Adhyaya 300
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation Discourse) — Cosmology of Dissolution (Saṃhāra)
Yājñavalkya continues a systematic account of categories (tattva) and time-measures by outlining dissolution (saṃhāra) in an ordered chain. The chapter depicts cyclical creation-and-withdrawal under an eternal, imperishable principle. A solar agency, described as dividing into twelve forms, rapidly desiccates the four modes of embodied life (jarāyuja, aṇḍaja, svedaja, udbhijja), reducing the world to a leveled surface. Waters then inundate the remaining earth, but are themselves consumed by a ‘time-fire’ (kālāgni), after which a great conflagration intensifies. Wind, characterized in eightfold form, consumes fire; space absorbs wind; mind absorbs space; ahaṃkāra (ego-principle), identified with prajāpati, absorbs mind; and a higher comprehensive principle (mahat/śambhu/īśāna imagery) subsumes ahaṃkāra, described via omniform and all-pervasive attributes. The chapter closes by stating that dissolution has been explained ‘as it is’ and transitions to the triadic analytic teaching of adhyātma, adhibhūta, and adhidaiva.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, धर्म-शोक से थके हुए, भीष्म से पूछते हैं—तात! सांख्य और योग में वास्तविक अन्तर क्या है, और मुक्ति का मार्ग कौन-सा है? → भीष्म बताते हैं कि विद्वान अपने-अपने पक्ष की श्रेष्ठता सिद्ध करते हैं—कोई सांख्य की प्रशंसा करता है, कोई योग की; पर दोनों का लक्ष्य एक ही है: अनीश्वर (अहंकार-ग्रस्त) जीव कैसे छूटे। वे योग की साधना-रेखा खींचते हैं—धारणा, समाधि, इन्द्रिय-निग्रह, और तप-नियम; साथ ही चेतावनी देते हैं कि दुर्बल योगी जाल में फँसी मछलियों की तरह विषयों में फँसकर विनाश को जाते हैं। → भीष्म योग-सिद्धि की ऊँचाई का चित्र खींचते हैं—योगी काम-क्रोध, शीत-उष्ण, भय-शोक, तृष्णा, निद्रा आदि द्वन्द्वों को जीतकर सूक्ष्म धारणा से आत्म-समाधि में स्थित होता है; तब वह नाग, पर्वत, यक्ष, दिशाएँ, गन्धर्व-समूह, स्त्री-पुरुष—समस्त लोक-व्यवहार को अतिक्रमित कर शीघ्र विमुक्ति की ओर बढ़ता है, और ‘नारायणात्मा’ होकर मनुष्यों पर विजय पाता है। → अध्याय का निष्कर्ष यह है कि योग-विधि का सार इन्द्रिय-जय, मन-स्थैर्य और आत्म-समाधि है; बाह्य आडम्बर नहीं, बल्कि दीर्घकालीन संयम (जैसे एकाहार, रूक्ष यव-आहार का उदाहरण) और भीतर की शुद्धि ही बल और मुक्ति का कारण बनती है। → भीष्म की वाणी योग की सिद्धि तक पहुँचा देती है, पर युधिष्ठिर के मन में अगला प्रश्न उभरता है—इस सिद्धि का स्थायी आधार क्या है: ज्ञान (सांख्य) या अभ्यास (योग), और गृहस्थ-धर्म में रहते हुए यह कैसे साध्य है?
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने पूछा--तात! धर्मज्ञ कुरुश्रेष्ठ! सांख्य और योगमें कया अन्तर है? यह बतानेकी कृपा करें; क्योंकि आपको सब बातोंका ज्ञान है
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးသည်— «အဘကြီးရေ၊ ဓမ္မကိုသိမြင်သူ၊ ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ— စာင်ခ္ယ (Sāṅkhya) နှင့် ယောဂ (Yoga) တို့၏ ကွာခြားချက်သည် အဘယ်နည်း။ အရာရာကို သိမြင်သူဖြစ်သဖြင့် ကျေးဇူးပြု၍ ရှင်းပြပါ»။
Verse 2
भीष्म उवाच सांख्या: सांख्य॑ प्रशंसन्ति योगा योगं द्विजातय: । वदन्ति कारण श्रेष्ठ स्वपक्षोद्धावनाय वै,भीष्मजीने कहा--युधिष्छिर! सांख्यके विद्वान् सांख्यकी और योगके ज्ञाता द्विज योगकी प्रशंसा करते हैं। दोनों ही अपने-अपने पक्षकी उत्कृष्टता सूचित करनेके लिये उत्तमोत्तम युक्तियोंका प्रतिपादन करते हैं
ဘိဿမက ပြောသည်— «ယုဓိဋ္ဌိရ၊ စာင်ခ္ယကိုလိုက်နာသူတို့သည် စာင်ခ္ယကို ချီးမွမ်းကြ၏။ ယောဂကိုကျင့်သုံးသူ—ဒွိဇတို့—သည် ယောဂကို ချီးမွမ်းကြ၏။ မိမိတို့၏ ရပ်တည်ချက်ကို မြှင့်တင်လိုသဖြင့် နှစ်ဖက်စလုံးက မိမိဘက်၏ အထက်မြတ်မှုကို တည်ထောင်ရန် အကောင်းဆုံး အကြောင်းပြချက်များကို ထုတ်ဖော်တင်ပြကြ၏»။
Verse 3
अनीथ्चवर:ः कथं मुच्येदित्येवं शत्रुकर्शन । वदन्ति कारणै: श्रैष्ठ्यं योगा: सम्पड्मनीषिण:,शत्रुसूदन! योगके मनीषी विद्वान् अपने मतकी श्रेष्ठता बताते हुए यह युक्ति उपस्थित करते हैं कि ईश्वरका अस्तित्व स्वीकार किये बिना किसीकी भी मुक्ति कैसे हो सकती है? (अतः मोक्षदाता ईश्वरकी सत्ता अवश्य स्वीकार करनी चाहिये)
ဘိဿမက ပြောသည်— «ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူရေ၊ သူတို့က ဤသို့ အကြောင်းပြကြ၏— ‘အရှင် (ဣရှ္ဝရ) ကို မရှိဟု ငြင်းပယ်သူသည် လွတ်မြောက်ခြင်း (မောက္ခ) ကို မည်သို့ ရနိုင်မည်နည်း’ ဟူ၍။ ထိုသို့ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အတွေးအခေါ်ပြည့်ဝသော ပညာရှင်တို့သည် မိမိတို့၏ ယောဂဝါဒ၏ အထက်မြတ်မှုကို ထူထောင်ကာ မောက္ခအတွက် အရှင်၏ အမှန်တကယ်ရှိမှုကို လက်ခံရမည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုကြ၏»။
Verse 4
वदन्ति कारण चेदं सांख्या: सम्यग् द्विजातय: । विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः,सांख्यमतके माननेवाले महाज्ञानी द्विज मोक्षका युक्तियुक्त कारण इस प्रकार बताते हैं --सब प्रकारकी गतियोंको जानकर जो विषयोंसे विरक्त हो जाता है, वही देहत्यागके अनन्तर मुक्त होता है। यह बात स्पष्टरूपसे सबकी समझमें आ सकती है। दूसरे किसी उपायसे मोक्ष मिलना असम्भव है। इस प्रकार वे सांख्यको ही मोक्षदर्शन कहते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «သင်္ခယာဝါဒကို မှန်ကန်စွာ နားလည်သော ဒွိဇတို့သည် ဤအရာကို အကြောင်းရင်းအမှန်ဟု ဆိုကြ၏။ ဤလောက၌ သတ္တဝါတို့၏ သွားလာရာလမ်းကြောင်း အမျိုးမျိုးကို အကုန်သိမြင်ပြီး အာရုံခံအရာဝတ္ထုတို့အပေါ် မကပ်မငြိ ဖြစ်လာသူသာ ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပြီးနောက် မောက္ခကို ရရှိ၏။ ဤအရာသည် ထင်ရှားစွာ နားလည်နိုင်သည်ဟု သူတို့ဆိုကြပြီး မောက္ခကို ရရန် အခြားနည်းလမ်း မရှိဟုလည်း ဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့် သင်္ခယာကိုပင် မောက္ခသို့ ဦးတည်စေသော ဒർശနဟု ခေါ်ကြ၏»။
Verse 5
ऊर्ध्व॑ स देहात् सूव्यक्त विमुच्येदिति नान्यथा । एठदाहुर्महाप्राज्ञा: सांख्ये वै मोक्षदर्शनम्,सांख्यमतके माननेवाले महाज्ञानी द्विज मोक्षका युक्तियुक्त कारण इस प्रकार बताते हैं --सब प्रकारकी गतियोंको जानकर जो विषयोंसे विरक्त हो जाता है, वही देहत्यागके अनन्तर मुक्त होता है। यह बात स्पष्टरूपसे सबकी समझमें आ सकती है। दूसरे किसी उपायसे मोक्ष मिलना असम्भव है। इस प्रकार वे सांख्यको ही मोक्षदर्शन कहते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပြီးနောက်မှသာ အထက်သို့ (လွတ်မြောက်ခြင်းသို့) လွတ်ကင်းရသည်ဟု ထင်ရှားစွာ နားလည်ရ၏—အခြားနည်းမရှိ။ မဟာပညာရှိတို့က သင်္ခယာသည် ‘မောက္ခ၏ ဒർശန’ ဖြစ်ကြောင်း အမှန်တကယ် ကြေညာကြ၏။ လောကီအတွေ့အကြုံ၏ လမ်းကြောင်းများကို ခွဲခြားသိမြင်၍ အာရုံခံအရာဝတ္ထုတို့အပေါ် မကပ်မငြိ ဖြစ်လာသော် သေပြီးနောက် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ရ၏။ အစားထိုးနည်းလမ်းတစ်ခုမျှ မောက္ခကို မပေးနိုင်»။
Verse 6
स्वपक्षे कारण ग्राह्मूं समये वचन हितम् । शिष्टानां हि मत ग्राहां त्वद्विधै: शिष्टसम्मतै:
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «မိမိဘက်အကြောင်းအရာတွင် သင့်လျော်သော အကြောင်းပြချက်ကို လက်ခံရမည်၊ အချိန်တော်တော်တွင် အကျိုးရှိသော စကားကို ပြောရမည်။ ယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိသူတို့၏ အမြင်ကို လက်ခံသင့်သည်—အထူးသဖြင့် ပညာရှိတို့က ချီးမွမ်းအတည်ပြုထားသော သင်ကဲ့သို့သူများအတွက်ပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 7
अपने-अपने पक्षमें युक्तियुक्त कारण ग्राह्म होता है तथा सिद्धान्तके अनुकूल हितकारक वचन मानने योग्य समझा जाता है। शिष्ट पुरुषोंद्वारा सम्मानित तुम-जैसे लोगोंको श्रेष्ठ पुरुषोंका ही मत ग्रहण करना चाहिये ।। प्रत्यक्षेतवों योगा: सांख्या: शास्त्रविनिश्चया: । उभे चैते मते तत्त्वे मम तात युधिष्ठिर,योगके दविद्दान् प्रधानतया प्रत्यक्ष प्रमाणको ही माननेवाले होते हैं और सांख्यमतानुयायी शास्त्र-प्रमाणपर ही विश्वास करते हैं। तात युधिष्ठिर! ये दोनों ही मत मुझे तात्विक जान पड़ते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «တိုက်ရိုက်အတွေ့အကြုံဆိုင်ရာတွင် ယောဂီတို့သည် သိမြင်မှုအတွက် အဓိကအားဖြင့် မြင်တွေ့သိသာခြင်း (ပရတျက္ခ) ကိုသာ အထောက်အထားအဖြစ် ယုံကြည်ကြသည်။ သင်္ခယာနောက်လိုက်တို့ကတော့ သာသနာကျမ်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော သဒ္ဓန္တအာဏာကို ယုံကြည်ကြ၏။ ချစ်လှစွာသော ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ငါ့အမြင်အရ ဤနှစ်မျိုးသော ရပ်တည်ချက်တို့သည် နှစ်ဖက်စလုံး သစ္စာတရားပေါ် အခြေခံထားသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ထို့ကြောင့် အကြောင်းပြချက်ကောင်း၍ အကျိုးရှိကာ သတ်မှတ်ထားသော မူဝါဒနှင့် ကိုက်ညီသည့် အမြင်ကို လက်ခံသင့်သည်—အထူးသဖြင့် ပညာရှိနှင့် သီလရှိသူတို့က ဂုဏ်ပြုထားသော အမြင်ကိုပင်»။
Verse 8
उभे चैते मते ज्ञाते नूपते शिष्टसम्मते । अनुषछिते यथाशास्त्र नयेतां परमां गतिम्,नरेश्वर! इन दोनों मतोंका श्रेष्ठ पुरुषोंने आदर किया है। इन दोनों ही मतोंको जानकर शास्त्रके अनुसार उनका आचरण किया जाय तो वे परमगतिकी प्राप्ति करा सकते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «အို မင်းကြီး၊ ဤနှစ်မျိုးသော သဒ္ဓန္တတို့သည် လူသိများပြီး ယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိ ပညာရှင်တို့ကလည်း ဂုဏ်ပြုကြသည်။ ထိုတို့ကို နားလည်ပြီး သာသနာကျမ်းအတိုင်း ကျင့်သုံးလျှင် အမြင့်ဆုံးသော ရည်မှန်းချက်—နောက်ဆုံးလွတ်မြောက်ခြင်း (မောက္ခ)—သို့ ပို့ဆောင်နိုင်သည်»။
Verse 9
तुल्यं शौचं तपोयुक्तं दया भूतेषु चानघ । व्रतानां धारणं तुल्यं दर्शनं॑ न समं तयो:,बाहर-भीतरकी पवित्रता, तप, प्राणियोंपर दया और व्रतोंका पालन आदि नियम दोनों मतोंमें समान रूपसे स्वीकार किये गये हैं। केवल उनके दर्शनोंमें अर्थात् पद्धतियोंमें समानता नहीं है
အပြင်အတွင်း သန့်ရှင်းမှု၊ တပဿ (တပ) နှင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာ၊ ထို့ပြင် ဝရတ (ဝတ်) များကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့သည်—အပြစ်ကင်းသူရေ—အယူနှစ်မျိုးလုံးတွင် တူညီစွာ လက်ခံထားကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့၏ ဒဿန (နည်းလမ်း/အမြင်) များမှာ တူညီခြင်း မရှိ။
Verse 10
युधिछिर उवाच यदि तुल्य॑ व्रतं शौच॑ दया चात्र फलं तथा । न तुल्य॑ दर्शनं कस्मात् तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! यदि इन दोनों मतोंमें उत्तम व्रत, बाहर-भीतरकी पवित्रता और दया समान है एवं दोनोंका परिणाम भी एक ही है तो इनके दर्शनमें समानता क्यों नहीं है, यह मुझे बताइये
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်—“အဘိုးကြီးရေ၊ အယူနှစ်မျိုးလုံးတွင် ဝရတ၏ ထူးမြတ်မှု၊ အပြင်အတွင်း သန့်ရှင်းမှုနှင့် ကရုဏာတို့ တူညီပြီး အကျိုးရလဒ်လည်း တူညီသည်ဆိုလျှင်၊ အဘယ်ကြောင့် ဒဿန (အမြင်/နည်းလမ်း) များ မတူညီသနည်း။ ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပါ”။
Verse 11
भीष्म उवाच रागं मोहं तथा स्नेहं काम॑ क्रोधं च केवलम् | योगाच्छित्त्वा ततो दोषान् पज्चैतानू् प्राप्रुवन्ति तत्,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठटिर! योगी पुरुष केवल योगबलसे राग, मोह, स्नेह, काम और क्रोध--इन पाँच दोषोंका मूलोच्छेद करके परमपदको प्राप्त कर लेते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“ယုဓိဋ္ဌိရရေ၊ ယောဂ၏ စည်းကမ်းဖြင့် ယောဂီသည် ရာဂ (တွယ်တာမှု)၊ မောဟ (မသိမြင်မှု)၊ စ္နေဟ (ကပ်ငြိမှု)၊ ကာမ (လိုချင်တပ်မက်မှု) နှင့် က္ရောဓ (ဒေါသ) ဟူသော အပြစ်ငါးပါးကို အမြစ်မှ ဖြတ်တောက်ပစ်သည်။ ထိုအပြစ်တို့ကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်လေသည်”။
Verse 12
यथा चानिमिषा: स्थूला जाल छित्त्वा पुनर्जलम् । प्राप्रुवन्ति तथा योगास्तत् पं वीतकल्मषा:,जैसे बड़े-बड़े और मोटे मत्स्य जालको काटकर फिर जलमें समा जाते हैं, उसी प्रकार योगी अपने पापोंका नाश करके परमात्मपदको प्राप्त करते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“မျက်တောင်မခတ်သော ငါးကြီးများသည် ကွန်ကို ဖြတ်တောက်ပြီး နောက်တဖန် ရေထဲသို့ ပျော်ဝင်သကဲ့သို့၊ ယောဂီတို့လည်း အပြစ်၏ အညစ်အကြေးကို ချွတ်ပယ်ပြီးနောက် ချုပ်နှောင်သော ချည်နှောင်မှုများကို ချိုးဖောက်ကာ အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ကြသည်”။
Verse 13
तथैव वागुरां छिक्त्वा बलवन्तो यथा मृगा: । प्राप्तुयुर्विमलं मार्ग विमुक्ता: सर्वबन्धनै:,राजन! इसी प्रकार जैसे बलवान् मृग जाल तोड़कर सारे बन्धनोंसे मुक्त हो निर्विघ्न मार्गपर चले जाते हैं, वैसे ही योगबलसे सम्पन्न योगी पुरुष लोभजनित सब बन्धनोंको तोड़कर परम निर्मल कल्याणमय मार्गको प्राप्त कर लेते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“အို မင်းကြီး၊ အားကောင်းသော သမင်တို့သည် မုဆိုး၏ ကွန်ကို ဆုတ်ဖြဲကာ ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီး အတားအဆီးမရှိသော လမ်းကို လျှောက်သကဲ့သို့၊ ယောဂအင်အား ပြည့်ဝသော ယောဂီတို့လည်း လောဘမှ ပေါက်ဖွားသော ချည်နှောင်မှုအားလုံးကို ချိုးဖောက်ကာ အလွန်သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရှိသော လမ်းကို ရောက်ကြသည်”။
Verse 14
लोभजानि तथा राजन् बन्धनानि बलान्विता: । छित्त्वा योगा: परं मार्ग गच्छन्ति विमलं शिवम्,राजन! इसी प्रकार जैसे बलवान् मृग जाल तोड़कर सारे बन्धनोंसे मुक्त हो निर्विघ्न मार्गपर चले जाते हैं, वैसे ही योगबलसे सम्पन्न योगी पुरुष लोभजनित सब बन्धनोंको तोड़कर परम निर्मल कल्याणमय मार्गको प्राप्त कर लेते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ အားကောင်းသော တိရစ္ဆာန်တို့သည် ကွန်ယက်ကို ချိုးဖောက်၍ ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်ကင်းကာ မတားဆီးဘဲ မိမိလမ်းကို ဆက်လက်သွားသကဲ့သို့၊ ယောဂအင်အားရှိသော ယောဂီတို့သည် လောဘမှ ပေါက်ဖွားသော ချည်နှောင်မှုအားလုံးကို ဖြတ်တောက်၍ သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာပြည့်ဝသော အမြင့်ဆုံးသော မာဂ်ကို ရောက်ရှိကြသည်။»
Verse 15
अबलाश्च मृगा राजन् वागुरासु तथा परे | विनश्यन्ति न संदेहस्तद्वद् योगबलादृते,नरेश्वर! जैसे निर्बल मृग तथा दूसरे पशु जालमें पड़कर निस्सन्देह नष्ट हो जाते हैं, उसी प्रकार योगबलसे रहित मनुष्यकी भी दशा होती है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ အားနည်းသော သမင်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်တို့သည် ကွန်ယက်ထဲ ကျရောက်လျှင် မသံသယဘဲ ပျက်စီးသကဲ့သို့၊ ယောဂမှ ပေါက်ဖွားသော အင်အားမရှိသူ လူသား၏ အခြေအနေလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။»
Verse 16
बलहीनाश्न कौन्तेय यथा जाल॑ गता झषा: । वधं गच्छन्ति राजेन्द्र योगास्तद्वत् सुदुर्बला:,कुन्तीनन्दन राजेन्द्र! जैसे निर्बल मत्स्य जालमें फँसकर वधको प्राप्त होते हैं, वही दशा योगबलसे सर्वथा रहित मनुष्योंकी भी होती है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို ကုန္တီ၏သား၊ အို မင်းမြတ်၊ အားနည်းသော ငါးတို့သည် ကွန်ယက်ထဲ ဖမ်းမိလျှင် သတ်ဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့၊ ယောဂအင်အားကို လုံးဝမရှိသူတို့၏ အခြေအနေလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။»
Verse 17
यथा च शकुना: सूक्ष्मं प्राप्प जालमरिंदम । तत्र सक्ता विपद्यन्ते मुच्यन्ते च बलान्विता:
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူ၊ ငှက်တို့သည် သေးသိမ်စွာ ပြုလုပ်ထားသော ကွန်ယက်ကို တွေ့ကြုံရာတွင်၊ ထိုကွန်ယက်၌ ပိတ်မိသူတို့သည် ပျက်စီးကြပြီး၊ အင်အားရှိသူတို့သည် ချိုးဖောက်လွတ်မြောက်ကြသည်။»
Verse 18
कर्मजैर्बन्धनैर्बद्धास्तद्वद् योगा: परंतप । अबला वै विनश्यन्ति मुच्यन्ते च बलान्विता:
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို ရန်သူကို မီးလောင်စေသူ၊ မိမိကံမှ ပေါက်ဖွားသော ချည်နှောင်မှုများဖြင့် ချည်ထားခံရသူတို့သည် ထိုနည်းတူပင် မိမိ၏ ယောဂကျင့်စဉ်များကြောင့်လည်း ကန့်သတ်ခံရတတ်သည်။ အားနည်းသူတို့သည် အမှန်ပင် ပျက်စီးကြပြီး၊ အင်အားရှိသူတို့သည် လွတ်မြောက်ကြသည်။»
Verse 19
शत्रुदमन! जैसे निर्बल पक्षी सूक्ष्म जालमें फँसकर बन्धनको प्राप्त हो अपने प्राण खो देते हैं और बलवान् पक्षी जाल तोड़कर उसके बन्धनसे मुक्त हो जाते हैं, उसी प्रकार कर्मजनित बन्धनोंसे बँधे हुए निर्बल योगी सर्वथा नष्ट हो जाते हैं, किंतु परंतप! योगबलसे सम्पन्न योगी सब प्रकारके बन्धनोंसे छुटकारा पा जाते हैं ।। अल्पकश्न यथा राजन वदह्लि: शाम्यति दुर्बल: । आक्रान्त इन्धनै: स्थूलैस्तद्वद् योगोडबल: प्रभो,राजन! जैसे अल्प होनेके कारण दुर्बल अग्निपर बड़े-बड़े मोटे ईँधन रख देनेसे वह जलनेके बजाय बुझ जाती है, प्रभो! उसी प्रकार निर्बल योगी महान् योगके भारसे दबकर नष्ट हो जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို ရန်သူတို့ကိုနှိမ်နင်းသူရေ! အားနည်းသောငှက်တစ်ကောင်သည် သေးသိမ်သောကွန်ယက်တွင် ဖမ်းမိ၍ ချုပ်နှောင်ခြင်းကို ရောက်ကာ အသက်ပျောက်သကဲ့သို့၊ အားကြီးသောငှက်သည် ကွန်ယက်ကို ချိုးဖောက်၍ ချုပ်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်သကဲ့သို့ပင်၊ မိမိ၏ကံကြောင့် ဖြစ်လာသော ချည်နှောင်မှုများဖြင့် ချုပ်ထားခံရသော အားနည်းသည့် ယောဂီတို့သည် အလုံးစုံပျက်စီးသွားကြသည်။ သို့ရာတွင် အို ရန်သူကိုလောင်ကျွမ်းစေသူရေ! ယောဂအင်အားပြည့်ဝသော ယောဂီတို့သည် ချည်နှောင်မှုအမျိုးမျိုးမှ လွတ်မြောက်ကြသည်။ အို မင်းကြီးရေ! မီးသေးသေး အားနည်းနည်းပေါ်သို့ ထူထဲသော သစ်တုံးကြီးများကို စုပုံတင်လျှင် မီးမလောင်ဘဲ ငြိမ်းသကဲ့သို့၊ အို အရှင်ရေ! အားနည်းသော အကျင့်သမားသည် ယောဂကြီး၏ အလေးချိန်အောက်တွင် ဖိနှိပ်ခံရ၍ ပျက်စီးသွားသည်»။
Verse 20
स एव च यदा राजन् वल्निर्जातबल: पुनः । समीरणगत।: क्षिप्रं दहेत् कृत्स्नां महीमपि,राजन्! वही आग जब हवाका सहारा पाकर प्रबल हो जाती है, तब सम्पूर्ण पृथ्वीको भी तत्काल भस्म कर सकती है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီးရေ! ထိုမီးတစ်ပင်တည်းပင် အင်အားပြန်လည်ရရှိပြီး လေက သယ်ဆောင်ကာ ပန်ကာပေးလျှင် မြန်မြန်ဆန်ဆန် မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကိုတောင် လောင်ကျွမ်းစေနိုင်သည်။ ထို့အတူ အထောက်အပံ့မရှိသေးစဉ် သေးငယ်သော အင်အားတစ်ခုသည် အားကြီးသော အကူအညီကို တွေ့လျှင် အလွန်အမင်း ဖျက်ဆီးနိုင်သည့် အင်အားဖြစ်လာတတ်သည်—ထို့ကြောင့် အုပ်ချုပ်သူသည် အန္တရာယ်ကို တိုးပွားစေသော အခြေအနေများကို ထိန်းချုပ်ရမည်»။
Verse 21
तद्धज्जातबलो योगी दीप्ततेजा महाबल: । अन्तकाल इवादित्य: कृत्स्नं संशोषयेज्जगत्,इसी तरह योगीका भी योगबल बढ़ जानेसे जब वह उद्दीप्त तेजसे सम्पन्न और महान् शक्तिशाली हो जाता है, तब वह जैसे प्रलयकालीन सूर्य समस्त जगत्को सुखा डालता है, वैसे ही समस्त रागादि दोषोंका नाश कर देता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဤသို့ ယောဂီ၏ ယောဂအင်အားသည် ထွန်းကား၍ တိုးပွားလာသောအခါ၊ သူသည် တောက်ပသော ဓမ္မတေဇနှင့် မဟာအင်အားကို ပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ကမ္ဘာပျက်ကာလ၏ နေမင်းက ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးကို ခြောက်သွေ့စေသကဲ့သို့၊ သူသည် ရာဂနှင့် တွယ်တာမှုတို့ကဲ့သို့သော အပြစ်အနာအဆာအားလုံးကို ခြောက်သွေ့စေ၍ ဖျက်ဆီးကာ အတွင်းပိုင်း ချုပ်နှောင်မှု၏ အမြစ်ကို လောင်ကျွမ်းစေသည်»။
Verse 22
दुर्बलश्ष यथा राजन् स्रोतसा हियते नर: । बलहीनस्तथा योगो विषयैह्ियतेडवश:,राजन! जैसे दुर्बल मनुष्य पानीके वेगसे बह जाता है, उसी तरह दुर्बल योगी विवश होकर विषयोंकी ओर खिंच जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီးရေ! အားနည်းသောလူသည် ရေစီးအားဖြင့် ဆွဲယူသွားခံရသကဲ့သို့၊ အင်အားမရှိသော ယောဂကျင့်စဉ်သည်လည်း မတတ်သာဘဲ အာရုံခံအရာဝတ္ထုများဘက်သို့ ဆွဲခေါ်ခံရသည်»။
Verse 23
तदेव च महास्रोतो विष्टम्भयति वारण: । तद्धद् योगबलं लब्ध्वा व्यूहते विषयान् बहून्,परंतु जलके उसी महान् स्रोतको जैसे गजराज रोक देता है अर्थात् उसमें नहीं बहता, उसी प्रकार योगका महान् बल पाकर योगी भी उन सभी बहुसंख्यक विषयोंको अवरुद्ध कर देता है अर्थात् उनके प्रवाहमें नहीं बहता
သို့သော် ရေ၏ မဟာစီးကြောင်းကို ဆင်မင်းက တားဆီးနိုင်သကဲ့သို့၊ ယောဂအင်အားကြီးကို ရရှိသော ယောဂီသည်လည်း အာရုံခံအရာဝတ္ထုများစွာကို ထိန်းချုပ်တားဆီးကာ ၎င်းတို့၏ စီးဆင်းမှုနောက်သို့ မလိုက်ပါ။
Verse 24
विशन्ति चावशा: पार्थ योगाद् योगबलान्विता: । प्रजापतीनृषीन् देवान् महाभूतानि चेश्वरा:,कुन्तीनन्दन! योगशक्तिसम्पन्न पुरुष स्वतन्त्रता-पूर्वक प्रजापति, ऋषि, देवता और पञ्चमहाभूतोंमें प्रवेश कर जाते हैं। उनमें ऐसा करनेकी सामर्थ्य आ जाती है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို ပါර්ထ၊ ယောဂမှ ပေါ်ထွန်းသော အင်အားဖြင့် ပြည့်စုံသော ထိုသခင်တို့သည် မိမိဆန္ဒအတိုင်း ယောဂအာနုဘော်ဖြင့် ပရာဇာပတိများ၊ ရှိများ (ṛṣi)၊ ဒေဝတားများနှင့် မဟာဘူတ (ธาตုကြီး) များထဲသို့ပင် ဝင်ရောက်နိုင်ကြသည်။ အို ကုန္တီ၏ သား၊ ယောဂသည် ထိုသူတို့အား ထိုမြင့်မြတ်သော အခြေအနေများကို ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်၍ ကိုယ်တိုင်ခံယူနိုင်သော စွမ်းရည်ကို ပေးသည်»။
Verse 25
न यमो नान्तक: क्रुद्धो न मृत्युर्भीमविक्रम: । ईशते नृपते सर्वे योगस्यामिततेजस:,नरेश्वर! अमित तेजस्वी योगीपर क्रोधमें भरे हुए यमराज, अन्तक और भयंकर पराक्रम दिखानेवाली मृत्युका भी शासन नहीं चलता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ အတိုင်းမသိသော ဓမ္မတေဇဖြင့် တောက်ပသော ယောဂီအပေါ်တွင် ယမမင်း၊ ဒေါသထန်သော အန္တက (အဆုံးသတ်သူ) နှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားရှိသော သေမင်းတိုင်တိုင် အာဏာမစိုးမိုးနိုင်။ ယောဂ၌ တည်မြဲသူသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ ကံကြမ္မာနှင့် အတင်းအကျပ် အာဏာတို့၏ သာမန်လက်လှမ်းမီမှုကို ကျော်လွန်တက်မြောက်သည်»။
Verse 26
आत्मनां च सहस्राणि बहूनि भरतर्षभ । योग: कुर्याद् बल प्राप्य तैश्न सर्वेर्महीं चरेत्,भरतश्रेष्ठ) योगी योगबल पाकर अपने हजारों रूप बना सकता है और उन सबके द्वारा इस पृथ्वीपर विचर सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို ဘာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်တင်သူရဲကောင်း၊ ယောဂမှ ပေါ်ထွန်းသော အင်အားကို ရရှိလျှင် ယောဂီသည် မိမိကိုယ်ကို ပုံရိပ်/ကိုယ်ခွဲ အထောင်ပေါင်းများစွာ ဖန်တီးနိုင်ပြီး ထိုအားလုံးဖြင့် ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် လှည့်လည်သွားလာနိုင်သည်»။
Verse 27
प्राप्तुयाद् विषयांश्वैव पुनश्चोग्रं तपश्चरेत् । संक्षिपेच्च पुनस्तात सूर्यस्तेजोगुणानिव,तात! वह उन शरीरोंद्वारा विषयोंका सेवन और उग्र तपस्या भी करता है। तदनन्तर अपनी तेजोमयी किरणोंको समेट लेनेवाले सूर्यकी भाँति सभी रूपोंको अपनेमें लीन कर लेता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို သားရေ၊ ထိုကိုယ်ခွဲများဖြင့် သူသည် အာရုံခံအရာများကို ခံစားလည်း ခံစားနိုင်သကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော တပသ (တပဿာ) ကိုလည်း ကျင့်နိုင်သည်။ ထို့နောက် မိမိ၏ တေဇရောင်ခြည်များကို ပြန်လည်စုဆောင်းသကဲ့သို့ နေမင်းကဲ့သို့ ထိုပုံရိပ်အားလုံးကို မိမိအတွင်းသို့ ပြန်လည်လျှောဝင်စေသည်»။
Verse 28
बलस्थस्य हि योगस्य बन्धनेशस्य पार्थिव । विमोक्षप्रभविष्णुत्वमुपपन्नमसंशयम्
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ ယောဂသည် အင်အားနှင့် တည်ငြိမ်မှု၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိလာသောအခါ ချည်နှောင်မှု၏ အရှင်ဖြစ်လာသည်။ သံသယမရှိဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်း (မောက္ခ) ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော စွမ်းရည် ပြည့်စုံသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လောကီအနှောင်အဖွဲ့များသို့ စိတ်ကို ချည်နှောင်နိုင်သော ထိုတည်းတည်းသော စည်းကမ်းတန်ခိုးသည် မှန်ကန်စွာ ဦးတည်ပေးလျှင် လွတ်မြောက်ရာသို့ သေချာသော လမ်းဖြစ်လာသည်»။
Verse 29
पृथ्वीनाथ! बलवान् योगी बन्धनोंको तोड़नेमें समर्थ होता है, उसमें अपनेको मुक्त करनेकी पूर्ण शक्ति आ जाती है, इसमें तनिक भी संशय नहीं है ।। बलानि योगप्राप्तानि मयैतानि विशाम्पते | निदर्शनार्थ सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनस्तव,प्रजापालक नरेश! मैं दृष्टान्तके लिये योगसे प्राप्त होनेवाली कुछ सूक्ष्म शक्तियोंका पुनः तुमसे वर्णन करूँगा
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မြေကြီး၏အရှင်၊ အင်အားကြီးသော ယောဂီသည် မိမိကို ချည်နှောင်ထားသော ချည်နှောင်မှုများကို ချိုးဖောက်နိုင်၏။ မိမိကိုယ်ကို လွတ်မြောက်စေသည့် အပြည့်အဝသော အင်အားသည် သူ့အတွင်း၌ ပေါ်ထွန်းလာ၏—ဤအကြောင်း၌ သံသယအနည်းငယ်မျှ မရှိ။ အို ပြည်သူတို့၏ ကာကွယ်သူ၊ ဥပမာအဖြစ် ယောဂမှ ရရှိသော နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အင်အားအချို့ကို သင့်အား ထပ်မံ ဖော်ပြမည်»။
Verse 30
आत्मनश्न समाधाने धारणां प्रति वा विभो । निदर्शनानि सूक्ष्माणि शूणु मे भरतर्षभ,प्रभो! भरतश्रेष्ठू आत्मसमाधिके लिये जो धारणा की जाती है, उसके विषयमें भी कुछ सूक्ष्म दृष्टान्त बतलाता हूँ, सुनो
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို အင်အားကြီးသူ၊ ဘာရတမျိုးတို့အနက် အထွတ်အမြတ်သူရဲကောင်း၊ ငါ့စကားကို နားထောင်လော့။ အတ္တကို သမာဓိ၌ တည်ငြိမ်စေခြင်းနှင့်—ထိုသို့ရောက်စေသော ဓာရဏာကျင့်စဉ်အကြောင်းကိုလည်း—စိတ်ကို အတွင်းအတ္တပေါ်၌ တည်ကြည်စေရန် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ဥပမာများဖြင့် ငါရှင်းပြမည်»။
Verse 31
अप्रमत्तो तथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहित: । युक्त: सम्यक् तथा योगी मोक्ष॑ प्राप्नोत्यसंशयम्,जैसे सदा सावधान रहनेवाला धनुर्धर वीर चित्तको एकाग्र करके बाण चलानेपर लक्ष्यको अवश्य बींध डालता है, उसी प्रकार जो योगी मनको परमात्माके ध्यानमें लगा देता है, वह निस्संदेह मोक्षको प्राप्त कर लेता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အမြဲသတိရှိသော မြားပစ်သူသည် စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်း၍ ပစ်လျှင် ပစ်မှတ်ကို မလွဲမသွေ ထိမှန်သကဲ့သို့၊ ယောဂ၌ မှန်ကန်စွာ စည်းကမ်းတကျ တည်မြဲ၍ စိတ်ကို အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (ပရမအတ္တ) ထံ၌ တင်ထားသော ယောဂီသည် သံသယမရှိဘဲ မောက္ခကို ရရှိ၏»။
Verse 32
स्नेहपूर्णे यथा पात्रे मन आधाय निश्चलम् । पुरुषो युक्त आरोहेत् सोपानं युक्तमानस:,पृथ्वीनाथ! जैसे सिरपर रखे हुए तेलसे भरे पात्रकी ओर मनको स्थिरभावसे लगाये रखनेवाला पुरुष एकाग्रचित्त हो सीढ़ियोंपर चढ़ जाता है और जरा भी तेल नहीं छलकता, उसी तरह योगी भी योगयुक्त होकर जब आत्माको परमात्मामें स्थिर करता है, उस समय उसका आत्मा अत्यन्त निर्मल तथा अचल सूर्यके समान तेजस्वी हो जाता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မြေကြီး၏အရှင်၊ ခေါင်းပေါ်တွင် ဆီပြည့်အိုးကို တင်ထားပြီး ထိုအိုးကိုသာ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ စူးစိုက်ထားကာ လှေကားတက်သော် ဆီတစ်စက်မျှ မကျသကဲ့သို့၊ ယောဂ၌ စည်းကမ်းတကျရှိသော ယောဂီသည် အတ္တကို ပရမအတ္တ၌ တည်စေသောအခါ အတွင်းစိတ် သန့်စင်၍ မလှုပ်မယှက် ဖြစ်လာပြီး၊ သူ၏ အသိဉာဏ်သည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလာ၏»။
Verse 33
युक्तस्तथायमात्मानं योग: पार्थिव निश्चलम् । करोत्यमलमात्मानं भास्करोपमदर्शनम्,पृथ्वीनाथ! जैसे सिरपर रखे हुए तेलसे भरे पात्रकी ओर मनको स्थिरभावसे लगाये रखनेवाला पुरुष एकाग्रचित्त हो सीढ़ियोंपर चढ़ जाता है और जरा भी तेल नहीं छलकता, उसी तरह योगी भी योगयुक्त होकर जब आत्माको परमात्मामें स्थिर करता है, उस समय उसका आत्मा अत्यन्त निर्मल तथा अचल सूर्यके समान तेजस्वी हो जाता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤယောဂကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးလျှင် အတ္တကို တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်မယှက် ဖြစ်စေသည်။ အတွင်းစိတ်ကို သန့်စင်ပေးပြီး ယောဂီ၏ အသိဉာဏ်သည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလာကာ မြင်ကွင်းရှင်းလင်း၍ အညစ်အကြေးကင်းစင်လာ၏»။
Verse 34
यथा च नावं कौन्तेय कर्णधार: समाहित: । महार्णवगतां शीघ्र॑ नयेत् पार्थिवसत्तम,कुन्तीकुमार! नृपश्रेष्ठ! जैसे सावधान नाविक समुद्रमें पड़ी हुई नौकाको शीघ्र ही किनारेपर लगा देता है, उसी प्रकार योगके अनुसार तत्त्वको जाननेवाला पुरुष समाधिके द्वारा मनको परमात्मामें लगाकर इस देहका त्याग करनेके अनन्तर दुर्गम स्थान (परमधाम) को प्राप्त होता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ကွန်တီ၏သားတော်၊ မင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော မင်းမြတ်ရေ။ သတိတည်ငြိမ်၍ အာရုံစိုက်နေသော လှေမောင်းသူက မဟာသမုဒ္ဒရာထဲ ဝင်သွားသော လှေကို လျင်မြန်စွာ ရောက်ရာသို့ ပို့ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ယောဂအတိုင်း တတ္တဝကို သိမြင်သူသည် သမာဓိဖြင့် စိတ်ကို အထွတ်အမြတ် အတ္တမန် (ပရမအတ္တ) ထံ တည်စေပြီး၊ ဤကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ရောက်ရန်ခက်ခဲသော အမြင့်ဆုံး အခြေအနေကို ရောက်လိမ့်မည်»။
Verse 35
तद्वदात्मसमाधानं युक्त्वा योगेन तत्त्ववित् । दुर्गमें स्थानमाप्नोति हित्वा देहमिमं नूप,कुन्तीकुमार! नृपश्रेष्ठ! जैसे सावधान नाविक समुद्रमें पड़ी हुई नौकाको शीघ्र ही किनारेपर लगा देता है, उसी प्रकार योगके अनुसार तत्त्वको जाननेवाला पुरुष समाधिके द्वारा मनको परमात्मामें लगाकर इस देहका त्याग करनेके अनन्तर दुर्गम स्थान (परमधाम) को प्राप्त होता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ထိုနည်းတူပင် တတ္တဝကို သိမြင်သူသည် ယောဂဖြင့် အတ္တကို တည်ငြိမ်သော သမာဓိ၌ ချိတ်ဆက်တည်စေပြီး၊ ရောက်ရန်ခက်ခဲသော အခြေအနေကို ရောက်လိမ့်မည်။ ဤကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ မင်းကြီးရေ—ကွန်တီ၏သားတော်၊ အုပ်စိုးသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ—သူသည် အထွတ်အမြတ်၍ မရောက်လွယ်သော အဘိဓမ္မအိမ်ရာ (ပရမဓာမ) သို့ ရောက်၏»။
Verse 36
सारथिश्न यथा युकत्वा सदश्चान् सुसमाहितः । देशमिष्टं नयत्याशु धन्विनं पुरुषर्षभ,पुरुषप्रवर! राजन! जिस तरह अत्यन्त सावधान रहनेवाला सारथि अच्छे घोड़ोंको रथमें जोतकर धनुर्धर योद्धाको तुरंत ही अभीष्ट स्थानपर पहुँचा देता है, वैसे ही धारणाओंमें एकाग्रचित हुआ योगी लक्ष्यकी ओर छोड़े हुए बाणकी भाँति शीघ्र परम पदको प्राप्त हो जाता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ။ သတိအလွန်ပြင်းထန်သော ရထားမောင်းသူက မြင်းကောင်းများကို မှန်ကန်စွာ ယုတ်ကာ အာရုံပြည့်ဝစွာနေ၍ မြားကိုင်သူ စစ်သူရဲကို လိုရာနေရာသို့ လျင်မြန်စွာ ပို့ဆောင်သကဲ့သို့၊ ဓာရဏာများ၌ စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်းထားသော ယောဂီသည် ပစ်လွှတ်လိုက်သော မြားကဲ့သို့ အမြန်ဆုံး ပရမပဒ (အမြင့်ဆုံးအခြေအနေ) ကို ရောက်၏»။
Verse 37
तथैव नृपते योगी धारणासु समाहित: । प्राप्नोत्याशु परं स्थान लक्ष॑ मुक्त इवाशुग:,पुरुषप्रवर! राजन! जिस तरह अत्यन्त सावधान रहनेवाला सारथि अच्छे घोड़ोंको रथमें जोतकर धनुर्धर योद्धाको तुरंत ही अभीष्ट स्थानपर पहुँचा देता है, वैसे ही धारणाओंमें एकाग्रचित हुआ योगी लक्ष्यकी ओर छोड़े हुए बाणकी भाँति शीघ्र परम पदको प्राप्त हो जाता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ထိုနည်းတူပင် မင်းကြီးရေ။ ဓာရဏာများ၌ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားသော ယောဂီသည် ပစ်လွှတ်ပြီးသော လျင်မြန်သည့် မြားကဲ့သို့ ပရမအခြေအနေကို အမြန်ရောက်၏»။
Verse 38
प्रवेश्यात्मनि चात्मानं योगी तिष्तति योडचल: । पापं हन्ति पुनीतानां पदमाप्रोति सोडजरम्,जो योगी समाधिके द्वारा आत्माको परमात्मामें स्थिर करके अचल हो जाता है, वह अपने पापको नष्ट कर देता है और पवित्र पुरुषोंको प्राप्त होनेवाले अविनाशी पदको पा लेता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ယောဂီသည် သမာဓိဖြင့် အတ္တကို အတ္တမန်အတွင်း တည်စေကာ မလှုပ်မယှက် ဖြစ်လာလျှင်၊ မိမိ၏ အပြစ်များကို ဖျက်ဆီးပြီး သန့်ရှင်းသူတို့ ရောက်ရာ မပျက်မယွင်းသော အခြေအနေကို ရောက်၏»။
Verse 39
नाभ्यां कण्ठे च शीर्ष च हृदि वक्षसि पार्श्चयो: । दर्शने श्रवणे चापि घ्राणे चामितविक्रम,अमित पराक्रमी नरेश! योगके महान् व्रतमें एकाग्रचित्त रहनेवाला जो योगी नाभि, कण्ठ, मस्तक, हृदय, वक्षःस्थल, पार्श्रभाग, नेत्र, कान और नासिका आदि स्थानोंमें धारणाके द्वारा सूक्ष्म आत्माको परमात्माके साथ भलीभाँति संयुक्त करता है, वह यदि इच्छा करे तो अपने पर्वताकार विशाल शुभाशुभ कर्मोंको शीघ्र ही भस्म करके उत्तम योगका आश्रय लेकर मुक्त हो जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «အတိုင်းမသိသော သတ္တိရှိသည့် မင်းကြီးရေ၊ ယောဂမဟာဝရတ၌ စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်းထားသော ယောဂီသည် သမာဓိတည်ကြည်မှု (ဓာရဏာ) ဖြင့် နာဘိ၊ လည်ချောင်း၊ ခေါင်း၊ နှလုံး၊ ရင်ဘတ်၊ ဘေးဖက်တို့၌လည်းကောင်း၊ မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ နံ့ရခြင်း အင်္ဂါများ၌လည်းကောင်း သုက္ခမအတ္တ (သိမ်မွေ့သော အတ္တ) ကို ပရမအတ္တနှင့် ကောင်းစွာ ပေါင်းစည်းစေ၏။ ထိုယောဂီသည် ဆန္ဒရှိလျှင် ကောင်းကင်မကောင်းကင် ကမ္မများ၏ တောင်တန်းကဲ့သို့ ကြီးမားသော စုဆောင်းမှုကို လျင်မြန်စွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ယောဂကို အားကိုးကာ မုတ်ခ္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရောက်၏»။
Verse 40
स्थानेष्वेतेषु यो योगी महाव्रतसमाहित: । आत्मना सूक्ष्ममात्मानं युद्धक्ते सम्यग्विशाम्पते,अमित पराक्रमी नरेश! योगके महान् व्रतमें एकाग्रचित्त रहनेवाला जो योगी नाभि, कण्ठ, मस्तक, हृदय, वक्षःस्थल, पार्श्रभाग, नेत्र, कान और नासिका आदि स्थानोंमें धारणाके द्वारा सूक्ष्म आत्माको परमात्माके साथ भलीभाँति संयुक्त करता है, वह यदि इच्छा करे तो अपने पर्वताकार विशाल शुभाशुभ कर्मोंको शीघ्र ही भस्म करके उत्तम योगका आश्रय लेकर मुक्त हो जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ပြည်သူတို့၏ အရှင်ရေ၊ မဟာဝရတ၌ တည်ကြည်၍ စိတ်ကို ခိုင်မာစွာ စုစည်းထားသော ယောဂီသည် ဤကိုယ်ခန္ဓာတည်နေရာများ—နာဘိ၊ လည်ချောင်း၊ ခေါင်း၊ နှလုံး၊ ရင်ဘတ်၊ ဘေးဖက်၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း—တို့၌ ဆက်တိုက်တည်ကြည်သော ဓာရဏာဖြင့် သုက္ခမအတ္တကို ပရမအတ္တနှင့် မှန်ကန်စွာ ပေါင်းစည်းစေ၏။ ဆန္ဒရှိလျှင် ကောင်းကင်မကောင်းကင် ကမ္မတို့၏ တောင်ကဲ့သို့ ကြီးမားသော စုဆောင်းမှုကို လျင်မြန်စွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ယောဂကို အားကိုးကာ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ရောက်၏»။
Verse 41
स शीघ्रमचलप्रख्यं कर्म दग्ध्वा शुभाशुभम् । उत्तमं योगमास्थाय यदीच्छति विमुच्यते,अमित पराक्रमी नरेश! योगके महान् व्रतमें एकाग्रचित्त रहनेवाला जो योगी नाभि, कण्ठ, मस्तक, हृदय, वक्षःस्थल, पार्श्रभाग, नेत्र, कान और नासिका आदि स्थानोंमें धारणाके द्वारा सूक्ष्म आत्माको परमात्माके साथ भलीभाँति संयुक्त करता है, वह यदि इच्छा करे तो अपने पर्वताकार विशाल शुभाशुभ कर्मोंको शीघ्र ही भस्म करके उत्तम योगका आश्रय लेकर मुक्त हो जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «အတိုင်းမသိသော ရဲရင့်မှုရှိသည့် မင်းကြီးရေ၊ ယောဂီတစ်ဦးသည် တစ်ချက်တည်း စုစည်းသော သမာဓိဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအလယ်ဗဟိုများ—နာဘိ၊ လည်ချောင်း၊ ခေါင်း၊ နှလုံး၊ ရင်ဘတ်၊ ဘေးဖက်၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း—တို့၌ စည်းကမ်းတကျ အတွင်းပိုင်းတည်ကြည်မှုဖြင့် သုက္ခမအတ္တကို ပရမအတ္တနှင့် ပေါင်းစည်းစေသောအခါ၊ ဆန္ဒရှိလျှင် ကောင်းကင်မကောင်းကင် ကမ္မတို့၏ တောင်ကဲ့သို့ စုဆောင်းမှုကို လျင်မြန်စွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ အမြင့်ဆုံး ယောဂကို အားကိုးလျက် သူသည် လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏»။
Verse 42
युधिछिर उवाच आहारान् कीदृशान् कृत्वा कानि जित्वा च भारत । योगी बलमवाप्रोति तद् भवान् वक्तुमहसि,युधिष्ठिरने पूछा--भरतनन्दन! योगी कैसे आहार करके और किन-किनको जीतकर योगशक्ति प्राप्त कर लेता है, यह आप मुझे बतानेकी कृपा करें
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလေသည်— «အို ဘာရတ၊ ယောဂီသည် ဘယ်လို အစာအဟာရကို လက်ခံကျင့်သုံး၍၊ အတွင်းပိုင်း အတားအဆီးများထဲမှ ဘာတွေကို အောင်နိုင်လျှင် ဝိညာဉ်ရေးရာ အင်အားကို ရနိုင်သနည်း။ ကျေးဇူးပြု၍ ငါ့အား ရှင်းပြပါ»။
Verse 43
भीष्म उवाच कणानां भक्षणे युक्त: पिण्याकस्य च भारत | स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलमवाप्लुयात्,भीष्मजीने कहा--भारत! जो धानकी खुददी और तिलकी खली खाता तथा घी- तेलका परित्याग कर देता है, उसी योगीको योगबलकी प्राप्ति होती है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «အို ဘာရတ၊ ရိုးရှင်းသော စပါးစေ့များနှင့် ဆီခဲ (oil-cake) ကို စည်းကမ်းတကျ စားသုံးပြီး၊ ဆီဝါးဝါး အဆီအနှစ်များနှင့် အဆီပြန်သော အစားအစာများကို စွန့်လွှတ်ရန် အတည်ပြုထားသော ယောဂီသည် ယောဂအင်အားကို ရရှိ၏။ ဤသင်ခန်းစာသည် အစာအဟာရ၌ တပသ (အတင်းအကျပ်တည်ကြည်မှု) နှင့် ထိန်းချုပ်မှုကို အတွင်းစွမ်းအားနှင့် တည်ငြိမ်မှုအတွက် လက်တွေ့အထောက်အကူအဖြစ် အလေးပေးသည်»။
Verse 44
भुज्जानो यावकं रूक्ष॑ दीर्घकालमरिंदम । एकाहारो विशुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात्,शत्रुदमन नरेश! जो दीर्घकालतक एक समय जौका रूखा दलिया खाता है, वह योगी शुद्धचित होकर योगबलकी प्राप्ति कर सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူ မင်းကြီး၊ လူတစ်ဦးသည် အချိန်ရှည်လျားစွာ တစ်နေ့တစ်ကြိမ်သာ ကြမ်းတမ်းသော မုယောပျစ် (barley-gruel) ကို စားသောက်၍ စိတ်နှလုံးကို သန့်ရှင်းစွာ ထိန်းသိမ်းကာ သည်းခံဝိနယရှိလျှင်၊ ယောဂီအဖြစ် အကျင့်သမာဓိမှ ပေါက်ဖွားသော အင်အားကို ရနိုင်သည်»။
Verse 45
पक्षान् मासानृतूंश्चैतान् संवत्सरानहस्तथा । अप: पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलमवाप्नुयात्,जो योगी दुग्धमिश्रित जलको दिनमें एक बार पीता है; फिर पंद्रह दिनोंमें एक बार पीता है। तत्पश्चात् एक महीनेमें, एक ऋतुमें और एक वर्षमें एक बार उसे ग्रहण करता है, उसको योगशक्ति प्राप्त होती है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ယောဂီသည် သောက်သုံးမှုကို အဆင့်ဆင့် စည်းကမ်းတကျ ချိန်ညှိရမည်—နှစ်ပတ်တစ်ကြိမ်၊ ထို့နောက် လတစ်ကြိမ်၊ ရာသီတစ်ကြိမ်၊ အဆုံးတွင် နှစ်တစ်ကြိမ်တိုင်အောင်—နို့ရောရေကို သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အကွာအဝေးအတိုင်း သောက်လျှင်၊ အင်အားကို တဖြည်းဖြည်း ရရှိလာမည်»။
Verse 46
अखण्डमपि वा मांसं सततं मनुजेश्वर । उपोष्य सम्यक् शुद्धात्मा योगी बलमवाप्रुयात्,नरेश्वरर जो लगातार जीवनभरके लिये मांस नहीं खाता है और विधिपूर्वक उत्तम व्रतका पालन करके अपने अन्त:ःकरणको शुद्ध बना लेता है, वह योगी भी योगशक्ति प्राप्त कर लेता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို လူတို့၏ အရှင်၊ လူတစ်ဦးသည် အမြဲတမ်း အသားမစားဘဲ ရှောင်ကြဉ်၍၊ အစာရှောင်ခြင်းနှင့် ဝတ္တရားကတိများကို စနစ်တကျ လိုက်နာကာ အတွင်းစိတ်ကို သန့်စင်နိုင်လျှင်၊ ထိုယောဂီသည်လည်း ယောဂအင်အားကို အမှန်တကယ် ရနိုင်သည်»။
Verse 47
काम जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णे वर्षमेव च । भयं शोकं तथा श्वासं पौरुषान् विषयांस्तथा
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ကာမနှင့် ဒေါသကို အနိုင်ယူပြီး၊ အအေးအပူနှင့် မိုးရာသီကိုပါ သည်းခံရမည်။ ထို့အတူ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကိုလည်း အနိုင်ယူကာ အသက်ရှူကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိရမည်။ ထို့ပြင် ယောကျ်ားသဘော၏ အားထုတ်လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် အာရုံဝတ္ထုတို့၏ ဆွဲဆောင်မှုကိုလည်း ချုပ်တည်းရမည်»။
Verse 48
अरतिं दुर्जयां चैव घोरां तृष्णां च पार्थिव । स्पर्श निद्रां तथा तन्द्रीं दुर्जयां नृपसत्तम
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းမြတ်၊ အနိုင်ယူရန် အလွန်ခက်ခဲသော အင်အားများ ရှိသည်—မငြိမ်မသက်မှု၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆာလောင်တပ်မက်မှု၊ ထိတွေ့ခံစားမှု၏ ဆွဲဆောင်မှု၊ အိပ်စက်ခြင်းနှင့် မောပန်းထိုင်းမှိုင်းမှု။ ထိုအရာတို့ကို မထိန်းချုပ်လျှင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့ကိုပါ လွှမ်းမိုးနိုင်သည်»။
Verse 49
दीपयन्ति महात्मान: सूक्ष्ममात्मानमात्मना | वीतरागा महाप्राज्ञा ध्यानाध्यपनसम्पदा
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— မဟာစိတ်ရှိသူတို့သည် မိမိ၏အတွင်းစိတ်အာတ్మာ၏ အင်အားဖြင့် အတွင်းရှိ သေးငယ်နူးညံ့သော အာတ್ಮာကို ထွန်းလင်းစေကြသည်။ အလွန်အမင်းကပ်လျက်မှုကင်း၍ မဟာပညာရှိသူတို့သည် သမาธိနှင့် စည်းကမ်းတကျ သင်ယူလေ့လာခြင်း (သွာဓျာယ) ၏ ဓနအားဖြင့် ထိုသဘောတရားကို ရရှိကြသည်။
Verse 50
पृथ्वीनाथ! नृपश्रेष्ठ) काम, क्रोध, सर्दी, गर्मी, वर्षा, भय, शोक, श्वास, मनुष्योंको प्रिय लगनेवाले विषय, दुर्जय असंतोष, घोर तृष्णा, स्पर्श, निद्रा तथा दुर्जय आलस्यको जीतकर वीतराग, महान् एवं उत्तम बुद्धिसे युक्त महात्मा योगी स्वाध्याय तथा ध्यानका सम्पादन करके बुद्धिके द्वारा सूक्ष्म आत्माका साक्षात्कार कर लेते हैं ।। दुर्गस्त्वेष मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् । यः कश्रनिद् व्रजति हास्मिन् क्षेमेण भरतर्षभ,भरतमश्रेष्ठ! विद्वान् ब्राह्मणोंने योगके इस मार्गको दुर्गम माना है। कोई बिरला ही इस मार्गको कुशलपूर्वक तै कर सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— မြေကြီး၏အရှင်၊ မင်းတို့အထွဋ်အမြတ်ရေ— ကာမတဏှာနှင့် ဒေါသကိုလည်းကောင်း၊ အအေးနှင့် အပူကိုလည်းကောင်း၊ မိုးကိုလည်းကောင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မတည်ငြိမ်သော အသက်ရှုခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ လူတို့နှစ်သက်သည့် အာရုံဝတ္ထုတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အနိုင်ယူရန်ခက်သော မကျေနပ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်းထန်သော တဏှာကိုလည်းကောင်း၊ ထိတွေ့မှု၏ ဆွဲဆောင်မှုကိုလည်းကောင်း၊ အိပ်စက်ခြင်းနှင့် ခက်ခဲစွာအနိုင်ယူရသော ပျင်းရိမှုကိုလည်းကောင်း အားလုံးကို အနိုင်ယူပြီးလျှင် ကပ်လျက်မှုကင်းသူ ဖြစ်လာသည်။ ထိုသို့ အမြင့်မြတ်၍ သန့်ရှင်းသိမ်မွေ့သော ဉာဏ်ပညာရှိသည့် မဟာစိတ်ရှိ ယောဂီသည် သွာဓျာယ (ကိုယ်တိုင်လေ့လာခြင်း) နှင့် သမาธိကို ပြည့်စုံစေကာ ခွဲခြားသိမြင်မှု၏ အင်အားဖြင့် သေးငယ်နူးညံ့သော အာတ್ಮာကို တိုက်ရိုက်သိမြင်ရသည်။ သို့ရာတွင်၊ ဘာရတမျိုး၏ နွားထီးတော်မူသော မင်းမြတ်ရေ— ပညာရှိ ဘြာဟ္မဏတို့က ယောဂ၏ဤလမ်းကို ကာကွယ်တံတိုင်းကဲ့သို့ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသည်ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အနည်းငယ်သောသူသာ လုံခြုံစွာ အောင်မြင်စွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 51
यथा कश्रिद् वन॑ घोरं बहुसर्पसरीसूपम् । श्वभ्रवत् तोयहीनं च दुर्गमें बहुकण्टकम्,जैसे कोई-कोई बिरला नवयुवक ही अनेकानेक सर्पों तथा विच्छू आदिसे भरे हुए गड़्ढ़ों और बहुत-से काँटोंवाले, जलशून्य, दुर्गम एवं घोर वनमें सकुशल यात्रा कर सकता है तथा जहाँ भोजन मिलना असम्भव है, जिसमें प्रायः जंगल-ही-जंगल पड़ता है, जहाँके वृक्ष दावानलसे जलकर भस्म हो गये हैं तथा जो चोर-डाकुओंसे भरा हुआ है, ऐसे मार्गको सकुशल तै कर सकता है; उसी प्रकार योगमार्गका आश्रय लेकर कोई बिरला ही द्विज उसपर कुशलपूर्वक चल पाता है, क्योंकि वह बहुत-से दोषों (कठिनाइयों)-से भरा हुआ बताया गया है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— ရေမရှိသော ချိုင့်ဝှမ်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် တောအုပ်တစ်ခုကို မြွေများနှင့် လျှောလျှောလျားလျား သတ္တဝါများ ပြည့်နှက်၍ သွားလာရန်ခက်ကာ ဆူးခက်များထူထပ်ပြီး အစာရရန်လည်း မလွယ်၊ အန္တရာယ်လည်း နေရာတိုင်းရှိသကဲ့သို့— ထိုတောကို လုံခြုံစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်သူမှာ အလွန်ရှားပါးသူသာ ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ ယောဂလမ်းကို အားကိုးယူသော နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) တို့အနက်မှလည်း အနည်းငယ်သောသူသာ အောင်မြင်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်သည်၊ အကြောင်းမူကား ထိုလမ်းသည် ချို့ယွင်းချက်နှင့် ခက်ခဲမှုများစွာဖြင့် ပြည့်နေသည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 52
अभक्तमटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् । पन्थानं तस्कराकीर्ण क्षेमेणाभिपतेद् युवा,जैसे कोई-कोई बिरला नवयुवक ही अनेकानेक सर्पों तथा विच्छू आदिसे भरे हुए गड़्ढ़ों और बहुत-से काँटोंवाले, जलशून्य, दुर्गम एवं घोर वनमें सकुशल यात्रा कर सकता है तथा जहाँ भोजन मिलना असम्भव है, जिसमें प्रायः जंगल-ही-जंगल पड़ता है, जहाँके वृक्ष दावानलसे जलकर भस्म हो गये हैं तथा जो चोर-डाकुओंसे भरा हुआ है, ऐसे मार्गको सकुशल तै कर सकता है; उसी प्रकार योगमार्गका आश्रय लेकर कोई बिरला ही द्विज उसपर कुशलपूर्वक चल पाता है, क्योंकि वह बहुत-से दोषों (कठिनाइयों)-से भरा हुआ बताया गया है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— လူမနေသော တောကန္တာရကဲ့သို့ လမ်းတစ်လမ်းကို၊ တောမီးကြောင့် သစ်ပင်များ မီးလောင်ကျွမ်းပြီး၊ လမ်းတစ်လျှောက် ဓားပြများ ပြည့်နှက်ကာ၊ အစာမရနိုင်သလောက် ခက်ခဲကြမ်းတမ်း၍ အန္တရာယ်များသော ခရီးကို လုံခြုံစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်သူမှာ လူငယ်အနည်းငယ်သာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ ယောဂလမ်းပေါ်တွင်လည်း အတားအဆီးနှင့် ချို့ယွင်းချက်များစွာ ရှိသည်ဟု ကြေညာထားသဖြင့်၊ နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) တို့အနက်မှ အလွန်ရှားပါးသူသာ ကျွမ်းကျင်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်သည်။
Verse 53
योगमार्ग तथा55साद्य यः वक्रिद् व्रजते द्विज: । क्षेमेणोपरमेन्मार्गाद् बहुदोषो हि स स्मृतः,जैसे कोई-कोई बिरला नवयुवक ही अनेकानेक सर्पों तथा विच्छू आदिसे भरे हुए गड़्ढ़ों और बहुत-से काँटोंवाले, जलशून्य, दुर्गम एवं घोर वनमें सकुशल यात्रा कर सकता है तथा जहाँ भोजन मिलना असम्भव है, जिसमें प्रायः जंगल-ही-जंगल पड़ता है, जहाँके वृक्ष दावानलसे जलकर भस्म हो गये हैं तथा जो चोर-डाकुओंसे भरा हुआ है, ऐसे मार्गको सकुशल तै कर सकता है; उसी प्रकार योगमार्गका आश्रय लेकर कोई बिरला ही द्विज उसपर कुशलपूर्वक चल पाता है, क्योंकि वह बहुत-से दोषों (कठिनाइयों)-से भरा हुआ बताया गया है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— “ယောဂလမ်းကို ခံယူ၍ အားကိုးပြီးနောက်၊ နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) တို့အနက်မှ အလွန်ရှားပါးသူသာ ထိုလမ်းပေါ်တွင် လျှောက်လှမ်းနိုင်သည်။ ထိုသို့ လျှောက်လှမ်းနိုင်သော်လည်း လုံခြုံစွာ ထိုလမ်းမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်သည်။ အကြောင်းမူကား ဤလမ်းသည် ချို့ယွင်းချက်များစွာ—ခက်ခဲမှုနှင့် အန္တရာယ်များစွာ—ဖြင့် ပြည့်နေသည်ဟု မှတ်သားထားကြသည်။”
Verse 54
सुस्थेयं क्षुधधारासु निशितासु महीपते । धारणासु तु योगस्य दुःस्थेयमकृतात्मभि:,पृथ्वीपते! छुरेकी तीखी धारपर कोई सुखपूर्वक खड़ा रह सकता है; किंतु जिनका चित्त शुद्ध नहीं है, ऐसे मनुष्योंका योगकी धारणाओंमें स्थिर रहना नितान्त कठिन है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဓားသွား၏ ထက်မြက်သော အစွန်းပေါ်တွင်ပင် လူတစ်ယောက်သည် အလွယ်တကူ ရပ်တည်နိုင်သော်လည်း၊ အတွင်းစိတ် မသန့်ရှင်း မတည်ငြိမ်သေးသူတို့အတွက် ယောဂ၏ ဓာရဏာ (dhāraṇā) အာရုံစိုက်ခြင်းများတွင် တည်ကြည်နေခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲ၏»။
Verse 55
विपन्ना धारणास्तात नयन्ति न शुभां गतिम् । नेतृहीना यथा नाव: पुरुषानर्णवे नूप,तात! नरेश्वर! जैसे समुद्रमें बिना नाविककी नाव मनुष्योंको पार नहीं लगा सकती, उसी प्रकार यदि योगकी धारणाएँ सिद्ध न हुईं तो वे शुभगतिकी प्राप्ति नहीं करा सकतीं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ချစ်သားရေ၊ မပြည့်စုံသေးသော သို့မဟုတ် ပျက်ကွက်သော ဓာရဏာ (dhāraṇā) အာရုံစိုက်ခြင်းများသည် ကောင်းမွန်သော အဆုံးသတ်သို့ မပို့ဆောင်နိုင်။ ပင်လယ်တွင် လှေမောင်းမရှိသော လှေသည် လူတို့ကို ကမ်းတစ်ဖက်သို့ မကူးနိုင်သကဲ့သို့၊ ဓာရဏာ အကျင့်များ မတည်မြဲမမှန်ကန်လျှင် ကောင်းသော လမ်းကြောင်းနှင့် မြင့်မားသော ရရှိမှုသို့ မပို့နိုင်»။
Verse 56
यस्तु तिक्ठतति कौन्तेय धारणासु यथाविधि । मरणं जन्म दु:खं च सुखं च स विमुज्चति,कुन्तीनन्दन! जो विधिपूर्वक योगकी धारणाओंमें स्थिर रहता है, वह जन्म, मृत्यु, दुःख और सुखके बन्धनोंसे छुटकारा पा जाता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ကွန်တီ၏သားရေ၊ သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ယောဂ၏ ဓာရဏာ (dhāraṇā) များတွင် တည်ကြည်နေသူသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ ချည်နှောင်မှုမှလည်းကောင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ပျော်ရွှင်ခြင်း၏ အာဏာစွဲမှလည်းကောင်း လွတ်မြောက်၏»။
Verse 57
नानाशास्त्रेषु निष्पन्नं योगेष्विदमुदाह्तम् । परं योगस्य यत् कृत्यं निश्चितं तद् द्विजातिषु,यह मैंने तुम्हें योगविषयक नाना शास्त्रोंका सिद्धान्त बतलाया है। योग-साधनाका जो- जो कृत्य है, वह द्विजातियोंके लिये ही निश्चित किया गया है अर्थात् उन्हींका उसमें अधिकार है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ယောဂနှင့်ပတ်သက်၍ သာသနာကျမ်းမျိုးစုံတွင် တည်ထောင်ထားသမျှကို ဤနေရာ၌ ငါဆိုပြီ။ ယောဂ၏ အမြင့်ဆုံး တာဝန်များ—အတိအကျ သတ်မှတ်ထားသော အကျင့်များ—သည် ‘နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူ’ (ဒွိဇ) တို့အတွက် ချမှတ်ထားသည်ဟု ဆိုကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုသူတို့သာ အရည်အချင်းနှင့် အခွင့်အရေးရှိကြသဖြင့် ဖြစ်၏»။
Verse 58
परं हि तद् ब्रह्म महन्महात्मन् ब्रह्माणमीशं वरदं च विष्णुम् भवं च धर्म च षडाननं च यद् ब्रह्मपुत्रांश्व महानुभावान्,महात्मन्! योगसिद्ध महात्मा पुरुष यदि चाहे तो तुरंत ही मुक्त होकर महान् परब्रह्मके स्वरूपको प्राप्त कर लेता है अथवा वह अपने योगबलसे भगवान् ब्रह्मा, वरदायक विष्णु, महादेवजी, धर्म, छः मुखोंवाले कार्त्तिकेय, ब्रह्माजीके महानुभाव पुत्र सनकादि, कष्ट-दायक तमोगुण, महान् रजोगुण, विशुद्ध सत्त्वगुण, मूल प्रकृति, वरुणपत्नी सिद्धिदेवी, सम्पूर्ण तेज, महान् धैर्य, ताराओंसहित आकाशमें प्रकाशित होनेवाले निर्मल तारापति चन्द्रमा, विश्वेदेव, नाग, पितर, सम्पूर्ण पर्वत, भयंकर समुद्र, सम्पूर्ण नदी-समुदाय, वन, मेघ, नाग, वृक्ष, यक्ष, दिशा, गन्धर्वगण, समस्त पुरुष और स्त्री--इनमेंसे प्रत्येकके पास पहुँचकर उसके भीतर प्रवेश कर सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မဟာစိတ်ရှိသူရေ၊ အမြင့်ဆုံးသော ပရဗြဟ္မ (Brahman) သည် အမှန်တကယ် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်၏။ ယောဂအင်အားဖြင့် စိဒ္ဓိရသူ ရှင်ပညာရှိသည် မိမိအလိုရှိလျှင် ချက်ချင်း မုက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရယူကာ အမြင့်ဆုံး၏ သဘောသဘာဝကို သိမြင်နိုင်၏။ သို့မဟုတ် ထိုယောဂကျွမ်းကျင်မှုတူညီသဖြင့် ဘုရားဘြဟ္မာ၊ အကျိုးပေးသည့် ဗိဿနု (Viṣṇu)၊ ဘဝ (Śiva)၊ ဓမ္မ (Dharma) နှင့် ဆဒာနန (Kārttikeya) တို့အပါအဝင် ဘြဟ္မာ၏ စိတ်မွေးသားများဖြစ်သော စနကာတို့ကဲ့သို့ မဟာဂုဏ်ရှိသူတို့၏ ရှေ့မှောက်သို့ ရောက်၍ ဝင်ရောက်နိုင်၏။ သို့ရာတွင် သင်ခန်းစာသည် အံ့ဖွယ်အင်အားပြသခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်မှာ ဗြဟ္မန်၌ လွတ်မြောက်ခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားရရှိမှုများသည် ယောဂ၏ သီလဝိနယအတွင်း ဒုတိယအဆင့်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်»။
Verse 59
तमश्न कष्ट सुमहद् रजश्न सत्त्वं विशुद्ध प्रकृति परां च । सिद्धि च देवीं वरुणस्य पत्नीं तेजश्न कृत्स्नं सुमहच्च धैर्यम्,महात्मन्! योगसिद्ध महात्मा पुरुष यदि चाहे तो तुरंत ही मुक्त होकर महान् परब्रह्मके स्वरूपको प्राप्त कर लेता है अथवा वह अपने योगबलसे भगवान् ब्रह्मा, वरदायक विष्णु, महादेवजी, धर्म, छः मुखोंवाले कार्त्तिकेय, ब्रह्माजीके महानुभाव पुत्र सनकादि, कष्ट-दायक तमोगुण, महान् रजोगुण, विशुद्ध सत्त्वगुण, मूल प्रकृति, वरुणपत्नी सिद्धिदेवी, सम्पूर्ण तेज, महान् धैर्य, ताराओंसहित आकाशमें प्रकाशित होनेवाले निर्मल तारापति चन्द्रमा, विश्वेदेव, नाग, पितर, सम्पूर्ण पर्वत, भयंकर समुद्र, सम्पूर्ण नदी-समुदाय, वन, मेघ, नाग, वृक्ष, यक्ष, दिशा, गन्धर्वगण, समस्त पुरुष और स्त्री--इनमेंसे प्रत्येकके पास पहुँचकर उसके भीतर प्रवेश कर सकता है
ဘိဿမက ပြောသည်— «(ယောဂီသည်) ခက်ခဲ၍ ဖိနှိပ်သော အမှောင်တရား (တမသ)၊ အင်အားကြီးသော လှုပ်ရှားမှုတရား (ရဇသ) နှင့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သော သတ္တဝ (သတ္တဝ) ထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ အထွတ်အထိပ် ပရကృతိကိုယ်တိုင်ထဲသို့လည်း ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ဝရုဏ၏ ဇနီးဖြစ်သော သီဒ္ဓိဒေဝီထဲသို့လည်း ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး၊ တောက်ပမှုအလုံးစုံနှင့် ကြီးမားသော တည်ကြည်ခိုင်မာမှုထဲသို့လည်း ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ယောဂ၌ ပြည့်စုံသော မဟာအတ္တမရှိသူသည် မိမိအလိုရှိလျှင် ချက်ချင်း လွတ်မြောက်၍ အထွတ်အထိပ် ဘြဟ္မန်၏ ရုပ်သဘောကို ရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ယောဂအင်အားဖြင့် ဤကမ္ဘာတရားများနှင့် ဒေဝတည်နေရာများ တစ်ခုချင်းစီသို့ ရောက်ကာ ထိုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်»။
Verse 60
ताराधिपं खे विमल॑ सतारं विश्वांश्व देवानुरगान् पितृश्च । शैलांश्व क॒त्स्नानुदधींश्व घोरान् नदीश्व॒ सर्वा: सवनान् घनांश्व,महात्मन्! योगसिद्ध महात्मा पुरुष यदि चाहे तो तुरंत ही मुक्त होकर महान् परब्रह्मके स्वरूपको प्राप्त कर लेता है अथवा वह अपने योगबलसे भगवान् ब्रह्मा, वरदायक विष्णु, महादेवजी, धर्म, छः मुखोंवाले कार्त्तिकेय, ब्रह्माजीके महानुभाव पुत्र सनकादि, कष्ट-दायक तमोगुण, महान् रजोगुण, विशुद्ध सत्त्वगुण, मूल प्रकृति, वरुणपत्नी सिद्धिदेवी, सम्पूर्ण तेज, महान् धैर्य, ताराओंसहित आकाशमें प्रकाशित होनेवाले निर्मल तारापति चन्द्रमा, विश्वेदेव, नाग, पितर, सम्पूर्ण पर्वत, भयंकर समुद्र, सम्पूर्ण नदी-समुदाय, वन, मेघ, नाग, वृक्ष, यक्ष, दिशा, गन्धर्वगण, समस्त पुरुष और स्त्री--इनमेंसे प्रत्येकके पास पहुँचकर उसके भीतर प्रवेश कर सकता है
ဘိဿမက ပြောသည်— «ယောဂ၌ ပြည့်စုံသော မဟာအတ္တမရှိသူသည် မိမိအလိုရှိလျှင် ချက်ချင်း လွတ်မြောက်၍ အထွတ်အထိပ် ဘြဟ္မန်ကို ရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ယောဂအင်အားဖြင့် ဤလောကအဆင့်အတန်းများနှင့် သတ္တဝါများထဲမှ မည်သည့်တစ်ခုကိုမဆို ရောက်ကာ ထိုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်— ကြယ်များပြည့်သော ကောင်းကင်၌ တောက်ပနေသော သန့်ရှင်းသည့် ကြယ်အရှင် လမင်း; ဝိဿဝေဒေဝများ; နာဂများ; ပိတೃများ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များ); တောင်တန်းအားလုံး; ကြောက်မက်ဖွယ် သမုဒ္ဒရာများ; မြစ်အားလုံး; တောအုပ်များ; နှင့် မိုးတိမ်များ»။
Verse 61
नागान् नगान् यक्षगणान् दिशश्व गन्धर्वसंघान् पुरुषान् स्त्रियश्न । परस्पर प्राप्प महान्महात्मा विशेत योगी न चिराद् विमुक्त:,महात्मन्! योगसिद्ध महात्मा पुरुष यदि चाहे तो तुरंत ही मुक्त होकर महान् परब्रह्मके स्वरूपको प्राप्त कर लेता है अथवा वह अपने योगबलसे भगवान् ब्रह्मा, वरदायक विष्णु, महादेवजी, धर्म, छः मुखोंवाले कार्त्तिकेय, ब्रह्माजीके महानुभाव पुत्र सनकादि, कष्ट-दायक तमोगुण, महान् रजोगुण, विशुद्ध सत्त्वगुण, मूल प्रकृति, वरुणपत्नी सिद्धिदेवी, सम्पूर्ण तेज, महान् धैर्य, ताराओंसहित आकाशमें प्रकाशित होनेवाले निर्मल तारापति चन्द्रमा, विश्वेदेव, नाग, पितर, सम्पूर्ण पर्वत, भयंकर समुद्र, सम्पूर्ण नदी-समुदाय, वन, मेघ, नाग, वृक्ष, यक्ष, दिशा, गन्धर्वगण, समस्त पुरुष और स्त्री--इनमेंसे प्रत्येकके पास पहुँचकर उसके भीतर प्रवेश कर सकता है
ဘိဿမက ပြောသည်— «အာဏာကို ရရှိပြီးသော မဟာအတ္တမရှိ ယောဂီသည် လျင်မြန်စွာ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ယောဂအင်အားဖြင့် သတ္တဝါအမျိုးအစားတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းကာ နာဂများ၊ တောင်များ၊ ယက္ခအဖွဲ့များ၊ အရပ်ဒిశများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗအစုများထဲသို့ ရောက်၍ ဝင်ရောက်နိုင်သကဲ့သို့ လူယောက်ျားနှင့် လူမိန်းမတို့ထဲသို့ပင် မိမိအလိုအတိုင်း ဝင်ရောက်ကူးလူးနိုင်သည်»။
Verse 62
कथा च येयं नृपते प्रसक्ता देवे महावीर्यमतौ शुभेयम् । योगी स सर्वानिभिभूय मर्त्यान् नारायणात्मा कुरुते महात्मा,नरेश्वरर महान् बल और बुद्धिसे सम्पन्न परमात्मासे सम्बन्ध रखनेवाली यह कल्याणमयी वार्ता मैंने प्रसंगवश तुम्हें सुनायी है। योगसिद्ध महात्मा पुरुष सब मनुष्योंसे ऊपर उठकर नारायणस्वरूप हो जाता है और संकल्पमात्रसे सृष्टि करने लगता है
ဘိဿမက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ဆွေးနွေးမှုအလျောက် ဗီရိယနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားသော ဒေဝတရားအကြောင်း ကောင်းမြတ်သည့် ဤအကြောင်းအရာကို သင့်အား ငါ ပြောပြခဲ့သည်။ ယောဂ၌ ပြည့်စုံသော မဟာအတ္တမရှိသူသည် လူသားအားလုံးထက် မြင့်တက်ကာ နာရာယဏ၏ အတ္တသဘောနှင့် တစ်ရပ်တည်းဖြစ်လာပြီး၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ချက်တည်းဖြင့် လောကကို ဖန်ဆင်းနိုင်သည့် အာဏာကို အသုံးချလာသည်»။
Verse 300
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि योगविधौ त्रिशततमो5ध्याय: ।। ३०० || इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें योगविधिविषयक तीन सौवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခဓမ္မ» အပိုင်း၌ ယောဂနည်းလမ်းကို ဆိုသော အခန်းသုံးရာမြောက်သည် ပြီးဆုံး၏။ (အခန်းပြီးဆုံးကြောင်း ကော်လိုဖွန်)
Frequently Asked Questions
It frames impermanence and cyclical dissolution as a contemplative premise: understanding the withdrawal of the world and the hierarchy of faculties is presented as support for disidentification from transient forms and for liberation-oriented discernment.
The chapter teaches an ordered dependence: gross forms resolve into subtler principles, culminating in a comprehensive, all-pervasive reality; this hierarchy functions as a map for analyzing experience from material phenomena to mind, ego, and beyond.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; instead, the text signals a curricular transition—having explained saṃhāra, it proceeds to adhyātma, adhibhūta, and adhidaiva—implying pedagogical value through systematic comprehension rather than promised merit.