Adhyaya 26
कर्मयोग–ज्ञानयज्ञ–अवतारोपदेश (Karma-Yoga, Jñāna-Yajña, and Avatāra Instruction)
Upa-parva: Bhagavad Gītā Parva (Gītā-upākhyāna within Bhīṣma Parva)
This chapter presents a structured exposition in which Kṛṣṇa situates yoga as an ancient, imperishable teaching transmitted through lineage (paramparā) and reintroduced to Arjuna due to their relational trust. Arjuna queries the plausibility of Kṛṣṇa’s primordial instruction, prompting a doctrine of multiple births and divine self-manifestation through māyā while remaining unborn and imperishable. The text then formulates a public-ethical rationale for avatāra: restoration of dharma amid its decline and containment of disruptive conduct. It advances a soteriological claim that understanding divine birth and action “in truth” leads beyond rebirth. The discourse develops karma-yoga: action without attachment to results, the paradox of seeing inaction in action, and the characterization of the wise as those whose undertakings are free from desire-intentions and whose actions are ‘burned’ by knowledge. A detailed typology of yajña follows, expanding sacrifice into disciplines of restraint, sensory regulation, breath practices, study, asceticism, and knowledge-offering, culminating in the prioritization of jñāna-yajña. The chapter closes with an epistemic pathway—humility, inquiry, and service to knowers—asserting knowledge as the supreme purifier that dissolves doubt and binds action no longer, exhorting disciplined commitment to yoga.
Chapter Arc: रणभूमि के बीच अर्जुन के भीतर उठे विषाद पर श्रीकृष्ण का तीक्ष्ण प्रश्न—“कुतस्त्वा कश्मलमिदं…?”—मानो शंखनाद के बीच आत्मा का न्यायालय खुल जाता है। → कृष्ण अर्जुन के मोह को ‘अनार्य’ और ‘अकीर्तिकर’ कहकर झकझोरते हैं, फिर उसे हृदय-दौर्बल्य और क्लैब्य से ऊपर उठने का आदेश देते हैं; साथ ही आत्मा की अविनाशिता और देह की अनित्यता का तर्क क्रमशः गाढ़ा होता जाता है। → स्थितप्रज्ञ का शिखर-चित्र उभरता है—जैसे नदियाँ समुद्र में प्रवेश करती हैं पर समुद्र अचल रहता है, वैसे ही कामनाएँ जिस पुरुष में प्रवेश कर भी उसे विचलित नहीं करतीं, वही शान्ति को प्राप्त होता है। → अर्जुन के शोक का आधार काट दिया जाता है: देह-परिवर्तन और प्राणियों की अव्यक्त-व्यक्त-लय-यात्रा के कारण शोक अयुक्त है; कर्मयोग और इन्द्रिय-संयम के द्वारा समबुद्धि में स्थित होने का मार्ग स्पष्ट होता है। → युद्ध अभी रुका है, पर भीतर का युद्ध निर्णायक मोड़ पर है—क्या अर्जुन इस उपदेश को धारण कर उठ खड़ा होगा और कर्म में स्थित होकर धनुष उठाएगा?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके श्रीमद्भगवद्गीतापवके अन्तर्गत ब्रह्मविद्या एवं यणेशासत्ररूप श्रीमद्भगवद्गीतोपनिषद्: श्रीकृष्णाजुनसंवादमें अर्जुनविषादयोग नामक पहला अध्याय पूरा हुआ
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အာဂျုနသည် ကရုဏာကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရ၍ မျက်လုံးများ မငြိမ်မသက်၊ မျက်ရည်ပြည့်နှက်ကာ စိတ်ဝမ်းနည်းခြင်းထဲသို့ ကျဆင်းနေသည်ကို မြင်သော် မဓုသူဒန (မဓုကို သတ်သူ) ကရိရှ္ဏသည် သူ့အား ဤစကားများကို ပြော하였다။ ဤသည်မှာ စစ်၏အလယ်ဗဟို၌ရှိသော သဘောတရားဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကို ဖော်ပြသည့် မြင်ကွင်းဖြစ်သည်—သနားကြင်နာမှုနှင့် သံယောဇဉ်တို့က တာဝန်ကို တားဆီးထားသဖြင့် ကရိရှ္ဏသည် ဓမ္မနှင့် သေချာသော ခွဲခြားသိမြင်မှုသို့ သူ့ကို ပြန်လည်ညွှန်ပြစတင်သည်။
Verse 2
श्रीभगवानुवाच कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् । अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन
အရှင်ဘုရားက မိန့်တော်မူသည်—“အာဂျုန၊ ဤအရေးကြီးသောအခိုက်အတန့်တွင် သင့်ထံသို့ ဤစိတ်ပျက်အားငယ်မှုသည် ဘယ်ကလာသနည်း။ ဤသည်မှာ မြင့်မြတ်သူတို့၏ အကျင့်မဟုတ်၊ ကောင်းကင်ဘုံသို့ မပို့ဆောင်နိုင်၊ အရှက်အကြောက်ကိုသာ ဖြစ်စေသည်။”
Verse 3
क्लैब्यं मा सम गम: पार्थ नैतत् त्वय्युपपद्यते । क्षुद्रे हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप
“ပါရ္ထ၊ နပုংসကသဘောသို့ မကျရောက်ပါနှင့်။ ဤသည်မှာ သင့်နှင့် မသင့်တော်။ ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသူ၊ နှလုံးသား၏ သေးငယ်သော အားနည်းချက်ကို စွန့်ပစ်၍ ထ၍ စစ်ပွဲအတွက် အဆင်သင့် ရပ်တည်လော့။”
Verse 4
अजुन उवाच कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन । इषुभ्रि: प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन
အာဂျုနက ပြောသည်– «မဓုသူဒနာ၊ စစ်မြေပြင်၌ ဗီရှ္မနှင့် ဒြောဏာကဲ့သို့ ဂုဏ်ပြုရမည့် အကြီးအကဲတို့ကို ငါသည် မြားဖြင့် မည်သို့ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နိုင်မည်နည်း။ အရိသူဒနာ၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ကျေးဇူးတရား ခံယူရသူတို့အပေါ် လက်နက်တင်ရန် ငါ့စိတ်သည် တုန်လှုပ်၍ မလိုလားပေ»။
Verse 5
अर्जुन बोले--हे मधुसूदन! मैं रणभूमिमें किस प्रकार बाणोंसे भीष्मपपितामह और द्रोणाचार्यके विरुद्ध लडूँगा? क्योंकि हे अरिसूदन! वे दोनों ही पूजनीय हैं ।।
အာဂျုနက ပြောသည်– «မဓုသူဒနာ၊ ဤစစ်မြေပြင်၌ ဗီရှ္မ ပိတামဟာနှင့် ငါ့ဆရာ ဒြောဏာချာရျကို မြားဖြင့် မည်သို့ တိုက်ခိုက်နိုင်မည်နည်း။ အရိသူဒနာ၊ ထိုနှစ်ဦးစလုံးသည် ပူဇော်ကန်တော့ထိုက်သူများပင်။ အမှန်တကယ် ဤလောက၌ ထိုမဟာဂုဏ်ရှိသော အကြီးအကဲဆရာတို့ကို မသတ်ဘဲ အလှူအတန်းဖြင့် အသက်မွေးရခြင်းက ပိုကောင်း၏။ အကြောင်းမူကား ငါသည် ဆရာတို့ကို ဥစ္စာနှင့် အာရုံပျော်ရွှင်မှုအတွက် သတ်မိလျှင် ဤလောက၌ သွေးစွန်းနေသော အကျိုးအမြတ်နှင့် ပျော်ရွှင်မှုတို့ကိုသာ ခံစားရမည်»။
Verse 6
सम्बन्ध-- इस प्रकार अपना निश्चय प्रकट कर देनेपर भी जब जअर्जुनको संतोष नहीं हुआ और अपने निश्चयमें शंका उत्पन्न हो गयी
အာဂျုနက ပြောသည်– «ငါတို့အတွက် စစ်တိုက်ခြင်းနှင့် မတိုက်ခြင်းတို့အနက် မည်သည်က ပိုကောင်းသည်ကိုလည်း မသိနိုင်သေး။ ထို့ပြင် ငါတို့က အနိုင်ရမလား၊ သို့မဟုတ် သူတို့က ငါတို့ကို အနိုင်ယူမလားကိုလည်း မသိ။ ငါတို့၏ ဆွေမျိုးဖြစ်သော ဓృతရာෂ္ဌရ၏ သားတို့ပင် ငါတို့ရှေ့တွင် စစ်တန်းစီ၍ ရပ်နေကြသည်။ သူတို့ကို သတ်ပြီးနောက် ငါတို့သည် အသက်ရှင်နေချင်စိတ်တောင် မရှိတော့ပေ»။
Verse 7
महाभारत-- शरणागत अर्जुन कार्पण्यदोषोपहतस्वभाव: पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेता: | यच्छेय: स्यानिश्ितं ब्रूहि तन््मे शिष्यस्ते5हं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ।।
အာဂျုနက ပြောသည်– «ငါ့သဘာဝသည် စိတ်အားနည်းခြင်းဟူသော ချို့ယွင်းချက်ကြောင့် ဖိနှိပ်ခံနေရပြီး၊ ဓမ္မအကြောင်း၌ ငါ့စိတ်သည် မောဟဖြစ်၍ ရှုပ်ထွေးနေသည်။ ထို့ကြောင့် ငါသည် သင့်ကို မေးမြန်းပါ၏—ငါ့အတွက် အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးဖြစ်မည့်အရာကို အတိအကျ ပြောကြားပါ။ ငါသည် သင့်၏ တပည့်ဖြစ်၏; သင့်ထံ ခိုလှုံလာသော ငါ့ကို သင်ကြားပေးပါ»။
Verse 8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद् यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् । अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम्
အာဂျုနက ပြောသည်– «ငါ့အာရုံများကို ခြောက်သွေ့စေသော ဤဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်မည့် နည်းလမ်းကို ငါ မမြင်နိုင်။ မြေပြင်ပေါ်၌ ရန်သူမရှိသော ကြွယ်ဝချမ်းသာသည့် နိုင်ငံတော်ကို ရရှိစေကာမူ၊ သို့မဟုတ် နတ်တို့၏ အုပ်စိုးမှုကိုပင် ရရှိစေကာမူ ထိုနည်းလမ်းကို မတွေ့နိုင်ပေ»။
Verse 9
संजय उवाच एवमुक््त्वा हृषीकेशं गुडाकेश: परंतप । न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူ ဂုဍာကေရှ အာర్జုနသည် ဟೃṣīkēśa (သိကြားအင်္ဂါတို့၏အတွင်းကာရက) သီရိကృష్ణထံသို့ «ဂိုဝိန္ဒ၊ ငါ မစစ်မတိုက်တော့» ဟု ပြတ်ပြတ်သားသားဆိုကာ တိတ်ဆိတ်နေ하였다။
Verse 10
तमुवाच हृषीकेश: प्रहसन्निव भारत । सेनयोरुभयोर्म ध्ये विषीदन्तमिदं वच:,हे भरतवंशी धृतराष्ट्र! अन्तर्यामी श्रीकृष्ण महाराज दोनों सेनाओंके बीचमें शोक करते हुए उस अर्जुनको हँसते हुए-से यह वचन बोले
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတမျိုးဆက် ဒဓ္ဓရाष्ट्र၊ စစ်တပ်နှစ်ဖက်အလယ်၌ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော အာర్జုနထံသို့ ဟೃṣīkēśa သီရိကృష్ణသည် အနည်းငယ်ပြုံးသကဲ့သို့ဖြင့် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 11
सम्बन्ध-- उपर्युक्ति प्रकारसे चिन्तामग्न अर्जुनने जब भगवान्के शरण होकर अपने महान् शोककी निवृत्तिका उपाय पूछा और यह कहा कि इस लोक और परलोकका राज्ययसुख इस शोककी निवृत्तिका उपाय नहीं है; तब अर्जुनको अधिकारी समझकर उसके शोक और मोहको सदाके लिये नष्ट करनेके उद्देश्यसे भगवान् पहले नित्य और अनित्य वस्तुके विवेचनपूर्वक सांख्ययोगकी दृष्टिसे भी युद्ध करना कर्तव्य है, ऐसा प्रतिपादन करते हुए सांख्यनिष्ठाका वर्णन करते हैं-- श्रीभगवानुवाच अशोच्यानन्वशोचचस्त्वं प्रज्ञावादांश्न भाषसे । गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिता:,श्रीभगवान् बोले--हे अर्जुन! तू न शोक करनेयोग्य मनुष्योंके लिये शोक करता है और पण्डितोंके-से वचनोंको कहता है; परंतु जिनके प्राण चले गये हैं, उनके लिये और जिनके प्राण नहीं गये हैं, उनके लिये भी पण्डितजन शोक नहीं करते
ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည်– «အို အာర్జုန၊ သင်သည် မရှိုက်မရှိုက်ရမည့်သူတို့အတွက် ပူဆွေးနေပြီး ပညာရှိတို့ကဲ့သို့သော စကားကိုလည်း ပြောနေသည်။ သို့သော် ပညာရှိတို့သည် အသက်ရှူသက်ကွာသွားသူတို့အတွက်လည်း မပူဆွေး၊ အသက်မကွာသေးသူတို့အတွက်လည်း မပူဆွေး»။
Verse 12
सम्बन्ध-- पहले भगवान् आत्माकी नित्यता और निर्विकारताका प्रतिपादन करके आत्मदृष्टिसे उनके लिये शोक करना अनुचित सिद्ध करते हैं-- न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपा: । न चैव न भविष्याम: सर्वे वयमत: परम्
«အမှန်အားဖြင့် ငါသည် မည်သည့်ကာလ၌မျှ မရှိခဲ့ဖူးသည်မဟုတ်၊ သင်လည်း မရှိခဲ့ဖူးသည်မဟုတ်၊ ဤမင်းတို့လည်း မရှိခဲ့ဖူးသည်မဟုတ်။ ထို့အတူ ယခုမှနောက် ငါတို့အားလုံး မရှိတော့မည်ဟုလည်း မဟုတ်»။
Verse 13
देहिनो5स्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्दति
ဤကိုယ်၌ နေထိုင်သော သတ္တဝါသည် ကလေးဘဝ၊ လူငယ်ဘဝ၊ အိုမင်းဘဝတို့ကို ဖြတ်သန်းသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ အခြားကိုယ်သို့လည်း ရောက်ရှိသည်။ ထိုအကြောင်း၌ စိတ်တည်ငြိမ်သောသူသည် မမောဟမဖြစ်။
Verse 14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदा: । आगमापायिनो&नित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကွန်တီ၏သားတော်၊ အာရုံခံအင်္ဂါတို့သည် အာရုံဝတ္ထုတို့နှင့် ထိတွေ့ရာမှ အအေးအပူ၊ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဒုက္ခတို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထိုအရာတို့သည် လာပြီး သွားပြီး မတည်မြဲသောကြောင့်၊ ဘာရတသားတော်၊ သည်းခံစိတ်ဖြင့် ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ခံယူလော့»။
Verse 15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुष पुरुषर्षभ । समदुःखसुखं धीरं सो$मृतत्वाय कल्पते
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ ဤအာရုံခံအင်္ဂါနှင့် အာရုံဝတ္ထုတို့၏ ထိတွေ့မှုများက မနှောင့်ယှက်နိုင်သော တည်ကြည်သူ—ဒုက္ခနှင့် သုခကို တူညီစွာ မြင်သော ဓီရပုဂ္ဂိုလ်သည် အမရత్వ၊ အနက်အားဖြင့် မောက္ခသို့ ရောက်ရန် သင့်တော်လာသည်»။
Verse 16
सम्बन्ध-- बारहवें और तेरहवें श्लोकोंमें भगवान्ने आत्माकी नित्यता और निर्विकारताका प्रतिपादन किया तथा चौदहवें श्लोकमें इच्ध्रियोंके साथ विषयोंके संयोगोंको अनित्य बतलाया; किंतु आत्मा क्यों नित्य है और ये संयोग क्यों अनित्य हैं? इसका स्पष्टीकरण नहीं किया गया; अतएव इस श*लोकमें भगवान् नित्य और अनित्य वस्तुके विवेचनकी रीति बतलानेके लिये दोनोंके लक्षण बतलाते हैं-- नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोडन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभि:
သဉ္ဇယက ဘုရားသခင်၏ သင်ကြားချက်ကို ပြန်လည်ဖော်ပြသည်– မမှန်ကန်သောအရာသည် အမှန်တကယ် ဖြစ်တည်လာခြင်း မရှိ၊ အမှန်တကယ်ရှိသောအရာသည်လည်း မည်သည့်အခါမျှ ပျောက်ကွယ်မသွား။ အမှန်ကိုမြင်သော ပညာရှိတို့သည် နှစ်ဖက်လုံး၏ အဆုံးသတ်သဘောတရားကို ခွဲခြားသိမြင်ကြသည်—ယာယီပြောင်းလဲသည့်အရာသည် ပေါ်လွင်မှုသာဖြစ်ပြီး၊ အတွင်းရှိ အတ္တ/အာတ္မာသည် တည်မြဲကြောင်း။ ဤခွဲခြားသိမြင်မှုက စစ်ဘေးကာလကဲ့သို့ အကျပ်အတည်းတွင် သီလနှင့် တာဝန်ကို တည်ကြည်စေသည်– ပြောင်းလဲသည့်အရာအတွက် မငိုကြွေးနှင့်၊ ဆုံးရှုံးမည်ကို ကြောက်၍ တရားဝင်တာဝန်ကို မစွန့်လွှတ်နှင့်။
Verse 17
अविनाशि तु तद् विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्रित् कर्तुमहति
ဤလောကတစ်ခုလုံးကို ပြန့်နှံ့စေသော အရာကို မဖျက်ဆီးနိုင်သောအရာဟု သိလော့။ မပြောင်းလဲ မယိုယွင်းသော ဤအမှန်တရားကို ဖျက်ဆီးနိုင်မည့် အင်အားကို မည်သူမျှ မပိုင်ဆိုင်။ ဤသင်ကြားချက်သည် စစ်ပွဲ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းမှ စိတ်ကို လှည့်ကာ၊ အတွင်းရှိ အတ္တသည် ထိခိုက်မခံရကြောင်း သိမြင်မှုအပေါ် တာဝန်ကို အခြေခံစေသည်။
Verse 18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ता: शरीरिण:3 | अनाशिनोथप्रमेयस्य तस्माद् युध्यस्व भारत,इस नाशरहित, अप्रमेय, नित्यस्वरूप जीवात्माके ये सब शरीर नाशवान् कहे गये हैं। इसलिये हे भरतवंशी अर्जुन! तू युद्ध कर
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤကိုယ်ခန္ဓာများသည် အဆုံးရှိကြောင်း ကြေညာထားပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ အတ္တသည် ထာဝရဟု ဆိုထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာရတမျိုးဆက်၊ တိုက်ခိုက်လော့—ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီးသော်လည်း အတွင်းရှိ မဖျက်ဆီးနိုင်၊ တိုင်းတာမရသော အမှန်တရားသည် မပျက်စီးကြောင်း သိလျက်၊ ဤတရားမျှတသော စစ်ပွဲ၌ သင်၏တာဝန်ကို ဝမ်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် မစွန့်လွှတ်နှင့်»။
Verse 19
सम्बन्ध-- अजुनने जो यह बात कही थी कि “मैं इनको मारना नहीं चाहता और यदि वे मुझे मार डालें तो वह मेरे लिये क्षेमतर होगा” उसका समाधान करनेके लिये अगले शलोकोमें आत्माको मरने या मारनेवाला मानना अज्ञान है
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အတ္တကို သတ်သူဟု ထင်မြင်သူနှင့် အတ္တကို သတ်ခံရသည်ဟု ထင်မြင်သူတို့ နှစ်ဦးစလုံး မသိနားမလည်ကြ။ အတ္တသည် အမှန်တကယ် မည်သူ့ကိုမျှ မသတ်သကဲ့သို့ မည်သူ့ကြောင့်မျှလည်း မသတ်ခံရနိုင်။
Verse 20
न जायते प्रियते वा कदाचि- न्ञायं भूत्वा भविता वा न भूय: । अजो नित्य: शाश्वतो<यं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे
ဤအတ္တသည် မည်သည့်ကာလ၌မျှ မမွေးဖွားသကဲ့သို့ မသေဆုံးလည်း မရှိ။ ဖြစ်လာပြီးနောက် ထပ်မံဖြစ်လာရမည့်အရာလည်း မဟုတ်။ အဇာတ၊ နိစ္စ၊ သာသွတ၊ ပုရာဏ ဖြစ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာ သတ်ခံရသော်လည်း အတ္တသည် မသတ်ခံရ။
Verse 21
वेदाविनाशिन नित्यं य एनमजमव्ययम् । कथं स पुरुष: पार्थ कं घातयति हन्ति कम्
ပೃഥာ၏သား ပါರ್ಥ အာర్జုနာရေ—ဤအတ္တကို မဖျက်ဆီးနိုင်၊ နိစ္စ၊ မမွေးဖွား၊ မပြောင်းလဲဟု အမှန်တကယ် သိမြင်သူသည် မည်သူ့ကို သတ်စေမည်နည်း၊ မည်သူ့ကို ကိုယ်တိုင် သတ်မည်နည်း။
Verse 22
सम्बन्ध-- यहाँ यह शंका होती है कि आत्माका जो एक शरीरसे सम्बन्ध छूटकर दूसरे शरीरसे सम्बन्ध होता है
လူသည် ဟောင်းနွမ်းသော အဝတ်အစားများကို စွန့်ပစ်၍ အသစ်သော အဝတ်အစားများကို ယူဆောင်ဝတ်ဆင်သကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာရှိ အတ္တသည် ဟောင်းသော ကိုယ်ခန္ဓာများကို စွန့်၍ အသစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာများသို့ ဝင်ရောက်သည်။
Verse 23
सम्बन्ध-- आत्माका स्वरूप दुर्विज्ञेग होनेके कारण पुनः तीन श*लोकॉद्वारा प्रकारान््तरसे उसकी नित्यता
လက်နက်တို့သည် ဤအတ္တကို မဖြတ်တောက်နိုင်၊ မီးသည် မလောင်ကျွမ်းစေနိုင်၊ ရေသည် မစိုစွတ်ပျက်စီးစေနိုင်၊ လေသည် မခြောက်သွေ့စေနိုင်။
Verse 24
अच्छेद्योडयमदाह्मोडयमक्लेद्यो5शोष्य एव च | नित्य: सर्वगत: स्थाणुरचलो5यं सनातन:
သဉ္ဇယက အကြောင်းပြောသည်မှာ—အတ္တ (ātman) သည် ဖြတ်တောက်၍ မရ၊ မီးလောင်၍ မရ၊ စိုစွတ်စေ၍ မရ၊ ခြောက်သွေ့စေ၍ မရ။ ၎င်းသည် အမြဲတည်၊ အလုံးစုံသို့ ပြန့်နှံ့၊ မလှုပ်မယှက်၊ တည်ငြိမ်ခိုင်မာ၊ ရှေးဦးကတည်းကရှိသော စနာတန ဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲမတိုင်မီ သီလဓမ္မအကျပ်အတည်းအတွင်း၌ ဤသင်ခန်းစာသည် ကိုယ်ခန္ဓာထိခိုက်မှုက အတ္တအမှန်ကို မထိနိုင်ကြောင်း အတည်ပြုပြီး၊ ဓမ္မအတိုင်း လုပ်ဆောင်ရာတွင် စိတ်တည်ငြိမ်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းကြောက်ရွံ့မှုကင်းစင်မှုကို တိုက်တွန်းသည်။
Verse 25
भीष्मपर्वणि तु पञ्चविंशो5ध्याय:ः
သဉ္ဇယက ဆိုသည်—“ဤအတ္တသည် မမြင်သာသော (အဝျက်တ) ဖြစ်၍ စိတ်ကူးအတွေးမီ၍ မရ၊ ပြောင်းလဲမှုမရှိသော အရာဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ သိမြင်ပြီးနောက် ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန် မသင့်” ဟု။ စစ်မြေပြင်၏ သီလဓမ္မအခြေအနေတွင် ဤသင်ခန်းစာသည် ကိုယ်ခန္ဓာဆုံးရှုံးမှုအပေါ် အခြေခံသော အာရ္ဇုန၏ ဝမ်းနည်းမှုကို မပျက်စီးနိုင်သော အတ္တ၏ သဘောတရားပေါ်တွင် အခြေခံသည့် တည်ငြိမ်မှုသို့ လှည့်ပေးကာ၊ အတွင်းစိတ်မပြိုလဲဘဲ တာဝန်ကို သေချာစွာ မြင်သိစေသည်။
Verse 26
सम्बन्ध-- उपर्युक्त श्लोकोंमें भगवानूने आत्माको अजन्मा और अविनाशी बतलाकर उसके लिये शोक करना अनुचित सिद्ध किया: अब दो श*लोकोद्रारा आत्माको औपचारिकरूपसे जन्मने-मरनेवाला माननेपर भी उसके लिये शोक करना अनुचित है; ऐसा सिद्ध करते हैं-- अथ चैन नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् । तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमरहसि
သဉ္ဇယက ဆိုသည်—အတ္တကို အမြဲမွေးဖွားနေသည်၊ အမြဲသေဆုံးနေသည်ဟု သင်ယူဆချင်သော်လည်း၊ မဟာဗာဟု (လက်တံကြီးသူ) ရေ—ထိုသို့ပင် သင်သည် ဤပုံစံဖြင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန် မသင့်။ သီလဓမ္မအဓိပ္ပါယ်မှာ ပူဆွေးငိုကြွေးခြင်းသည် တာဝန်ကို မဖြေရှင်းနိုင်သဖြင့်၊ ဝမ်းနည်းမှု၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက် မကျဘဲ တည်ငြိမ်မှုနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည်ဟူသည်။
Verse 27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्धुवं जन्म मृतस्य च । तस्मादपरिहार्येडर्थे न त्वं शोचितुमरहसि
မွေးဖွားလာသူအတွက် သေခြင်းသည် မလွဲမသွေ ဖြစ်သည်။ သေဆုံးသွားသူအတွက်လည်း မွေးဖွားခြင်းသည် မလွဲမသွေ ပြန်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအရာသည် မရှောင်လွှဲနိုင်သဖြင့် ၎င်းအပေါ် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန် မသင့်။
Verse 28
सम्बन्ध-- अब अगले “्लोकमें यह सिद्ध करते हैं कि प्राणियोंके शरीरोंको उद्देश्य करके भी शोक करना नहीं बनता-- अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत | अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना
သဉ္ဇယက ဆိုသည်—“ဘာရတမျိုးနွယ်ရေ၊ သတ္တဝါတို့သည် အစတွင် မမြင်သာ (အဝျက်တ) ဖြစ်ကြပြီး အလယ်တွင်သာ မြင်သာလာကာ အဆုံးတွင်လည်း မမြင်သာသို့ ပြန်ဝင်သွားကြသည်။ မမြင်သာသော အခြေအနေ နှစ်ခုကြားက ခဏတာ ပေါ်ထွန်းခြင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် ဘာကြောင့် ငိုကြွေးပူဆွေးရမည်နည်း” ဟု။ ဤကဗျာသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ခဏတာ မြင်သာမှုအပေါ် တင်ထားသော ဝမ်းနည်းမှုကို သင့်လျော်မှုမရှိဟု ဖော်ပြပြီး၊ လာမည့်စစ်ပွဲအတွင်း စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို တိုက်တွန်းသည်။
Verse 29
सम्बन्ध-- आत्मतत्त्व अत्यन्त दुर्बोध होनेके कारण उसे समझानेके लिये भगवान्ने उपर्युक्त शलोकोद्वारा भिन्न-भिन्न प्रकारसे उसके स्वरूपका वर्णन किया: अब अगले शलोकमें उस आत्मतत्त्वके दर्शन
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ လူတို့အနက် ရှားပါးသော မဟာပုရုသတစ်ဦးကသာ ဤအတ္တကို အံ့ဩဖွယ်အဖြစ် မြင်တတ်၏။ ထိုနည်းတူ ရှားပါးသော အခြားမဟာပုရုသတစ်ဦးကသာ အံ့ဩဖွယ်အဖြစ် ပြောဆိုဖော်ပြတတ်၏။ ထို့ပြင် ရှားပါးသော အခြားတစ်ဦးကသာ အံ့ဩဖွယ်အဖြစ် ကြားနာတတ်၏။ သို့ရာတွင် ကြားနာပြီးနောက်တောင် များစွာသောသူတို့သည် အမှန်တကယ် မသိမမြင်နိုင်ကြ—အတ္တ၏ အမှန်တရားသည် အလွန်သိမ်မွေ့၍ ဖမ်းဆုပ်ရန် ခက်ခဲလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 30
देही नित्यमवध्यो<यं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात् सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमहसि,हे अर्जुन! यह आत्मा सबके शरीरमें सदा ही अवध्य है। इस कारण सम्पूर्ण प्राणियोंके लिये तू शोक करनेके योग्य नहीं है
သဉ္ဇယက သင်ကြားချက်ကို ပြန်ဆိုသည်။ အလောင်းရှိသော အတ္တသည် ကိုယ်ခန္ဓာတိုင်းအတွင်း၌ နိစ္စတည်ရှိ၍ မဖျက်ဆီးနိုင်၊ မသတ်နိုင်သောအရာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာဇုနာရေ၊ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန် မသင့်တော်။ စစ်ပွဲအလယ်၌ပင် အတွင်းရှိသူသည် မသတ်ခံရသကဲ့သို့၊ ပူဆွေးခြင်းသည် ပျက်စီးနိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာကို မပျက်စီးသော အတ္တဟု မှားယွင်းယူဆခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
Verse 31
सम्बन्ध-- यहाँतक भगवान्ने सांख्ययोगयके अनुसार अनेक युक्तियोंद्वारा नित्य शुद्ध. बुद्ध
သဉ္ဇယက ခရစ်ရှ္ဏ၏ အားပေးစကားကို ပြန်ဆိုသည်။ «မိမိ၏ သွဝဓမ္မကိုပင် စဉ်းစားကြည့်လျှင်လည်း ကြောက်ရွံ့၍ မလှုပ်ရှားသင့်။ ဓမ္မနှင့်ညီသော စစ်ပွဲထက် က္ଷတ္တရိယအတွက် ပိုမြင့်မြတ်သော ကောင်းကျိုးရှိသည့် တာဝန် မရှိ» ဟု ဆို၏။
Verse 32
यदृच्छया चोपपन्न॑ स्वर्गद्वारमपावृतम् । सुखिन: क्षत्रिया: पार्थ लभन्ते युद्धमीदूशम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ «အို ပါရ္ထ! ကံကောင်းသော က္ෂတ္တရိယတို့သာ ဤသို့သော စစ်ပွဲကို ရရှိကြသည်—မိမိအလိုလို ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ဝင်ပေါက်ကဲ့သို့ တံခါးဖွင့်ထားသော စစ်ပွဲကို» ဟု ဆို၏။
Verse 33
अथ चेत् त्वमिमं धर्म्य संग्रामं न करिष्यसि । ततः स्वधर्म कीर्ति च हित्वा पापमवाप्स्यसि,किन्तु यदि तू इस धर्मयुक्त युद्धको नहीं करेगा तो स्वधर्म और कीर्तिको खोकर पापको प्राप्त होगा
သို့သော် သင်သည် ဤဓမ္မနှင့်ညီသော စစ်ပွဲကို မဆောင်ရွက်လျှင် မိမိ၏ သွဝဓမ္မနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို စွန့်ပစ်ကာ အပြစ်ကို ရရှိလိမ့်မည်။
Verse 34
अकीर्ति चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेडव्ययाम् । सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मिरणादतिरिच्यते,तथा सब लोग तेरी बहुत कालतक रहनेवाली अपकीर्तिका भी कथन करेंगे और माननीय पुरुषके लिये अपकीर्ति मरणसे भी बढ़कर है
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သတ္တဝါတို့သည်လည်း သင်၏ မပျောက်မရှား အရှက်ကိရ်တိကို ပြောဆိုကြလိမ့်မည်။ ဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် ချီးမြှောက်ခံရသူအတွက် အရှက်ကိရ်တိသည် သေခြင်းထက်ပင် ဆိုးရွားသည်»။
Verse 35
भयाद् रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथा: । येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာရထာတို့သည် သင်သည် ကြောက်ရွံ့၍ စစ်မြေမှ ဆုတ်ခွာသွားသည်ဟု ထင်ကြလိမ့်မည်။ ယခင်က သင့်ကို အလွန်တန်ဖိုးထားသူတို့၏ မျက်စိထဲတွင်လည်း သင်သည် အရေးမပါသူအဖြစ် ကျဆင်းသွားလိမ့်မည်—ဂုဏ်သိက္ခာ လျော့နည်းသွားလိမ့်မည်»။
Verse 36
अवाच्यवादांश्न बहून् वदिष्यन्ति तवाहिता: । निन्दन्तस्तव सामर्थ्य ततो दुःखतरं नु किम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင့်ရန်သူတို့သည် သင့်အင်အားကို အပြစ်တင်ကာ မပြောသင့်သော စကားများစွာဖြင့် သင့်ကို စော်ကားကြလိမ့်မည်။ ထိုထက်ပို၍ နာကျင်စရာ ဘာရှိနိုင်မည်နည်း»။
Verse 37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्ग जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् । तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चय:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်ပွဲ၌ သေဆုံးလျှင် ကောင်းကင်ဘုံကို ရောက်မည်၊ အနိုင်ရလျှင် မြေကြီးကို အုပ်စိုး၍ ခံစားမည်။ ထို့ကြောင့် ကုန္တီ၏သားရေ၊ စစ်ရန် အဆုံးအဖြတ်ချပြီး ထလော့»။
Verse 38
सम्बन्ध-- उपर्युक्त श्लोकम्ों भगवान्ने युद्धका फल राज्ययुख या स्वर्गकी प्राप्तितक बतलाया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုကို တူညီစေ၍၊ အမြတ်နှင့် အရှုံး၊ အောင်ပွဲနှင့် ရှုံးနိမ့်မှုကိုလည်း တူညီစေပြီးနောက် စစ်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်လော့။ ဤသဘောထားဖြင့် တာဝန်အတိုင်း တိုက်ခိုက်လျှင် သင်သည် အပြစ်ကို မရရှိလိမ့်မည်»။
Verse 39
सम्बन्ध-- यहॉतक भगवान्ने सांख्ययोगके सिद्धान्तसे तथा क्षात्रधर्मकी दृष्टिसे युद्धका औचित्य सिद्ध करके अर्जुनकों समतापूर्वक युद्ध करनेके लिये आज्ञा दी! अब कर्मयोगके सिद्धान्तसे युद्धका औचित्य बतलानेके लिये कर्मयोगके वर्णनकी प्रस्तावना करते हैं-- एषा ते5भिहिता सांख्ये बुद्धियोंगे त्विमां शूणू । बुद्धया युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဤအမြင်ဉာဏ်ကို သင်အား စာṅခယ (ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း) အမြင်မှ ရှင်းပြပြီးပြီ။ ယခုတော့ ယောဂ—ကမ္မ၏ စည်းကမ်းတရားအဖြစ် သင်ကြားသည့်အတိုင်း နားထောင်လော့။ ဤဉာဏ်ဖြင့် ပြည့်စုံလာသောအခါ၊ အို ပါရ္ထ၊ သင်သည် ကမ္မမှ ပေါ်ပေါက်သော ချည်နှောင်မှုကို ပယ်ဖျက်လိမ့်မည်—တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သော်လည်း အကျိုးရလဒ်တို့ဖြင့် မချည်နှောင်ဘဲ။
Verse 40
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्मयोगके वर्णनकी प्रस्तावना करके अब उसका रहस्यपूर्ण महत्त्व बतलाते हैं-- नेहाभिक्रमनाशो<स्ति प्रत्यवायोः न विद्यते । स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्
ဤကမ္မယောဂ၌ စိတ်ရင်းမှန်ကန်သော အစပြုခြင်းသည် မပျက်စီးမသွား၊ ဆန့်ကျင်ဖက် အပြစ်ဒုက္ခလည်း မဖြစ်ပေါ်။ ဤဓမ္မကို အနည်းငယ်ပင် လေ့ကျင့်ခြင်းက မဟာကြောက်ရွံ့မှုမှ ကာကွယ်ပေးသည်—အထူးသဖြင့် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း ထပ်တလဲလဲနှင့် ဆက်နွယ်သော အရှိတရားဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့မှုမှ—စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ၍ လုပ်ရပ်ကို ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီစေသဖြင့်။
Verse 41
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्मयोगका महत्त्व बतलाकर अब उसके आचरणकी विधि बतलानेके लिये पहले उस कर्मयोगरें परम आवश्यक जो सिद्ध कर्मयोगीकी निश्चयात्मिका स्थायी समबुद्धि है. उसका और कर्मयोगरमें बाधक जो सकाम मनुष्योंकी भिन्न-भिन्न बुद्धियाँ हैं; उनका भेद बतलाते हैं-- व्यवसायात्तमिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन । बहुशाखा हानन्ताश्च बुद्धयो5व्यवसायिनाम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဤနေရာ၌၊ အို အာర్జုန၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တည်ကြည်၍ တစ်ချက်တည်းကို ဦးတည်သော ဉာဏ်သည် တစ်ခုတည်းသာ ရှိ၏။ သို့သော် ဆုံးဖြတ်ချက်မတည်ငြိမ်သူ—လိုလားတဏှာကြောင့် လှုပ်ရှား၍ အကဲဖြတ်မှုလည်း ယိမ်းယိုင်သူတို့၏ ဉာဏ်များသည် အဆုံးမရှိ အကိုင်းအခက်များစွာဖြင့် ပျံ့နှံ့သွား၏။
Verse 42
सम्बन्ध-- अब तीन श्लोकोंगें सकाम भावको त्याज्य बतलानेके लिये सकाम मनुष्योंके स्वभाव; सिद्धान्त और आचार-व्यवहारका वर्णन करते हैं-- यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चित: । वेदवादरता: पार्थ नान्यदस्तीति वादिन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အို ပါရ္ထ၊ မသိမြင်သူတို့သည် ပန်းပွင့်သကဲ့သို့ အလှပြသော စကားကို ပြောကြ၏—ဝေဒအဆိုအမိန့်များကို အငြင်းပွားခြင်းနှင့် ကမ္မဖလကို ချီးမွမ်းခြင်းတွင် ပျော်မွေ့ကာ «ဤထက် အခြားမရှိ» ဟု ဆိုကြသည်။ သူတို့၏ အမြင်သည် အပျော်အပါးနှင့် ဆုလာဘ်တွင်သာ ကန့်သတ်되어 ကောင်းကင်ကို အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်ဟု ယူဆသဖြင့်၊ ထိုစကားများက စိတ်ကို ဆွဲဆောင်ကာ အမြင့်မြတ်သော အတ္တမန်သို့ ဦးတည်သည့် တည်ကြည်သော ခွဲခြားသိမြင်မှုမှ ဝေးကွာစေသည်။
Verse 43
कामात्मान: स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् । क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဆန္ဒတဏှာကို အတ္တသဘောအဖြစ် ထားသူတို့၊ ကောင်းကင်ကို အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်ဟု ယူသူတို့၊ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းနှင့် ကမ္မဖလကို ကတိပေးသော သဘောတရားကို ကြွေးကြော်သူတို့—အပျော်အပါးနှင့် အာဏာအရှိန်အဝါ ရရှိရန် အထူးပွဲတော်များစွာဖြင့် ပြည့်နှက်သော—ထိုသို့ အလှပြသော စကားများကို ပြောကြ၏။ ထိုစကားကြောင့် စိတ်ဖမ်းစားခံရ၍ အပျော်နှင့် အာဏာအရှိန်အဝါတွင် အလွန်ကပ်လျက်ရှိသူတို့သည် အမြင့်မြတ်သော အတ္တမန်သို့ ဦးတည်သည့် တည်ကြည်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားသော ဉာဏ်ကို မရကြ။
Verse 44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापह्तचेतसाम् | व्यवसायात्मिका बुद्धि: समाधौ न विधीयते
သဉ္ဇယက ပြော၏—ပျော်ရွှင်မှုနှင့် အာဏာအပေါ် အလွန်ကပ်လှုပ်နေသူတို့၊ ဆုလာဘ်ကတိပေးသည့် လှည့်စားသောစကားကြောင့် စိတ်အာရုံ လွှမ်းမိုးခံရသူတို့အတွက် သမာဓိသို့ ဦးတည်သော တစ်ချက်တည်းတည်မြဲသည့် ဆုံးဖြတ်ဉာဏ် မတည်ထောင်နိုင်။
Verse 45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन । निर्दन्दो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान्
သဉ္ဇယက ပြော၏—“ဝေဒများသည် အများအားဖြင့် ဂုဏ်သုံးပါး၏ နယ်ပယ်အတွင်း လည်ပတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာర్జုနာ၊ ဂုဏ်သုံးပါးကို ကျော်လွန်လော့—ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်စုံတွဲများမှ လွတ်ကင်းလော့၊ အမြဲတမ်း သန့်ရှင်းသော သတ္တဝတရားနှင့် သစ္စာ၌ တည်မြဲလော့၊ ရယူခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို မစိုးရိမ်လော့၊ ကိုယ်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ ဖြစ်လော့။”
Verse 46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके । तावान् सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मगस्प विजानत:
သဉ္ဇယက ပြော၏—ရေသည် အရပ်ရပ်တွင် ပြည့်လျှံလျက် ရရှိနေသောအခါ သေးငယ်သော ရေတွင်း၏ အသုံးဝင်မှု မည်မျှသာ ကျန်သနည်း၊ ထိုနည်းတူ ဗြဟ္မန်ကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော ဗြာဟ္မဏအတွက် ဝေဒအားလုံး၏ အသုံးဝင်မှုသည် ထိုမျှသာ ဖြစ်သည်။
Verse 47
सम्बन्ध-- इस प्रकार समबुद्धिरूप कर्मगोगका और उसके फलका महत्त्व बतलाकर अब दो श्लोकोर्ें भगवान् कर्मयोगका स्वरूप बतलाते हुए अर्जुनको कर्मयोगर्ें स्थित होकर कर्म करनेके लिये कहते हैं-- कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सड्रो5स्त्वकर्मणि
သဉ္ဇယက ပြော၏—သင်၏ အခွင့်အရေးသည် လုပ်ဆောင်ခြင်း၌သာ ရှိသည်၊ အကျိုးရလဒ်၌ မည်သည့်အခါမျှ မရှိ။ အကျိုးရလဒ်ကို လုပ်ဆောင်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း မဖြစ်စေလော့၊ ထို့ပြင် မလုပ်မဖြစ်ခြင်း (အကර්မ) သို့ သင်၏ ကပ်လှုပ်မှု မလှည့်စေလော့။
Verse 48
योगस्थ: कुरु कर्माणि सज्ुूं त्यक्त्वा धनंजय । सिद्धयसिद्धयो: समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते
သဉ္ဇယက ပြော၏—အို ဓနဉ္ဇယ၊ ယောဂ၌ တည်၍ တာဝန်ရှိသော ကర్మများကို လုပ်ဆောင်လော့၊ ကပ်လှုပ်မှုကို စွန့်ပစ်လော့။ အောင်မြင်ခြင်းနှင့် မအောင်မြင်ခြင်းတို့၌ တူညီသော စိတ်ထားဖြင့် လုပ်ဆောင်လော့—ဤတည်ငြိမ်သော ညီမျှမှုကို “ယောဂ” ဟု ခေါ်သည်။
Verse 49
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्मयोगकी प्रक्रिया बतलाकर अब सकामभावकी निन््दा और समभावरूप बुद्धियोगका महत्त्व प्रकट करते हुए भगवान् अर्जुनिको उसका आश्रय लेनेके लिये आज्ञा देते हैं-- दूरेण हाावरं कर्म बुद्धियोगाद््र धनंजय । बुद्धो शरणमन्विच्छ कृपणा: फलहेतव:
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကမ္မယောဂ၏ လမ်းစဉ်ကို ရှင်းပြပြီးနောက်၊ သခင်သည် ဆန္ဒလိုလားမှုကြောင့် လုပ်သော ကမ္မကို ရှုတ်ချကာ၊ ညီမျှတည်ငြိမ်သော ဉာဏ်ယောဂ၏ တန်ဖိုးကို ထင်ရှားစေသည်။ «ဓနဉ္ဇယရေ—အကျိုးကိုလိုသော ကမ္မသည် ဉာဏ်ယောဂထက် အလွန်နိမ့်သည်။ ထို့ကြောင့် ညီမျှတည်ငြိမ်သော ဉာဏ်၌သာ အားကိုးရာကို ရှာလော့။ အကျိုးအတွက်သာ လုပ်သူတို့သည် သနားဖွယ်ကောင်း၍ အမြတ်အရှုံး၏ ချည်နှောင်မှု၌ ကျရောက်ကြသည်» ဟု မိန့်တော်မူ၏။
Verse 50
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते । तस्माद् योगाय युज्यस्व योग: कर्मसु कौशलम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ညီမျှတည်ငြိမ်သော ဉာဏ်ဖြင့် စည်းကမ်းတကျနေသူသည် ဤဘဝ၌ပင် ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် နှစ်ပါးလုံးကို စွန့်လွှတ်နိုင်၍ ၎င်းတို့၏ ချည်နှောင်သော အကျိုးဆက်မှ လွတ်မြောက်သည်။ ထို့ကြောင့် ညီမျှမှုဖြစ်သော ယောဂ၌ ကိုယ်ကို ချိတ်ဆက်လော့။ ယောဂဟူသည် ကမ္မ၌ ကျွမ်းကျင်မှု—ချည်နှောင်မှုမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်ခြင်း၏ အနုပညာ ဖြစ်သည်။
Verse 51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिण: । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता: पद गच्छन्त्यनामयम्र
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ တည်ငြိမ်၍ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ပြည့်စုံသည့် ပညာရှိတို့သည် ကမ္မမှ ပေါ်ထွန်းလာသော အကျိုးကို စွန့်လွှတ်ကြပြီး၊ မွေးဖွားခြင်း၏ ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ကာ စိတ်မပူပန်ရသော မပြောင်းလဲသည့် အမြင့်ဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ကြသည်။
Verse 52
सम्बन्ध-- भगवान्ने कर्मयोगके आचरणद्वारय अनामय पदकी प्राप्ति बतलायी
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သင်၏ ဉာဏ်သည် မောဟ၏ ရွံ့ညစ်သော ရေကန်ကို အပြည့်အဝ ကျော်လွန်သွားသောအခါ၊ သင်သည် ကြားပြီးသောအရာနှင့် နောက်တဖန် ကြားရမည့်အရာတို့—ဤလောကနှင့် နောက်လောကအကြောင်း ကတိပေးထားသော အပျော်အပါးနှင့် သဘောတရားတို့အားလုံးအပေါ် မစွဲလမ်းခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည်။
Verse 53
श्रुतिविप्रतिपन्ना* ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကြားသိခဲ့သမျှ၏ ဆန့်ကျင်သံများကြောင့် ရှုပ်ထွေးလှုပ်ရှားနေသော သင်၏ ဉာဏ်သည် အတ္တမန် (ပရမတ္တမ) ထံ၌ တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်မယှက် ရပ်တည်ကာ၊ နက်ရှိုင်းသော သမာဓိ၌ မယိမ်းမယိုင် တည်နေသောအခါ၊ သင်သည် ယောဂကို ရရှိလိမ့်မည်—သံသယနှင့် အာရုံလွဲခြင်းတို့က မလှုပ်ခတ်နိုင်သော အမြဲတမ်း ပရမတ္တမနှင့် ပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်သည်။
Verse 54
सम्बन्ध-- पूर्वश्लीकोंगें भगवान्ूने यह बात कही कि जब वुम्हारी बुद्धि परमात्मामें निश्चल ठहर जायगी
အာర్జုန်က မေးလျှောက်သည်– «အို ကေရှဝ၊ ဉာဏ်တည်ငြိမ်သောသူ၊ နက်ရှိုင်းသော သမာဓိ၌ တည်နေသူ၏ သတ်မှတ်ဖော်ပြချက်သည် မည်သို့နည်း။ ထိုတည်ငြိမ်စိတ်ရှိသူသည် မည်သို့ ပြောဆိုသနည်း။ မည်သို့ ထိုင်သနည်း။ မည်သို့ သွားလာသနည်း»
Verse 55
अर्जुन बोले--हे केशव! समाधिमें स्थित परमात्माको प्राप्त हुए स्थिरबुद्धि पुरुषका क्या लक्षण है? वह स्थिरबुद्धि पुरुष कैसे बोलता है, कैसे बैठता है और कैसे चलता है? ।।
အာర్జုန်က မေးလျှောက်သည်– «အို ကေရှဝ၊ သမာဓိ၌ တည်နေ၍ အမြင့်ဆုံး အတ္တကို ရောက်ရှိပြီးသော ဉာဏ်တည်ငြိမ်သူ၏ လက္ခဏာများသည် မည်သို့နည်း။ ထိုသူသည် မည်သို့ ပြောဆိုသနည်း။ မည်သို့ ထိုင်သနည်း။ မည်သို့ သွားလာသနည်း»
Verse 56
सम्बन्ध-- अब दी “लोकोमें स्थितप्रज्ञ कैसे बोलता है” इस दूसरे प्रश्नका उत्तर दिया जाता है-- दुःखेष्वनुद्विग्नमना: सुखेषु विगतस्पृह: । वीतरागभयक्रोध: स्थितधीर्मुनिरुच्यते
ဒုက္ခရောက်လာသော်လည်း စိတ်မလှုပ်ရှားသူ၊ သုခရောက်လာသော်လည်း အလိုတရားမကပ်သူ၊ ရာဂ၊ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဒေါသတို့ ပျောက်ကင်းပြီးသူ—ထိုသို့သော မုနိကို ဉာဏ်တည်ငြိမ်သူဟု ခေါ်သည်။
Verse 57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत् तत् प्राप्प शुभाशुभम् । नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतेष्ठिता
နေရာတိုင်းတွင် ကပ်ငြိမှုမရှိသူသည် ကောင်းသော်လည်း မကောင်းသော်လည်း ထိုထိုအရာကို ရရှိလာသောအခါ မပျော်လွန်သကဲ့သို့ မမုန်းတီးလည်း မလုပ်တတ်; ထိုသူ၏ ဉာဏ်သည် ခိုင်မြဲစွာ တည်နေသည်။
Verse 58
सम्बन्ध-- अब भगवान् 4वह कैसे बैठता है?” इस तीसरे प्रश्नका उत्तर देते हैं यदा संहरते चायं कूर्मो5ड्रानीव सर्वश: । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता
လိပ်က မိမိအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို အရပ်ရပ်မှ ဆုတ်သိမ်းသကဲ့သို့၊ ဤသူသည် အာရုံအရာဝတ္ထုများမှ အင်္ဒြိယများကို အမျိုးမျိုး ဆုတ်ခွာသိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ၊ ထိုသူ၏ ဉာဏ်သည် ခိုင်မြဲစွာ တည်နေသည်ဟု သိရသည်။
Verse 59
सम्बन्ध-- पूर्वश्लीकर्में तीसरे प्रश्षका उत्तर देते हुए स्थितप्रज्ञके बैठनेका प्रकार बतलाकर अब उसमें होनेवाली शंकाओंका समाधान करनेके लिये अन्य प्रकारसे किये जानेवाले इन्द्रियसंयमकी अपेक्षा स्थितप्रज्ञके इन्द्रियसंयमकी विलक्षणता दिखलाते हैं-- विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिन: । रसवर्ज रसो<प्यस्य परं दृष्टवा निवर्तते
အာర్జုနက ပြောသည်။ အာရုံခံအရာဝတ္ထုများသည် အာရုံပျော်ရွှင်မှုကို ရှောင်ကြဉ်သောသူထံမှ ဆုတ်ခွာသွားနိုင်သော်လည်း၊ အတွင်း၌ ကျန်နေသည့် အရသာ—တပ်မက်မှု—သည် မပျောက်သေး။ သို့ရာတွင် အမြင့်ဆုံးသော သမ္မာတရား (ပရမသတ္တ) ကို မြင်တွေ့ပြီးသူအတွက် ထိုအတွင်းတပ်မက်မှုတောင် ပျောက်ကွယ်၍ ရပ်တန့်သွားသည်။
Verse 60
सम्बन्ध-- आसक्तिका नाश और इन्द्रियसंयम नहीं होनेसे क्या हानि है? इसपर कहते हैं-- यततो हापि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चित: । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मन:
အာర్జုနက ပြောသည်။ အို ကုန္တီ၏ သားရေ၊ ဉာဏ်ရှိသူက အားထုတ်ကြိုးစားနေသော်လည်း၊ လှုပ်ရှားကြမ်းတမ်း၍ အနိုင်ယူတတ်သော အင်္ဒြိယများသည် စိတ်ကို အတင်းအကျပ် ဆွဲယူသွားနိုင်သည်။
Verse 61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्पर: । वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतेष्ठिता
ထို့ကြောင့် စာဓကသည် အင်္ဒြိယအားလုံးကို ထိန်းချုပ်၍ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေကာ ငါ့ကို အမြင့်ဆုံးသော အားထားရာအဖြစ်ထားပြီး သမာဓိ၌ ထိုင်ရမည်။ အင်္ဒြိယများကို အုပ်ချုပ်နိုင်သူ၏ ပညာသည် တည်မြဲခိုင်ခံ့လာသည်။
Verse 62
सम्बन्ध-- उपर्युक्त प्रकारसे मनसहित इन्द्रियॉको वशर्मोें न करनेसे और भगवत्परायण न होनेसे क्या हानि है? यह बात अब दो *लोकोंमें बतलायी जाती है-- ध्यायतो विषयान् पुंस: सड़स्तेषूपजायते । सड्त् संजायते काम: कामात् क्रोधोडभिजायते
အာရုံခံအရာဝတ္ထုများကို ထပ်တလဲလဲ စဉ်းစားနေသူ၌ ထိုအရာများအပေါ် တပ်မက်ကပ်လှမ်းမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ တပ်မက်မှုမှ ဆန္ဒ ပေါ်လာပြီး၊ ဆန္ဒကို တားဆီးခံရသော် ဒေါသ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 63
क्रोधाद् भवति सम्मोह: सम्मोहात् स्मृतिविशभ्रम: । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति
ဒေါသမှ မောဟ (မသိမမြင်) ပေါ်လာသည်။ မောဟမှ မှတ်ဉာဏ် ရှုပ်ထွေးပျက်ယွင်းလာသည်။ မှတ်ဉာဏ် ပျက်ယွင်းသော် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာ ပျက်စီးသည်။ ဉာဏ်ပညာ ပျက်စီးသော် ထိုသူသည် လမ်းမှားကျ၍ ပျက်စီးသွားသည်။
Verse 64
सम्बन्ध--इस प्रकार मनसहित इन्द्रियोंको वशर्ें न करनेवाले मनुष्यके पतनका क्रम बतलाकर अब भगवान् :स्थितप्रज्ञ योगी कैसे चलता है” इस चौथे प्रश्कका उत्तर आरम्भ करते हुए पहले दो शलोकोरमें जिसके मन और इन्रियाँ वशरमें होते हैं. ऐसे साधकद्वारा विषयोंगें विचरण किये जानेका प्रकार और उसका फल बतलाते हैं-- रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियै श्षरन् । आत्मवश्यैर्विधियात्मा प्रसादमधिगच्छति
အာర్జုနက ပြောသည်။ သို့သော် စည်းကမ်းတကျ လေ့ကျင့်ထားသော ရှာဖွေသူသည်—အတွင်းစိတ်ကို ထိန်းချုပ်ထားသူ—ရागနှင့် ဒွေသကင်းစင်၍ အာရုံများကို အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အာရုံခံအင်္ဂါများဖြင့် အာရုံဝတ္ထုများအကြား လှုပ်ရှားသွားလာသည်။ ထိုသို့ စည်းကမ်းတကျ ဆက်ဆံအသုံးချခြင်းကြောင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် အတွင်းပိုင်းကြည်လင်မှုကို ရရှိသည်။
Verse 65
प्रसादे सर्वदु:ःखानां हानिरस्योपजायते । प्रसन्नचेतसो हाशु बुद्धि: पर्यवतिछते
အာర్జုနက ပြောသည်။ အတွင်းကြည်လင်မှုနှင့် ကရုဏာတရားက ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ မိမိ၏ ဒုက္ခအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ စိတ်ငြိမ်းချမ်းသွားသူအတွက် ဉာဏ်သည် ပြန့်ကျဲသည့် လိုက်စားမှုများမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လှည့်ကာ တစ်ပါးတည်းသော အမြင့်ဆုံး သတ္တဝါတရား၌ ခိုင်မာစွာ တည်မြဲသွားသည်။
Verse 66
सम्बन्ध--इस प्रकार मन और इन्द्रियोंको वशर्में करके अनासक्तभावसे इन्द्रियोंद्रारा व्यवहार करनेवाले साधकको युख
မထိန်းချုပ်နိုင်သောသူ၌ ဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဉာဏ်မရှိ၊ မယောဂဖြစ်သူ၌လည်း စိတ်တည်ငြိမ်စေသော အာရုံစိုက်မှု မရှိ။ အာရုံစိုက်မှုမရှိသူ၌ ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိ၊ ငြိမ်းချမ်းမှုမရှိသူ၌ သုခသည် ဘယ်ကလာမည်နည်း။
Verse 67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनो5नु विधीयते । तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि
ရေပြင်ပေါ်တွင် လှေကို လေတိုက်၍ လမ်းကြောင်းမှ လွှဲချော်စေသကဲ့သို့၊ အာရုံဝတ္ထုများအတွင်း လှုပ်ရှားနေသော အာရုံခံအင်္ဂါများကို စိတ်က လိုက်သွားသောအခါ၊ စိတ်က ကပ်ငြိနေသည့် အင်္ဂါတစ်ခုတည်းကပင် မထိန်းချုပ်နိုင်သောသူ၏ ဉာဏ်ကို လုယူသွားသည်။
Verse 68
तस्माद् यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वश: । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता
ထို့ကြောင့် မဟာဗာဟုရေ၊ အာရုံခံအင်္ဂါများကို အာရုံဝတ္ထုများမှ အမျိုးမျိုးအပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သောသူ၏ ဉာဏ်သည် တည်ငြိမ်ခိုင်မာသည်။
Verse 69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुने:
သတ္တဝါအားလုံးအတွက် «ည» ကဲ့သို့ဖြစ်သောအရာ၌—ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်သော ယောဂီသည် နိုးကြားနေ၏။ သတ္တဝါအားလုံး နိုးကြား၍ လောကီပျော်ရွှင်မှုအပျက်အယွင်းကို လိုက်လံရှာဖွေနေသောအရာသည်—အမှန်တရားကို မြင်သော မုနိအတွက် «ည» ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमाप: प्रविशन्ति यद्धत् तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्रोति न कामकामी
မြစ်များစွာ၏ ရေများသည် အမြဲပြည့်နေသော်လည်း အခြေတည်တည်ငြိမ်သော သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ မနှောင့်ယှက်ဘဲ ပျောက်ကွယ်သွားသကဲ့သို့၊ ဆန္ဒအရာဝတ္ထုအားလုံးသည် တည်ငြိမ်သော ပညာရှိ၏ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း စိတ်ကို မလှုပ်ရှားစေ။ ထိုသူသည် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရ၏; ပျော်ရွှင်မှုကို ဆာလောင်လိုသူ မရ။
Verse 71
सम्बन्ध-- स्थितप्रज्ञ कैसे चलता है?” अर्जुनका यह चौथा प्रश्न परमात्माको प्राप्त हुए पुरुषके विषयमें ही था; किंतु यह प्रश्न आचरणविषयक होनेके कारण उसके उत्तरमें चौंसठवें *लोकसे यहॉतक किस प्रकार आचरण करनेवाला मनुष्य शीघ्र स्थितप्रज्ञ बन सकता है, कौन नहीं बन सकता और जब मनुष्य स्थितप्रज्ञ हो जाता है उस समय उसकी कैसी स्थिति होती है--ये सब बातें बतलायी ययीं। अब उस चौथे प्रश्नका स्पष्ट उत्तर देते हुए स्थितप्रज्ञ पुरुषके आचरणका प्रकार बतलाते हैं-- विहाय कामान् य: सर्वान् पुमां श्वरति निःस्पृहः । निर्ममो निरहंकार: स शान्तिमधिगच्छति
ဆန္ဒအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ မကပ်မငြိ၊ မလိုလားတပ်မက်ဘဲ လှုပ်ရှားသွားလာသူ—“ငါ့ဟာ” ဟူသော ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိ၊ “ငါ” ဟူသော အဟံကာရမရှိ—ထိုသူသည် အမှန်တကယ် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရောက်၏။
Verse 72
जो पुरुष सम्पूर्ण कामनाओंको त्यागकर ममतारहित, अहंकाररहित और स्पृहारहित हुआ विचरता है, वही शान्तिको प्राप्त होता है अर्थात् वह शान्तिको प्राप्त है ।।
အို ပါရ္ထ! ဤသည်ပင် ဗြဟ္မီအခြေအနေ (Brahmic state) ဖြစ်၏။ ဤအခြေအနေကို ရောက်ပြီးလျှင် ယောဂီသည် ထပ်မံ မောဟဖြင့် မလှည့်စားခံရတော့။ အသက်၏ နောက်ဆုံးအခိုက်အတန့်တွင်ပင် ဤအခြေအနေ၌ တည်မြဲနေပါက ဗြဟ္မန်၌ နိဗ္ဗာန် (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရောက်၏။
Frequently Asked Questions
The problem of acting under ethical strain without accruing binding consequence is addressed by prescribing action grounded in duty and discipline, while relinquishing possessiveness toward outcomes and dissolving desire-based intention.
Avatāra is presented as a periodic self-manifestation oriented to stabilizing moral order: protecting constructive conduct, curbing disruptive conduct, and re-establishing dharma when it declines, without compromising the divine’s imperishability.
Yes: it asserts that true understanding of the divine nature of birth and action, and the acquisition of knowledge that cuts doubt, leads to liberation from rebirth and prevents action from binding the agent.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.