကರ್ಮန်ထံသို့ “ဟေ ဘြာဟ္မဏ” ဟုဆိုကာ ထိုသို့ မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 42
संवत्सरभ्रमेस् तस्य विश्वकर्मा करावेस्ततः । तेजसः शातनञ्चक्रे स्तूयमानश्च दैवतैः ॥
ထို့နောက် တစ်နှစ်ပတ်လည် အဆုံး၌ နတ်တို့၏ ချီးမွမ်းသံကြားတွင် ဗိශ්ဝကರ್ಮန်သည် (သူရိယ၏) ရောင်ခြည်ကို လျော့ချခြင်းကို ဆောင်ရွက်လေ၏။
The chapter examines how personal conduct within marriage and family (endurance, restraint, partiality, and truthfulness) becomes causally continuous with cosmic functions—especially ‘saṃyamana’ (regulation/discipline) embodied in Yama—and how dharma is negotiated through speech-acts, curses, and confession.
It anchors Vaivasvata Manu’s genealogy by identifying him as the son of Vivasvat and Saṃjñā, thereby reinforcing the Vaivasvata line that is central to later Manvantara framing; the chapter also contextualizes the broader solar lineage that supports Manvantara chronology.
This Adhyaya is prior to the Devī Māhātmya section (Adhyāyas 81–93) and does not present Shākta stutis or Devī battles; instead, it functions as a genealogical-ethical prelude, emphasizing lineage (vaṃśa) and cosmological causality that later Purāṇic theology builds upon.