Adhyaya 16
Arjuna’s request to Krishna and the opening of the Kāśyapa–Brāhmaṇa mokṣa discourse (Āśvamedhika-parva 16)
Upa-parva: Mokṣa-dharma Upākhyāna (Krishna–Arjuna recollection and the Brāhmaṇa–Kāśyapa teaching frame)
Janamejaya asks what conversation arose between Krishna and Arjuna while they resided in a splendid assembly after regaining sovereignty. Vaiśaṃpāyana relates that Arjuna, observing the hall with Krishna, recalls Krishna’s earlier revelation in the context of conflict and admits that, due to mental disturbance, he has lost the details. With Krishna soon to depart for Dvārakā, Arjuna requests the teaching again. Krishna responds with a corrective tone: Arjuna had been taught the secret, eternal dharma and the enduring worlds, yet failed to retain it, which Krishna deems regrettable. Krishna asserts that the prior instruction concerned para-brahman and is not easily restated exhaustively in the same manner. He then proposes an alternative: an ancient narrative illustrating the same aim—how one may adopt the requisite understanding and attain the highest course. The chapter transitions into the embedded story: a brāhmaṇa of formidable origin is honored and questioned; the brāhmaṇa begins speaking on mokṣa-dharma, introducing Kāśyapa’s encounter with an accomplished teacher who describes repeated births, sufferings, and the resolve that leads beyond unstable attainments toward Brahman’s station.
Chapter Arc: जनमेजय सभामध्य में पूछते हैं—युद्ध के बाद राज्य-प्राप्ति के उपरान्त अर्जुन ने श्रीकृष्ण से पुनः गीता-विषय क्यों पूछा? उसी जिज्ञासा के साथ वैषम्पायन दिव्य सभा का दृश्य खोलते हैं, जहाँ कृष्ण सहित पार्थ आनंद से विहार कर रहे हैं। → अर्जुन के भीतर एक सूक्ष्म खेद उठता है—पहले उपदेश का सार तो मिला, पर वह दिव्य संवाद ज्यों-का-त्यों स्मृति में नहीं टिकता। वह कृष्ण से उसी ज्ञान को फिर सुनने की याचना करता है। कृष्ण संकेत करते हैं कि वही शब्दशः पुनरावृत्ति संभव नहीं; पर मोक्षधर्म के हितार्थ वे एक प्राचीन संवाद सुनाएँगे—सिद्ध महर्षि और काश्यप के बीच। → कथा के केंद्र में सिद्ध महर्षि का वचन उभरता है: काश्यप के शुद्ध आचरण, गुरु-वृत्ति और एकाग्र तप से प्रसन्न होकर सिद्ध उसे ‘उत्तम सिद्धि’ और लोक-तत्त्व के पारगामी ज्ञान की दिशा दिखाते हैं—और कहते हैं कि वे आगमन का उद्देश्य जानते हैं, अब प्रश्न पूछो; जो अभीष्ट है, वह कहा जाएगा। → सिद्ध काश्यप की बुद्धि और चरित्र की प्रशंसा करते हुए उसे आश्वस्त करते हैं कि मोक्षधर्म का यह मार्ग करुणा-प्रेरित है—भूतों के मोह-च्छेदन के लिए। कृष्ण-अर्जुन संवाद इस प्रकार ‘अनुगीता’ के प्रवाह में प्रवेश करता है: प्रत्यक्ष गीता के स्थान पर परंपरा-प्रमाणित ऋषि-संवाद द्वारा वही तत्त्वज्ञान पुनः प्रतिष्ठित होता है। → सिद्ध महर्षि काश्यप को प्रश्न करने के लिए आमंत्रित करते हैं—अब काश्यप कौन-सा निर्णायक प्रश्न उठाएगा, और मोक्ष का कौन-सा सूक्ष्म रहस्य उद्घाटित होगा?
Shlokas
Verse 1
/ (अनुगीतापर्व) षोडशो<ध्याय: अर्जुनका श्रीकृष्णसे गीताका विषय पूछना और श्रीकृष्णका अर्जुनसे सिद्ध, महर्षि एवं काश्यपका संवाद सुनाना जनमेजय उवाच सभायां वसतोस्तत्र निहत्यारीन् महात्मनो: | केशवार्जुनयो: का नु कथा समभवद् द्विज,जनमेजयने पूछा--्रह्मन्! शत्रुओंका नाश करके जब महात्मा श्रीकृष्ण और अर्जुन सभाभवनमें रहने लगे, उन दिनों उन दोनोंमें क्या-क्या बातचीत हुई?
ဇနမေဇယက မေးသည်— «အို ဒွိဇ၊ ရန်သူတို့ကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် မဟာသတ္တဝါနှစ်ဦးဖြစ်သော ကေရှဝနှင့် အာဂျုနတို့သည် အစည်းအဝေးခန်းမ၌ နေထိုင်နေစဉ်၊ သူတို့နှစ်ဦးအကြား မည်သို့သော စကားဝိုင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သနည်း»။
Verse 2
वैशम्पायन उवाच कृष्णेन सहित: पार्थ: स्वं राज्यं प्राप्प केवलम् । तस्यां सभायां दिव्यायां विजहार मुदा युत:,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्! श्रीकृष्णके सहित अर्जुनने जब केवल अपने राज्यपर पूरा अधिकार प्राप्त कर लिया, तब वे उस दिव्य सभाभवनमें आनन्दपूर्वक रहने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ကృష్ణနှင့်အတူ အာဂျုနသည် မိမိ၏ နိုင်ငံတော်အပေါ် အာဏာကို အပြည့်အဝ ရရှိခဲ့သည်။ ထို သာယာလှသော အစည်းအဝေးခန်းမ၌ သူတို့သည် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ကစားလျက် ရှိကြသည်»။
Verse 3
तत्र कंचित् सभोद्देशं स्वर्गोद्दिशसमं नृप । यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतु: स्वजनावृतौ,नरेश्वरर एक दिन वहाँ स्वजनोंसे घिरे हुए वे दोनों मित्र स्वेच्छासे घूमते-घामते सभामण्डपके एक ऐसे भागमें पहुँचे, जो स्वर्गके समान सुन्दर था
အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာ၌ တစ်နေ့တစ်ခါ သူတို့မိတ်ဆွေ နှစ်ဦးသည် မိမိတို့၏ လူမျိုးသားချင်းများ ဝိုင်းရံလျက် ပျော်ရွှင်စွာ လှည့်လည်သွားလာရာမှ အမှတ်မထင် အစည်းအဝေးခန်းမ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိကြသည်။ ထိုနေရာသည် ကောင်းကင်ဒေသတစ်ခုကဲ့သို့ လှပတင့်တယ်လှသည်။
Verse 4
ततः प्रतीत: कृष्णेन सहित: पाण्डवोड<र्जुन: । निरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमत्रवीत्,पाण्डुनन्दन अर्जुन भगवान् श्रीकृष्णके साथ रहकर बहुत प्रसन्न थे। उन्होंने एक बार उस रमणीय सभाकी ओर दृष्टि डालकर भगवान् श्रीकृष्णसे कहा--
ထို့နောက် ပाण्डု၏သား အာర్జုနသည် ကృష్ణနှင့်အတူ စိတ်ကျေနပ်ပြည့်ဝလျက် ထိုလှပသော စည်းဝေးခန်းမကို တစ်ချက်ကြည့်ပြီး သီရိကృష్ణထံသို့ ဤစကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 5
विदितं मे महाबाहो संग्रामे समुपस्थिते । माहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपमैश्वरम्,“महाबाहो! देवकीनन्दन! जब संग्रामका समय उपस्थित था, उस समय मुझे आपके माहात्म्यका ज्ञान और ईश्वरीय स्वरूपका दर्शन हुआ था
«အို လက်မောင်းကြီးသူ၊ ဒေဝကီ၏သားတော်၊ စစ်ပွဲအချိန် နီးကပ်လာသောအခါ သင်၏မဟာဂုဏ်ကို ငါသိမြင်ခဲ့ပြီး သင်၏ အရှင်မင်းသဘောရှိသော တန်ခိုးတော်ရုပ်သဏ္ဌာန်ကိုလည်း ငါမြင်တွေ့ခဲ့သည်» ဟု (ဝৈရှမ္ပာယန) ဆို၏။
Verse 6
यत् तद् भगवता प्रोक्तं पुरा केशव सौह्ृदात् | तत् सर्व पुरुषव्याप्र नष्टं मे भ्रष्टचेतस:,“किंतु केशव! आपने सौहार्दवश पहले मुझे जो ज्ञानका उपदेश दिया था, मेरा वह सब ज्ञान इस समय विचलित-चित्त हो जानेके कारण नष्ट हो गया (भूल गया) है
«သို့သော် ကေရှဝာ၊ မိတ်သဟာယကြောင့် ယခင်က သင် ငါ့အား သင်ကြားပေးခဲ့သော သန့်ရှင်းသည့် ဓမ္မညွှန်ကြားချက်သည် ယခု ငါ့စိတ် မတည်ငြိမ်သဖြင့် လူတို့အတွင်း ကျားတော်ကဲ့သို့သောသူရေ၊ အားလုံးပျောက်ကွယ်သွားပြီး ငါမေ့လျော့သွားပြီ» ဟု ဆို၏။
Verse 7
मम कौतूहल त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः पुन: । भवांस्तु द्वारकां गन््ता नचिरादिव माधव,“माधव! उन विषयोंको सुननेके लिये मेरे मनमें बारंबार उत्कण्ठा होती है। इधर आप जल्दी ही द्वारका जानेवाले हैं; अतः पुनः वह सब विषय मुझे सुना दीजिये”
«မాధဝာ၊ ထိုအကြောင်းအရာတို့ကို နားထောင်လိုသည့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းသည် ငါ့အတွင်း ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်ထွက်လာသည်။ သင်သည် မကြာမီ ဒွာရကာသို့ ထွက်ခွာမည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာတို့ကို ငါ့အား ထပ်မံ ပြောပြပါ» ဟု ဆို၏။
Verse 8
वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु तं कृष्ण: फाल्गुन॑ प्रत्यभाषत । परिष्वज्य महातेजा वचन वदतां वर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! अर्जुनके ऐसा कहनेपर वक्ताओंमें श्रेष्ठ महातेजस्वी भगवान् श्रीकृष्णने उन्हें गलेसे लगाकर इस प्रकार उत्तर दिया
ဝৈရှမ္ပာယနက ဆို၏—အာర్జုနက ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် စကားပြောသူတို့အနက် အထူးမြတ်၍ တန်ခိုးတောက်ပသော ကృష్ణသည် ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန) ကို ဖက်လျက် ဤသို့ ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 9
वायुदेव उवाच श्रावितस्त्वं मया गुह्ूं ज्ञापितश्न॒ सनातनम् | धर्म स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्व शाश्वतान्,श्रीकृष्ण बोले--अर्जुन! उस समय मैंने तुम्हें अत्यन्त गोपनीय ज्ञानका श्रवण कराया था, अपने स्वरूपभूत धर्म-सनातन पुरुषोत्तमतत्त्वका परिचय दिया था और (शुक्ल-कृष्ण गतिका निरूपण करते हुए) सम्पूर्ण नित्य लोकोंका भी वर्णन किया था; किंतु तुमने जो अपनी नासमझीके कारण उस उपदेशको याद नहीं रखा, यह मुझे बहुत अप्रिय है। उन बातोंका अब पूरा-पूरा स्मरण होना सम्भव नहीं जान पड़ता
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အို ပါရ္ထ! တစ်ခါက ငါသည် သင်အား အလွန်လျှို့ဝှက်သော သင်ခန်းစာကို နားထောင်စေခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မ၏ ကိုယ်တိုင်ပုံသဏ္ဍာန်ဖြစ်သော သနာတန—အမြဲတမ်းတည်မြဲသည့် အမြင့်ဆုံး သစ္စာတရားကိုလည်း သိမြင်စေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အမြဲတမ်းတည်မြဲသော လောကများကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သင်၏ မသိမြင်မှုကြောင့် ထိုအမိန့်ကို မမှတ်မိမထားနိုင်ခဲ့ခြင်းသည် ငါ့အတွက် အလွန်မနှစ်သက်စရာ ဖြစ်သည်။ ယခုတော့ ထိုအရာများကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်မှတ်မိနိုင်မည် မထင်တော့»။
Verse 10
अबुद्धया नाग्रहीर्यस्त्वं तन्मे सुमहदप्रियम् । न च साद्य पुनर्भूय: स्मृतिर्मे सम्भविष्यति,श्रीकृष्ण बोले--अर्जुन! उस समय मैंने तुम्हें अत्यन्त गोपनीय ज्ञानका श्रवण कराया था, अपने स्वरूपभूत धर्म-सनातन पुरुषोत्तमतत्त्वका परिचय दिया था और (शुक्ल-कृष्ण गतिका निरूपण करते हुए) सम्पूर्ण नित्य लोकोंका भी वर्णन किया था; किंतु तुमने जो अपनी नासमझीके कारण उस उपदेशको याद नहीं रखा, यह मुझे बहुत अप्रिय है। उन बातोंका अब पूरा-पूरा स्मरण होना सम्भव नहीं जान पड़ता
«သင်၏ မသိမြင်မှုကြောင့် သင်မထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်းသည် ငါ့အတွက် အလွန်မနှစ်သက်စရာ ဖြစ်သည်။ ယခုတော့ အရင်ကကဲ့သို့ ထိုအရာကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်မှတ်မိလာခြင်းသည် ငါ့ထံ၌ ထပ်မံမဖြစ်နိုင်တော့»။
Verse 11
नूनमश्रद्दधानोसि दुर्मेधा हासि पाण्डव । न च शकक््यं पुनर्वक्तुमशेषेण धनंजय,पाण्डुनन्दन! निश्चय ही तुम बड़े श्रद्धाहीन हो, तुम्हारी बुद्धि बहुत मन्द जान पड़ती है। धनंजय! अब मैं उस उपदेशको ज्यों-का-त्यों नहीं कह सकता
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «အို ပाण्डဝ၊ သင်သည် ယုံကြည်မှုကင်းမဲ့သူဖြစ်သည်မှာ သေချာပြီး သင်၏ ဉာဏ်လည်း မထက်မြက်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အို ဓနဉ္ဇယ၊ ထိုသင်ခန်းစာကို အစအဆုံး အတိအကျ အပြည့်အစုံ ပြန်လည်ပြောဆိုရန် ငါ့အတွက် မဖြစ်နိုင်တော့»။
Verse 12
स हि धर्म: सुपर्याप्तो ब्रह्मण: पदवेदने । न शक्यं तन््मया भूयस्तथा वक्तुमशेषत:,क्योंकि वह धर्म ब्रह्मपदकी प्राप्ति करानेके लिये पर्याप्त था, वह सारा-का-सारा धर्म उसी रूपमें फिर दुहरा देना अब मेरे वशकी बात भी नहीं है
«ထိုဓမ္မသင်ခန်းစာသည် ဘြဟ္မ၏ အမြင့်ဆုံးအခြေအနေကို သိမြင်ရောက်ရှိစေရန် လုံလောက်ပြည့်စုံခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဓမ္မအားလုံးကို အရင်ကကဲ့သို့ အပြည့်အစုံ မလွတ်မလပ် ပြန်လည်ဟောကြားခြင်းသည် ယခု ငါ့အာဏာအတွင်း မရှိတော့»။
Verse 13
परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन््मया । इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम्,उस समय योगयुक्त होकर मैंने परमात्मतत्त्वका वर्णन किया था। अब उस विषयका ज्ञान करानेके लिये मैं एक प्राचीन इतिहासका वर्णन करता हूँ
«အမှန်ပင် ငါသည် ယောဂ၌ စူးစိုက်နေစဉ် အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယခု ထိုသစ္စာတရားကို နားလည်စေရန် ထိုအကြောင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော ရှေးဟောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပုဒ်ကို ငါ ပြောကြားမည်»။
Verse 14
यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्रयां गमिष्यसि । शृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदितं सर्वमेव मे,जिससे तुम उस समत्वबुद्धिका आश्रय लेकर उत्तम गति प्राप्त कर लोगे। धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ अर्जुन! अब तुम मेरी सारी बातें ध्यान देकर सुनो
ထိုညီမျှသော ဉာဏ်အမြင်ကို အားကိုးယူလျှင် သင်သည် အမြင့်ဆုံးသော လမ်းကြောင်းနှင့် ပန်းတိုင်သို့ ရောက်လိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ—အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့။ ငါပြောကြားမည့် အရာအားလုံးကို နားထောင်လော့။
Verse 15
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अश्वमेधपर्वमें पंद्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ,आगच्छद् ब्राह्मण: वलश्चित् स्वर्गलोकादरिंदम । ब्रह्मलोकाच्च दुर्थर्ष: सो5स्माभि: पूजितो5भवत् शत्रुदमन! एक दिनकी बात है, एक दुर्धर्ष ब्राह्मण ब्रह्मलोकसे उतरकर स्वर्गलोकमें होते हुए मेरे यहाँ आये। मैंने उनकी विधिवत् पूजा की और मोक्षधर्मके विषयमें प्रश्न किया। भरतश्रेष्ठ! मेरे प्रश्नका उन्होंने सुन्दर विधिसे उत्तर दिया। पार्थ! वही मैं तुम्हें बतला रहा हूँ। कोई अन्यथा विचार न करके इसे ध्यान देकर सुनो
ဝါယုက ပြောသည်– «ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ၊ တစ်နေ့တုန်းက ဘြဟ္မာလောကမှ ဆင်းသက်လာသော အင်အားကြီး၍ မလွယ်ကူသော ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် ကောင်းကင်လောကကို ဖြတ်သန်းကာ ငါ့ထံသို့ ရောက်လာ၏။ ငါသည် သင့်တော်သော ရိုးရာပူဇော်ပွဲများဖြင့် ကြိုဆိုကာ မောက္ခသို့ ဦးတည်စေသော ဓမ္မအကြောင်း မေးမြန်းခဲ့၏။ ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သူသည် ငါ့မေးခွန်းကို လှပ၍ မှန်ကန်သော နည်းလမ်းဖြင့် ဖြေကြားခဲ့၏။ ပါရထာရေ၊ ထိုသင်ခန်းစာကိုပင် ယခု သင်အား ပြောပြမည်—ဆန့်ကျင်သံသယ မထားဘဲ အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့»။
Verse 16
अस्माभ्नि: परिपृष्टश्ष यदाह भरतर्षभ । दिव्येन विधिना पार्थ तच्छुणुष्वाविचारयन्,शत्रुदमन! एक दिनकी बात है, एक दुर्धर्ष ब्राह्मण ब्रह्मलोकसे उतरकर स्वर्गलोकमें होते हुए मेरे यहाँ आये। मैंने उनकी विधिवत् पूजा की और मोक्षधर्मके विषयमें प्रश्न किया। भरतश्रेष्ठ! मेरे प्रश्नका उन्होंने सुन्दर विधिसे उत्तर दिया। पार्थ! वही मैं तुम्हें बतला रहा हूँ। कोई अन्यथा विचार न करके इसे ध्यान देकर सुनो इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि षोडशोडथध्याय:
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထင်ရှားသူရေ၊ ငါ့အား မေးမြန်းခဲ့သမျှနှင့် ငါပြန်လည် ဖြေကြားခဲ့သမျှကို ယခု ငါပြန်လည် ရှင်းပြမည်။ ပါရထာရေ၊ မလှုပ်မယှက် နားထောင်လော့၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ။ တစ်နေ့တုန်းက ဘြဟ္မာလောကမှ ဆင်းသက်လာသော မလွယ်ကူသော ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် ကောင်းကင်လောကကို ဖြတ်သန်းကာ ငါ့အိမ်သို့ ရောက်လာ၏။ ငါသည် သန့်ရှင်းသော စည်းကမ်းအတိုင်း သူ့ကို ဂုဏ်ပြုကာ မောက္ခသို့ ဦးတည်စေသော ဓမ္မအကြောင်း မေးမြန်းခဲ့၏။ ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သူသည် ငါ့မေးခွန်းကို လှပ၍ မှန်ကန်သော နည်းလမ်းဖြင့် ဖြေကြားခဲ့၏။ ပါရထာရေ၊ ထိုသင်ခန်းစာကိုပင် ယခု သင်အား ပြောပြမည်။ အခြားသဘောဖြင့် မဖော်ပြဘဲ—အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့»။
Verse 17
ब्राह्मण उवाच मोक्षधर्म समाश्रित्य कृष्ण यन्मामपृच्छथा: । भूतानामनुकम्पार्थ यन्मोहच्छेदनं विभो,ब्राह्मणने कहा--श्रीकृष्ण! मधुसूदन! तुमने सब प्राणियोंपर कृपा करके उनके मोहका नाश करनेके लिये जो यह मोक्ष-धर्मसे सम्बन्ध रखनेवाला प्रश्न किया है, उसका मैं यथावत् उत्तर दे रहा हूँ। प्रभो! माधव! सावधान होकर मेरी बात श्रवण करो
ဘြာဟ္မဏက ပြောသည်– «ကృష్ణရေ၊ မဓုသူဒနရေ၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာဖြင့် မောဟကို ဖြတ်တောက်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် မောက္ခဓမ္မနှင့် ဆက်နွယ်သော ဤမေးခွန်းကို မင်းက ငါ့အား မေးမြန်းခဲ့သဖြင့်၊ အင်အားကြီးသူရေ—ငါသည် အမှန်အတိုင်း တိတိကျကျ ဖြေကြားမည်။ အရှင်ရေ၊ မာဓဝရေ—ငါ့စကားကို အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့»။
Verse 18
तत् ते5हं सम्प्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन । शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव,ब्राह्मणने कहा--श्रीकृष्ण! मधुसूदन! तुमने सब प्राणियोंपर कृपा करके उनके मोहका नाश करनेके लिये जो यह मोक्ष-धर्मसे सम्बन्ध रखनेवाला प्रश्न किया है, उसका मैं यथावत् उत्तर दे रहा हूँ। प्रभो! माधव! सावधान होकर मेरी बात श्रवण करो
«မဓုသူဒနရေ၊ ယခု ငါသည် အမှန်အတိုင်း တိတိကျကျ ရှင်းပြမည်။ မာဓဝရေ၊ ငါပြောနေသမျှကို အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့»။
Verse 19
वश्िद् विप्रस्तपोयुक्त: काश्यपो धर्मवित्तम: । आससाद द्विजं कंचिद् धर्माणामागतागमम्,प्राचीन समयमें काश्यप नामके एक धर्मज्ञ और तपस्वी ब्राह्मण किसी सिद्ध महर्षिके पास गये; जो धर्मके विषयमें शास्त्रके सम्पूर्ण रहस्योंको जाननेवाले, भूत और भविष्यके ज्ञान-विज्ञानमें प्रवीण, लोक-तत्त्वके ज्ञानमें कुशल, सुख-दुःखके रहस्यको समझनेवाले, जन्म-मृत्युके तत्त्वज्ञ, पाप-पुण्यके ज्ञाता और ऊँच-नीच प्राणियोंको कर्मानुसार प्राप्त होनेवाली गतिके प्रत्यक्ष द्रष्टा थे
တပဿာနှင့် ဓမ္မကို အထူးသိမြင်သော ကာရှျပ အမည်ရှိ အိုမင်းသော ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် ဓမ္မနှင့်ပတ်သက်သော အစဉ်အလာတရားသဘောကို ပြည့်စုံစွာ ကျွမ်းကျင်ထားသည့် ဒွိဇ ရှင်ရသေ့တစ်ပါးထံ ချဉ်းကပ်သွား하였다။ ရှေးကာလ၌ ကာရှျပသည် ဓမ္မရှာဖွေလိုစိတ်ဖြင့် ထိုစိဒ္ဓ မဟာရသေ့ကို ရှာတွေ့ခဲ့သည်။ ထိုရသေ့သည် ဓမ္မသတ်တမ်းများ၏ လျှို့ဝှက်အနက်ကို ထိုးဖောက်သိမြင်နိုင်ပြီး၊ လောကဘဝကို ထိန်းညှိသည့် အနက်ရှိုင်းသော သဘောတရားများ၊ ဒုက္ခနှင့် သုခ၊ မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၊ ကမ္မ၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်တို့ကို ခွဲခြားမြင်နိုင်သူဟု ကျော်ကြား하였다။
Verse 20
गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम् लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातार्थ सुखदु:खयो:,प्राचीन समयमें काश्यप नामके एक धर्मज्ञ और तपस्वी ब्राह्मण किसी सिद्ध महर्षिके पास गये; जो धर्मके विषयमें शास्त्रके सम्पूर्ण रहस्योंको जाननेवाले, भूत और भविष्यके ज्ञान-विज्ञानमें प्रवीण, लोक-तत्त्वके ज्ञानमें कुशल, सुख-दुःखके रहस्यको समझनेवाले, जन्म-मृत्युके तत्त्वज्ञ, पाप-पुण्यके ज्ञाता और ऊँच-नीच प्राणियोंको कर्मानुसार प्राप्त होनेवाली गतिके प्रत्यक्ष द्रष्टा थे
ဘြာဟ္မဏက ပြောသည်– «ရှေးကာလ၌ ဓမ္မကိုသိမြင်၍ တပဿာကျင့်သော ကာရှျပ အမည်ရှိ ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် စိဒ္ဓ မဟာရသေ့တစ်ပါးထံ သွားရောက်하였다။ ထိုသူသည် စာပေဗဟုသုတကိုသာမက အတွေ့အကြုံဖြင့် အမှန်တကယ် သိမြင်ခြင်းသို့ ကူးလွန်ပြီး၊ လောကကို အုပ်စိုးသည့် သဘောတရားများကို ခွဲခြားသိနိုင်သူ၊ သုခနှင့် ဒုက္ခ၏ အနက်ကို နားလည်သူ၊ မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ သစ္စာကို သိသူ၊ အပြစ်နှင့် ကုသိုလ်ကို ခွဲခြားနိုင်သူ၊ ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့—မြင့်သူနိမ့်သူမရွေး—မိမိတို့၏ ကမ္မအလိုက် ရောက်သည့် ဂတိများကို တိုက်ရိုက် မြင်နိုင်သူဖြစ်သည်။»
Verse 21
जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पापपुण्ययो: । द्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिवदेहिनां गतिम्,प्राचीन समयमें काश्यप नामके एक धर्मज्ञ और तपस्वी ब्राह्मण किसी सिद्ध महर्षिके पास गये; जो धर्मके विषयमें शास्त्रके सम्पूर्ण रहस्योंको जाननेवाले, भूत और भविष्यके ज्ञान-विज्ञानमें प्रवीण, लोक-तत्त्वके ज्ञानमें कुशल, सुख-दुःखके रहस्यको समझनेवाले, जन्म-मृत्युके तत्त्वज्ञ, पाप-पुण्यके ज्ञाता और ऊँच-नीच प्राणियोंको कर्मानुसार प्राप्त होनेवाली गतिके प्रत्यक्ष द्रष्टा थे
ဘြာဟ္မဏက ပြောသည်– «သူသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ အမှန်တရားကို သိမြင်သူဖြစ်ပြီး၊ အပြစ်နှင့် ကုသိုလ်ကို ခွဲခြားရာတွင် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့—မြင့်သူနိမ့်သူမရွေး—မိမိတို့၏ ကမ္မအလိုက် ရောက်သည့် ဂတိကို သူသည် တိုက်ရိုက် မြင်တွေ့သူဖြစ်သည်။»
Verse 22
चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम् । दीप्यमान श्रिया ब्राह्मया क्रममाणं च सर्वश:
ဘြာဟ္မဏက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်သည် သူ့ကို လွတ်မြောက်ပြီးသား၊ စိဒ္ဓပြီးသားသူကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသွားလာနေသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ သူသည် ငြိမ်းချမ်း၍ ကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး အာရုံများကို ချုပ်တည်းထားသည်။ ဘြာဟ္မဏဓမ္မ၏ ဝိညာဉ်အာနုဘော်မှ ပေါက်ဖွားသော တောက်ပသည့် ဂုဏ်ရောင်ဖြင့် ရောင်လင်းကာ နေရာအနှံ့ အစီအစဉ်တကျ၊ မအလျင်အမြန် သွားလာနေသည်။»
Verse 23
अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यप: | तथैवान्तरहिति: सिद्धेर्यान्तं चक्रधरै: सह
ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၏ လမ်းစဉ် (မျက်စိမှ မမြင်ရအောင် ပျောက်ကွယ်နိုင်ပုံ) ကို သိမြင်သူအကြောင်းကို အမှန်တကယ် ကြားသိပြီးနောက် ကာရှျပသည်လည်း မမြင်ရနိုင်သော စိဒ္ဓိအာနုဘော်ကို ရရှိကာ၊ စက်ရကိုင်ဆောင်သူများ—သုဒർശနနှင့် ဆက်နွယ်သော နတ်ဘုရားအဖော်အပါများ—နှင့်အတူ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 24
सम्भाषमाणमेकान्ते समासीनं च तै: सह । यद्च्छया च गच्छन्तमसक्त पवन यथा
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်– «သူသည် သူတို့နှင့်အတူ သီးသန့်စကားပြောကာ အတူထိုင်နေသည်ကို ငါမြင်၏။ ထို့ပြင် သူသည် အကြောင်းမဲ့သလို လှုပ်ရှားသွားလာနေသည်ကိုလည်း ငါမြင်၏—လေကဲ့သို့ မကပ်မငြိ၊ မချည်မနှောင်။ သူ၏အပြုအမူတွင် မိတ်ဆွေစု၊ နေရာ၊ အကျိုးရလဒ်တို့အပေါ် ကပ်လှုပ်ခြင်းမရှိကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ အခြေအနေမူတည်မနေသော အတွင်းစိတ်လွတ်လပ်မှုကို ပြသ၏»။
Verse 25
वे मुक्तकी भाँति विचरनेवाले, सिद्ध, शान्तचित्त, जितेन्द्रिय, ब्रह्मतेजसे देदीप्यमान, सर्वत्र घूमनेवाले और अन्तर्धान विद्याके ज्ञाता थे। अदृश्य रहनेवाले चक्रधारी सिद्धोंके साथ वे विचरते, बातचीत करते और उन्हींके साथ एकान्तमें बैठते थे। जैसे वायु कहीं आसक्त न होकर सर्वत्र प्रवाहित होती है, उसी तरह वे सर्वत्र अनासक्त भावसे स्वच्छन्दतापूर्वक विचरा करते थे। महर्षि काश्यप उनकी उपर्युक्त महिमा सुनकर ही उनके पास गये थे ।| २२-- २४ ।। त॑ समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तम: । चरणोौ धर्मकामो<स्य तपस्वी सुसमाहितः: । प्रतिपेदे यथान्यायं दृष्टवा तन्महदद्भुतम्,निकट जाकर उन मेधावी, तपस्वी, धर्माभिलाषी और एकाग्रचित्त महर्षिने न्यायानुसार उन सिद्ध महात्माके चरणोंमें प्रणाम किया। वे ब्राह्मणोंमें श्रेष्ठ और बड़े अद्भुत संत थे। उनमें सब प्रकारकी योग्यता थी। वे शास्त्रके ज्ञाता और सच्चरित्र थे। उनका दर्शन करके काश्यपको बड़ा विस्मय हुआ। वे उन्हें गुरु मानकर उनकी सेवामें लग गये और अपनी शुश्रूषा, गुरुभक्ति तथा श्रद्धाभावके द्वारा उन्होंने उन सिद्ध महात्माको संतुष्ट कर लिया
သူတို့သည် လွတ်မြောက်သူများကဲ့သို့ လှည့်လည်သွားလာကြ၏—စိတ်ငြိမ်သက်၍ အင်္ဒြိယတို့ကို အနိုင်ယူထားသော စိဒ္ဓများ၊ ဗြဟ္မတေဇဖြင့် တောက်ပလျက်။ နေရာအနှံ့ လှည့်လည်ကာ အန္တဓာနဗိဒ္ယာကို သိကြ၏။ မမြင်ရသော စက်ရကိုင် စိဒ္ဓများနှင့်အတူ လှည့်လည်၍ စကားပြောကာ တိတ်ဆိတ်ရာ၌ အတူထိုင်ကြ၏။ လေသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မကပ်မငြိဘဲ အနှံ့စီးဆင်းသကဲ့သို့၊ သူတို့လည်း အနှံ့အပြား လွတ်လပ်စွာ မကပ်မငြိ လှည့်လည်ကြ၏။ ထိုမဟာဂုဏ်ကို ကြားရုံဖြင့်ပင် မဟာရိရှီ ကာရှျယပသည် သူတို့ထံ သွားရောက်၏။ နီးကပ်သော် ထက်မြက်သော တပသီ—နှစ်ကြိမ်မွေးတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဓမ္မကို ရည်ရွယ်၍ သမာဓိ၌ တည်ငြိမ်သူ—သည် ထိုစိဒ္ဓ၏ ခြေတော်၌ ထုံးတမ်းအတိုင်း ဦးညွှတ်ပူဇော်ကာ အံ့ဩသွား၏။
Verse 26
विस्मितश्ाद्भुतं दृष्टवा काश्यपस्तद् द्विजोत्तमम् । परिचारेण महता गुरुं त॑ पर्यतोषयत्,निकट जाकर उन मेधावी, तपस्वी, धर्माभिलाषी और एकाग्रचित्त महर्षिने न्यायानुसार उन सिद्ध महात्माके चरणोंमें प्रणाम किया। वे ब्राह्मणोंमें श्रेष्ठ और बड़े अद्भुत संत थे। उनमें सब प्रकारकी योग्यता थी। वे शास्त्रके ज्ञाता और सच्चरित्र थे। उनका दर्शन करके काश्यपको बड़ा विस्मय हुआ। वे उन्हें गुरु मानकर उनकी सेवामें लग गये और अपनी शुश्रूषा, गुरुभक्ति तथा श्रद्धाभावके द्वारा उन्होंने उन सिद्ध महात्माको संतुष्ट कर लिया
အံ့ဩဖွယ် ထူးခြားသော ထိုနှစ်ကြိမ်မွေးတို့အနက် အမြတ်ဆုံးကို မြင်သော် ကာရှျယပသည် အံ့အားသင့်လျက် ဖြစ်၏။ သူ့ကို ဆရာအဖြစ် လက်ခံကာ ကာရှျယပသည် အလွန်ကြီးမားသော ဂရုစိုက်မှုဖြင့် အမှုထမ်း၍၊ ထိုသို့ သစ္စာရှိစွာ ဆရာဝန်ထမ်းခြင်းအားဖြင့် ဂုရုကို အပြည့်အဝ စိတ်ကျေနပ်စေ၏။
Verse 27
उपपन्नं च तत्सव॑॑ श्रुतचारित्रसंयुतम् । भावेनातोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतप:,निकट जाकर उन मेधावी, तपस्वी, धर्माभिलाषी और एकाग्रचित्त महर्षिने न्यायानुसार उन सिद्ध महात्माके चरणोंमें प्रणाम किया। वे ब्राह्मणोंमें श्रेष्ठ और बड़े अद्भुत संत थे। उनमें सब प्रकारकी योग्यता थी। वे शास्त्रके ज्ञाता और सच्चरित्र थे। उनका दर्शन करके काश्यपको बड़ा विस्मय हुआ। वे उन्हें गुरु मानकर उनकी सेवामें लग गये और अपनी शुश्रूषा, गुरुभक्ति तथा श्रद्धाभावके द्वारा उन्होंने उन सिद्ध महात्माको संतुष्ट कर लिया
ထိုရိရှီသည် လိုအပ်သမျှ အရည်အချင်းအားလုံးနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း—သုတမှ ပေါက်ဖွားသော ပညာနှင့် စည်းကမ်းတကျ အကျင့်သီလ—ကို မြင်သော်၊ ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသူ ကာရှျယပသည် ထုံးတမ်းအတိုင်း ချဉ်းကပ်၏။ စိတ်မှန်ကန်သော သဒ္ဓါနှင့် ဆရာဝန်ထမ်းသင့်သည့် အကျင့်ဖြင့် သူ့ကို အမှုထမ်းကာ ထိုစိဒ္ဓ မဟာတ္မာကို စိတ်ကျေနပ်စေ၏။
Verse 28
तस्मै तुष्ट: स शिष्याय प्रसन्नो वाक्यमत्रवीत् | सिद्धि परामभिप्रेक्ष्य शृणु मत्तो जनार्दन,जनार्दन! अपने शिष्य काश्यपके ऊपर प्रसन्न होकर उन सिद्ध महर्षिने परासिद्धिके सम्बन्धमें विचार करके जो उपदेश किया, उसे बताता हूँ, सुनो
တပည့်အပေါ် စိတ်ကျေနပ်၍ ကြင်နာသနားလျက် ထိုရိရှီသည် ဤစကားကို ဆို၏– «အမြင့်ဆုံးသော အောင်မြင်မှုကို မျက်မှောက်ထား၍ ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့၊ ဂျနာရ္ဒန!»
Verse 29
सिद्ध उवाच विविधै: कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्व केवलै: । गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोके च संस्थितिम्,सिद्धने कहा--तात काश्यप! मनुष्य नाना प्रकारके शुभ कर्मोंका अनुष्ठान करके केवल पुण्यके संयोगसे इस लोकमें उत्तम फल और देवलोकमें स्थान प्राप्त करते हैं
သိဒ္ဓက ပြောသည်— «ချစ်သားရေ၊ ကုသိုလ်ဖြစ်သော ကမ္မများကို အမျိုးမျိုး ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် သေတတ်သော လူသားတို့သည် ဤလောက၌ ကောင်းမွန်သော လမ်းကြောင်းနှင့် အကျိုးရလဒ်ကို ရရှိကြ၏။ ထို့ပြင် ကုသိုလ်၏ ပေါင်းစည်းမှုသာဖြင့်ပင် နတ်လောက (ဒေဝလောက) တွင် တည်မြဲသော နေရာကိုလည်း ရရှိကြ၏»။
Verse 30
न क्वचित् सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थिति: । स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात् पुन: पुन:,जीवको कहीं भी अत्यन्त सुख नहीं मिलता। किसी भी लोकमें वह सदा नहीं रहने पाता। तपस्या आदिके द्वारा कितने ही कष्ट सहकर बड़े-से-बड़े स्थानको क्यों न प्राप्त किया जाय, वहाँसे भी बार-बार नीचे आना ही पड़ता है
သိဒ္ဓက ပြောသည်— «အသက်ရှိသတ္တဝါတစ်ဦးသည် မည်သည့်နေရာတွင်မျှ အပြည့်အဝသော ပျော်ရွှင်မှုကို မရနိုင်။ မည်သည့်လောကတွင်မျှ ထာဝရ မတည်နိုင်။ တပဿာနှင့် အခြားသင်္ကာရများဖြင့် အလွန်အမင်း ဒုက္ခခံ၍ အမြင့်ဆုံး အဆင့်ကို ရရှိသော်လည်း ထိုမြင့်မြတ်သော နေရာမှပင် ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်လည်ကျဆင်းရသည်»။
Verse 31
अशुभा गतय: प्राप्ता: कष्टा मे पापसेवनात् । काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च,मैंने काम-क्रोधसे युक्त और तृष्णासे मोहित होकर अनेक बार पाप किये हैं और उनके सेवनके फलस्वरूप घोर कष्ट देनेवाली अशुभ गतियोंको भोगा है
«အပြစ်ကို လိုက်စားခြင်းကြောင့် ငါသည် မကောင်းသော ကံလမ်းကြောင်းများသို့ ကျရောက်ခဲ့ရပြီး ခံရခက်သော ဒုက္ခကြီးများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဆန္ဒနှင့် ဒေါသတို့က ဖိနှိပ်၍ လောဘတဏှာက မိုက်မဲစေသဖြင့် ငါသည် မကောင်းမှုကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုခဲ့ပြီး—၎င်း၏ ခါးသီး၍ နာကျင်သော အကျိုးကို ပြန်လည်ခံယူခဲ့ရသည်»။
Verse 32
पुन: पुनश्न मरणं जन्म चैव पुन: पुन: । आहारा विविधा भुक्ता: पीता नानाविधा: सतना:,बार-बार जन्म और बार-बार मृत्युका क्लेश उठाया है। तरह-तरहके आहार ग्रहण किये और अनेक स्तनोंका दूध पीया है
«ထပ်ခါထပ်ခါ သေခြင်း၏ နာကျင်မှုကို ခံရပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ မွေးဖွားခြင်း၏ နာကျင်မှုကိုလည်း ခံရသည်။ ထပ်ခါထပ်ခါ အစားအစာ အမျိုးမျိုးကို စားသုံးခဲ့ပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ မရေမတွက်နိုင်သော နို့အုံများမှ နို့ကို သောက်ခဲ့ရသည်—ဤသည်မှာ သံသရာ၏ ရှည်လျား၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သော လှည့်ပတ်မှုကို ပြသသော ပုံရိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်»။
Verse 33
मातरो विविधा दृष्टा: पितरश्न पृथग्विधा: । सुखानि च विचित्राणि दुःखानि च मयानघ
သိဒ္ဓက ပြောသည်— «ငါသည် မိခင်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ပြီး ဖခင်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့သည်—တစ်ဦးချင်းစီ၏ သဘောသဘာဝက မတူညီကြ။ ထို့အပြင် ငါသည် ပျော်ရွှင်မှု အမျိုးမျိုးကိုလည်း ခံစားခဲ့သကဲ့သို့ ဒုက္ခ အမျိုးမျိုးကိုလည်း ခံစားခဲ့ရသည်—အပြစ်ကင်းသူရေ»။
Verse 34
अनघ! बहुत-से पिता और भाँति-भाँतिकी माताएँ देखी हैं। विचित्र-विचित्र सुख- दुःखोंका अनुभव किया है ।। प्रियैर्विवासो बहुश: संवासश्चाप्रियैः सह । धननाशकश्न सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद् धनम्,कितनी ही बार मुझसे प्रियजनोंका वियोग और अप्रिय जनोंका संयोग हुआ है। जिस धनको मैंने बहुत कष्ट सहकर कमाया था, वह मेरे देखते-देखते नष्ट हो गया है
အပြစ်ကင်းသူရေ—ငါသည် အဖေများစွာ၊ မိခင်များစွာကို အမျိုးမျိုးသောပုံစံဖြင့် တွေ့မြင်ခဲ့ပြီး၊ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့ကိုလည်း မရေမတွက်နိုင်သည့်အမျိုးမျိုးသောပုံစံဖြင့် ခံစားခဲ့ရသည်။ အကြိမ်ကြိမ် ငါချစ်မြတ်နိုးသူတို့နှင့် ခွဲခွာရခဲ့ပြီး၊ မနှစ်သက်သူတို့နှင့်လည်း အတူနေထိုင်ရခဲ့သည်။ အလွန်ပင်ပင်ပန်းပန်း ရယူထားသော ငါ၏ဥစ္စာသည် ငါ့မျက်စိရှေ့တင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားခဲ့သည်။
Verse 35
अवमाना: सुकष्टाश्न॒ राजत: स्वजनात् तथा | शारीरा मानसा वापि वेदना भृशदारुणा:,राजा और स्वजनोंकी ओरसे मुझे कई बार बड़े-बड़े कष्ट और अपमान उठाने पड़े हैं। तन और मनकी अत्यन्त भयंकर वेदनाएँ सहनी पड़ी हैं
ဘုရင်ထံမှလည်းကောင်း၊ ကိုယ့်ဆွေမျိုးသားချင်းထံမှလည်းကောင်း၊ ငါသည် အကြိမ်ကြိမ် အရှက်ခွဲခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သောဒုက္ခများကို ခံခဲ့ရသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်နှစ်ပါးလုံးတွင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် နာကျင်မှုများကို ငါသည် သည်းခံခဲ့ရသည်။
Verse 36
प्राप्ता विमाननाश्षोग्रा वधबन्धाक्ष दारुणा: । पतन निरये चैव यातनाक्षु यमक्षये,मैंने अनेक बार घोर अपमान, प्राणदण्ड और कड़ी कैदकी सजाएँ भोगी हैं। मुझे नरकमें गिरना और यमलोकमें मिलनेवाली यातनाओंको सहना पड़ा है
ငါသည် ပြင်းထန်သော အရှက်ခွဲခြင်းများနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် အပြစ်ဒဏ်များ—အသက်ဒဏ်နှင့် ထောင်ချုပ်ချည်နှောင်ခြင်းတို့ကို—ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ငါသည် နတ်ဆိုးနရကသို့ပင် ကျရောက်ခဲ့ပြီး ယမမင်း၏လောက၌ စောင့်ဆိုင်းနေသော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။
Verse 37
जरा रोगाश्न सततं व्यसनानि च भूरिश: । लोकेडस्मिन्ननुभूतानि द्वन्द्धजानि भूशं मया,इस लोकमें जन्म लेकर मैंने बारंबार बुढ़ापा, रोग, व्यसन और रागदद्वेषादि द्वद्धोंके प्रचुर दुःख सदा ही भोगे हैं
ဤလောက၌ ငါသည် အကြိမ်ကြိမ်—ထပ်ခါထပ်ခါ—အိုမင်းခြင်းနှင့် ရောဂါတို့ကို ခံခဲ့ရပြီး၊ အန္တရာယ်ဒုက္ခများလည်း မရေမတွက်နိုင်အောင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ဤလောက၌ မွေးဖွားလာသူအဖြစ်၊ ချစ်ခြင်းနှင့် မုန်းခြင်းကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်ဖက်အတွဲများမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ဒုက္ခများကို ငါသည် အလွန်ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားခဲ့ရပြီး၊ ထိုဒုက္ခတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသမျှကို မပြတ်မလပ် နှိပ်စက်လျက်ရှိသည်။
Verse 38
ततः कदाचितन्निवेदान्निराकाराश्रितेन च । लोकतत्त्र॑ परित्यक्तं दुःखार्तेन भृशं॑ मया,इस प्रकार बारंबार क्लेश उठानेसे एक दिन मेरे मनमें बड़ा खेद हुआ और मैं दुखोंसे घबराकर निराकार परमात्माकी शरण ली तथा समस्त लोकव्यवहारका परित्याग कर दिया
ထို့နောက် တစ်ခါ—ထပ်တလဲလဲ ဒုက္ခများကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာသဖြင့်—ငါ့နှလုံးသည် နက်ရှိုင်းသော နောင်တဖြင့် ပြည့်နှက်သွားသည်။ ဒုက္ခကြီးစွာ လွှမ်းမိုးလာသောအခါ ငါသည် ရုပ်သဏ္ဌာန်မရှိသော အမြင့်ဆုံးအရှင်ထံ ခိုလှုံကာ လောကီအပြုအမူနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတို့၏ ကွန်ယက်တစ်ခုလုံးကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်။
Verse 39
लोकेडस्मिन्ननुभूयाहमिमं मार्गमनुछित: । तत:ः सिद्धिरियं प्राप्ता प्रसादादात्मनो मया,इस लोकमें अनुभवके पश्चात् मैंने इस मार्गका अवलम्बन किया है और अब परमात्माकी कृपासे मुझे यह उत्तम सिद्धि प्राप्त हुई है
ဤလောက၌ အသက်တာကို စမ်းသပ်၍ ကိုယ်တိုင်တွေ့ကြုံပြီးနောက်၊ ငါသည် သင့်လျော်သော ဤလမ်းကို လက်ခံလိုက်၏။ ထို့နောက် အထွတ်အမြတ် အတ္တမ (ပရမအတ္တ) ၏ ကရုဏာတော်ကြောင့် ငါသည် ဤအလွန်မြင့်မြတ်သော စိတ်ဝိညာဉ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုကို ရရှိခဲ့၏။
Verse 40
नाहं पुनरिहागन्ता लोकानालोकयाम्यहम् | आसिद्धेराप्रजासर्गादात्मनो5पि गता: शुभा:,अब मैं पुनः इस संसारमें नहीं आऊँगा। जबतक यह सृष्टि कायम रहेगी और जबतक मेरी मुक्ति नहीं हो जायगी, तबतक मैं अपनी और दूसरे प्राणियोंकी शुभगतिका अवलोकन करूँगा
စိဒ္ဓက ပြော၏— «ငါသည် ဤနေရာသို့ ထပ်မံမလာတော့။ အောင်မြင်မှု ပြည့်စုံသည့်အထိ၊ ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့၏ ဖန်ဆင်းမှု ဆက်လက်တည်ရှိနေသမျှကာလပတ်လုံး၊ ငါသည် လောကများကို ကြည့်ရှုမည်—ငါနှင့် အခြားသတ္တဝါတို့ ရရှိသည့် ကောင်းမြတ်သော သွားရာလမ်းကြောင်းများကိုလည်း စောင့်ကြည့်မည်»။
Verse 41
उपलब्धा द्विजश्रेष्ठ तथेयं सिद्धिरुत्तमा । इतः परं गमिष्यामि ततः परतरं पुन:,द्विजश्रेष्ठ! इस प्रकार मुझे यह उत्तम सिद्धि मिली है। इसके बाद मैं उत्तम लोकमें जाऊँगा। फिर उससे भी परम उत्कृष्ट सत्यलोकमें जा पहुँचूँगा और क्रमश: अव्यक्त ब्रह्मपद (मोक्ष)-को प्राप्त कर लूँगा। इसमें तुम्हें संशय नहीं करना चाहिये। काम-क्रोध आदि शत्रुओंको संताप देनेवाले काश्यप! अब मैं पुनः इस मर्त्यलोकमें नहीं आऊँगा
စိဒ္ဓက ပြော၏— «ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ ဤသို့ဖြင့် ငါသည် အထွတ်အမြတ်သော စိတ်ဝိညာဉ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုကို ရရှိခဲ့၏။ ဤနေရာမှ ငါသည် ပိုမြင့်သော လောကသို့ ထွက်ခွာမည်၊ ထို့နောက် ထိုထက်ပင် ပိုမြင့်သော လောကသို့ ထပ်မံသွားမည်။ သံသယမထားနှင့်—ကာမနှင့် ဒေါသကဲ့သို့ အတွင်းရန်သူတို့ကို မီးလောင်အောင် ချေမှုန်းပြီးနောက် ငါသည် ဤမရဏလောကသို့ ထပ်မံမလာတော့»။
Verse 42
ब्रह्मण: पदमव्यक्त मा ते5भूदत्र संशय: । नाहं पुनरिहागन्ता मर्त्यलोक॑ परंतप,द्विजश्रेष्ठ! इस प्रकार मुझे यह उत्तम सिद्धि मिली है। इसके बाद मैं उत्तम लोकमें जाऊँगा। फिर उससे भी परम उत्कृष्ट सत्यलोकमें जा पहुँचूँगा और क्रमश: अव्यक्त ब्रह्मपद (मोक्ष)-को प्राप्त कर लूँगा। इसमें तुम्हें संशय नहीं करना चाहिये। काम-क्रोध आदि शत्रुओंको संताप देनेवाले काश्यप! अब मैं पुनः इस मर्त्यलोकमें नहीं आऊँगा
စိဒ္ဓက ပြော၏— «အဗျက်တ (မမြင်နိုင်သော) အခြေအနေ၊ ဗြဟ္မ၏ အမြင့်ဆုံး နေရာတော်သည် အမှန်တကယ် ပန်းတိုင်ဖြစ်၏—ဤအကြောင်း၌ သံသယမထားနှင့်။ နှစ်ကြိမ်မွေးမြူသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသူရေ၊ ငါသည် ဤမရဏလောကသို့ ထပ်မံမလာတော့။ ဤအမြင့်ဆုံး ပြည့်စုံမှုကို ရရှိပြီးနောက် ငါသည် အထူးကောင်းမြတ်သော လောကများသို့ သွားမည်၊ အထွတ်အမြတ် စတျယလောကသို့ ရောက်မည်၊ ထို့နောက် အစဉ်လိုက် အဗျက်တ ဗြဟ္မအခြေအနေ (မောက္ခ) ကို ရရှိမည်»။
Verse 43
प्रीतो5स्मि ते महाप्राज्ञ ब्रूहि किं करवाणि ते । यदीप्सुरुपपन्नस्त्वं तस्य कालोडयमागत:,महाप्राज्ञ! मैं तुम्हारे ऊपर बहुत प्रसन्न हूँ। बोलो, तुम्हारा कौन-सा प्रिय कार्य करूँ? तुम जिस वस्तुको पानेकी इच्छासे मेरे पास आये हो, उसके प्राप्त होनेका यह समय आ गया है
«မဟာပညာရှိရေ၊ ငါသည် သင်အပေါ် အလွန်ပင် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်၏။ ပြောပါ—သင့်အတွက် ငါ ဘာကို လုပ်ပေးရမည်နည်း။ သင်သည် အရာတစ်ခုကို ရယူလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ငါ့ထံသို့ လာခဲ့လျှင်၊ ထိုအရာကို ရရှိမည့် အချိန်သည် ယခု ရောက်လာပြီ»။
Verse 44
अभिजाने च तदहं यदर्थ मामुपागत: । अचिरात् तु गमिष्यामि तेनाहं त्वामचूचुदम्,तुम्हारे आनेका उद्देश्य क्या है, इसे मैं जानता हूँ और शीघ्र ही यहाँसे चला जाऊँगा। इसीलिये मैंने स्वयं तुम्हें प्रश्न करनेके लिये प्रेरित किया है
«သင်သည် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ငါ့ထံလာသည်ကို ငါသိမြင်ထား၏။ သို့သော် မကြာမီ ငါသည် ဤနေရာမှ ထွက်ခွာသွားမည်။ ထို့ကြောင့် သင်ကို မလှည့်မကွေ့ စကားပြောစေ၍—သင်၏မေးခွန်းကို မရှက်မကြောက် မေးစေလို၍ ငါက လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်»။
Verse 45
भृशं प्रीतो5स्मि भवतश्चारित्रेण विचक्षण । परिपृच्छस्व कुशलं भाषेयं यत् तवेप्सितम्,विद्वन! तुम्हारे उत्तम आचरणसे मुझे बड़ा संतोष है। तुम अपने कल्याणकी बात पूछो। मैं तुम्हारे अभीष्ट प्रश्नका उत्तर दूँगा
စိဒ္ဓက ပြော၏—«အမြင်ကျယ်သူရေ၊ သင်၏ကောင်းမွန်သောအကျင့်အကြံကြောင့် ငါသည် အလွန်ပီတိဖြစ်၏။ သင်၏ကောင်းကျိုးအတွက် အမှန်တကယ်အကျိုးရှိသောအရာကို မေးမြန်းလော့။ ပညာရှိသူရေ၊ သင်သိလိုသမျှကို ငါရှင်းပြမည်»။
Verse 46
बहु मन्ये च ते बुद्धि भूशं सम्पूजयामि च । येनाहं भवता बुद्धो मेधावी हाृसि काश्यप,काश्यप! मैं तुम्हारी बुद्धिकी सराहना करता और उसे बहुत आदर देता हूँ। तुमने मुझे पहचान लिया है, इसीसे कहता हूँ कि बड़े बुद्धिमान हो
စိဒ္ဓက ပြော၏—«သင်၏ဉာဏ်ကို ငါအလွန်တန်ဖိုးထား၍ လေးလံစွာဂုဏ်ပြု၏။ သင်သည် ငါမည်သူဖြစ်သည်ကို သိမြင်နားလည်ခဲ့သဖြင့် ငါဆိုသည်—သင်သည် အမှန်တကယ် ထင်ရှားသောအမြင်ရှိသူပင်၊ ဟೃṣi ကာရှျယပ၊ ကာရှျယပရေ»။
Frequently Asked Questions
Arjuna’s dilemma is the loss of retained understanding after receiving confidential instruction: the chapter frames forgetfulness and insufficient assimilation as obstacles to dharma-knowledge, prompting a revised teaching approach.
The chapter emphasizes that ultimate teaching about para-brahman is not merely repeatable as information; it must be internalized through appropriate readiness, and is therefore reintroduced via an exemplum focused on impermanence and the pursuit of liberation.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-commentary instead appears as Krishna’s instructional framing—positioning the forthcoming ancient narrative as a practical means to reattain correct understanding toward mokṣa.