Adhyaya 61
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
Upa-parva: Mokṣadharma Anuśāsana (Āśrama–Varṇa Duties Discourse)
Bhīṣma enumerates the four āśramas—brahmacarya, gārhasthya, vānaprastha, and a bhikṣu/renunciant mode characterized by alms and homelessness—and sketches their defining disciplines. He describes prerequisites of study and saṃskāra for twice-born life, then frames the transition from household to forest-dwelling as a move toward intensified restraint and study of āraṇyaka teachings. The renunciant is portrayed as without fire and fixed abode, living on what is obtained, maintaining equanimity, non-attachment, and minimal consumption. The gṛhastha ideal is detailed through regulated marital conduct, truthfulness, gentleness, gratitude, hospitality, generosity toward twice-born recipients, and attentiveness to ritual obligations; it is presented as socially sustaining and spiritually fruitful when purified. The chapter concludes with brahmacārin norms: continual vows, disciplined study and duties, service to the teacher, reverence, and avoidance of improper associations—defining student life as a foundational training in restraint and obedience.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से पूछते हैं—राजा कब शत्रु पर चढ़ाई करे, और राज्य-वृद्धि तथा राज-समृद्धि के मूल उपाय क्या हैं। → प्रश्न राजधर्म से आगे बढ़कर समाज-व्यवस्था तक फैलता है—सर्ववर्ण-साधारण धर्म, चातुर्वर्ण्य के पृथक् कर्तव्य, और आश्रम-धर्मों का राज-नीति से संबंध। भीष्म क्रमशः वर्णानुसार आचरण, जीविका, संरक्षण और यज्ञ-व्यवस्था का विधान रखते हैं। → भीष्म शूद्र-धर्म और उसकी धार्मिक-आर्थिक व्यवस्था पर निर्णायक निर्देश देते हैं—उसके लिए पाकयज्ञों का विधान, दान-दक्षिणा की मर्यादा, तथा द्विजों द्वारा शूद्र-सेवा/पालन की जिम्मेदारी; साथ ही यह भी कि कुछ वस्तुएँ (जैसे फटे-पुराने वस्त्र) शूद्र को देना ही धर्मधन है। → अध्याय एक व्यवस्थित निष्कर्ष पर आता है—राज्य की वृद्धि, प्रजा-पालन, और वर्णाश्रम-धर्म के पालन से सामाजिक स्थैर्य; ऋषियों द्वारा यज्ञ-कर्म की प्रशंसा और ‘सर्वदा वर्णानुसार यष्टव्य’ का निर्णय।
Shlokas
Verse 1
प्याज बछ। जज: > शत्रुपर चढ़ाई करनेके चार अवसर ये हैं--(१) अपने मित्रोंकी वृद्धि। (२) अपने कोशका भरपूर संग्रह। (३) शत्रुके मित्रोंका नाश। (४) शत्रुके कोशकी हानि। > पहला शत्रु राजा, दूसरा मित्र राजा, तीसरा शत्रुका मित्र राजा, चौथा मित्रका मित्र राजा, पाँचवाँ शत्रुके मित्रका मित्र राजा, छठा अपने पृष्ठभागकी रक्षाके लिये स्वयं उपस्थित हुआ राजा, सातवाँ शत्रुकी सहायता एवं पृष्ठपोषणके लिये स्वयं उपस्थित राजा, आठवाँ अपने पक्षमें बुलानेपर आया हुआ राजा, नवाँ शत्रुपक्षमें बुलानेपर आया हुआ राजा, दसवाँ स्वयं विजयाभिलाषी नरेश, ग्यारहवाँ अपने और शत्रु दोनोंकी ओरसे मध्यस्थ राजा, बारहवाँ सबसे अधिक शक्तिशाली एवं उदासीन राजा--ये द्वादश राजमण्डल कहे गये हैं। ३-विष्णु, २-विरजा, ३-कीर्तिमान्, ४-कर्दम, ५-अनड्र, ६-अतिबल, ७-वेन, ८-पृथु। इस प्रकार गणना करनेपर राजा पृथु भगवान् विष्णुसे आठवीं पीढ़ीमें ज्ञात होते हैं। षष्टितमो< ध्याय: वर्ण-धर्मका वर्णन वैशम्पायन उवाच ततः पुनः स गाड़ेयमभिवाद्य पितामहम् । प्राउ्जलिरनियतो भूत्वा पर्यपूच्छद् युधिछिर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब राजा युधिष्ठिरने मनको वशमें करके गड़ानन्दन पितामह भीष्मको प्रणाम किया और हाथ जोड़कर पूछा--
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ယုဓိဋ္ဌိရသည် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်၍ တည်ငြိမ်စေကာ၊ ဂင်္ဂါ၏သား အဘိုးကြီး ဘီရှ္မအား ထပ်မံ ဂါရဝပြု၍ ဦးညွှတ်လေသည်။ လက်အုပ်ချီ၍ စိတ်တည်ကြည်သဖြင့်၊ မှန်ကန်သော ကျင့်ဝတ်နှင့် ဘဝစီမံခန့်ခွဲမှုအကြောင်း လမ်းညွှန်ချက်ကို ရိုသေစွာ မေးမြန်းလေသည်။
Verse 2
के धर्मा: सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक् चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्व॒ के मता:,'पितामह! कौन-से ऐसे धर्म हैं, जो सभी वर्णोके लिये उपयोगी हो सकते हैं। चारों वर्णोंके पृथक्-पृथक् धर्म कौन-से हैं? चारों वर्णोके साथ ही चारों आश्रमोंके भी धर्म कौन हैं तथा राजाके द्वारा पालन करने योग्य कौन-कौन-से धर्म माने गये हैं?
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အဘိုးကြီးရေ၊ အတန်းအစား (varṇa) အားလုံးအတွက် အကျိုးရှိသော တာဝန်ဓမ္မများသည် မည်သည်တို့နည်း။ varṇa လေးမျိုး၏ သီးခြားဓမ္မများသည် မည်သည်တို့နည်း။ varṇa လေးမျိုးနှင့် āśrama လေးမျိုးတို့နှင့် ဆိုင်သော ဓမ္မများသည် မည်သည်တို့နည်း။ ထို့ပြင် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် မင်းက ထိန်းသိမ်းရမည့် ရာဇဓမ္မဟု သတ်မှတ်ထားသော ဓမ္မများသည် မည်သည်တို့နည်း»။
Verse 3
केन वै वर्धते राष्ट्र राजा केन विवर्धते । केन पौराश्च भृत्याश्न वर्धन्ते भरतर्षभ,'राष्ट्रकी वृद्धि कैसे होती है, राजाका अभ्युदय किस उपायसे होता है? भरतश्रेष्ठ! पुरवासियों और भरण-पोषण करने योग्य सेवकोंकी उन्नति भी किस उपायसे होती है?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ဆို၏— «နိုင်ငံတော်သည် အမှန်တကယ် တိုးတက်ချမ်းသာလာစေရန် မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်သနည်း။ မင်းသည် မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ပိုမို ရောင်ရမ်းတိုးတက်သနည်း။ ထို့အပြင် မြို့သူမြို့သားများနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် အားထားသူများလည်း မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ရှင်သန်တိုးတက်ကြသနည်း၊ ဗာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်?»
Verse 4
कोशं दण्डं च दुर्ग च सहायान् मन्त्रिणस्तथा । ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् कीदृशान् वर्जयेन्नप:,“राजाको किस प्रकारके कोश, दण्ड, दुर्ग, सहायक, मन्त्री, ऋत्विकू, पुरोहित और आचार्योंका त्याग कर देना चाहिये?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ဆို၏— «မင်းသည် မည်သို့သော خز خز (ဘဏ္ဍာတိုက်)၊ ဒဏ္ဍ (အပြစ်ပေးအာဏာ/တပ်မတော်)၊ ဒုရ္ဂ (ကာကွယ်ရေးခံတပ်)၊ မဟာမိတ်များ၊ ဝန်ကြီးများကို ရှောင်ကြဉ်၍ ပယ်ဖျက်သင့်သနည်း။ ထို့ပြင် ပူဇော်ပွဲဆောင်ရွက်သော ရ္ဍ္ဝိဇ် (ṛtvij) များ၊ ရာဇပူရောဟိတ်များ၊ နှင့် အာစာရျ (ဆရာ) များထဲမှ မည်သို့သောသူတို့ကို ပယ်သင့်သနည်း?»
Verse 5
केषु विश्वसितव्यं स्याद् राज्ञा कस्याज्चिदापदि । कुतो वा5>त्मा दृढं रक्ष्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह,“पितामह! किसी आपत्तिके आनेपर राजाको किन लोगोंपर विश्वास करना चाहिये और किन लोगोंसे अपने शरीरकी दृढ़तापूर्वक रक्षा करनी चाहिये? यह मुझे बताइये'
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ဆို၏— «အဘိုးတော်၊ မင်းထံသို့ ဘေးအန္တရာယ်တစ်စုံတစ်ရာ ကျရောက်လာသောအခါ မည်သူတို့ကို ယုံကြည်အားထားသင့်သနည်း။ ထို့ပြင် မည်သူတို့ထံမှ မိမိ၏ ကိုယ်ကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်သင့်သနည်း။ ဤအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား ပြောကြားပါ»
Verse 6
भीष्म उवाच नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान्,भीष्मजीने कहा--महान् धर्मको नमस्कार है, विश्वविधाता श्रीकृष्णको नमस्कार है। अब मैं उपस्थित ब्राह्मणोंको नमस्कार करके सनातन धर्मका वर्णन आरम्भ करता हूँ
ဘီရှ္မက ဆို၏— «မဟာဓမ္မတော်အား နမස්ကာရပါ၏။ စကြဝဠာကို စီမံဖန်ဆင်းသော ကృష్ణ (ကရိရှ္ဏ) အရှင်အား နမස්ကာရပါ၏။ ယခု ဗြာဟ္မဏတို့အား ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက် အနန္တကာလတည်မြဲသော ဓမ္မတို့ကို ငါ ပြောကြားမည်»
Verse 7
अक्रोध: सत्यवचनं संविभाग: क्षमा तथा । प्रजन: स्वेषु दारेषु शौचमद्रोह एव च,किसीपर क्रोध न करना, सत्य बोलना, धनको बाँटकर भोगना, क्षमाभाव रखना, अपनी ही पत्नीके गर्भसे संतान पैदा करना, बाहर-भीतरसे पवित्र रहना, किसीसे द्रोह न करना, सरलभाव रखना और भरण-पोषण के योग्य व्यक्तियोंका पालन करना--ये नौ सभी वर्णोंके लिये उपयोगी धर्म हैं। अब मैं केवल ब्राह्णका जो धर्म है, उसे बता रहा हूँ
ဘီရှ္မက ဆို၏— «အမျက်မထွက်ခြင်း၊ အမှန်တရားကို ပြောဆိုခြင်း၊ မိမိ၏ အရင်းအမြစ်ကို မျှဝေခြင်း၊ သည်းခံခွင့်လွှတ်ခြင်း; မိမိ၏ တရားဝင် ဇနီးနှင့်သာ သားသမီး မွေးဖွားခြင်း; အပြင်အတွင်း သန့်ရှင်းခြင်း; မည်သူ့အပေါ်မှ မကောင်းကြံမထားခြင်း—ဤတို့သည် လူမှုအလွှာအားလုံးအတွက် အကျိုးရှိသော တာဝန်ဓမ္မများ ဖြစ်သည်»
Verse 8
आर्जवं भृत्यभरणं नवैते सार्ववर्णिका: । ब्राह्मणस्य तु यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि केवलम्,किसीपर क्रोध न करना, सत्य बोलना, धनको बाँटकर भोगना, क्षमाभाव रखना, अपनी ही पत्नीके गर्भसे संतान पैदा करना, बाहर-भीतरसे पवित्र रहना, किसीसे द्रोह न करना, सरलभाव रखना और भरण-पोषण के योग्य व्यक्तियोंका पालन करना--ये नौ सभी वर्णोंके लिये उपयोगी धर्म हैं। अब मैं केवल ब्राह्णका जो धर्म है, उसे बता रहा हूँ
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်းနှင့် မိမိအပေါ် မူတည်နေသူတို့ကို ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်ရသော တာဝန်တို့သည် အခြားကျင့်ဝတ်များနှင့်ပေါင်း၍ လူမှုအလွှာ(ဝဏ္ဏ) အားလုံးအတွက် အကျိုးရှိသော ကျင့်ဝတ်ကိုးပါး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ယခုမူ ဗြာဟ္မဏအတွက်သာ သီးသန့်ဖြစ်သော ဓမ္မကို သင်တို့အား ငါကြေညာမည်»။
Verse 9
दममेव महाराज धर्ममाहु: पुरातनम् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव तत्र कर्म समाप्यते,महाराज! इन्द्रिय-संयमको ब्राह्मणोंका प्राचीन धर्म बताया गया है। इसके सिवा, उन्हें सदा वेद-शास्त्रोंका स्वाध्याय करना चाहिये; क्योंकि इसीसे उनके सब कर्मोकी पूर्ति हो जाती है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မဟာရာဇာ၊ အင်္ဒြိယထိန်းချုပ်ခြင်း(ဒမ) တစ်ခုတည်းကိုပင် ရှေးဟောင်းဓမ္မဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် သမ္မာကျမ်း(ဝေဒ) ကို မပြတ်မလပ် ကိုယ်တိုင်လေ့လာသင်ယူခြင်း—စွာဓျာယ (svādhyāya)—ကိုလည်း ချမှတ်ထားသည်။ အကြောင်းမူ ဤအရာကြောင့်ပင် ဗြာဟ္မဏ၏ တာဝန်ကိစ္စအားလုံး ပြည့်စုံလာသည်»။
Verse 10
त॑ चेद् द्विजमुपागच्छेद् वर्तमानं स्वकर्मणि । अकुर्वाणं विकर्माणि शान्तं प्रज्ञानतर्पितम्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မိမိ၏ သတ်မှတ်ထားသော ကာရ္မ(ကံ)၌ တည်ကြည်စွာ လုပ်ဆောင်နေသော နှစ်ကြိမ်မွေး(ဒွိဇ) တစ်ဦးထံ သွားရောက်ချဉ်းကပ်လျှင်—တားမြစ်ကာရ္မများကို မပြု၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်း၍ ဉာဏ်ပညာကြောင့် စိတ်တော်တော်လေး ပြည့်ဝနေသူ—ထိုသူကို သင်ယူရန် ထိုက်တန်သူဟု သိမှတ်ရမည်»။
Verse 11
कुर्वीतापत्यसंतानमथो दद्याद् यजेत च । संविभज्य च भोक्तव्यं धन॑ सद्धिरितीर्यते
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မျိုးဆက်ကို ဆက်လက်တည်တံ့စေရန် သားသမီးမွေးဖွားရမည်၊ ဒါနပေးရမည်၊ ယဇ္ဉ(ယဇ်) ကိုလည်း ပြုရမည်။ သဒ္ဓါရှိသူတို့၏ သင်ကြားချက်အရ ငွေကြေးဥစ္စာသည် မျှဝေဝေငှပြီးမှသာ သုံးစွဲခံစားရမည်—တရားသဖြင့် အခြားသူတို့ထံ ခွဲဝေပေးပြီးမှ»။
Verse 12
यदि अपने वर्णोचित कर्ममें स्थित, शान्त और ज्ञान-विज्ञानसे तृप्त ब्राह्मणको किसी प्रकारके असत् कर्मका आश्रय लिये बिना ही धन प्राप्त हो जाय तो वह उस धनसे विवाह करके संतानकी उत्पत्ति करे अथवा उस धनको दान और यज्ञमें लगा दे। धनको बाँटकर ही भोगना चाहिये, ऐसा सत्पुरुषोंका कथन है ।। परिनिषितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव ब्राह्मण: । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते
ဘီရှ္မက သင်ကြားသည်– «မိမိဝဏ္ဏနှင့် ကိုက်ညီသော တာဝန်၌ တည်ကြည်၍ ငြိမ်းချမ်းကာ ဉာဏ်နှင့် သိပ္ပံပညာကြောင့် စိတ်ပြည့်ဝနေသော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် မကောင်းသောအလုပ်ကို မမှီခိုဘဲ ဥစ္စာရလာလျှင် ထိုဥစ္စာဖြင့် အိမ်ထောင်ပြု၍ မျိုးဆက်ပေါက်ဖွားစေသော်လည်းကောင်း၊ ဒါနနှင့် ယဇ္ဉ၌ အသုံးချသော်လည်းကောင်း ပြုရမည်။ သဒ္ဓါရှိသူတို့က ‘ဥစ္စာသည် မျှဝေပြီးမှသာ ခံစားသုံးစွဲရမည်’ ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ မဖြစ်မနေ တာဝန်များကို ပြီးစီးထားသော ဗြာဟ္မဏသည် စွာဓျာယ (svādhyāya) တစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် ကျေနပ်နေသင့်သည်။ အခြားလောကီအလုပ်များကို လုပ်သည်ဖြစ်စေ မလုပ်သည်ဖြစ်စေ၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာထား၍ မထိခိုက်စေသော ထိုဗြာဟ္မဏကို ‘မိတ္တ’ (maitra) — သတ္တဝါတို့၏ မိတ်ဆွေဟု ခေါ်သည်»။
Verse 13
ब्राह्मण केवल वेदोंके स्वाध्यायसे ही कृतकृत्य हो जाता है। वह दूसरा कर्म करे या न करे। सब जीवोंके प्रति मैत्रीभाव रखनेके कारण वह मैत्र कहलाता है ।। क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत । दद्याद् राजन् न याचेत यजेत न च याजयेत्,भरतनन्दन! क्षत्रियका भी जो धर्म है, वह तुम्हें बता रहा हूँ। राजन! क्षत्रिय दान तो करे, किंतु किसीसे याचना न करे; स्वयं यज्ञ करे, किंतु पुरोहित बनकर दूसरोंका यज्ञ न करावे
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဗြာဟ္မဏသည် ဝေဒများကို ကိုယ်တိုင်လေ့လာသင်ယူခြင်း (svādhyāya) တစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် တာဝန်ပြီးစီးသူ ဖြစ်လာသည်။ အခြားအလုပ်များကို လုပ်သည်ဖြစ်စေ မလုပ်သည်ဖြစ်စေ။ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာမိတ်ဖွဲ့သော စိတ်ထားကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် ‘မိုင်တြ’ (မေတ္တာတရားကို အခြေခံသူ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယခု ဗာရတ၊ က္ෂတ္တရိယ၏ ဓမ္မကိုလည်း သင်အား ငါပြောမည်– အို မင်းကြီး၊ သူသည် လှူဒါန်းရမည်၊ သို့သော် တောင်းခံမနေသင့်။ ကိုယ်တိုင် ယဇ်ပူဇော်ရမည်၊ သို့သော် အခြားသူတို့၏ ယဇ်ကို ပုရောဟိတ်အဖြစ် မဆောင်ရွက်ပေးသင့်»။
Verse 14
नाध्यापयेदधीयीत प्रजाश्न॒ परिपालयेत् । नित्योद्युक्तो दस्युवधे रणे कुर्यात् पराक्रमम्,वह अध्ययन करे, किंतु अध्यापक न बने, प्रजाजनोंका सब प्रकारसे पालन करता रहे। लुटेरों और डाकुओंका वध करनेके लिये सदा तैयार रहे। रणभूमिमें पराक्रम प्रकट करे
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «သူသည် လေ့လာသင်ယူရမည်၊ သို့သော် ဆရာအဖြစ် မတက်ရောက်သင့်။ ပြည်သူတို့ကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်။ လုယက်သူ၊ ဒကာတ်သူတို့ကို သတ်နှိမ်ရန် အမြဲအသင့်ရှိရမည်၊ စစ်မြေပြင်တွင်လည်း ရဲရင့်သတ္တိကို ပြသရမည်»။
Verse 15
ये तु क्रतुभिरीजाना: श्रुतवन्तश्न भूमिपा: । य एवाहवजेतारस्त एषां लोकजित्तमा:,इन राजाओंमें जो भूपाल बड़े-बड़े यज्ञ करनेवाले तथा वेदशास्त्रोंके ज्ञानसे सम्पन्न हैं और जो युद्धमें विजय प्राप्त करनेवाले हैं, वे ही पुण्यलोकोंपर विजय प्राप्त करनेवालोंमें उत्तम हैं
ဤမင်းများအနက် ကြီးမားသော ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ပြုလုပ်သူ၊ ဝေဒနှင့် သာသနာကျမ်းတို့၏ ဗဟုသုတဖြင့် ပြည့်စုံသူ၊ စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်သူ မင်းတို့သည်ပင် ကုသိုလ်လောကများကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ကြသည်။
Verse 16
अविक्षतेन देहेन समराद् यो निवर्तते । क्षत्रियो नास्य तत् कर्म प्रशंसन्ति पुराविद:,जो क्षत्रिय शरीरपर घाव हुए बिना ही समर-भूमिसे लौट आता है, उसके इस कर्मकी पुरातन धर्मको जाननेवाले विद्वान् प्रशंसा नहीं करते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «က္ෂတ္တရိယတစ်ဦးသည် စစ်မြေပြင်မှ ကိုယ်ခန္ဓာမထိခိုက်ဘဲ၊ ဒဏ်ရာတစ်စက်မျှ မရဘဲ ပြန်လှည့်လာလျှင်၊ ရှေးဓမ္မကို သိမြင်သော ပညာရှိတို့သည် ထိုအပြုအမူကို မချီးကျူးကြ»။
Verse 17
एवं हि क्षत्रबन्धूनां मार्गमाहु: प्रधानतः । नास्य कृत्यतमं किंचिदन्यद् दस्युनिबर्हणात्,इस प्रकार युद्धको ही क्षत्रियोंके लिये प्रधान मार्ग बताया गया है, उसके लिये लुटेरोंके संहारसे बढ़कर दूसरा कोई श्रेष्ठतम कर्म नहीं है। यद्यपि दान, अध्ययन और यज्ञ--इनके अनुष्ठानसे भी राजाओंका कल्याण होता है, तथापि युद्ध उनके लिये सबसे बढ़कर है; अतः विशेषरूपसे धर्मकी इच्छा रखनेवाले राजाको सदा ही युद्धके लिये उद्यत रहना चाहिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဤသို့ပင် က္ෂတ္တရိယအမျိုးအစားတို့အတွက် အဓိကလမ်းကြောင်းဟု စစ်ပွဲကို ကြေညာထားကြသည်။ သူ့အတွက် လုယက်သူ၊ ဥပဒေမဲ့သူတို့ကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးခြင်းထက် ပိုမိုအရေးကြီးသော တာဝန် မရှိ။ လှူဒါန်းခြင်း၊ လေ့လာခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့ကလည်း မင်းတို့အတွက် ကောင်းကျိုးဖြစ်စေသော်လည်း၊ စည်းကမ်းတရားကို ကာကွယ်ရန် ဆောင်ရွက်သော စစ်ပွဲသည် သူတို့အတွက် အရာအားလုံးထက် မြင့်မားသည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မကို အထူးလိုလားသော မင်းသည် စစ်အတွက် အမြဲအသင့်ရှိသင့်သည်»။
Verse 18
दानमध्ययन यज्ञो राज्ञां क्षेमो विधीयते । तस्माद् राज्ञा विशेषेण योद्धव्यं धर्ममीप्सता,इस प्रकार युद्धको ही क्षत्रियोंके लिये प्रधान मार्ग बताया गया है, उसके लिये लुटेरोंके संहारसे बढ़कर दूसरा कोई श्रेष्ठतम कर्म नहीं है। यद्यपि दान, अध्ययन और यज्ञ--इनके अनुष्ठानसे भी राजाओंका कल्याण होता है, तथापि युद्ध उनके लिये सबसे बढ़कर है; अतः विशेषरूपसे धर्मकी इच्छा रखनेवाले राजाको सदा ही युद्धके लिये उद्यत रहना चाहिये
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ အလှူဒါန၊ သာသနာပညာကို လေ့လာခြင်း၊ ယဇ္ဉပူဇော်ခြင်းတို့သည် မင်းတို့အတွက် အကျိုးချမ်းသာကို ဖြစ်စေသော အရာများဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့ရာတွင် ဓမ္မကို ရှာဖွေလိုသော အုပ်ချုပ်သူအတွက် အထူးသဖြင့် စစ်တိုက်ခြင်းသည် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် တရားမျှတမှုကို မျှော်လင့်သော မင်းသည် အစဉ်အမြဲ စည်းကမ်းနှင့် အစီအစဉ်ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်ထားသင့်သည်။
Verse 19
स्वेषु धर्मेष्ववस्थाप्य प्रजा: सर्वा महीपति: । धर्मेण सर्वकृत्यानि शमनिष्ठानि कारयेत्,राजा समस्त प्रजाओंको अपने-अपने धर्मोमें स्थापित करके उनके द्वारा शान्तिपूर्ण समस्त कर्मोंका धर्मके अनुसार अनुष्ठान करावे
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် မိမိ၏ ပြည်သူအားလုံးကို တစ်ဦးချင်းစီ၏ တာဝန်ဓမ္မ၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်စေပြီး၊ ဓမ္မအတိုင်း လိုအပ်သော လုပ်ငန်းများအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းမှု၏ စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်စေသင့်သည်—အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် အ乱အယှက်မဟုတ်ဘဲ တရားဥပဒေတကျ၊ စိတ်အေးချမ်းစေပြီး အကျိုးပြုသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် လူထုဘဝကို လည်ပတ်စေရန် ဖြစ်သည်။
Verse 20
परिनिछितकार्यस्तु नृपति: परिपालनात् | कुर्यादन्यन्न वा कुयदिन्द्रो राजन्य उच्यते
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ သတ်မှတ်ပြီးနောက်၊ မိမိနိုင်ငံကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်း၍ စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ရန် လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ ထပ်မံသော အစီအမံများကို ဆောင်ရွက်သည်ဖြစ်စေ မဆောင်ရွက်သည်ဖြစ်စေ၊ မိမိအုပ်ချုပ်မှုသည် တာဝန်ကို दृঢ়စွာ ထမ်းဆောင်ခြင်းနှင့် ပြည်သူကို ကာကွယ်ခြင်းပေါ်တွင် တည်နေသရွေ့၊ ထိုမင်းကို ‘မင်းတို့အတွင်း အိန္ဒြာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 21
राजा दूसरा कर्म करे या न करे, प्रजाकी रक्षा करने-मात्रसे वह कृतकृत्य हो जाता है। उसमें इन्द्र देवता-सम्बन्धी बलकी प्रधानता होनेसे राजा 'ऐन्द्र' कहलाता है ।। वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् | दानमध्ययनं यज्ञ: शौचेन धनसंचय:,अब वैश्यका जो सनातन धर्म है, वह तुम्हें बता रहा हूँ। दान, अध्ययन, यज्ञ और पवित्रतापूर्वक धनका संग्रह ये वैश्यके कर्म हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် အခြားအလုပ်များကို လုပ်သည်ဖြစ်စေ မလုပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ပြည်သူကို ကာကွယ်ခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် မင်းသည် တာဝန်ပြီးမြောက်သူ ဖြစ်လာသည်။ အိန္ဒြာ၏ အင်အားသဘောတရားသည် မင်း၌ ထင်ရှားသဖြင့် မင်းကို ‘အိုင်န္ဒြ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယခု ဗေဿျ၏ အမြဲတမ်းတည်သော ဓမ္မကို သင့်အား ပြောမည်။ အလှူဒါန၊ သာသနာပညာလေ့လာခြင်း၊ ယဇ္ဉပူဇော်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းမှုနှင့် တရားသဖြင့် ဥစ္စာစုဆောင်းခြင်း—ဤတို့သည် ဗေဿျ၏ သင့်လျော်သော အလုပ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 22
पितृवत् पालयेद् वैश्यो युक्त: सर्वान् पशूनिह । विकर्म तद् भवेदन्यत् कर्म यत् स समाचरेत्,वैश्य सदा उद्योगशील रहकर पुत्रोंकी रक्षा करनेवाले पिताके समान सब प्रकारके पशुओंका पालन करे। इन कर्मोंके सिवा वह और जो कुछ भी करेगा, वह उसके लिये विपरीत कर्म होगा
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ ဗေဿျသည် အမြဲတမ်း ကြိုးစားလှုပ်ရှား၍ သင့်တော်စွာ စီမံကာ အမျိုးမျိုးသော တိရစ္ဆာန်များအားလုံးကို သားသမီးကို ကာကွယ်သည့် ဖခင်ကဲ့သို့ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်။ ဤတို့မှတပါး သူက ဆောင်ရွက်သမျှ အခြားအလုပ်သည် သူ့အတွက် ‘ဗိကမ္မ’—မသင့်လျော်သော ပြန်လှန်ကမ္မ—ဖြစ်လိမ့်မည်။
Verse 23
रक्षया स हि तेषां वै महत् सुखमवाप्नुयात् प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्टवा परिददौ पशून्,पशुओंके पालनसे वैश्यको महान् सुखकी प्राप्ति हो सकती है। प्रजापतिने पशुओंकी सृष्टि करके उनके पालनका भार वैश्यको सौंप दिया था
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထိုတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် သူသည် အမှန်တကယ် မဟာသုခကို ရရှိမည်။ အကြောင်းမူကား ပရာဇာပတိသည် နွားတိရစ္ဆာန်တို့ကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးတာဝန်ကို ဝိုင်ရှျယ (Vaiśya) ထံ အပ်နှံခဲ့သည်»။
Verse 24
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वा: परिददे प्रजा: । तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम्,ब्राह्मण और राजाको उन्होंने सारी प्रजाके पोषणका भार सौंपा था। अब मैं वैश्यकी उस वृत्तिका वर्णन करूँगा, जिससे उसका जीवन-निर्वाह हो
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏနှင့် မင်းကြီးတို့ထံသို့ ပြည်သူအားလုံးကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်း၍ စောင့်ရှောက်ရန် အပ်နှံခဲ့သည်။ ယခု ငါသည် ဝိုင်ရှျယ၏ အလုပ်အကိုင် (ဝೃತ್ತိ) ကို—သူ၏ သင့်လျော်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် မည်သို့ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရမည်ကို—ရှင်းပြမည်»။
Verse 25
षण्णामेकां पिबेद् धेनुं शताच्च मिथुन हरेत् । लब्धाच्च सप्तमं भागं तथा शृड्गे कलां खुरे,वैश्य यदि राजा या किसी दूसरेकी छः: दुधारू गौओंका एक वर्षतक पालन करे तो उनमेंसे एक गौका दूध वह स्वयं पीये (यही उसके लिये वेतन है)। यदि दूसरेकी एक सौ गौओंका वह पालन करे तो सालभरमें एक गाय और एक बैल मालिकसे वेतनके रूपमें ले ले। यदि उन पशुओंके दूध आदि बेचनेसे धन प्राप्त हो तो उसमें सातवाँ भाग वह अपने वेतनके रूपमें ग्रहण करे। सींग बेचनेसे जो धन मिले, उसमेंसे भी वह सातवाँ भाग ही ले; परंतु पशुविशेषका बहुमूल्य खुर बेचनेसे जो धन प्राप्त हो, उसका सोलहवाँ भाग ही उसे ग्रहण करना चाहिये
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «လူတစ်ယောက်က အခြားသူ၏ နို့ပေးနွား ခြောက်ကောင်ကို တစ်နှစ်တိုင်တိုင် ထိန်းကျောင်းလျှင် လုပ်ခအဖြစ် နွားတစ်ကောင်၏ နို့ကို သောက်ခွင့်ရှိသည်။ နွားတစ်ရာကို ထိန်းကျောင်းလျှင် တစ်နှစ်အဆုံးတွင် အခကြေးငွေအဖြစ် အတွဲတစ်တွဲ (နွားမတစ်ကောင်နှင့် နွားထီးတစ်ကောင်) ကို ယူခွင့်ရှိသည်။ နို့နှင့် အလားတူအရာများကို ရောင်းချ၍ အမြတ်ရလျှင် လုပ်ခအဖြစ် ခုနစ်ပုံတစ်ပုံကို ယူရမည်။ ချို (horn) ရောင်းရသည့်ငွေမှလည်း ခုနစ်ပုံတစ်ပုံသာ ယူရမည်။ သို့သော် အထူးတန်ဖိုးကြီးသော ခြေခွာ (hoof) ကို ရောင်းရသည့်ငွေမှတော့ ဆယ့်ခြောက်ပုံတစ်ပုံသာ ယူသင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိန်းကျောင်းသူ၏ လုပ်ခကို မျှတသော အချိုးအစားဖြင့် သတ်မှတ်ရမည်—လောဘကို ရှောင်၍ ပိုင်ရှင်၏ ပစ္စည်းကို ကာကွယ်ကာ အလုပ်သမား၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကိုလည်း အာမခံရမည်»။
Verse 26
सस्यानां सर्वबीजानामेषा सांवत्सरी भृति: । न च वैश्यस्य काम: स्यान्न रक्षेयं पशूनिति,दूसरेके अनाजकी फसलों तथा सब प्रकारके बीजोंकी रक्षा करनेपर वैश्यको उपजका सातवाँ भाग वेतनके रूपमें ग्रहण करना चाहिये। यह उसके लिये वार्षिक वेतन है। वैश्यके मनमें कभी यह संकल्प नहीं उठना चाहिये कि “मैं पशुओंका पालन नहीं करूँगा”
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «စပါးသီးနှံနှင့် မျိုးစေ့အမျိုးမျိုးကို စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ခြင်းအတွက် နှစ်စဉ်လုပ်ခမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်– ဝိုင်ရှျယသည် ထွက်ကုန်၏ ခုနစ်ပုံတစ်ပုံကို လုပ်ခအဖြစ် ယူရမည်။ ထို့ပြင် ဝိုင်ရှျယသည် ‘ငါ နွားများကို မကာကွယ်မထိန်းကျောင်းတော့’ ဟူသော ဆန္ဒကို မည်သည့်အခါမျှ မထားသင့်»။
Verse 27
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्या: कथंचन । शूद्रस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत,जबतक वैश्य पशुपालनका कार्य करना चाहे, तबतक मालिकको दूसरे किसीके द्वारा किसी तरह भी वह कार्य नहीं कराना चाहिये, भारत! अब मैं शूद्रका भी धर्म तुम्हें बता रहा हूँ
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဝိုင်ရှျယက နွားများကို ထိန်းကျောင်းကာကွယ်ရန် ဆန္ဒရှိနေသမျှကာလပတ်လုံး ပိုင်ရှင်သည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အခြားသူတစ်ဦးအားဖြင့် ထိုအလုပ်ကို မလုပ်စေသင့်။ အို ဘာရတ (Bhārata)၊ ယခု ငါသည် ရှူဒြ (Śūdra) နှင့် သက်ဆိုင်သော ဓမ္မ (dharma) ကိုလည်း သင့်အား ပြောမည်»။
Verse 28
प्रजापतिर्हि वर्णानां दासं शूद्रमकल्पयत् । तस्माच्छुद्रस्य वर्णानां परिचर्या विधीयते,प्रजापतिने अन्य तीनों वर्णोके सेवकके रूपमें शूद्रकी सृष्टि की है; अतः शूद्रके लिये तीनों वर्णोकी सेवा ही शास्त्र-विहित कर्म है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ပရာဇာပတိသည် ဝဏ္ဏ (varṇa) များအတွက် ရှူဒြ (Śūdra) ကို အမှုထမ်းအဖြစ် ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှူဒြအတွက် အခြားဝဏ္ဏများကို အမှုထမ်း၍ စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် သတ်မှတ်ထားသော တာဝန် (dharma) ဖြစ်သည်»။
Verse 29
तेषां शुश्रूषणाच्चैव महत् सुखमवाप्रुयात् । शूद्र एतान् परिचरेत् त्रीन् वर्णाननुपूर्वश:,वह उन तीनों वर्णोकी सेवासे ही महान् सुखका भागी हो सकता है। अतः शूद्र इन तीनों वर्णोंकी क्रमश: सेवा करे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူတို့ကို သစ္စာရှိစွာ အမှုထမ်းခြင်းကြောင့် ကြီးမားသော ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှူဒြသည် ဗြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျယ ဟူသော ဝဏ္ဏသုံးပါးကို အစဉ်လိုက် အမှုထမ်းရမည်»။
Verse 30
संचयांश्व न कुर्वीत जातु शूद्र: कथंचन । पापीयान् हि धनं लब्ध्वा वशे कुर्याद गरीयस:,शूद्रको कभी किसी प्रकार भी धनका संग्रह नहीं करना चाहिये; क्योंकि धन पाकर वह महान् पापमें प्रवृत्त हो जाता है और अपनेसे श्रेष्ठठटम पुरुषोंको भी अपने अधीन रखने लगता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ရှူဒြသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ငွေကြေးကို မစုဆောင်းသင့်။ အကြောင်းမူကား ဥစ္စာရလျှင် အပြစ်အကုသိုလ်သို့ ပိုမိုလှည့်ယွင်းကာ မိမိထက်မြင့်သူများကိုတောင် မိမိအောက်သို့ ချုပ်ကိုင်လိုလာတတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်»။
Verse 31
राज्ञा वा समनुज्ञात: काम॑ कुर्वीत धार्मिक: । तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम्,धर्मात्मा शूद्र राजाकी आज्ञा लेकर अपनी इच्छाके अनुसार कोई धार्मिक कृत्य कर सकता है। अब मैं उसकी वृत्तिका वर्णन करूँगा, जिससे उसकी आजीविका चल सकती है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သို့မဟုတ် မင်း၏ ခွင့်ပြုချက်ကို သင့်တင့်စွာ ရရှိလျှင် ဓမ္မကိုလိုက်နာသောသူသည် မိမိနှစ်သက်ရာ လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ယခု ငါသည် သူ၏ သင့်လျော်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနည်း—ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီစွာ အသက်ရှင်နိုင်မည့် လမ်းစဉ်—ကို ဖော်ပြမည်»။
Verse 32
अवश्यं भरणीयो हि वर्णानां शूद्र उच्यते । छत्र॑ वेष्टनमौशीरमुपानद् व्यजनानि च
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဝဏ္ဏများအနက် ရှူဒြသည် မဖြစ်မနေ အမှုထမ်းလုပ်ငန်းတွင် အသုံးချ၍ ထောက်ပံ့ရမည့်သူဟု ဆိုကြသည်။ ဤအကြောင်းအရာတွင် ထီး၊ ခေါင်းပတ်အဝတ်၊ မွှေးကြိုင်သော အောရှီရ (auśīra—vetiver)၊ ဖိနပ်နှင့် ပန်ကာတို့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်»။
Verse 33
यातयामानि देयानि शूद्राय परिचारिणे । तीनों वर्णोकी शूद्रका भरण-पोषण अवश्य करना चाहिये; क्योंकि वह भरण-पोषण करने योग्य कहा गया है। अपनी सेवामें रहनेवाले शूद्रको उपभोगमें लाये हुए छाते, पगड़ी, अनुलेपन, जूते और पंखे देने चाहिये || ३२ ई ।। अधार्याणि विशीर्णानि वसनानि द्विजातिभि:
ဘီရှ္မက ဆို၏— «အိမ်တွင်း၌ ဝန်ဆောင်နေသော ရှူဒ္ဒရအား အသုံးပြုပြီးသား၊ လက်ဆင့်ကမ်းပေးသင့်သော ပစ္စည်းများကို ပေးရမည်။ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့အတွက် မဝတ်သင့်တော့သည့် အဟောင်းအနွမ်း အဝတ်အစားများကို ဝန်ထမ်းရှူဒ္ဒရအား ပေးရမည်»။
Verse 34
यं च कज्चिद् द्विजातीनां शूद्र: शुश्रूषुराव्रजेत्
ဘီရှ္မက ဆို၏— «ထို့ပြင် ဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် ဝန်ဆောင်လိုသော ရှူဒ္ဒရတစ်ဦးသည် ဒွိဇတစ်ဦး (ဗြာဟ္မဏ၊ က္ရှတ္တရိယ၊ သို့မဟုတ် ဝိုင်ရှျ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာလျှင်…»
Verse 35
देय: पिण्डो5नपत्याय भर्तव्यौ वृद्धदुर्बली,यदि स्वामी संतानहीन हो तो सेवा करनेवाले शूद्रको ही उसके लिये पिण्डदान करना चाहिये। यदि स्वामी बूढ़ा या दुर्बल हो तो उसका सब प्रकारसे भरण-पोषण करना चाहिये। किसी आप त्तिमें भी शूद्रकों अपने स्वामीका परित्याग नहीं करना चाहिये। यदि स्वामीके धनका नाश हो जाय तो शूद्रको अपने कुट॒म्बके पालनसे बचे हुए धनके द्वारा उसका भरण- पोषण करना चाहिये
ဘီရှ္မက ဆို၏— «အမွေဆက်ခံသူမရှိသော သခင်အတွက် သေဆုံးပြီးနောက် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) ပူဇော်ပေးရမည်။ သခင်သည် အသက်ကြီး၍ သို့မဟုတ် အားနည်းလျှင် နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်ရမည်။ အခက်အခဲကာလ၌ပင် ဝန်ဆောင်ရှူဒ္ဒရသည် သခင်ကို မစွန့်ပစ်ရ။ သခင်၏ ဥစ္စာပျက်စီးသွားလျှင်လည်း မိမိအိမ်ထောင်ကို ထောက်ပံ့ပြီး ကျန်သမျှဖြင့် သခင်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည်»။
Verse 36
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्याज्चिदापदि । अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये,यदि स्वामी संतानहीन हो तो सेवा करनेवाले शूद्रको ही उसके लिये पिण्डदान करना चाहिये। यदि स्वामी बूढ़ा या दुर्बल हो तो उसका सब प्रकारसे भरण-पोषण करना चाहिये। किसी आप त्तिमें भी शूद्रकों अपने स्वामीका परित्याग नहीं करना चाहिये। यदि स्वामीके धनका नाश हो जाय तो शूद्रको अपने कुट॒म्बके पालनसे बचे हुए धनके द्वारा उसका भरण- पोषण करना चाहिये
ဘီရှ္မက ဆို၏— «အခက်အခဲကာလ၌ပင် ရှူဒ္ဒရသည် သခင်ကို မစွန့်ပစ်ရ၊ မထိခိုက်စေရ။ ထို့အပြင် အခြေအနေလိုအပ်လာသောအခါ—အထူးသဖြင့် သခင်၏ ဥစ္စာကုန်ခမ်းသွားသောအခါ—ပိုမိုဂရုစိုက်ကာ ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်ရမည်»။
Verse 37
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः । उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्तस्य च भारत । स्वाहाकारवषट्कारीौ मन्त्र: शूद्रे न विद्यते,शूद्रका अपना कोई धन नहीं होता। उसके सारे धनपर उसके स्वामीका ही अधिकार होता है। भरतनन्दन! यज्ञका अनुष्ठान तीनों वर्णों तथा शूद्रके लिये भी आवश्यक बताया गया है। शूद्रके यज्ञमें स््वाहाकार, वषट्कार तथा वैदिक मन्त्रोंका प्रयोग नहीं होता है
ဘီရှ္မက ဆို၏— «ရှူဒ္ဒရတွင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဟူ၍ မရှိ။ သူ၏ ဥစ္စာသည် သခင်၏ အခွင့်အရေးအောက်တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုကြ၏။ အို ဘာရတသားရေ— ယဇ္ဉ (yajña) ကို အထက်တန်း သုံးဝဏ္ဏတို့အတွက် အမိန့်ထားသကဲ့သို့၊ သူ့အတွက်လည်း ပြောဆိုထားသည်။ သို့သော် ရှူဒ္ဒရ၏ အခမ်းအနားတွင် ဝေဒမန်တရ မသုံး၊ ‘svāhā’ နှင့် ‘vaṣaṭ’ ဟူသော အော်ဟစ်သံများလည်း မရှိ»။
Verse 38
तस्माच्छूद्र: पाकयज्जैर्यजेताव्रतवान् स्वयम् । पूर्णपात्रमयीमाहु: पाकयज्ञस्य दक्षिणाम्,अतः शूद्र स्वयं वैदिक व्रतोंकी दीक्षा न लेकर पाकयज्ञों (बलिवैश्वदेव आदि) द्वारा यजन करे। पाकयज्ञकी दक्षिणा पूर्णपात्रमयी- बतायी गयी है
ဘိဿမက ပြောသည်– ထို့ကြောင့် သုဒ္ဒရသည် ဝေဒဝတ္ထုဝတ္တရား၏ တရားဝင် ဒီက္ခာ (ဝေဒိက ဝရတ-ဒီက္ခာ) ကို မခံယူဘဲ၊ မိမိအားဖြင့် အိမ်တွင်း «ပာကယဇ္ဈ» များ (ဘလိပူဇာ၊ ဝိုင်ရှ္ဝဒေဝ စသည့်) ဖြင့် ပူဇော်ယဇ္ဈပြုရမည်။ ပာကယဇ္ဈ၏ ဒက္ခိဏာဟူသည် «ပြည့်စုံသော အိုး/ခွက်တစ်လုံး»—ပြည့်ဝသင့်တော်၍ စိတ်ရင်းမှန်ကန်စွာ ပေးသော လက်ဆောင်ဟု ဆိုကြသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ မိမိအရည်အချင်းနှင့် ကိုက်ညီသည့် ဓမ္မကို လိုက်နာရင်း၊ အိမ်ထောင်ရေးပူဇာများဖြင့် စေတနာနှင့် ဂုဏ်ပြုမှုကို ထိန်းသိမ်းရမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
Verse 39
शूद्र: पैजवनो नाम सहस्राणां शतं ददौ | ऐन्द्राग्नेन विधानेन दक्षिणामिति न: श्रुतम्,हमने सुना है कि पैजवन नामक शाद्रने ऐन्द्राग्न यज्ञकी विधिसे मन्त्रहीन यज्ञका अनुष्ठान करके उसकी दक्षिणाके रूपमें एक लाख पूर्णपात्र दान किये थे
ဘိဿမက ပြောသည်– “အင်ဒြာနှင့် အဂ္ဂနိနှင့် ဆက်စပ်သော နည်းလမ်းအတိုင်း ယဇ္ဈဒက္ခိဏာအဖြစ် သုဒ္ဒရတစ်ဦး ပိုင်ဇဝနာဟု အမည်ရသူက တစ်သိန်းကို ပေးလှူခဲ့သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ကြားဖူးသည်။” ဤစကားသည် ယဇ္ဈ၌ သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်ကို လိုက်နာခြင်းနှင့် စေတနာကောင်းသော လှူဒါန်းမှုတို့ကသာ ဓမ္မတန်ဖိုးကို တိုင်းတာကြောင်း၊ လူမှုအဆင့်အတန်းသာ မဟုတ်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 40
यतो हि सर्ववर्णानां यज्ञस्तस्यैव भारत । अग्रे सर्वेषु यज्ञेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते,भरतनन्दन! ब्राह्मण आदि तीनों वर्णोंका जो यज्ञ है वह सब सेवाकार्य करनेके कारण शूद्रका भी है ही (उसे भी उसका फल मिलता ही है; अतः उसे पृथक यज्ञ करनेकी आवश्यकता नहीं है)। सम्पूर्ण यज्ञोंमें पहले श्रद्धारूप यज्ञका ही विधान है
ဘိဿမက ပြောသည်– “ဗာရတရေ၊ အမျိုးအစား (ဝဏ္ဏ) အားလုံး၏ ယဇ္ဈတာဝန်သည် အဆုံးတွင် ထိုသဘောတရားတစ်ရပ်—ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ထောက်ပံ့မှု—ပေါ်တွင်ပင် တည်၏။ ထို့ကြောင့် ယဇ္ဈအားလုံးတွင် အရင်ဆုံး ချမှတ်ထားသည်မှာ ‘ယုံကြည်ခြင်း၏ ယဇ္ဈ’ ဖြစ်သည်။ အထက်သုံးဝဏ္ဏတို့၏ ယဇ္ဈများသည် သုဒ္ဒရ၏ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကြောင့် ထောက်ပံ့ခံရသဖြင့် ထိုကောင်းကျိုးသည် သူ့ထံသို့လည်း ရောက်သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် သီးခြားယဇ္ဈတစ်ရပ်ကို မလိုအပ်။ ယဇ္ဈတိုင်းတွင် ယုံကြည်ခြင်းသည် အဓိကအလှူအဖြစ် အရင်ဆုံး သတ်မှတ်ထားသည်။”
Verse 41
दैवतं हि महच्छुद्धा पवित्र यजतां च यत् । दैवतं हि परं विप्रा: स्वेन स्वेन परस्परम्
ဘိဿမက ပြောသည်– “သန့်ရှင်းသူတို့ရေ၊ ယဇ္ဈပြုသူတို့က ဂုဏ်ပြုရမည့် အလွန်ကြီးမြတ်၍ သန့်စင်စေသော အရာသည်ပင် ‘ဒေဝ’ ဖြစ်သည်။ အမှန်ပင်၊ ဗြာဟ္မဏတို့ရေ၊ သင်တို့တစ်ဦးချင်းစီအတွက် အမြင့်ဆုံးသော ဒေဝတော်သည် အချင်းချင်းအတွင်း၌ပင် ရှိနေသည်—တစ်ဦးစီ၏ နည်းလမ်းအလိုက်ပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 42
क्योंकि श्रद्धा सबसे बड़ा देवता है। वही यज्ञ करने-वालोंको पवित्र करती है। ब्राह्मण साक्षात् यज्ञ करानेके कारण परम देवता माने गये हैं। सभी वर्णोके लोग अपने-अपने कर्मद्वारा एक-दूसरेके यज्ञोंमें सहायक होते हैं ।। अयजजन्नरिह सत्रैस्ते तैस्तै: कामै: समाहिता: । संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टय:
ဘိဿမက ရှင်းလင်းသည်– ဤလောက၌ ယုံကြည်ခြင်း (śraddhā) သည် အကြီးမြတ်ဆုံး ဒေဝတော်ဖြစ်ပြီး ယဇ္ဈပြုသူတို့ကို သန့်စင်စေသည်။ ဗြာဟ္မဏတို့သည် ယဇ္ဈကို တိုက်ရိုက် ဦးဆောင်ကျင်းပပေးသူများဖြစ်သဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဒေဝတော်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဝဏ္ဏအားလုံး၏ လူတို့သည် မိမိမိမိ၏ ကမ္မအလိုက် အချင်းချင်း၏ ယဇ္ဈများတွင် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်။ ထို့ပြင် လူတို့သည် စိတ်ကူးရည်မှန်းချက်အမျိုးမျိုးကို ရည်ရွယ်ကာ စတရ-ယဇ္ဈ (satra-yajña) များကို ကျင်းပကြသော်လည်း၊ ထိုအမှုများသည် ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် ပေါင်းသင်းဆက်စပ်ခြင်းမရှိလျှင် မပြည့်စုံနိုင်။ အကြောင်းမှာ လူမှုဝဏ္ဏစနစ်သည် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ရိုးရာပူဇာနှင့် သာသနာရေးအခန်းကဏ္ဍကြောင့် တည်ထောင်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ သင်ခန်းစာမှာ ဘာသာရေးလုပ်ရပ်နှင့် လူမှုရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့သည် မှန်ကန်သော လမ်းညွှန်မှုနှင့် ဝဏ္ဏအချင်းချင်း၏ အပြန်အလှန်ထောက်ပံ့မှုအပေါ် မူတည်ပြီး၊ ဗြာဟ္မဏတို့သည် မဖြစ်မနေလိုအပ်သော ရိုးရာအလယ်ခံများဖြစ်ကြသည်။
Verse 43
सभी वर्णके लोगोंने यहाँ यज्ञोंका अनुष्ठान किया है और उनके द्वारा वे मनोवाञ्छित फलोंसे सम्पन्न हुए हैं। ब्राह्मणोंने ही तीनों वर्णोकी संतानोंकी सृष्टि की है ।। देवानामपि ये देवा यद् ब्रूयुस्ते परं हितम् । तस्माद् वर्ण: सर्वयज्ञा: संसृज्यन्ते न काम्यया,जो देवताओंके भी देवता हैं, वे ब्राह्मण जो कुछ कहें, वही सबके लिये परम हितकारक है; अतः अन्य वर्णोके लोग ब्राह्मणोंके बताये अनुसार ही सब यज्ञोंका अनुष्ठान करें, अपनी इच्छासे न करें
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ဤနေရာ၌ လူမှုအတန်းအစား (ဝဏ္ဏ) အားလုံးမှ လူတို့သည် ယဇ္ဈပူဇာများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး ထိုကမ္မကိစ္စများကြောင့် မိမိတို့ စိတ်ကူးဆန္ဒထားသည့် အကျိုးဖလများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဝဏ္ဏသုံးမျိုး၏ မျိုးဆက်ကို ပေါ်ထွန်းစေသူမှာ ဗြာဟ္မဏတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုဗြာဟ္မဏတို့သည် ‘ဒေဝတို့၏ ဒေဝ’ ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ သူတို့ ပြောကြားသမျှသည် အားလုံးအတွက် အမြင့်ဆုံး အကျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အခြားဝဏ္ဏတို့သည် ဗြာဟ္မဏတို့ သတ်မှတ်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်းသာ ယဇ္ဈပူဇာအားလုံးကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒအလိုက်သာ မဆောင်ရွက်ရ။
Verse 44
ऋग्यजु:सामवित् पूज्यो नित्यं स्थाद् देववद् द्विज: । अनृग्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रव: । यज्ञों मनीषया तात सर्ववर्णेषु भारत,ऋतक्, साम और यजुर्वेदका ज्ञाता ब्राह्मण सदा देवताके समान पूजनीय है। दास या शूद्र ऋक, यजु और सामके ज्ञानसे शून्य होता है; तो भी वह “प्राजापत्य” (प्रजापतिका भक्त) कहा गया है। तात! भरतनन्दन! मानसिक संकल्पद्वारा जो भावनात्मक यज्ञ होता है, उसमें सभी वर्णोका अधिकार है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ဠိဂ် (Ṛg)၊ ယဇု (Yajus)၊ သာမန် (Sāman) ဝေဒသုံးပါးကို သိမြင်သော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) သည် အမြဲတမ်း နတ်တစ်ပါးကဲ့သို့ ရိုသေကာ ကန်တော့ခံရမည်။ ဠိဂ်၊ ယဇု၊ သာမန်တို့၏ ဗဟုသုတမရှိသူ—ဥပမာ အစေခံ သို့မဟုတ် ရှူဒြ—ပင်လျှင် ပရာဇာပတိ (Prajāpati) နှင့် သဟဇာတဖြစ်သော ဘက္တ “ပရာဇာပတ်ယ” ဟု ခေါ်နိုင်သည်။ ချစ်သားရေ၊ ဘာရတမျိုးဆက်ရေ– စိတ်အတွင်း၌ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် နားလည်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်သော ယဇ္ဈ၊ အတွင်းယဇ္ဈ (မနောယဇ္ဈ) သည် ဝဏ္ဏအားလုံး၏ အခွင့်အရေးဖြစ်သည်။
Verse 45
नास्य यज्ञकृतो देवा ईहन्ते नेतरे जना: । ततः सर्वेषु वर्णेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते,इस मानसिक यज्ञ करनेवाले यजमानके यज्ञमें देवता और मनुष्य सभी भाग ग्रहण करनेकी अभिलाषा रखते हैं; क्योंकि उसका यज्ञ श्रद्धाके कारण परम पवित्र होता है; अतः श्रद्धाप्रधान यज्ञ करनेका अधिकार सभी वर्णोंको प्राप्त है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ယဇ္ဈမဆောင်ရွက်သူ၏ ယဇ္ဈတွင် နတ်တို့က အစိတ်အပိုင်းယူလိုခြင်း မရှိကြသကဲ့သို့ အခြားလူတို့လည်း မလိုကြ။ ထို့ကြောင့် ဝဏ္ဏအားလုံးတွင် သဒ္ဓါ (śraddhā) ကို အခြေခံသော ယဇ္ဈကို ညွှန်ကြားထားသည်။ အကြောင်းမှာ စိတ်မှန်ကန်သော သဒ္ဓါဖြင့် ဆောင်ရွက်သော ကမ္မကိစ္စသည် အလွန်အမင်း သန့်ရှင်းစေပြီး နတ်နှင့် လူ နှစ်ဖက်စလုံး၏ ပါဝင်လိုစိတ်နှင့် ကောင်းမြတ်သော စိတ်ထားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဓါအခြေပြု (အတွင်း) ယဇ္ဈကို ဆောင်ရွက်ခွင့်သည် ဝဏ္ဏအားလုံးတွင် ရှိသည်။
Verse 46
स्वं दैवतं ब्राह्मण: स्वेन नित्यं परान् वर्णानयजन्नैवमासीत् | अधरो वितान: संसृष्टो वैश्यो ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु यज्ञसृष्ट:,ब्राह्मण अपने कर्मोंद्वारा ही सदा दूसरे वर्णोके लिये अपने-अपने देवताके समान है; अतः वह दूसरे वर्णोका यज्ञ न करता हो, ऐसी बात नहीं है। जिस यज्ञमें वैश्य आचार्य आदिके रूपमें कार्य कर रहा हो, वह निकृष्ट माना गया है। विधाताने केवल ब्राह्मणको ही तीनों वर्णोंका यज्ञ करानेके लिये उत्पन्न किया है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ဗြာဟ္မဏသည် မိမိအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဓမ္မကိစ္စများကြောင့် အခြားဝဏ္ဏတို့အတွက် အမြဲတမ်း မိမိတို့၏ နတ်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အခြားဝဏ္ဏတို့အတွက် ယဇ္ဈမဆောင်ရွက်ဘူးဟု မဆိုနိုင်။ ဝိုင်ရှျ (Vaiśya) တစ်ဦးက အာချာရျ (ācārya) စသဖြင့် ပူဇော်ပွဲကို ဦးဆောင်အရာရှိအဖြစ် ဝင်ရောက်ရောနှောနေသော ယဇ္ဈကို နိမ့်ကျသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဖန်ဆင်းရှင်သည် ဝဏ္ဏသုံးမျိုးအတွက် ယဇ္ဈများကို ဆောင်ရွက်စေရန် ဗြာဟ္မဏကို အထူးသဖြင့် ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။
Verse 47
तस्माद् वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णा: संसृज्यन्ते तस्य विकार एव । एकं साम यजुरेकमृगेका विप्रश्नैको निश्चये तेषु सृष्ट:,विधाता एकमात्र ब्राह्मणसे ही अन्य तीन वर्णोकी सृष्टि करते हैं, अतः शेष तीन वर्ण भी ब्राह्यणके समान ही सरल तथा उनके जाति-भाई या कुटुम्बी हैं। क्षत्रिय आदि तीनों वर्ण ब्राह्मणगकी संतान ही हैं। जैसे ऋक्ू, यजु:ः और साम एकमात्र अकारसे ही प्रकट होनेके कारण परस्पर अभिन्न हैं, उसी प्रकार उन सभी वर्णोमें तत्त्वका निश्चय किया जाय तो एकमात्र ब्राह्मण ही उन सबके रूपमें प्रकट हुआ है, अतः ब्राह्मणके साथ सबकी अभिन्नता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ထို့ကြောင့် ဝဏ္ဏတို့သည် ရိုးသားတည့်မတ်ကြပြီး အမှန်တကယ်အားဖြင့် အချင်းချင်း ဆွေမျိုးသားချင်းပင် ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့သည် ထိုတစ်ခုတည်းသော အရင်းမြစ်၏ ပြောင်းလဲပေါ်ထွန်းမှုအဖြစ် မွေးဖွားလာကြသည်။ သာမန် (Sāman)၊ ယဇု (Yajus) နှင့် ဠိဂ် (Ṛk) တို့သည် အောက်ခံတရားတစ်ခုတည်းမှ ဆက်စပ်လာ၍ အနှစ်သာရအားဖြင့် မခွဲခြားနိုင်သကဲ့သို့၊ ဝဏ္ဏတို့၏ အမှန်တရားကို စူးစမ်း၍ အနှစ်သာရကို ဆုံးဖြတ်ကြည့်လျှင်လည်း အခြေခံအနှစ်သာရတစ်ခုတည်းက ဝဏ္ဏအားလုံးအဖြစ် ထင်ရှားနေသည်ကို တွေ့ရမည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့၏ အနက်ရှိုင်းဆုံး အတ္တလက္ခဏာသည် တစ်ခုတည်းဖြစ်ပြီး ခွဲခြားမှုများသည် ဒုတိယအဆင့်သာ ဖြစ်သည်။
Verse 48
अत्र गाथा यज्ञगीता: कीर्तयन्ति पुराविद: | वैखानसानां राजेन्द्र मुनीनां यट्टमिच्छताम्,राजेन्द्र! प्राचीन बातोंको जाननेवाले विद्वान् इस विषयमें यज्ञकी अभिलाषा रखनेवाले वैखानस मुनियोंकी कही हुई एक गाथाका उल्लेख किया करते हैं, जो यज्ञके सम्बन्धमें गायी गयी है
ဤနေရာ၌ ရှေးဟောင်းအကြောင်းအရာတို့ကို သိမြင်သော ပညာရှိတို့သည် ယဇ္ဉနှင့် သက်ဆိုင်၍ သီဆိုထားသော ဂါထာတစ်ပုဒ်ကို အမြဲတမ်း ရွတ်ဆိုဖော်ပြကြသည်။ ထိုဂါထာသည် ယဇ္ဉကို ဆန္ဒပြင်းပြသော ဝိုင်ခာနသ (Vaikhānasa) မုနိတို့က ပြောကြားထားသော အရာဖြစ်သည်၊ အို မင်းကြီး (Rājendra)။
Verse 49
उदितेडनुदिते वापि श्रद्धधानो जितेन्द्रिय: । वह्निं जुहोति धर्मेण श्रद्धा वै कारणं महत्,'सूर्यके उदय होनेपर अथवा सूर्योदयसे पहले ही श्रद्धालु एवं जितेन्द्रिय मनुष्य जो धर्मके अनुसार अग्निमें आहुति देता है, उसमें श्रद्धा ही प्रधान हेतु है
ဘီရှ္မက ဆိုသည်—နေထွက်ချိန်ဖြစ်စေ၊ နေမထွက်မီဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်၍ ယုံကြည်သဒ္ဓါရှိသောသူသည် ဓမ္မအတိုင်း သန့်ရှင်းသောမီးထဲသို့ အဟုတိ (oblations) ပူဇော်လျှင်၊ ထိုပူဇော်မှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဆုံးဖြတ်ပေးသော အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သဒ္ဓါ (śraddhā) ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 50
यत् स्कन्नमस्य तत् पूर्व यदस्कन्नं तदुत्तरम् | बहूनि यज्ञरूपाणि नानाकर्मफलानि च,(बह्वृच ब्राह्मणमें सोलह प्रकारके अग्निहोत्र बताये गये हैं) होताका किया हुआ जो हवन वायुदेवताके उद्देश्यसे होता है, वह स्कन्नसंज्ञक होम प्रथम है और उससे भिन्न जो स्कन्नसंज्ञक होम है, वह अन्तिम या सबसे उत्कृष्ट है। इसी प्रकार रौद्र आदि बहुत-से यज्ञ हैं, जो नाना प्रकारके कर्मफल देनेवाले हैं
ဘီရှ္မက ဆိုသည်—ဤယဇ္ဉတွင် ‘skanna’ ဟု ခေါ်သော အဟုတိသည် အစပိုင်း (ပဏာမ) ဖြစ်၏။ ‘askanna’ ဟု ခေါ်သော အဟုတိသည် နောက်ပိုင်း၊ အဆုံးသတ်သို့မဟုတ် အထွတ်အထိပ် အဟုတိ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ပင် ယဇ္ဉအမျိုးအစား များစွာရှိပြီး၊ လုပ်ရပ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် အကျိုးफल မျိုးစုံကို ပေးတတ်သည်။
Verse 51
तानि यः सम्प्रजानाति ज्ञाननिश्चयनिश्षित: । द्विजाति: श्रद्धयोपेत: स यह्टूं पुरुषो5रहति
ဘီရှ္မက ဆိုသည်—ထိုအရာတို့ကို ပြည့်စုံစွာ နားလည်သိမြင်ပြီး၊ တည်ငြိမ်သော ဉာဏ်သိမြင်မှုကြောင့် ယုံကြည်ချက်က ထက်မြက်ခိုင်မာလာသောသူ၊ ထို့ပြင် သဒ္ဓါပါဝင်သော ဒွိဇ (dvija) ဖြစ်သူ—ထိုသူသည် ယဇ္ဉပြုရန် အရည်အချင်းရှိသူ ဖြစ်သည်။
Verse 52
उन षोडश प्रकारके अग्निहोत्रोंकोी जो जानता है, वही यज्ञ-सम्बन्धी निश्चयात्मक ज्ञानसे सम्पन्न है। ऐसा ज्ञानी एवं श्रद्धालु द्विज ही यज्ञ करनेका अधिकारी है ।। स्तेनो वा यदि वा पापो यदि वा पापकृत्तम: | यट्टुमिच्छति यज्ञं यः साधुमेव वदन्ति तम्,यदि कोई चोर हो, पापी हो अथवा पापाचारियोंमें भी सबसे महान् हो तो भी जो यज्ञ करना चाहता है, उसे सभी लोग 'साधु” ही कहते हैं
ဘီရှ္မက ဆိုသည်—အဂ္နိဟောတရ (Agnihotra) အမျိုးအစား ဆယ့်ခြောက်မျိုးကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူသာ ယဇ္ဉနှင့် ပတ်သက်သော ဆုံးဖြတ်နိုင်သည့် ဉာဏ်သိမြင်မှုကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဉာဏ်ရှိ၍ သဒ္ဓါရှိသော ဒွိဇ (dvija) သာ ယဇ္ဉပြုရန် အခွင့်အရေးရှိသည်။ သို့ရာတွင် လူတစ်ယောက်သည် ခိုးသူဖြစ်စေ၊ အပြစ်ရှိသူဖြစ်စေ၊ အပြစ်ပြုသူတို့အနက် အဆိုးဆုံးဖြစ်စေ—ယဇ္ဉပြုလိုသော စိတ်ရင်းမှန်ရှိလျှင် လူတို့က ထိုသူကိုပင် ‘သာဓု’ (sādhu) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သန့်ရှင်းသော တာဝန်ဘက်သို့ လှည့်မည့် ရည်ရွယ်ချက်ကို သီလသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်းဟု ယူဆကြသဖြင့် ဖြစ်သည်။
Verse 53
ऋषयस्तं प्रशंसन्ति साधु चैतदसंशयम् । सर्वथा सर्वदा वर्णर्यष्टव्यमिति निर्णय:,ऋषि भी उसकी प्रशंसा करते हैं। यह यज्ञ-कर्म श्रेष्ठ है, इसमें कोई संदेह नहीं है; अतः सभी वर्णके लोगोंको सदा सब प्रकारसे यज्ञ करना चाहिये, यही शास्त्रोंका निर्णय है
ဘီष္မက ပြောသည်– «ရိရှီတို့သည် ဤအရာကို ချီးမွမ်းကြ၏၊ ထိုသို့ချီးမွမ်းခြင်းသည်လည်း မှန်ကန်၏—သံသယမရှိ။ ထို့ကြောင့် နည်းလမ်းအားလုံးဖြင့်၊ အချိန်အားလုံးတွင်၊ လူမှုအတန်းအစား (ဝဏ္ဏ) အားလုံးတို့သည် ယဇ్ఞ (ယဇ္ဉ) ကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု သာသနာကျမ်းတို့၏ အဆုံးအဖြတ်တည်း»။
Verse 54
न हि यज्ञसमं किज्वचित् त्रिषु लोकेषु विद्यते । तस्माद् यष्टव्यमित्याहु: पुरुषेणानसूयता । श्रद्धापवित्रमाश्रित्य यथाशक्ति यथेच्छया,तीनों लोकोंमें यज्ञके समान कुछ भी नहीं है; इसलिये मनुष्यको दोषदृष्टिका परित्याग करके शास्त्रीय विधिका आश्रय ले अपनी शक्ति और इच्छाके अनुसार उत्तम श्रद्धापूर्वक यज्ञका अनुष्ठान करना चाहिये, ऐसा मनीषी पुरुषोंका कथन है
ဘီष္မက ပြောသည်– «လောကသုံးပါးတွင် ယဇ्ञနှင့်တူညီသောအရာ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့က လူသည် အပြစ်ရှာခြင်းနှင့် မနာလိုခြင်းကင်းစင်၍၊ သဒ္ဓါ၏ သန့်စင်စေသော အာနိသင်ကို အားကိုးကာ၊ မိမိစွမ်းအားနှင့် မိမိရွေးချယ်သော ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ယဇ्ञကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ဆိုကြသည်»။
Verse 60
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि वर्णाश्रमधर्मकथने षष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाा भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें वर्णाश्रमधर्मका वर्णनविषयक साठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ရာဇဓမ္မ အညွှန်းအပိုင်း၌၊ ဝဏ္ဏနှင့် အာရှ్రమ (varṇa-āśrama) တရားဓမ္မတို့ကို ဖော်ပြသော အခန်းခြောက်ဆယ်မြောက်သည် ပြီးဆုံး၏။
Verse 336
शूद्रायैव प्रदेयानि तस्य धर्मधनं हि तत् । फटे-पुराने कपड़े, जो अपने धारण करने योग्य न रहें, वे द्विजातियोंद्वारा शूद्रको ही दे देने योग्य हैं; क्योंकि धर्मतः वे सब वस्तुएँ शूद्रकी ही सम्पत्ति हैं
ဘီष္မက ဆိုသည်– «ထိုကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို ရှူဒြ (Śūdra) ထံသို့သာ ပေးအပ်သင့်သည်၊ ဓမ္မစည်းကမ်းအရ ထိုသည် သူ၏ သင့်တော်သော ပိုင်ဆိုင်မှုဟု သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒွိဇ (dvija) တို့အတွက် မသင့်လျော်တော့သည့် အရာ—ဥပမာ အဟောင်းအပေါက် အဝတ်အစားများ—ကို စုဆောင်းထားခြင်း သို့မဟုတ် မသင့်တော်သည့် အသုံးပြုခြင်း မပြုဘဲ၊ တာဝန်တရားအဖြစ် သင့်တော်၍ အကျိုးရှိမည့်သူထံသို့ လှူဒါန်းကာ လွှဲပြောင်းပေးရမည်»။
Verse 343
कल्प्यां तेन तु ते प्राहुर्वृत्ति धर्मविदो जना: । द्विजातियोंमेंसे जिस किसीकी सेवा करनेके लिये कोई शूद्र आवे, उसीको उसकी जीविकाकी व्यवस्था करनी चाहिये; ऐसा धर्मज्ञ पुरुषोंका कथन है
ဘီष္မက ပြောသည်– «ဓမ္မကို သိမြင်သော ပညာရှင်တို့က ကြေညာကြသည်မှာ၊ ဒွိဇ (dvija) ကို ဝန်ဆောင်ရန် လာရောက်သောသူ—အထူးသဖြင့် ရှူဒြ (Śūdra)—အတွက် သင့်လျော်စွာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အထောက်အပံ့ကို စီမံပေးရမည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုကို တာဝန်ယူထိန်းသိမ်းပေးခြင်းဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ လူမှုတာဝန်နှင့် သဘောတရားမေတ္တာကို ကိုက်ညီစေသည်»။
Frequently Asked Questions
The implicit dilemma is how to balance social obligations (family support, ritual duties, hospitality) with the aspiration for inner freedom—resolved by presenting staged duties where restraint and detachment can intensify over time.
The chapter advises disciplined household life—truth, regulated conduct, generosity, and attentiveness to duties—as a rigorous ethical practice, while also legitimizing later transitions toward greater austerity and non-attachment.
Yes. It associates purified performance of āśrama duties—especially restraint, equanimity, and disciplined living—with attaining a higher, stable spiritual state (often expressed as reaching the imperishable, akṣara-oriented goal).