Shloka 3

Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse

Devanagari script

अनीथ्चवर:ः कथं मुच्येदित्येवं शत्रुकर्शन । वदन्ति कारणै: श्रैष्ठ्यं योगा: सम्पड्मनीषिण:

Transliteration

Bhīṣma uvāca: anīśvarāḥ kathaṁ mucyed ity evaṁ śatrukarśana | vadanti kāraṇaiḥ śraiṣṭhyaṁ yogāḥ sampad-manīṣiṇaḥ ||

Translation

ဘိဿမက ပြောသည်— «ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူရေ၊ သူတို့က ဤသို့ အကြောင်းပြကြ၏— ‘အရှင် (ဣရှ္ဝရ) ကို မရှိဟု ငြင်းပယ်သူသည် လွတ်မြောက်ခြင်း (မောက္ခ) ကို မည်သို့ ရနိုင်မည်နည်း’ ဟူ၍။ ထိုသို့ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အတွေးအခေါ်ပြည့်ဝသော ပညာရှင်တို့သည် မိမိတို့၏ ယောဂဝါဒ၏ အထက်မြတ်မှုကို ထူထောင်ကာ မောက္ခအတွက် အရှင်၏ အမှန်တကယ်ရှိမှုကို လက်ခံရမည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုကြ၏»။

Word by Word

• {'Bhīṣma uvāca': 'Bhishma said', 'anīśvarāḥ': 'those who deny the Lord

• non-theists (lit. ‘without Īśvara’)', 'katham': 'how?', 'mucyet': 'could be liberated

• would attain release (from saṁsāra)', 'iti evaṁ': 'thus

• in this manner', 'śatrukarśana': 'O crusher/subduer of enemies (vocative address)', 'vadanti': 'they say

• they maintain', 'kāraṇaiḥ': 'with reasons

• by arguments', 'śraiṣṭhyam': 'superiority

• excellence', 'yogāḥ': 'yogic paths/doctrines

• disciplines leading to liberation', 'sampad-manīṣiṇaḥ': 'accomplished/competent sages

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Īśvara (the Lord)
• śatrukarśana (address to the listener, traditionally Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse presents a theistic argument: liberation (moksha) is not possible for one who rejects Īśvara; learned proponents of yoga claim their view is superior because it acknowledges a Lord as essential to release.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s instruction to the king, Bhīṣma reports the reasoning used by certain yogic thinkers: they challenge non-theistic positions by asking how liberation could occur without accepting the existence of a supreme Lord.