Adhyaya 298
अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः (The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Sāṃkhya–Yoga Instruction Unit)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain that state which is beyond dharma/adharma, free from all supports, and liberated from birth–death as well as merit–demerit—described as auspicious, permanent, fearless, pure, imperishable, and effortless. Bhīṣma answers by introducing an ancient dialogue between King Janaka (Daivarāti) and the sage Yājñavalkya. Janaka’s questions seek a technical account: the number and nature of indriyas, the enumerated prakṛtis, the identity of the unmanifest and the supreme brahman, what (if anything) lies beyond, and the principles of origin, dissolution, and time-measure. Yājñavalkya frames the response as Sāṃkhya-Yoga ‘parama-jñāna’ and proceeds to enumerate eight prakṛtis and sixteen vikāras, detailing the sensory organs, their objects, and action faculties, with mind counted in the sixteenfold set. He then outlines a staged cosmogenesis: from the unmanifest arises mahat (first sarga), from mahat arises ahaṃkāra (second), from ahaṃkāra arises manas (third), from manas the great elements (fourth), from elements the subtle qualities (fifth), then the sensory apparatus (sixth–seventh), followed by further directional streams of creation (eighth–ninth), totaling twenty-four tattvas, and he signals a forthcoming exposition on kāla-saṅkhyā (time enumeration).
Chapter Arc: मिथिला के अधिपति जनक, पराशर-मुनि के उपदेश से तृप्त न होकर फिर प्रश्न उठाते हैं—‘श्रेय का साधन क्या है? कौन-सी गति सर्वोत्तम है? कौन-सा कृत्य अविनाशी है? और कौन-सा पथ ऐसा है जहाँ जाकर लौटना न पड़े?’ → पराशर उत्तर को कर्मकाण्ड की चमक से हटाकर भीतर की दिशा में मोड़ते हैं—श्रेय का मूल ‘असज्जता’ (अनासक्ति) है और परम गति ‘ज्ञान’ है। दान, तप, मर्यादा, और कर्म-विस्तार बनाम संक्षेप—इन सबका मूल्यांकन बाह्य परिमाण से नहीं, अंतःकरण की शुद्धि और भय-निवृत्ति के मानदण्ड से किया जाता है। → निर्णायक वाक्य-धारा में पराशर दान की श्रेष्ठता का शिखर बताते हैं—हजार गौ और सौ घोड़े के दान से भी बढ़कर ‘समस्त भूतों को अभयदान’ है; और साथ ही यह भी कि माता-पिता तक परलोक-साधन में किसी का सहारा नहीं बनते—प्राणी अपने कर्मफल को स्वयं ही भोगता है। → मर्यादा-रूप ‘धर्मसेतु’ की उपमा देकर पराशर बताते हैं कि संयमित सीमा में बँधा धर्म डूबता नहीं; जैसे बाँध से नदी का प्रवाह पुष्ट होकर संचय बढ़ाता है। क्रियाओं का अनावश्यक विस्तार क्लेश देता है, संक्षेप (सार-ग्रहण) सुख देता है—और परार्थ के नाम पर फैलाव भी अंततः त्याग की ओर ले जाना चाहिए। जनक यथार्थ सुनकर परम प्रसन्नता प्राप्त करते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपनमाज बछ। डे अष्टनवत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: पराशरगीताका उपसंहार--राजा जनकके विविध प्रश्नोंका उत्तर भीष्म उवाच पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिप: । पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम्,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर मिथिलानरेश जनकने उन धर्मके विषयमें उत्तम निश्चय रखनेवाले महात्मा पराशर मुनिसे इस प्रकार पूछा इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें पराशरगीताविषयक दो सौ अट्ठानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २९८ ॥। पम्प _ |, नवनवर्त्याधेक॑द्विशततमो< ध्याय: हंसगीता-हंसरूपधारी ब्रह्माका साध्यगणोंको उपदेश युधिछिर उवाच सत्य॑ दमं क्षमां प्रज्ञां प्रशंसन्ति पितामह । विद्वांसो मनुजा लोके कथमेतन्मतं तव
ဘိဿမက ပြောသည်။ “ထို့နောက် မိထိလာ၏ အရှင် ဂျနကမင်းကြီးသည် ဓမ္မအပေါ် အမြင့်ဆုံး နားလည်မှု၌ ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ထားသော မဟာအတ္ထ ပါရာရှရမုနိကို ထပ်မံ မေးမြန်း하였다။”
Verse 2
जनक उवाच कि श्रेय: का गतिर्ब्रह्मन् कि कृतं न विनश्यति । क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते,जनक बोले--ब्रह्मन! श्रेयका साधन क्या है? उत्तम गति कौन-सी है? कौन-सा कर्म नष्ट नहीं होता तथा कहाँ गया हुआ जीव फिर इस संसारमें नहीं लौटता है? महामते! मेरे इन प्रश्नोंका समाधान कीजिये
ဂျနကမင်းကြီးက ပြောသည်။ “အို ဘြာဟ္မဏ၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးသို့ ရောက်စေသော နည်းလမ်းသည် အဘယ်နည်း။ အမြင့်ဆုံး သွားရာလမ်း (ဂတိ) သည် အဘယ်နည်း။ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မပျက်စီးသော ကံသည် အဘယ်နည်း။ ထို့ပြင် မည်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်သွားလျှင် ဤလောကသို့ ပြန်မလာတော့သနည်း။ အို မဟာမတိ၊ ဤမေးခွန်းတို့၏ အဖြေကို ငါ့အား ပြောကြားပါ။”
Verse 3
पराशर उवाच असज्ज: श्रेयसो मूलं ज्ञानं चैव परा गति: । चीर्ण तपो न प्रणश्येद्वाप: क्षेत्रे न नश्यति,पराशरजीने कहा--राजन्! आसक्तिका अभाव ही श्रेयका मूल कारण है। ज्ञान ही सबसे उत्तम गति है। स्वयं किया हुआ तप तथा सुपात्रको दिया हुआ दान--ये कभी नष्ट नहीं होते
ပါရာရှရက ပြောသည်။ “အို မင်းကြီး၊ အစွဲအလမ်းကင်းခြင်းသည် အမှန်တကယ် ကောင်းကျိုး၏ အမြစ်ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ပညာသည် အမြင့်ဆုံး သွားရာလမ်း (ပရာဂတိ) ဖြစ်၏။ စနစ်တကျ ကျင့်သုံးထားသော တပဿ (အာစတေရတီ) သည် မပျက်စီး၊ ထိုနည်းတူ အရည်အချင်းရှိသူထံ ပေးအပ်သော ဒါနသည်လည်း မဆုံးရှုံးပေ။”
Verse 4
छित्त्वा5धर्ममयं पाशं यदा धर्मेडभिरज्यते । दत्त्वा3भयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्लुते,जो मनुष्य जब अधर्ममय बन्धनका उच्छेद करके धर्ममें अनुरक्त हो जाता और सम्पूर्ण प्राणियोंको अभयदान कर देता है, उसे उसी समय उत्तम सिद्धि प्राप्त होती है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– «လူတစ်ယောက်သည် အဓမ္မမှ ဖြစ်သော ချည်နှောင်မှုကို ဖြတ်တောက်၍ ဓမ္မ၌ သစ္စာတည်ကာ၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် “အဘယဒါန” (ကြောက်ရွံ့မှုကင်းစေသော ပေးကမ်းမှု) ကို ပေးနိုင်သည့်အခါ—ထိုအချိန်တည်းကပင် အမြင့်ဆုံးသော ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှုကို ရရှိသည်»။
Verse 5
यो ददाति सहस्त्राणि गवामश्चशतानि च । अभयं सर्वभूतेभ्य: सदा तमभिवर्तते
ပါရာရှရက ဆိုသည်– «လူတစ်ယောက်က နွားထောင်ချီ၊ မြင်းရာချီကို လှူဒါန်းနိုင်သော်လည်း၊ အမှန်တကယ် မလွဲမသွေ သူ့ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်လာသော ဒါနမှာ ဤတစ်ခုတည်းပင်—သတ္တဝါအားလုံးကို အဘယ (ကြောက်ရွံ့မှုကင်းခြင်း) ပေးခြင်း၊ မိမိကြောင့် မည်သူမျှ မထိခိုက် မခြိမ်းခြောက်ခံရအောင် နေထိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်»။
Verse 6
जो एक हजार गौ तथा एक सौ घोड़े दान करता है तथा दूसरा जो सम्पूर्ण भूतोंको अभयदान देता है, वह सदा गौ और अभ्वदान करनेवालेसे बढ़ा-चढ़ा रहता है ।। वसन् विषयमध्येडपि न वसत्येव बुद्धिमान् । संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि,बुद्धिमान् पुरुष विषयोंके बीचमें रहता हुआ भी (असंग होनेके कारण) उनमें नहीं रहनेके बराबर ही है; किंतु जिसकी बुद्धि दूषित होती है, वह विषयोंके निकट न होनेपर भी सदा उन्हींमें रहता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– «တစ်ယောက်က နွားတစ်ထောင်နှင့် မြင်းတစ်ရာကို လှူဒါန်း၏; တစ်ယောက်က သတ္တဝါအားလုံးကို အဘယဒါန ပေး၏။ အဘယဒါန ပေးသူသည် နွားနှင့်မြင်း လှူသူထက် အမြဲတမ်း မြင့်မြတ်ဟု သတ်မှတ်ခံရ၏။ ထို့အတူ ပညာရှိသည် အာရုံအရာဝတ္ထုများအလယ်၌ နေထိုင်သော်လည်း မကပ်ငြိသဖြင့် အမှန်အားဖြင့် ထိုအရာများ၌ မနေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏; သို့ရာတွင် ဉာဏ်မကောင်းသူသည် အာရုံအရာဝတ္ထုများ မရှိသော်လည်း စိတ်က အမြဲကပ်လျက်ရှိသဖြင့် ထိုအရာများ၌ပင် နေထိုင်နေ၏»။
Verse 7
नाधर्म: श्लिष्यते प्राज्ञं पय: पुष्करपर्णवत् । अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत्,जैसे पानी कमलके पत्तेको लिपायमान नहीं कर सकता, उसी प्रकार ज्ञानी पुरुषोंको अधर्म लिप्त नहीं कर सकता; परंतु जैसे लाह काठमें चिपक जाती है, उसी प्रकार पाप अज्ञानी मनुष्यमें अधिक लिप्त हो जाता है
«အဓမ္မသည် ပညာရှိကို မကပ်ငြိနိုင်—ရေသည် ကြာရွက်ပေါ် မကပ်သကဲ့သို့။ သို့သော် ပညာမဲ့သူ၌ အပြစ်သည် ပို၍ကပ်ငြိလာသည်—လက် (lac) သည် သစ်သား၌ ကပ်သကဲ့သို့»။
Verse 8
नाधर्म: कारणापेक्षी कर्तारमभिमुज्चति । कर्ता खलु यथाकालं तत: समभिपद्यते,अधर्म फल प्रदानके अवसरकी प्रतीक्षा करनेवाला है, अतः: वह कर्ताका पीछा नहीं छोड़ता। समय आनेपर उस कर्ताको उस पापका फल अवश्य भोगना पड़ता है
«အဓမ္မသည် ချက်ချင်းအခွင့်အရေးတစ်ခုကို မစောင့်ဘဲ အကျိုးပေးနိုင်သည်; ပြုလုပ်သူကို မလွှတ်ပေး။ အချိန်တော်တန်လာသောအခါ ထိုပြုလုပ်သူသည် ထိုအပြစ်၏ အကျိုးဆက်ကို မလွဲမသွေ တွေ့ကြုံခံစားရသည်»။
Verse 9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिन: । बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुद्धयते । शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद् भयम्,पवित्र अन्तःकरणवाले आत्मज्ञानी पुरुष कर्मोके शुभाशुभ फलोंसे कभी विचलित नहीं होते हैं। जो प्रमादवश ज्ञानेन्द्रियों और कर्मन्द्रियोंद्वारा होनेवाले पापोंपर विचार नहीं करता तथा शुभ एवं अशुभमें आसक्त रहता है, उसे महान् भयकी प्राप्ति होती है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– မိမိကိုယ်ကို အနိုင်ယူပြီး အတ္တ၏ သေချာမှုကို တိုက်ရိုက်မြင်သူတို့သည် ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုး၏ ကစားပွဲကြောင့် မလှုပ်ရှားကြ။ သို့ရာတွင် မေ့လျော့မှုကြောင့် ဉာဏ်နှင့် လုပ်ဆောင်အင်္ဂါတို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အပြစ်အနာအဆာကို မစဉ်းစားဘဲ “ကောင်း” “ဆိုး” ကို စွဲလမ်းရာအရာအဖြစ် ဖက်တွယ်နေသူသည် ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှုသို့ ရောက်လိမ့်မည်။
Verse 10
वीतरागो जितक्रोध: सम्यग् भवति यः सदा । विषये वर्तमानो5पि न स पापेन युज्यते,परंतु जो वीतराग होकर क्रोधको जीत लेता और नित्य सदाचारका पालन करता है, वह विषयोंमें वर्तमान रहकर भी पापकर्मसे सम्बन्ध नहीं जोड़ता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– စွဲလမ်းမှုကင်းပြီး ဒေါသကို အနိုင်ယူကာ အမြဲတမ်း မှန်ကန်သော အကျင့်စည်းကမ်းဖြင့် နေထိုင်သူသည် သီလဂုဏ်၌ အမှန်တကယ် တည်မြဲလာသည်။ အာရုံခံအရာဝတ္ထုများအတွင်း လှုပ်ရှားနေသော်လည်း ထိုသူသည် အပြစ်နှင့် မချိတ်ဆက်မိ၊ အတွင်းပိုင်းထိန်းချုပ်မှုက အပြင်ဘက်အတွေ့အကြုံကို မကောင်းမှုအဖြစ် မပြောင်းလဲစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 11
मर्यादायां धर्मसेतुर्निबद्धो नैव सीदति । पुष्टस्रोत इवासक्त: स्फीतो भवति संचय:,जैसे नदीमें बँधा हुआ मजबूत बाँध टूटता नहीं है और उसके कारण वहाँ जलका स्रोत बढ़ता रहता है, उसी प्रकार प्राचीन मर्यादापर बँधा हुआ धर्मरूपी बाँध नष्ट नहीं होता है तथा उससे आसक्तिरहित संचित तपकी वृद्धि होने लगती है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– ရှေးဟောင်းစည်းကမ်း၏ အကန့်အသတ်အတွင်း၌ ဓမ္မဟူသော တံတားတံတားကဲ့သို့သော တံတားတံတားတံတား (တားတံတား) ကို ခိုင်မြဲစွာ ချည်နှောင်ထားလျှင် မပြိုကွဲ။ မြစ်ပေါ်တွင် ခိုင်ခံ့စွာ တည်ဆောက်ထားသော တားတံတားက ရေစီးကို အားကောင်းစေ၍ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသကဲ့သို့၊ ထိုတည်မြဲသော ထိန်းချုပ်မှုသည် ဓမ္မကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသည်။ ထို့မှလည်း စွဲလမ်းမှုကင်းသော တပဿာ၏ စုဆောင်းထားသည့် သိုလှောင်မှုသည် တိုးပွားလာသည်။
Verse 12
यथा भानुगतं तेजो मणि: शुद्ध: समाधिना । आदत्ते राजशार्दूल तथा योग: प्रवर्तते,नृपश्रेष्ठ) जिस प्रकार शुद्ध सूर्यकान्तमणि सूर्यके तेजको ग्रहण कर लेती है, उसी प्रकार योगका साधक समाधिके द्वारा ब्रह्मके स्वरूपको ग्रहण करता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– “အို မင်းတို့ထဲက ကျားသတ္တဝါ၊ အို အကောင်းဆုံးသော အရှင်ဘုရင်၊ သန့်ရှင်းသော နေရောင်ကျောက် (sunstone) သည် မှန်ကန်သော စူးစိုက်မှု (သမာဓိ) ဖြင့် နေထဲ၌ တည်ရှိသော တောက်ပမှုကို ဆွဲယူသကဲ့သို့၊ ယောဂလည်း ထိုနည်းတူ လည်ပတ်သည်။ သမာဓိအားဖြင့် ယောဂကျင့်သူသည် ဘြဟ္မန်၏ သဘောသဘာဝကို လက်ခံ၍ အမှန်တကယ် သိမြင်လာသည်။”
Verse 13
यथा तिलानामिह पुष्पसंश्रयात् पृथक्पृथग्याति गुणो5तिसौम्यताम् । तथा नराणां भुवि भावितात्मनां यथा<<श्रयं सत्त्वगुण: प्रवर्तते,जैसे तिलका तेल भिन्न-भिन्न प्रकारके सुगन्धित पुष्पोंसे वासित होकर अत्यन्त मनोरम गन्ध ग्रहण करता है, वैसे ही पृथ्वीपर शुद्धचित्त पुरुषोंका स्वभाव सत्पुरुषोंके संगके अनुसार सत्त्वगुणसम्पन्न हो जाता है
နှမ်းစေ့တို့သည် ဤလောက၌ မွှေးကြိုင်သော ပန်းများအနားတွင် နားခိုရာယူသဖြင့် တစ်စေ့တစ်စေ့ မိမိအလိုက် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် မွှေးရနံ့ကို ရရှိသကဲ့သို့၊ ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် စိတ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ထားသော လူတို့၏ သဘောသဘာဝလည်း မိမိတို့ အားကိုးနေသော အဖော်အပေါင်းအလိုက် စတ္တဝဂုဏ် (sattva) ဖြင့် ပြည့်ဝလာသည်။
Verse 14
जहाति दारांश्व॒ जहाति सम्पद: पदं च यान॑ विविधाश्ष या: क्रिया: । त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर- स्तदास्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते,जिस समय मनुष्य सर्वोत्तम पद पानेके लिये उत्सुक हो जाता है, उस समय उसकी बुद्धि विषयोंसे विलग हो जाती है तथा वह स्त्री, सम्पत्ति, पद, वाहन और नाना प्रकारकी जो क्रियाएँ हैं, उनका भी परित्याग कर देता है
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်။ လူတစ်ယောက်၏ စိတ်သည် အမြင့်ဆုံးအခြေအနေ—ကောင်းကင်၏ အထွတ်အထိပ်—သို့ မွေးဖွားလှည့်လာသောအခါ၊ သူ၏ ဉာဏ်သည် အာရုံခံအရာဝတ္ထုများမှ ကွာခွာသွားသည်။ ထိုအခါ သူသည် ဇနီးနှင့် အိမ်ထောင်ရေးချည်နှောင်မှုများ၊ ဥစ္စာဓန၊ အဆင့်အတန်း၊ ယာဉ်များနှင့် ယခင်က လိုက်လံလုပ်ဆောင်ခဲ့သော လောကီလုပ်ငန်းမျိုးစုံကို စွန့်လွှတ်ကာ လွတ်မြောက်ရာလမ်းသို့ မျက်နှာမူသည်။
Verse 15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो न बुध्यते हयात्महितं कथंचन । स सर्वभावानुगतेन चेतसा नृपामिषेणेव झषो विकृष्यते,परंतु जिसकी बुद्धि विषयोंमें आसक्त हो जाती है, वह मनुष्य किसी तरह अपने हितकी बात नहीं समझता। राजन! जैसे मछली काँटेमें गुँथे हुए मांसपर आकृष्ट होती है और दुःख पाती है, उसी तरह वह सब प्रकारकी वासनाओंसे वासित चित्तके द्वारा विषयोंकी ओर आकृष्ट होता है और दुःख भोगता है
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်။ အာရုံခံအရာဝတ္ထုများတွင် ဉာဏ်ပညာက ချည်နှောင်ကပ်လျက်ရှိသော လူသည် မိမိအကျိုးစီးပွားအမှန်ကို မည်သို့မျှ မသိမြင်နိုင်။ အို မင်းကြီး၊ ငါးသည် ချိတ်ပေါ်တွင် ချည်ထားသော အစာအသားကို လိုက်လံမက်မော၍ ဆွဲယူခံရကာ ဒုက္ခသို့ ကျရောက်သကဲ့သို့၊ ထိုသူလည်း ဆန္ဒမျိုးစုံဖြင့် စိမ့်ဝင်နေသော စိတ်ကြောင့် အပျော်အပါး၏ အရာဝတ္ထုများသို့ ဆွဲငင်ခံရပြီး ပျက်စီးဒုက္ခကို ခံစားရသည်။
Verse 16
संघातवन्मर्त्यलोक: परस्परमपाश्रित: । कदलीगर्भनि:सारो नौरिवाप्सु निमज्जति,जैसे शरीरके अंग-प्रत्यंग एक-दूसरेके आश्रित हैं, उसी प्रकार यह मर्त्यलोक--स्त्री-पुत्र और पशु आदिका समुदाय आपसमें एक-दूसरेपर अवलम्बित है। यह संसार केलेके भीतरी भागके समान निस्सार है। जैसे नौका पानीमें डूब जाती है, उसी प्रकार यह सब कुछ कालके प्रवाहमें निमग्न हो जाता है
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်။ “ဤမရဏလောကသည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုကဲ့သို့ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားပြီး အစိတ်အပိုင်းများသည် အချင်းချင်း အားထားနေကြသည်။ ထိုနည်းတူ လောကီဆက်ဆံရေးအစုအဝေး—ဇနီး၊ သားသမီး၊ နွားတိရစ္ဆာန်တို့နှင့် အခြားအရာများ—သည်လည်း အပြန်အလှန် အားထားမှုအပေါ် တည်ရှိသည်။ သို့သော် ဤသံသရာသည် ငှက်ပျောပင်အတွင်းသားကဲ့သို့ အနှစ်သာရမရှိ၊ ရေထဲတွင် နောက်တစ်စင်းလှေ နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ အရာအားလုံးသည် ကာလ၏ စီးဆင်းမှုထဲ၌ နစ်မြုပ်သွားသည်။”
Verse 17
न धर्मकाल: पुरुषस्य निश्चितो न चापि मृत्यु: पुरुष प्रतीक्षते । सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना यदा नरो मृत्युमुखेडभिवर्तते,पुरुषके लिये धर्म करनेका कोई विशेष समय निश्चित नहीं है; क्योंकि मृत्यु किसीकी बाट नहीं जोहती। जब मनुष्य सदा मौतके मुखमें ही है, तब नित्य-निरन्तर धर्मका आचरण करते रहना ही उसके लिये शोभाकी बात है
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်။ “လူတစ်ယောက်အတွက် ဓမ္မကို ကျင့်သုံးရန် ‘သင့်တော်သောအချိန်’ ဟူ၍ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်မရှိ။ မရဏလည်း မည်သူ့ကိုမျှ မစောင့်။ လူသည် အမြဲတမ်း မရဏ၏ ပါးစပ်ဝတွင် ရပ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့်၊ သူ့အတွက် အလှတရားဖြစ်သည်မှာ ဓမ္မကို မပြတ်မလပ် အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 18
यथान्ध: स्वगृहे युक्तो हाभ्यासादेव गच्छति । तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम्,जैसे अन्धा प्रतिदिनके अभ्याससे ही सावधानीके साथ बाहरसे अपने घरमें आ जाता है, उसी प्रकार विवेकी मनुष्य योगयुक्त चित्तके द्वारा उस परम गतिको प्राप्त कर लेता है
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်။ “မျက်မမြင်တစ်ယောက်သည် နေ့စဉ် အလေ့အကျင့်တည်ကြည်မှုကြောင့် သတိထားကာ လှုပ်ရှားပြီး မိမိအိမ်သို့ ရောက်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဥာဏ်ရှိသူလည်း ယောဂဖြင့် စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိထားသော စိတ်ကြောင့် ထိုအမြင့်မြတ်ဆုံး သွားရာကို ရောက်နိုင်သည်။ သင်ခန်းစာမှာ လွတ်မြောက်ခြင်းသည် ကံကောင်းမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းစိတ်တည်ငြိမ်မှုကို လေ့ကျင့်၍ ထပ်ခါထပ်ခါ အလေ့အကျင့်ပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။”
Verse 19
मरणं जन्मनि प्रोक्ते जन्म वै मरणाश्रितम् | अविद्दान् मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् । बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च,जन्ममें मृत्युकी स्थिति बतायी गयी है और मृत्युमें जन्म निहित है। जो मोक्ष-धर्मको नहीं जानता, वह अज्ञानी मनुष्य संसारमें आबद्ध होकर जन्म-मृत्युके चक्रमें घूमता रहता है; किंतु ज्ञानमार्गसे चलनेवालेको इहलोक और परलोकमें भी सुख मिलता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်– မွေးဖွားခြင်းအတွင်း၌ သေခြင်းရှိကြောင်းကို ဆိုထားပြီး၊ မွေးဖွားခြင်းသည်လည်း သေခြင်းပေါ် မူတည်နေသည်။ မောက္ခဓမ္မများကို မသိသော အဝိဇ္ဇာရှိသူသည် သံသရာ၌ ချည်နှောင်ခံရကာ၊ မွေး–သေ စက်ဝိုင်းကို ဘီးကဲ့သို့ လှည့်လည်နေတတ်သည်။ သို့ရာတွင် ဉာဏ်မဂ္ဂကို လိုက်လျှောက်သူသည် ဤလောက၌လည်း၊ နောက်လောက၌လည်း ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရရှိသည်။
Verse 20
विस्तरा: क्लेशसंयुक्ता: संक्षेपास्तु सुखावहा: । परार्थ विस्तरा: सर्वे त्यागमात्महितं विदु:,कर्मोका विस्तार क्लेशयुक्त होता है और संक्षेप सुखदायक है। सभी कर्म-विस्तार परार्थ हैं अर्थात् मन और इन्द्रियोंकी तृप्तिके लिये हैं; परंतु त्याग अपने लिये हितकर माना गया है
အကျယ်ချဲ့ဖော်ပြခြင်းတို့သည် ကလေးရှ (ဒုက္ခ) နှင့် တွဲလျက်ရှိပြီး၊ အကျဉ်းချုပ်ခြင်းသည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်သည်။ လုပ်ရပ်များကို အကျယ်ချဲ့လုပ်ဆောင်ခြင်းအားလုံးသည် အခြားအကျိုး—စိတ်နှင့် အင်္ဒြိယတို့၏ ကျေနပ်မှုအတွက် ဖြစ်သော်လည်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းကိုတော့ မိမိအကျိုးအတွက် ဟုတ်ကန်သည်ဟု ပညာရှိတို့ သိကြသည်။
Verse 21
यथा मृणालानुगतमाशु मुज्चति कर्दमम् । तथा55त्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते,जैसे (पानीसे निकालते समय) कमलकी नालमें लगी हुई कीचड़ पानीसे तुरंत धुल जाती है, उसी प्रकार त्यागी पुरुषका आत्मा मनके द्वारा संसारबन्धनसे मुक्त हो जाता है
ရေထဲမှ ထုတ်ယူသောအခါ ကြာတံပေါ်က က泥သည် ရေကြောင့် ချက်ချင်း ဆေးကြောပျောက်ကင်းသကဲ့သို့၊ ဤလောက၌ စွန့်လွှတ်သူ၏ အတ္တသည် စိတ်၏ အားဖြင့် သံသရာချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်လာသည်။
Verse 22
मन: प्रणयते$5त्मानं स एनमभियुञ्जति । युक्तो यदा स भवति तदा त॑ पश्यते परम्,मन आत्माको योगकी ओर ले जाता है। योगी इस मनको योगयुक्त (आत्मामें लीन) करता है। इस प्रकार जब वह योगमें सिद्धि प्राप्त कर लेता है, तब वह उस परमात्माका साक्षात्कार कर लेता है
စိတ်သည် အတ္တကို ယောဂသို့ ဦးတည်စေပြီး၊ ထိုအတ္တကို လှုပ်ရှားမှုနှင့် အရာဝတ္ထုတို့တွင် ပါဝင်စေတတ်သည်။ ယောဂီသည် ထိုစိတ်ကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိကာ ယောဂ၌ တည်ငြိမ်စွာ ချိတ်ဆက်—အတ္တ၌ လုံးဝ စိမ့်ဝင်—စေသောအခါ၊ ထိုသမဂ္ဂ၌ အမှန်တကယ် တည်မြဲလာသည့်အခါ၊ အမြင့်ဆုံးသော သတ္တဝါတရားကို တိုက်ရိုက် မြင်တွေ့ရသည်။
Verse 23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्य योडभिमन्यते । इन्द्रियार्थेषु संयुक्त: स्वकार्यात् परिमुच्यते,जो परके लिये अर्थात् इन बाहा इन्द्रियोंकी तृप्तिके लिये विषयभोगोंमें प्रवृत्त होकर इसे अपना मुख्य कार्य समझता है, वह अपने वास्तविक कर्तव्यसे च्युत हो जाता है
အခြားအကျိုး—အင်္ဒြိယတို့၏ ကျေနပ်မှုအတွက်—အာရုံခံအရာများ၌ ပါဝင်လျက် ထိုအရာကို မိမိ၏ အဓိကတာဝန်ဟု ထင်မြင်သူသည် မိမိ၏ အမှန်တကယ်သော ကर्तव्यမှ လွဲချော်သွားသည်။
Verse 24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् । प्राप्रोति स्वकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च,इहलोकमें बुद्धिमान् हो या मूढ़, उसका आत्मा अपने किये हुए कर्मोके अनुसार ही नरकको, पशु-पक्षी आदि योनियोंको, स्वर्गको और परम गतिको प्राप्त होता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်—ဤလောက၌ ပညာရှိဖြစ်စေ မောဟဖြစ်စေ၊ အတ္တ (ကိုယ်တိုင်) သည် မိမိပြုခဲ့သော ကမ္မအတိုင်းသာ အောက်သို့ကျသော လမ်း (နရက), ဘေးတန်းသို့လှည့်သော လမ်း (တိရစ္ဆာန်၊ ငှက်တို့၏ ယောနိ), သုခဝတီ (သွဂ္ဂ), ထို့ပြင် အမြင့်ဆုံးသော ဂတိကိုပင် ရောက်ရှိသည်။
Verse 25
मृण्मये भाजने पक्वे यथा वै न श्यति द्रव: । तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्लुते,जैसे पके हुए मिट्टीके बर्तनमें रक्खा हुआ जल आदि तरल पदार्थ न तो चूता है और न नष्ट ही होता है, उसी प्रकार तपस्यासे तपा हुआ सूक्ष्म शरीर ब्रह्मलोकतकके विषयोंका अनुभव करता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်—ကောင်းကောင်းမီးဖုတ်ထားသော မြေခွက်ထဲတွင် ထည့်ထားသော အရည်သည် မစိမ့်ထွက် မပျက်စီးသကဲ့သို့၊ တပသ (အာဓိဋ္ဌာန်တရား) ဖြင့် “မီးဖုတ်” ခံထားသော သုက္ခမကိုယ် (subtle body) သည် တည်ကြည်ခိုင်မာလာ၍ ဗြဟ္မလောကအထိ အမြင့်လောကတို့၏ အာရုံအရာဝတ္ထုများကို မပျက်ယွင်း မလျော့နည်းဘဲ ခံစားနိုင်သည်။
Verse 26
विषयानश्रुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् । यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति,जो मनुष्य शब्द, स्पर्श आदि विषयोंका उपभोग करता है, वह निश्चय ही ब्रह्मानन्दके अनुभवसे वंचित रह जायगा, परंतु जो विषयोंका परित्याग करता है, वह अवश्य ही ब्रह्मानन्दके अनुभवमें समर्थ हो सकता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်—အာရုံဝတ္ထုတို့မှ မလှည့်ကွာသူသည် မသံသယဘဲ အမြင့်ဆုံးသော အာနန္ဒကို မမြည်းစမ်းနိုင်။ သို့ရာတွင် အတွင်းစိတ်အာဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ဘောဂတို့ကို စွန့်လွှတ်သူသည် ထိုအမြတ်ဆုံးသော သုခကို ခံစားရန် အမှန်တကယ် သင့်လျော်လာသည်။
Verse 27
नीहारेण हि संवीत: शिश्नरोदरपरायण: । जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुद्धयते,जैसे जन्मका अंधा रास्तेको नहीं देख पाता, वैसे ही शिक्रोदरपरायण एवं अज्ञानसे आवृत जीव मायारूप कुहासासे आच्छन्न होनेके कारण मोक्षमार्गको नहीं समझ पाता है
ပါရာရှရက ဆိုသည်—မောဟကဲ့သို့သော မြူနှင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေ၍ လိင်ဆန္ဒနှင့် ဝမ်းဗိုက်အလိုဆန္ဒတို့ကိုသာ အားထားသူသည် လမ်းကို မသိမမြင်နိုင်—မွေးကတည်းက မျက်ကန်းသူက လမ်းမမြင်သကဲ့သို့။ ထို့ကြောင့် အဝိဇ္ဇာနှင့် အာရုံလိုလားမှုတို့က စိတ်ကို ဖုံးကွယ်သည့်အခါ လွတ်မြောက်ရာ မောက္ခလမ်းကို မသိနိုင်တော့။
Verse 28
वणिग यथा समुद्राद् वै यथार्थ लभते धनम् । तथा मर्त्यार्णवे जन्तो: कर्मविज्ञानतों गति:,जैसे वैश्य समुद्रमार्गसे व्यापार करने जाकर अपने मूलधनके अनुसार द्रव्य कमाकर लाता है, उसी प्रकार संसारसागरमें व्यापार करनेवाला जीव अपने कर्म एवं विज्ञानके अनुरूप गति पाता है
ကုန်သည်သည် ပင်လယ်လမ်းဖြင့် သွား၍ မိမိ၏ မူလทุนအတိုင်း အမြတ်ဓနကို ရယူလာသကဲ့သို့၊ သံသရာပင်လယ်၌ လှုပ်ရှားနေသော သတ္တဝါသည် မိမိ၏ ကမ္မနှင့် ဗိဇ္ဇာ (သိမြင်မှု) အတိုင်း ဂတိကို ရရှိသည်။
Verse 29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संसरन् । मृत्युग्रसति भूतानि पवन पन्नगो यथा,दिन और रात्रिमय संसारमें बुढ़ापाका रूप धारण करके घूमती हुई मृत्यु समस्त प्राणियोंको उसी प्रकार खाती रहती है, जैसे सर्प हवा पीया करता है
ပါရာသရက ဆိုသည်– နေ့နှင့်ညတို့ဖြင့် ယက်ကန်းထားသော ဤလောက၌ မရဏသည် အိုမင်းခြင်း၏ရုပ်ကို ဆောင်ကာ လှည့်လည်နေပြီး သက်ရှိအပေါင်းတို့ကို အစဉ်မပြတ် မျိုလောင်လျက်ရှိသည်—လေကို သောက်သည်ဟု ဆိုကြသော မြွေကဲ့သို့ပင်။
Verse 30
स्वयंकृतानि कर्माणि जातो जन्तु: प्रपद्यते । नाकृत्वा लभते कश्ित् किंचिदत्र प्रियाप्रियम्,जीव जगत्में जन्म लेकर अपने पूर्वकृत कर्मोका ही फल भोगता है; पूर्वजन्ममें कुछ किये बिना यहाँ कोई भी किसी इष्ट या अनिष्ट फलको नहीं पाता है
ပါရာသရက ဆိုသည်– သတ္တဝါတစ်ဦးသည် မွေးဖွားလာသည်နှင့် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သော ကံ၏အကျိုးဆက်ကို မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရသည်။ ယခင်က မပြုလုပ်ခဲ့ဘဲ ဤလောက၌ မည်သူမျှ နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်စေ မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်စေ အကျိုးတစ်စုံတစ်ရာကို မရနိုင်။
Verse 31
शयानं यान्तमासीने प्रवृत्तं विषयेषु च । शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा,मनुष्य सोता हो, बैठा हो, चलता हो या विषय-भोगमें लगा हो, उसके शुभाशुभ कर्म सदा उसे प्राप्त होते रहते हैं
ပါရာသရက ဆိုသည်– လူတစ်ယောက်သည် အိပ်နေစဉ်၊ ထိုင်နေစဉ်၊ လမ်းလျှောက်နေစဉ်၊ သို့မဟုတ် အာရုံခံအရာများတွင် မူးယစ်လှုပ်ရှားနေစဉ်ပင် ဖြစ်စေ၊ မိမိ၏ ကံအကျိုး—ကောင်းသော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းသော်လည်းကောင်း—သည် အစဉ်မပြတ် သူ့ထံသို့ ရောက်လာသည်။
Verse 32
न हान्यत् तीरमासाद्य पुनस्तर्तु व्यवस्यति । दुर्लभो दूश्यते हास्य विनिपातो महार्णवे,जैसे समुद्रके परलेपार पहुँचकर पुनः कोई उसमें तैरनेका विचार नहीं करता, उसी प्रकार संसार-सागरसे पार हुए मनुष्यका फिर उसमें पड़ना अर्थात् वापस आना दुर्लभ दिखायी देता है
ပင်လယ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ပြီးနောက် ထပ်မံ ပြန်လည်ကူးခတ်ရန် မဆုံးဖြတ်သကဲ့သို့ပင်၊ သံသရာပင်လယ်ကို ကူးလွန်ပြီးသူအတွက် ထိုထဲသို့ ပြန်လည်ကျရောက်ခြင်း၊ ပြန်လာခြင်းသည် အလွန်ရှားပါးသည်ဟု မြင်ရသည်။
Verse 33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन््तुना । तथा मनोभियोगाद् वै शरीरं प्रचिकीर्षति,जैसे गम्भीर जलमें पड़ी हुई नौका नाविकद्वारा रस्सीसे खींची जानेपर उसके मनोभावके अधीन होकर चलती है, उसी प्रकार यह जीव इस शरीररूपी नौकाको अपने मनके अभिप्रायानुसार चलाना चाहता है
ပါရာသရက ဆိုသည်– နက်ရှိုင်းသောရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသော လှေတစ်စင်းကို ကြိုးဖြင့် ဆွဲယူလျှင် လှေသည် လှေမောင်းသူ၏ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ရွေ့လျားသကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို ဆောင်ထားသော သတ္တဝါသည်လည်း ဤကိုယ်ခန္ဓာကို—လှေတစ်စင်းကဲ့သို့—စိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း မောင်းနှင်လိုသည်။
Verse 34
यथा समुद्रमभित: संश्रिता: सरितो5परा: । तथाद्या प्रकृतियोगाद्भिसंश्रियते सदा,जैसे बहुत-सी नदियाँ सब ओरसे आकर समुद्रमें मिल जाती हैं, उसी प्रकार योगसे वशमें किया हुआ मन सदाके लिये मूल प्रकृतिमें लीन हो जाता है
ပါရာရှရက မိန့်တော်မူသည်– «ဘက်ပေါင်းစုံမှ မြစ်များစွာ စီးဝင်လာ၍ သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့၊ ယောဂဖြင့် ထိန်းကျောင်းအုပ်ချုပ်ထားသော စိတ်သည်လည်း မူလ “ပရကృతိ” (prakṛti) ထဲ၌ အစဉ်အမြဲ အနားယူ၍ ကိုယ်ပိုင်လှိုင်းစီးကြောင်းကို ပျောက်ကွယ်စေသည်»။
Verse 35
स्नेहपाशैर्बहुविधेरासक्तमनसो नरा: । प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत्,जिनका मन नाना प्रकारके स्नेह-बन्धनोंमें जकड़ा हुआ है, वे प्रकृतिमें स्थित हुए जीव जलमें ढह जानेवाले बालूके मकानकी भाँति महान् दुःखसे नष्टप्राय हो जाते हैं
ပါရာရှရက မိန့်တော်မူသည်– «အမျိုးမျိုးသော ချစ်ခင်မှုကြိုးပန်းများဖြင့် စိတ်ကပ်ငြိနေသူတို့သည် သဘာဝအခြေအနေထဲ၌ပင် အလွန်စိတ်ပျက်အားလျော့ကြ၏။ ရေထဲတွင် ပြိုကျသွားသော သဲအိမ်ကဲ့သို့၊ ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် ပျက်စီးနီးပါး ဖြစ်လာကြသည်»။
Verse 36
शरीरगृहसंज्ञस्य शौचतीर्थस्थ देहिन: । बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च,शरीर ही जिसका घर है, जो बाहर-भीतरकी पवित्रताको ही तीर्थ मानता है तथा बुद्धिपूर्वक कल्याणके मार्गपर चलता है, उस देहधारी जीवको इहलोक और परलोकमें भी सुख मिलता है
ပါရာရှရက မိန့်တော်မူသည်– «ကိုယ်ခန္ဓာကို အိမ်အဖြစ် သဘောထား၍ အတွင်းအပြင် သန့်ရှင်းမှုကိုပင် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာ) ဟုယူဆကာ၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကောင်းကျိုးလမ်းကြောင်းကို လျှောက်လှမ်းသူ သက်ရှိအတွက် ဤလောက၌လည်း နောက်လောက၌လည်း ချမ်းသာမှု ပေါ်ပေါက်သည်»။
Verse 37
विस्तरा: क्लेशसंयुक्ता: संक्षेपास्तु सुखावहा: । परार्थ विस्तरा: सर्वे त्यागमात्महितं विदु:,क्रियाओंका विस्तार क्लेशदायक होता है और संक्षेप सुखदायक है। सभी कर्मविस्तार परार्थरूप अर्थात् मन और इन्द्रियोंकी तृप्तिके लिये होते हैं, परंतु त्याग अपने लिये हितकर माना गया है
ပါရာရှရက မိန့်တော်မူသည်– «လုပ်ငန်းများကို အလွန်ချဲ့ထွင်ခြင်းသည် ပင်ပန်းခက်ခဲမှုနှင့် တွဲလျက်ရှိ၏၊ ရိုးရှင်းချုပ်ချယ်ခြင်းကတော့ သက်သာချမ်းမြေ့စေ၏။ လှုပ်ရှားမှုချဲ့ထွင်မှုအားလုံးသည် ‘အခြားအတွက်’ ဟူသောဘက်သို့—ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်နှင့် အာရုံတို့၏ ကျေနပ်မှုဘက်သို့—လှည့်သွားတတ်၏။ သို့သော် စွန့်လွှတ်ခြင်းကို မိမိ၏ အမြင့်ဆုံးအကျိုးအတွက် အမှန်တကယ် အကျိုးရှိသည်ဟု သိကြသည်»။
Verse 38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातय: कारणात्मका: । भार्या पुत्रश्न दासश्न स्वमर्थमनुयुज्यते,कोई-न-कोई संकल्प (मनोरथ) लेकर ही लोग मित्र बनते हैं, कुटुम्बी जन भी किसी हेतुसे ही नाता रखते हैं, पत्नी, पुत्र और सेवक सभी अपने-अपने स्वार्थका ही अनुसरण करते हैं
ပါရာရှရက မိန့်တော်မူသည်– «မိတ်ဆွေဖြစ်ခြင်းသည် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆန္ဒတို့မှ ပေါက်ဖွားလာ၏။ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုတောင် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကြောင့်ပင် ဆက်နွယ်ထားကြသည်။ ဇနီး၊ သား၊ ကျွန်/အလုပ်သမားတို့လည်း တစ်ဦးချင်းစီ မိမိအကျိုးကိုသာ လိုက်နာကြ၏။ ထို့ကြောင့် လူ့ဆက်ဆံရေးအောက်တွင် မကြာခဏ ဖုံးကွယ်နေသော ကိုယ်ကျိုးစိတ်ကို သိမြင်ကာ၊ မိုက်မဲသော အားကိုးယုံကြည်မှုမဟုတ်ဘဲ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပြုမူသင့်သည်»။
Verse 39
न माता न पिता किंचित् कस्यचित् प्रतिपद्यते । दानपथ्यौदनो जनन््तु: स्वकर्मफलमश्रुते,माता और पिता भी परलोक-साधनमें किसीकी कुछ सहायता नहीं कर सकते। परलोकके पथमें तो अपना किया हुआ दान अर्थात् त्याग ही राहखर्चका काम देता है। प्रत्येक जीव अपने कर्मका ही फल भोगता है
ပါရာရှရက မိန့်ကြားသည်– မိခင်မဟုတ်၊ ဖခင်မဟုတ်၊ မည်သူမဆိုအတွက် လောကကူးလမ်းပေါ်တွင် အမှန်တကယ် အရာတစ်စုံတစ်ရာကို မသေချာစွာ မပေးနိုင်ကြ။ အခြားလောကသို့ သွားရာခရီးတွင် မိမိ၏ ပေးကမ်းခြင်း—လှူဒါန်းခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း—ပင် လမ်းခရီးအတွက် စားနပ်ရိက္ခာကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတိုင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် မိမိ၏ ကံလုပ်ရပ်၏ အကျိုးကိုသာ ခံစားရသည်။
Verse 40
माता पुत्र: पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा | अष्टापदपदस्थाने लक्षमुद्रेव लक्ष्यते,माता, पिता, पुत्र, भ्राता, भार्या और मित्रगण--ये सब सुवर्णके सिक्कोंके स्थानपर रखी हुई लाखकी मुद्राके समान देखे जाते हैं
ပါရာရှရက မိန့်ကြားသည်– မိခင်၊ သား၊ ဖခင်၊ ညီအစ်ကို၊ ဇနီးနှင့် မိတ်ဆွေဝိုင်းတို့သည်—အမှန်တရားနှင့် ဓမ္မ၏ စံနှုန်းအစစ် ရှိနေသည့်အခါ—ရွှေဒင်္ဂါးထားရမည့်နေရာ၌ ထားထားသော လက်ကာအတုတံဆိပ်ကဲ့သို့သာ မြင်ရသည်။ ဤကဗျာသည် ချစ်ခင်ရသော လောကီဆက်နွယ်မှုများပင်လျှင် အမြင့်မားသော တရားဓမ္မနှင့် တိုင်းတာလျှင် အလေးချိန်မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် တွေးခေါ်သိမြင်မှုအစား အလွန်အကျွံ တွယ်တာမှုက အုပ်စိုးလာသည့်အခါ သတိပေးသည်။
Verse 41
सर्वाणि कर्माणि पुरा कृतानि शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तो: । उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा बुद्धि तथा चोदयतेडन्तरात्मा
ပါရာရှရက မိန့်ကြားသည်– အတိတ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံလုပ်ရပ်အားလုံး—ကောင်းသော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းသော်လည်းကောင်း—ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါကို မိမိ၏အရာအဖြစ် လိုက်ကပ်နေသည်။ ကံ၏အကျိုးသည် ယခု အချိန်တန်၍ ရောက်လာပြီဟု သိမြင်သောအခါ အတွင်းရှိ အတ္တမ (အတွင်းသတ္တ) သည် ဉာဏ်ကို ထိုသို့ပင် လှုံ့ဆော်ကာ၊ ထိုကံရင့်ကျက်မှုနှင့် ကိုက်ညီသည့် အတွေ့အကြုံနှင့် တုံ့ပြန်မှုသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 42
पूर्वजन्मके किये हुए सम्पूर्ण शुभाशुभ कर्म जीवका अनुसरण करते हैं। इस प्रकार प्राप्त हुई परिस्थितिको अपने कर्मोंका फल जानकर जिसका मन अन्तर्मुख हो गया है, वह अपनी बुद्धिको वैसी शुभ प्रेरणा देता है जिससे भविष्यमें दुःख न भोगना पड़े ।। व्यवसायं समाश्रित्य सहायान् यो5थिगच्छति । न तस्य कक्षिदारम्भ: कदाचिदवसीदति,जो दृढ़ निश्चय एवं पूर्ण उद्योगका सहारा ले तदनुकूल सहायकोंका संग्रह करता है, उसका कोई भी कार्य कभी भी व्यर्थ नहीं होता
ပါရာရှရက မိန့်ကြားသည်– အတိတ်ဘဝတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမကောင်း ကံအားလုံးသည် သတ္တဝါကို လိုက်နာနေသည်။ ယခုရရှိသော အခြေအနေကို မိမိကံ၏ အကျိုးဟု သိမြင်၍ စိတ်ကို အတွင်းသို့ လှည့်နိုင်သူသည် နောင်တွင် ဒုက္ခမခံရစေရန် ကောင်းမွန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ဉာဏ်ကို ဦးတည်စေသည်။ ထို့ပြင် ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် မရပ်မနား ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကို အားထားကာ လုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီသော အကူအညီများကို စုဆောင်းနိုင်သူ၏ စတင်လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုမျှ မည်သည့်အခါမျှ မပျက်စီး မအလဟသ မဖြစ်။
Verse 43
अद्वैधमनसं युक्त शूरं धीरं विपश्चितम् । न श्री: संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मय:,जिसके मनमें दुविधा नहीं होती, जो उद्योगी, शूरवीर, धीर और विद्वान् होता है, उसे सम्पत्ति उसी तरह कभी नहीं छोड़ती, जैसे किरणें सूर्यको
ပါရာရှရက မိန့်ကြားသည်– စိတ်တွင် မသေချာမှု မရှိသူ၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုရှိသူ၊ ရဲရင့်သူ၊ တည်ငြိမ်သူ၊ သိမြင်ပညာရှိသူကို သာယာချမ်းသာမှုသည် မစွန့်ခွာ။ ငွေကြေးနှင့် ကံကောင်းခြင်းတို့သည် နေရောင်ခြည်က နေကို မခွာသကဲ့သို့ အမြဲတမ်း သူနှင့်ကပ်လျက် ရှိနေသည်။
Verse 44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायाद् विस्मयाद् थधिया | समारभेदनिन्न्द्यात्मा न सो<र्थ: परिषीदति,जिसका हृदय उदार एवं प्रशस्त है, जो आस्तिक भाव, निश्चय एवं आवश्यक उपायसे गर्वहीनताके साथ उत्तम बुद्धिपूर्वक कार्य आरम्भ करता है, उसका वह कार्य कभी असफल नहीं होता है
နှလုံးသားကျယ်ပြန့်၍ မြတ်သောသူသည် ယုံကြည်သဒ္ဓါ၊ အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် လိုအပ်သောနည်းလမ်းတို့ကို ကိုင်စွဲကာ မာနမရှိဘဲ ကောင်းမြတ်သောဉာဏ်ဖြင့် အလုပ်ကို စတင်လျှင် ထိုအလုပ်သည် မည်သည့်အခါမျှ မအောင်မြင်ဘဲ မနေတတ်။
Verse 45
सर्व: स्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तु: स्वयं गर्भात् सम्प्रतिपद्यते तदुभयं यत् तेन पूर्व कृतम् । मृत्युश्नापरिहारवान् समगति: कालेन विच्छेदिना दारोश्वूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत्,सभी जीव, पूर्वजन्ममें उन्होंने जो कुछ किया है, उन अपने शुभाशुभ कर्मोके नियत फलोंको गर्भमें प्रवेश करनेके समयसे ही क्रमश: पाने और भोगने लगते हैं। जैसे वायु आरेसे चीरकर बनाये गये लकड़ीके चूरेको उड़ा देती है, उसी प्रकार कभी टाली न जा सकनेवाली मृत्यु विनाशकारी कालकी सहायतासे मनुष्यका अन्त कर देती है
ပါရာရှရက ပြောသည်—သတ္တဝါတိုင်းသည် ဝမ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်သည့်အခါမှစ၍ မိမိအတိတ်က ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှုတို့၏ သတ်မှတ်ထားသော အကျိုးကို အဆင့်ဆင့် ခံစားရယူလာရသည်။ ထို့ပြင် မရှောင်လွှဲနိုင်သော သေခြင်းသည် အရာအားလုံးကို ဖြတ်တောက်သော ကာလ၏ အကူအညီဖြင့် လူကို ကမ္မ၏ အဆုံးသို့ ပို့ဆောင်သည်—သစ်ကို လွှဖြင့် ဖြတ်ရာမှ ထွက်သော သစ်မှုန့်ကို လေက ပျံ့နှံ့စေသကဲ့သို့ပင်။
Verse 46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम् । नरो हि सर्वो लभते यथाकृतं शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा,सब मनुष्य अपने किये हुए शुभाशुभ कर्मके अनुसार ही सुन्दर या असुन्दर रूप, अपनेसे होनेवाले योग्य-अयोग्य पुत्र-पौत्र आदिका विस्तार, उत्तम या अधम कुलमें जन्म तथा द्रव्य-समृद्धिका संचय आदि पाते हैं
ပါရာရှရက ပြောသည်—လူသည် မိမိပြုခဲ့သမျှအတိုင်းပင် ရုပ်ရည်လှပခြင်း သို့မဟုတ် မလှပခြင်း၊ သားသမီးမြေးမြစ်တို့၏ ပျံ့နှံ့ကျယ်ပြန့်မှု (ကောင်းသူ မကောင်းသူ)၊ မြတ်သော သို့မဟုတ် နိမ့်သော မျိုးရိုးတွင် မွေးဖွားခြင်း၊ နှင့် ဥစ္စာဓန စည်းစိမ်စုဆောင်းခြင်းတို့ကို ရရှိသည်။ အကြောင်းမူကား လူတိုင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှု ကမ္မအတိုင်း တိတိကျကျ အကျိုးကို ရိတ်သိမ်းရသည်။
Verse 47
भीष्म उवाच इत्युक्तो जनको राजन् याथातथ्यं मनीषिणा । श्र॒त्वा धर्मविदां श्रेष्ठ: परां मुदम॒वाप ह,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! ज्ञानी महात्मा पराशर मुनिके मुखसे इस यथार्थ उपदेशको सुनकर धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ राजा जनक बहुत प्रसन्न हुए
ဘီရှ္မက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော မုနိ ပါရာရှရ၏ နှုတ်မှ ထွက်လာသော အမှန်တရားနှင့် တိကျသော သင်ကြားချက်ကို ကြားနာပြီးနောက်၊ ဓမ္မကို သိသူတို့အနက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော ဘုရင် ဇနကသည် အလွန်မြတ်သော ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိ하였다။
Verse 297
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें पराशरगीताविषयक दो सौ सत्तानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌ ပါဝင်သော မောက္ခဓမ္မပိုင်းအတွင်း၊ ပါရာရှရ-ဂီတာ အကြောင်းအရာကို ဆိုသော အခန်း (၂၉၇) ပြီးဆုံး၏။
Verse 298
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पराशरगीतायामष्टनवत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ မောက္ခဓမ္မ အခန်း၌ အထူးသဖြင့် «ပါရာရှရ-ဂီတာ» ဟု ခေါ်သော အခန်း ၂၉၈ သည် ပြီးဆုံး၏။ ဤသည်မှာ လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်သော ဓမ္မသင်ကြားချက် ပြီးဆုံးကြောင်းကို မှတ်သားစေသည့် အဆုံးသတ် ကော်လိုဖွန် ဖြစ်၏။
Frequently Asked Questions
The initiating problem is Yudhiṣṭhira’s search for a liberation-state defined as beyond dharma/adharma and beyond puṇya/pāpa, free from dependence, and free from birth and death—prompting a technical metaphysical explanation rather than a situational policy ruling.
The takeaway is that clarity about the constituents of experience—prakṛti, its evolutes, senses, mind, and the staged emergence of tattvas—supports discriminative knowledge and detachment, which are positioned as prerequisites for the ‘fearless’ and ‘imperishable’ goal-state.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; instead, the chapter ends with a transition marker indicating continuation into kāla-saṅkhyā (enumeration of time), implying an ongoing systematic exposition rather than a merit-fruit conclusion.