Shloka 3
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
केन वै वर्धते राष्ट्र राजा केन विवर्धते । केन पौराश्च भृत्याश्न वर्धन्ते भरतर्षभ
Vaiśampāyana uvāca: kena vai vardhate rāṣṭraṁ rājā kena vivardhate | kena paurāś ca bhṛtyāś ca vardhante bharatarṣabha ||
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ဆို၏— «နိုင်ငံတော်သည် အမှန်တကယ် တိုးတက်ချမ်းသာလာစေရန် မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်သနည်း။ မင်းသည် မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ပိုမို ရောင်ရမ်းတိုးတက်သနည်း။ ထို့အပြင် မြို့သူမြို့သားများနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် အားထားသူများလည်း မည်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ရှင်သန်တိုးတက်ကြသနည်း၊ ဗာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်?»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a central Rajadharma inquiry: the prosperity of the realm, the ruler, and the people is not accidental but depends on specific causes—right governance, just policy, and proper maintenance of dependents—inviting a dharmic analysis of what makes a state flourish.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and peace, Vaiśampāyana poses (or reports) a set of guiding questions to a Bharata leader about the means by which the kingdom, the king, and the citizens/retainers increase in well-being, setting up the ensuing counsel on statecraft and duty.